Skip to main content

Full text of "Macrobii Ambrosii Theodosii Opera Quae Supersunt ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



Jl 


1 


W 1" 


1 t 1 

.uii l: 


1 


3 3433 08162425 



» « 



^ # 



r 



i 



MACROBII 
AMBROSn THEODOSII 

T. KT IIIL. 

C O M M E N T A R 1 1 



IN 



CICER0M8 SOMIUM SCIPIOMS 



BT 



EXCERPTA E LrBRO 

DE DIFFERENTIIS ET SOCIETATIBUS 

OBABCI LATINIOUB VBBBI. 



CXCU88I8 EXEMPLARIB178 TAM MANU EXARAT18 fUAM TYPIS 

DE8CRIPTI8 EMEHDAYIT: APPARATUM CRITICUM, ADBrOTATIOWES, 

CUM ALIORUM 8ELECTA8 TUM 6UA8, ADIECIT 

LUDOYICUS lANUS. 



PRAEMITTUNTUR PROLBGOMBNA ET CICBBONIS SOMNIUM »CI- 
PIONIS: SUBI1CITUR INCBBTI FRA6MBNTUM DB VBRBO. 



QUEDLIMBURGI ET LIPSIAE 

TYPIS BT SUMPTIBUS GODOFRBDI BASSIL 

MDCCCXLVin. 



MACROBII 
AMBROSII THEODOSII 

V. G. BT INL. 

O P E R A 

I^UAE 8UPER8UNT. 



EXC€8SIS EXEMPLAIilBUS TAM MAIIU EXARAT18 $UAM TYPIS 
DESCIilPTIS EMEHDAVIT: PnOLEGOMENA, APPARATUM CRITICUM, 
ADNOTATIOlfES, CUM ALIORUM SELECTAS TUM SUAS, IHDICES9UE 

ADIECIT 

LUDOYICUS lANUS. 



VOLUBIEN I. 

PHOLB6OMBNA: CICBRONI8 SOMNIUM SCIPIONIS CUM COMMENTA- 

RllS MACBOBII: EXCBRPTA E LIBRO DE DIFFERENTIIS ET SOCIK- 

TATIBUS ORAECI LATINIQUB VBRBL 



QUEDLINBURGI BT LIPSUB 

TYPIS BT SUMPTIBUS GODOFRBDI BASSII. 

MDCCCXLVIH. 



PRAEFATIO. 



Per doo amplius secula adversa fortuAa usus est Macrobius. Multi 
ex eius fonte hauserunt, sed exstitit nemo qui limo hunc fontem 
purgaret» curaretque quo liquidiore flueret aqua. Attigerunt qui- 
dem rem complures, sed Yaletudine alius impeditus est, quominus 
eam, ut vellet, perficeret» alius ad tantum non perfectam levissimo 
modo accessit sero, alii satis habuerunt moliri et parare instru- 
menta, ne aggredientes quidem ad opus laboris taediique multum, 
mercedem yoluptatemcpe fere nuUam allaturum, negotiis sive maio- 
ribus sive gratioribus distenti ^). At nova cura opus esse nemo 
negavit Quid ergo mirum, quod anno MDGCGXL. Senecae 
edendi consilio deiectus obtemperavi Iulio S1LI.1G109 quocum e stu- 
diorum Plinianorum coniunctione omnes mihi sunt amicitiae neces- 
situdineSy suadenti, ut me converterem ad hunc scriptorem diu ne- 
glectum? Scilicet codices eius aliquot manu scriptos ab I. G. Kka- 
BiNOBBo mihi subministratos ante decennium, illo quidem tempore 
ad Ciceronis potius Somnium Scipionis quam ad Macrobii spectans 
CommentarioSy in manibus habueram in bibliotheca regia Monacensi: 
duos alios satis vetustos, alterum illos Gommentarips alterum tres 
Satumaliorum 'libros continentem, videram in bibliotheca Bamber- 
gensi. Huius praefectum, H. I. Iarceium, cuius mortem non du- 
bito quin mecum doleat quisquis his annis quadraginta usus fere 
intactis antea illis thesauris sensit, quanta luerit eius comitas atque 
liberalitas, primum adii precibus, ut illorum codicum mihi faceret 
copiam, nec frustra id feci: deinde codicum Monacensium usum 



■) Cr. prolegonieaa, p. lv. aqf. 



YIII PBABFATIO. 

mihi expedivit F. Thibbsghius, qui de benignitate, qua adolescen- 
tuli studia rexerat atque erat moderatus, nihil detrahendum esse 
putavit ei, cuius animum corpore ab ocuiis suis remoto merito con- 
fideret non esse a se abalienatum. £x his alii ad me missi sunt, 
alios Honachii a me rogatus inspexit G. Machtius, dilectissimus 
quondam meus discipulus, nunc scholae Spirensis magister. £di- 
tioqes alias vicinae mihi suppeditaverunt bibliothecae, alias ipse 
coemi. 

His subsidiis instructus consilium captum me posse exsequi 
sperabam, idque palam esse volui, ne iterum mihi, id quod in Se- 
neca mihi usu venerat, accideret, ut sero cognoscerem ab alio du- 
dum praerepto me ^nim«na^«re negptio. ,0da institui ^), simul- 
que rogavi, ut, si quis quid haberet quo mea opera iuvaretur, id 
mecum communicaret. Nec fuit hoc irritum. Nam Kilia Ed. Osbn- 
BBUBfiGBNiufl, uunc professor Dorpatensis Bussorumque Imperatofi 
a consiliis aulicisy ad me misit editionis Gryphian^e anni MDL. 
exemplum, quod in Fabricii Bibliotheca Latina (vol. III. p. 185.) 
I. A. Emestius se habuisse refert, adscripta varietate lectionis e Msto 
monasterii S. Galli: Dorpato M. L. MBBci^Liiiug adnotationes quas 
in margine editionis Londinensis invenit inscriptas: alia mihi obtu- 
leruDt Hamona L. Tbqssius, Norimberga Ioach. Mbtrbus. 

Quibus excussis alia, Satumaliorum praecipue, requisivi exem- 
plaria, et a C. P. C. Schobnbkaiiivo, cui id potissimum curae est, 
ut bibliothecae Guelpherbytanae, cui praeest, copiae ad literamm 
fmctum quam maxime redundent, facile impetravi, ut petita data- 
que venia, qua ad codices foras mittendos ei opus est^ mihi mitteret 
codicem tres Satumaliomm libros continentem: et Fbavcucus dk 
FuBiA, qui ne tribus quidem lustris peractis abiecerat memoriam 
eius tcmporis quo in bibliothecis Florentinis inquisiveram in codices 
Plinianos, perhumaniter quibuscunque locis volui inspiciendos cura- 
vit tres codices Mediceos. lam occasione data solennibus seculari- 
bus academiae Friderico-AIexandrinae quoddam studiomm meomm 
Macrobianomm edidi specimen . ^). Paulo post C. B. Hasio et 



<) Conf. Zeitscbrift f. d. Altertb. WJMensch. 1841. N. 119. 

*) Cf. cominentationeni qiiae ioscribitar: Academiae Regiae Friderico- 
Jlexandrinae iolennia aeeularia diebuB XXIIL XXIV XXV M. JugunU re- 
lebranda pii$ voti$ nunevpatii graiulantur gymnani Uegii Ludoviciani rector 
et profe$Bore$. In$unt Ludovici lani Symboiae ad Macrobii libros 
Saturnaliorum emendando$. Sueoofurtit MDCCCXLtii. 



F. DpsBiim« benigne intercedentibiu Pamiis opUmuDi Maerobii 
€M»dicem met cauM totum quidem, sed io Graecis diiigentissimey 
excttssit Th. PBKSMiLivsy aliosque complares pertQstravit Eodem 
lere tempore aUa ad Commentarios in Somniom Scipionis inprimis 
pmtinentia mihi suppeditavenmt e bibliotheca Bernensi Alb. Iah- 
niifB» e Rehdigerana Fbib. Haasiob, ad mea studia tantopere iu- 
Tanda adductus a Rub. Ficbicbto, tunc scholae Portensis magistro, 
nunc gymnasii Elisabetani YnitisiaYiae rectcNre, a quo licet occupata 
fiierit Senecae edendi proyincia, qnam ego eram sasccf»turus, tamen 
tantum abest, ut cum eo mibi ortum sit aliquod discidium, ut 
eadem studiorum ratio arcto nos coniunxerit vinculo: e Berolinensi 
lo. Fbabbio se interpODente Holbapbblivb, superiorum ordinum 
in Gymnasio Coloniensi magister: e Leidensi Iag. Gbblivs, cuius 
benignitatem eximiam experti midti meritis laudibus extule- 
nmt In unum etiamtum eupiebam inquirere codioem, Cantabri- 
giensem dico iUum e qoo Satumalia compluribus locis se supple- 
visse eorumque ordinem mutavisse praedicavit Pontanus. Fnistniy 
ut quidem videbatur, initis quaecunqne mihi patdMnt viis putavi 
meo iudicio esse conficiendum quod e codice diiudicare non licerel. 
Be accuFatias exaauiiata ita mihi persnasi, commenticia esse et ficta 
quae in codice se invenisse stmulasset Pontanus. Hanc sententiam 
etpostti in commentatione quam misi F. Thibbb€hi# in academiae 
Ifonacrasis consessu recitandam. Quae dum typis describitur «), 
tandem mihi oontigit, ut noa modo de illo codice aliquid andirero^ 
sed ipse eum videreflii. Nam F. Rohilltos, ad quem perlatae sunt 
literae a me daikae ad biUiothecae Cantabrigiensis praefecium, cuius 
ille vices tunc gerebat, non dubitavit tanta cum liberalitate pro me 
intercedere, ul syngrapha L. librarum de codice salvo cavens hunc 
mihl mitteret: quo pertustrato omnino vidi comprobatam meam sen- 
tentiam *). Plora de hac re vide in prolegomenis p. xxxui sqq. 

Quum emim qui in antiquitatis studiis versantur in multis dif- 
ficultatibus quasi portus et refiigium sit Macrobius, et gratam hi& 
fore meam operam existinuibam, et fiicile me inventunim esse re- 
demptorem. Sed spes me fefellit Bibliopolae complnres iemporum 
excusare iniquitatem: duo, summomm virorum, alter G. Bbbnhabbti, 
alter C F. Nab«blbbachii» auctoritate commeii, suscipere negotium, 



«) Cr. Biilleliii der k(lni(i;l. ba^er. Ak«deiiiie d. W. 1844. N. 37. Ge- 
lelirte Aozeigcn, 1844. N. 17f. p. 339 sqq. „Ueber dic iirsprungliche Gestafi 
der Halnrnalien des Macrobfins.** 

•} Cr. Gelebrte Anxeigeny 1845. N. «18. 



JV. FftABMTlO* 

postea tergiYersari. Postreoio F. Gv. ScHiiMrawiiivt.inagiia quae 
in opuft meum qualecunque contulit beneficia magno cumulo auxit 
commendando mihi eum qui ceteris constontior staret promissa 
Hic Gonsilio meo cognito atque comprobato id unum pactus est, ut 
operis traderem non emendatuiij tantum, ut yoiueram, sed etiam ex- 
planatum Macrobium: id quod ei concedendum esse putavi, quam- 
quam minime me fugit, quam difficiie boc esset, libris praeserlim 
Yel maxime necessariis destituto. Quos potui comparayi: ^[uae an- 
tea ad Macrobium fuerant adnotata eiamiinYi, idonea recepi: pauca, 
quae ad quemque locum probe intelligendum Yiderentur esse neces- 
saria, ipse adiecL Anno MDGCGXLYI. mense lunio Commmtarii 
in Somnium Scipionis faoc modo usque ad finem pertractata prelo 
sunt subiecti. Yersus anni finem, qunra septem jriagulae eesent ab* 
solutae, res in sex fere menses est dilata operis alio quodam nego- 
tio quod procrastinari non posset occupatis. Eodem tempore 
F. OsANiiua codicem suum CommeDtariomm in Somnium Scipionis 
et quae excerpserat e duobus aliis mihi misit, haud gravatHS, qnod 
Macrobii Commentariorum una cum Ciceronis de re publica frag- 
mentis edendorum consilium a me siiN esset ereptum. Ex his 
scripto meo ob id ipsum arcessito addidi quidquid inseri lioebat, ut 
non omnia mutarentur, dataque occasiene auxi adnotationes e li- 
bris quibusdam interea ad me aUati& Yersionis Planiideae tum 
mihi licuit uti parte quadem typis desoripta, ouius ccipia mihi 
facta est a G. Hbbhanno et Gbbsdobpio: nam intermissum ex* 
cudendi opus redintegratum est prius quam codicis Augustani, 
de quo Yid. prolegg. pag. xi.yiii. sq», bctus sum compos. Li- 
belli denique de differentiis et societatibus Graeci Latini- 
que Yerbi excerpta Parisina meo rogatu excussit Th. Pbbssblids, 
Yindobonensia et fragmentum illud de Yerbo, quod ut ex hoc libro 
magna quidem ex parte sumptum addendum esse mihi Yidebalnr, ac- 
cepta refero Analectis grammaticis quae ediderunt Iosbphus 
ab EiGHBnrBLB et Stbphanos Ekblichbb: e quibus quod huius 
tantum nomen fere posui, id brevitatis studio feci praeeuntibus aliis, 
nec Yereor, ne aegre hoc ferat doctissimus operis eius socius. Con- 
feras prolegomena p. xiii. sq. In quibus, cpiamquam quae hic enar- 
raYi suis locis fere sunt commemorata, putari tamen hanc mihi dari 
Yeniam, ut ea hic coHpiecterer quasi u&o in conspectu Yidenda, quo 
magis appareret et permultos Yiros non minus humanitate atque 
liberalitate quam doctrina excellentes, quibus meritam gratiam me- 
mori mente persolvo, operam mcam egregie adiuvisse, et me, ex 
quo hoc ne^otium suscepissem, nunquam quievisse, neque labori 
neque sumptibus parcentem, ut conquirerem apparatum idoneum. 



raAtVATlO. XI 

qoo AnMiitus emendarentiir Macrobn opera ne mediocriter quidem 
adhac Taimo critiea irentilata. 

Hoc appanita non tantam qaidem quantam Tellem conficitur, 
nam nulla e tot et tanlis laconis ^iiboa quaai hiant Satnmalia ex« 
pietur, neqae splendidae ehiceBt emendationes: at is capitor fructug, 
qui quidem in eo scriptore quo muhi in antiquitate inyestiganda 
utantur auctore aatis est magnus, ut certe scias, quid quoque loco 
scripserit Macrobius, quid intruserint aKi, neque sis dubius (id quod 
iis praesertim qui utebantur editione Bipontma, btissime quidem 
Yagata^ sed adnotatione omnino carente, aocidit saepissime}, num 
fides babenda sit teibis quae legantur in iis partibas quae Yetosta- 
tem tulernnt. 

Qood ut» quantum in me esset, praestar^n, apparatum criti- 
eam qui mihi suppelebat recepi integrum, nisi qaod omisi aperta 
quaedam librariorom menda et disorepantem orthographiam, de qaa 
in pioiQgoiBenis cap. IIL ita egi, ut nihil ibre milii adiiciendum esse 
videatur, nisr in primis plagnKs nie hand eonsulto nonnallorum vo- 
cabulorum aliani secutnm esse scripturam atqoe in sequentibus, in 
Gniecis tero, quum kt codieibas saepe scripta sint literis Latinis, et 
in editaonibas eimrptorum de differentiis et socielatibus Graeci La« 
tinique yerbi Yei otriasqae lingaae eiementa in eodem Yocabulo 
mixta siot, abiauiu|ae fonna esset Giaeca, me literis quoqne Grae- 
cis esse uaom. Sic aalem rem instilui, ut codices mana scriptos 
signarem literis maioribus, editioBes minoribus, et oln plures iisdem 
literts signandae aomerisque tantum distinguendae (ut t123 vel 
pl2) inter se consenlirentt unam tantum ponerem literam (y vel p]. 
Significant autem y123, id est yL y2. y3., tres editiones Venetas 
qaae mihi ad manum erant: e quibns quum y2, ut reliquae eius 
aelatis editiones, paene omoino oengraat cum vl, noirraro ponun- 
tur tantum signa vl et y3, ubi signum vl comprehendit etiam al- 
teram editionem, y2. Signa annorum serie ordinavi: ubi complura 
sese excipientia erant coniungenda, primum tantum et ultimum po- 
sui interiecto signo (-) *). Quo facilhis intelligeretur, quid tale 
coropendium vellet, in quavis pagina dextra supra apparatum criti- 
cum posui omnium editionum signa praeposito Edd., quod compen- 



•) SiG T-g C^ Ticiilig) sinatficafc oaaes ediUeaes n VenerA I. neqne 
ad GrjpliiaDM IV., 1. e. omBes ediliones qime snte StepliiiDinnaBi prodie- 
ruai: e-b autem (» epdcb) post Steplianianam omnes: v-gb (» vicaligb) 
omnes editiones qnae prodicrunt ante Siepbanianam cum Blpontlna. 



XII rmABMTiA. 

dium compleetifur omnes edilioiids a me excuflflas, id 60t quaecim- 
que artem criticam exercenti alicuius suDt momentL Eodem modo 
in sinistra quavis pagina, ut ne dubium esset, quorum codicum 
auctoritate niteretur scriptura a me recepta, omnium codicum ac- 
curate coUatorum posui signa praepoeito Jlfs., qaod compendiam 
significat in ipso apparatu critico omnes supra notatos codioes, nisi 
additur signum (,, ^), quod, ubicunque non additor nomen eius qni 
suos codices manu scriptos iiio compendao notaYerit, significai oodi- 
ces Anglicos a GronoTio collatos, de quilius vid. prolegom. p. lxxii. 
In codicibus enumenmdis ubique eundem serravi ordineai quo signa 
eorum posita sunt supra apparatum, atque posui quidem a me ex- 
CUS80S ante excussos ab aliis: sed ante editiones nonnisi codices 
accurate collatos eos quorum lectio diserte esset enotata, eos contra 
e quibus nihil esset enotatum cum minus accurate coHatis vel sin- 
guKs tantummodo lods inspectis subieci editionibas, ut signnm co- 
dicis accurate coUati post editiones positum non nisi tacitum eios 
consensum cum editione quacum sit coBatus significet ^). Omnia 
autem signa referuntnr ad ea quae antecedunt» nuUa ad ea quae se- 
quunlur. Quidquid addendum erat quod ad singulos codices perti- 
neret, cum horum signis uncis inclusi. Yerba ea qam& in orationis 
contextum recepi nm in appuratu critieo posu (inde a l>b»'i L ca- 
pite 21. certe, nam in antecedentibus capitibas omnibus j^ipne locis 
id feci, ubi a lectione mlgata mihi iriderotur esse recedendum), nisi 
aut oodiees nominandi essent singulis tantam loeis inspecti, aut ad- 
denda esset adnotatto quaedam. Nam priorm editonim et Modii 
Barthiique adnotationes quae de emendatione loei alicuhis agerent^ 
etiamsi eas improbarem, apparatui critico inserendas esse patavi, sed 
pauctoribus saepe verbis, ut spatio consulerem: quaptopter etiam 
signis nuUa interposui puncta, nisi ubi e piuribus singula consistereirt 
literis. Signorom explicationem prolegomenis subieci. In Cicero- 
nis Somnio^Scipionis acquieri in iis qaae enotavenm e meis co- 
dicibos atque ex editionibus liaerobii: nam hic qoid quoque loco 



^) Sic p. 80. F8RSv-gbGBBa.nj|if.LTA.m. jiigaificaC rerbii patrtm 
qua iniuetvr eooiata esse e codicibiie F8Rt| i. e. e Frisiosensi et Salis- 
burgeosi eC ReiidigeraBO secundo, sed nihil enotatum esse e codicibiis 
OBuu, i. e. e codice monasteWi S. Galli et e Berollnensi, ut consentire 
videantur cum editionibus quibuscnni coliali sunt, O cum g, Bbh. cum b, 
i. e. codex B. Galli cum edilione Grypblana , codez BerolineBsis cum edi- 
aone BipoBiina. Accedunt anteai BBir.rjTR., quim iden a €k*oBovio enota- 
lum est e oodicibus A«glicis, coilegil Benedicti et Lincolniano et collegii 
8. Trinitaiis, et M, quia legitur eiiafli ab allerB bnibu adscriptnm margiui 
Bditionis HervBgianae ezeBipli qeed est in biblieibeca BemcBsi. 



legisset, noft ^d •cripsisflat GieeFo^ quMri mihi videbolttr: cfiui n 
ottusa etiam ea fBre deriYanda suDt, in quibus a F. Osanne mea 
ratio dissentit In exeerplis e libio de differentiis et soctetati- 
bus Graeci Latinique verbi Yindobonensia (vid. prole^om. p. 
XIII. sq.) signavi supra posito in allera pagina Ms. V., in altera Ei. s, 
iisque inserui uncis inclusos capitum numeros Analectorum gramma- 
ticonim, unde ea smnpta sunt In Commentariis et in Satur- 
nalibus etiam singiiiorum oapitum sommaria ab Amoldo YesaUenM 
conscripta in hoe apparaftu critieo suum loeum. habere.censoL Quod 
eidem inserui Motationes locomm ei ad quos aut anteeedentes ant 
seqoentas in suo opere respicit Macrobius, et quos affert cum aiio- 
rum tum Ciceronis in GoiDmentariis ad eius Somnium Scipionis, id 
primo feci, quod nilul praeterea buie editioni eram additunis, deinde 
nolui quidquam mutere, quia sic hae notationes minimum oc(»p«nt 
spatiiy et quia non raro valent ad fidem leripturae alicui aut &cien>* 
dam aut detrahe&dam. 

Quos potissinwim codices secutos aim tn emendandis Macro* 
bii operibus demoastimvi in prolegomenis, cap« Y.: reiiqttttm esft, 
ut de ratione dieendnm esee videatur, qua in constituendo, quem 
diamty verborum eoatextu usus sim. Yix est quod mooeam in 
eiusmodi praesertim scriptore auctoritatem codicum plurimum va^ 
lere. Ubicunque igitur prebahiie quid eodices exhSiebant, id reoeptp 
e deterioribus' dumiaxaty ubi id quod in melioribua invemebami 
omnino non videbatnr posse admkti: nbiounque vero codicum ope 
eram destitutus, id qnod oonieetura me posse assequi putabam malui 
in adnotatione ponere quam eiieere scripturam, quamvis falsam, co» 
dicum vei editionum plurimarum auctoritate firmatam, nisi fiHte 
prorsus nulla moreri posse videbatur dubitatio: qua in re et mori 
dicendi scriptoris et nexui sententiarum plurimum tribui momentL 
Libmos conieclnra usus sum in excerptis grammaticis: ut quorum 
unus tantum exstaret codex manu scriptus. Quam in Giceronis 
Somnio Scipionis (cap. II, S 3.) recepi coniecturam a F. Osanno 
improbatam, eam aliqna ea parte in Addendis defendere conatus 
sum: alia proferam alio loco. Interpungendi eam secutus sum 
rationem, ut commatum constringerem abundantiam qua distrahe- 
rentur sententiae inprimis in editione Bipontina. Sustuli ergo com- 
roata supervacua et inter enumerata singula voeabula et post parti- 
cipia et ea quibus inchiderentiff sententiae relativae, quae quidem 
attributa quaedam continerent: sed reliqui ea, ubi quid qnasi per 
xa(fMh:6iv additum esse videretur, vel ubi sublata interpunctione 
implicita esset sententia. Semicdon raro usurpavi, ubi quidem fla- 



XIV PMBPATIO. 

gitaretiir interpiinctio inter colon et inter comma media. In hac 
mea interpungendi ratione id forsitan aliquis reprehendat, quod non 
satis ea sH)i constet: at cum optio esset, utrum constantiae prospice- 
rem an sententiarum perspicuitati, iUam huic posthabendam esse 
censui, quae in tali quidem scriptore pro summa lege habenda est 

Idem spectaTi in breyi adnotatione quam addidi operibus 
Macrobii, nam (Giceronis Somnium Scipionis firagraentorum de re 
pttblica editoribus interpretandum reliiiquere me posse putayi): et, cum 
multo plures singulis iila locis soleant inspicere quam lectioiie con- 
tinua peragrare, id egi potissimum, ut per se quaeque possent nitel- 
Kgi. Receptis ergo iis quae ad singulos locos interpretandos conlu- 
lerunt sijqpmores editores, adieci quae opus esse viderentur et ad 
tollendas difiicultates tam in rdms quam in verbis sitas et ad con- 
firmanda vel defendenda ea quae in yerborum contextum a me es- 
sent ascita. Ad leges grammaticas quod attinet, salis habui citare 
eos locos in quibus aliquid singulare legeretur: de scriptoris usu di- 
cendi egi praeterea in prolegomenis, cap. III. Largiorem adnotatio- 
nem addere nohii, ne nimis extenderetur volumen, neve nimis auge- 
retur pretium huius editionis quam hominum antiquitatis studia 
exercentium manibus vellem usque versari: nec, si voluissem, potuissem. 
Nam commentarium, quem dicunt» perpetuum in Macrobium com- 
pmere is tantum potest, cui et varia eruditio atque doctrina et 
niagna librorum suppetat copia. Utrumque me deficere non est 
quod affinnem, quamquam vicinarum biUiothecarum praeCectis ma- 
ximae mihi agendae sunt gratiae, quod quidquid librorum a me re- 
quisitomm habebant, summa cum liberalitate mihi suppeditaverunt 
Satumaliorum vero libri aliquoi^paulo uberiorem flagitant adnotatio- 
nem. In Commentariis ad Somnium Soipionis inde a libri I. capite 
21. me adnotationi primo conscriptae nonnulfai addidisse supra com- 
memoravi. Quae antecedentibus erant addenda cum aliis noimullis 
huic volumini subieci. Excursum ad Commentariorum libri I. ca- 
put 20. huic operi subdidi adiectis excerptis illis mathematicis quae 
lac. Gronovius inseruit praefationi, I. G. Zeunius adnotationi ad libri 
II. caput 5. 

In prolegomenis primum (cap. I.) persecutus sum qutdquid 
habui exploratum de Macrobio ipso: deinde (cap. II.) dissenii de 
eius operibus atque de eorum compositione, ut et refellerem opinio- 
nem eorum qui varias atque diversas res putarent nullo consilio in 
ea esse congestas, et gratificarer iis qui quid in iis inesset scire, ne- 
que tamen perlegere vellent tota: tum (cap. III.) egi de sermone ei 



PBAWATIO. XV 

de orthographii: tum (cap. lY.) de eonim fiitis et de diYersis quas 
docti homines de iis protulerunt sententiis: denique enumeniYi (cap. 
V.) codices manu scriptos quibus usus sum, et (cap. YL) editiones 
quotqnot aut ego Yidi aut in aliqua bibliotheca inYeniri ex alib au- 
diYi. 

In summa quaYis pagina non tantum librum notaYi, sed etiam 
(id quod hucusque in sola editione GronoYiana bctum est) capita: 
singula capita diYisi in paragraphos: excerpta e libro de differentiis 
et societatibus Graeci Latinique Yerbi et incerti auctoris fragmentum 
de Yerbo in capita et in paragraphos: huic addidi Analectorum gram- 
maticonun et paragraphos et paginas, operibus Macrobianis editionis 
Bipontinae paginas. Alteri Yolumini, quod hoc ipso anno me abso- 
luturum esse spero, addentur indices, unus scriptorum, in quo 
enumerabo omnes locos a Macrobio citatos et disseram de minus 
cognitis scriptoribus, alter rerum et Yerborum prioribus locuple- 
tior. 

Ad formam et speciem huius libri quod attinet, redemptor ex 
eadem quam supra memoraYi causa quam maxime spatio pepercit, 
non omnino tamen neglecta elegantia: quo factum est, ut, quanta- 
cumque addita sunt, haec editio paulo superet paginarum numero 
Bipontinam. Menda haud ita graYia quidem, sed plura quam Yellem, 
irrepserunt: cuius rei culpa ipse illo non minus premor, nam singulae 
plagulae ante quam prelo subiicerentur ad me mittebantur, sed cum 
nonnuUa etiam in iis quae antea scripseram solerem corrigere, et 
phis semel tanto locorum intenrallo phgulae mitti non possent, bcile 
fieri poterat» ut ex ipsa correctura noYa orirentur errata. Quae rep- 
peri, in Corrigendis emendaYi: sed, si qua forte remanserint in ap- 
paratu critico, ne quis postea unquam ad Macrobium pertractandum 
Yel emendandum aggressus haereat ambiguus, quaecumque habeo e 
codicibus manuscriptis excerpta cum omnibus quas coemi editioni- 
bus in gymnasii LudoYiciani, quod est SueYofiirti, bibliotheca depo- 
nam cuicumque petituro mittenda. 

Ut autem nonnulla deliquisse, ita multa reliquisse me non 
ignoro. Qui Yero de hoc meo opere qualicumque sunt iudicaturi, 
eos Yelim rogatos, ut non ad illa tantum respiciant, sed etiam quid 
egerim agnoscant: atque accurate omnia perscrutati hoc mihi conce- 
dent, quaecumque in prioribus omnibus editionibus legantur per- 
tmentia ad Macrobium (nam quae alii adnotationibus suis in- 
seruerunt aliena, ea consulto omisi) et alia praeterea haud inutilia 



XTI VBABViltlO. 

haiie editimeiii oompiecti, vH hanc qui habeat iUis lacile possit ca- 



Scribebam Suevofurti Idibus Martiia auiii MDCGCXLYIII, 



PR0LE60MENA. 



CAFUT PHraiUM. 

DE MACaiOBII NOMINIBUS BONORIBUS AETATE RELI- 
GIONIBUS PATRIA. . 
1. Hiicrobias qul h08 ILteo« eonposttil qois fUerifcy non salis consUt: 
ne noniBA qttidem eiuc Mlio cerU. Mttnique in iiooMiUis qaidem codicibns 
manu .acriptls ^) nomina qnae Jbic ei tributtniiiri Ma^rohiuB AmbrotiuM 
Theodo9iu8f iegnntnr boc ipso ordine: in nliie Tariato ordine, modo *) 3fa- 
crobiuM Tiwodotiua AmbrotiuM^ modo >) jimkrotiut Maorobiut TheodoaiuB^ mo» 
do *} AmbronuM Tkeodo$iu» Mstarobiuti In aliie nnum nomen omiUitur^ atque 
in complaribae Commeatarioram in Somnium l9cipioni« codicibufl ^) legitur 
MaerobiuB Jmbro$iu$^ in compiaribus Satarnatlorum codicibae ^) Maerobiu$ 
Theodo$iu»: in aliia vel in iisdem aiibi ^) legliur tantom Macrohius. At ia 
editionibaa omnibus additur nomen JureUue "), quod a me in nul^o codice 



>) BR9P'l6 Hft. BarCb. S. Fragment. GronoT. Ced. Mazfnin. Al. 
WiUhemii in fronto Conoieatar. In Sona. Seip.; BP46 Tknan. in calce 
lib. I.; P3 in fronte Satnroal.; Md in fine iibri' L 

s) P6 et cod. Vindob. 165, 9. 143., Cep. £odlichcr. XXVIII.) in fine 
Commentar. 

s) Pl ibid.; Cod. Bamb. H. 1. IV, 29. et Cod. Vindob. 51, U. 39. C«P- 
Eadlieh. GCCLXIX.) in fronte exoorptoram e Conmientar.; Cod. Paris. 7i86 
la fine oxcerpti e iib. de diff. et soelet Qraecl Latiaique ▼erbi. 

^) Pl in priocipio Saturnal. — Uunc ordinem commendat Gothofredus 
ad eod. Theodos. lib. VI, tit. 8. his ▼crbls: „Propriam •cilicet coinsqne 
nomen per haec tempora id erat qnod poetremom collocabotnr; qnale eet 
Maerobii nomen. Nam qnod AYianue In epietola qoam fkbulio auie prao- 
fixit et Boetiot Theodoeium Toeant, pro arbitrio •no Id feeere.'' Qoae ta- 
men nihil yalent contra librornm met. aoctoritatem: ac non roinore iutf 
•lii contenderunt Theodosii nomine notum fuie^e •iii^ iiequaltbas Macro- 
binm. Mahul I. e. p. 1. affert Colometium COpp. edita ab I. Alb. Fabrieic». 
Hamh. 1T09 in 4<». KsiinHuc litterar. e. 98, p. 812). 

ft) SBt9 Hb. Berth. 9. Cod. Mazimin. «lio loco et Planades ia Tcr- 
•ioae Graeca cod. Parie. 1868 oi Angn^tan. 495 in fronte, S etiam In prin- 
eipio lib. 11.; C in in^criptione lib. f. capiti 20. inserta corropte: dndro- 
$iu$ Maerohiue. In cod. ParU. 7400 B., qni «ec. X •eriptns contlnet ex- 
cerptnm e commentariic ad Somninm Scipiont^, legitur Amhro$iu$ Ma- 
erobiu»* 

•) AB6SM123 In fronte; P6 in calee lib. L; A hi prindplo lib. 1L; 
ABOM13P2 In einsdem fino; MI8P6 in flne lib. lU.; M2P6 in fine llbri 
VI.; AHMI23V in fine librl VIL ^ 

7) FV2 in Commentar. princlplo; Rl in eoram fine; APS in Satnrnal. 
prlndpio^ Ml In libri I. fine. 

•) fn T-g: leglCor Maero6iii« j4ureUu$ Theodo$iu$ {\n hg *AnreUu$ et In 
mar^. idmbrMJnt), io c-^ AureUu» Maorobiue Amhroeiu» Tkeodo$iu$. 

[1] 



II PROLEGOMENA. 

CBt iiiTeiitiiB, ab allU non aisl ex nao eoqve receatlBsiaio codlce Leldeasi 
e( et uno Angllco *) enotainr. 

Forsitan quls putaTerit Macrobium Ambrosium qui conscripserlt Com- 
menlarios in Somnium SclploDls alinm ftiiase ac Macroblum Theodoeinm 
qni composuerit Satumalia: at cum operum Ipsornm similitndo ab eodem 
auctore ea profecta esae testatur, tum utrnmque inscribitur EuBtaekio ><») 
filio auctoris : et auctor quoqoe libelli de differentiis et aocietatibus Graeci 
Latioique verbl in codiclbus modo > ') Mmerobim Jmbfuun Tocatur, mo- 
do '^) MaerohiuB Tfteocfotiut. 

t. Sed mira insuper adduntur tcI addi dicuntnr In aiagulis qnibnsdam 
codlctbus mss. cognomina. 

a) Casp. Barthiis ia AdTenar. llb. XXXVIf^ cap» 17.: ^,In altern, 
Inquity codicis vetnsti pagioa haec verba reperiontur: TTlvlvt taUt ewt: Ma- 
orobU Jmbndi QriniaotmtiM in Sinmum 9^hni$ Commtntarium ineipiu 
De patria aiii videriat, nam Latiaum Ipse se aegat aliqnoties: et videtiir 
ad onirocriticam spectdre exscriptor.^' Quae verba paululnm mntata in 
editionem snam alteram (ad pag. 1.) reeepH Isaac. Pontanns, flsque 
1. Gronovlns addidit baecee: „Scboliastes qnoqne ttniits nooCromm codd. 
testatiir triplex anctorl aomen fUis^e: MacnAfiue jimhrotiut Omieentft. 
Id moDStrum* qnld sibl Tellt aut quotnodo procnraadum slt^ non liqnet. 
"Post explieatlonem prlomm duum nominnm fdem schollastes reddit Onoeri- 
tittt, quod antea ediderat Omit$i$, 0lc enlm pergfit: Onoerstlict rflctnt etl 
quod Bomniorum iudex: trfeo quia ottendit et dHudieat^ quae eemnia $int f>era 
et quae aliquid detif^neni, et quae non. Ovall e scholio C. BartbU conlectii- 
ram natam suspicere. 81 albH aliud latet, fhistra laboramns, aeqne feli- 
cius boc Macrobio qnam Coei Martlalf, Flauto ^tmif Tocabula attrlbnta.^ 
In cod. Bmmeranensiy nanc Monacensi (B9), In qno eadem atqne In lllo 
eodico iaesae Tidentnr sohoUa, logitor: TVtafat otro taU$ eH7 MmerokU Am- 
hra$ii Orini$ere$i$ m S u am i um Seifiani^ ium mi i afw tMptt, ei iafra: Ori- 
ficcretit $ive Oriere$i$ dietu$ etC qua$i $omnierum iudex, ideo tci7icei, quia 
ottendit et diiudieaoit quae $omnia vera $unt et quae aliquid detignant st 
quae non. SimMla InTeaiaatv in codico Bornensi, oUm Bongarsii (HS): 
MocroMut olimereiee^ kae eet e omni eru m iudex vel mlerpret, oi ia oodioo 
Frisingensi, nune Monaeensl (C): MMrobfiit fto ... (et, iif «tf tomiiioriMi 
taterpret. Vade Apparet e»se Tcram C. Barthii coQlecturam et hai* ; cogno- 
nlna cormpta o Graeco ^««^os^/r^ff. Eodem pertinere vldotiu ia quod le- 
gilar IB eod. Rehdiger. 1.» AfBatsrettt. 

b) Alex. Wilthemius in appendice ad Diptychon Leodiense (Leodil 
1658 fol.) p. 4.: „Macrobii^ inquit, liber Maxlminianus (quem supra dixerat 
eooDObU Sti Maximini) ita duobus locis Tarie Macrobii oomea affurt, uao 
loco: MACROBII AMBB08II THBODOBU BICBTINI DB 80AI1CI0 SCi- 
PIONIS LIBBR I. AIIo loco: MACROBII AMBR08II V. C. ET INL. 
COMMENTA EX CICERONE IN SOMNItJM SCIP10NI8/< IstttC SlCETINI 
A. Mahai >*) puUTit significare MacrobU patriam ^*), sed ea qnae ex 

*) Ll sec. TL\. complnribos locis et Barocc. In principio Satomal. 

««) Sie hoe aomea •cribeDdnni ost ex omnhHn fsfe codiettm anctori- 
taio, non, nt TUlgo legitnr, Euetmtkiu$^ qnam qnldeai aomints fonaam re- 
cepit PlsDudee. 

^O In ^^^' Pcti^s. T186 in oxeorpti iascripilono. 

13) Ibidem in iis qnae sabiecit excerptor, ot in oo4. Viaibb. 16, R. Sfiw 
fap. Eadllcli. p. CCCX\II.), ia qao legitar fol. 111 t. HbosirottiKs Moer#6itit. 

i>) Cf. Dissortatioa kisloriqae, littdraifo et biUiogoaphiqao oor la tio 



GAPUTI. ui 

eoden iUo oodJce AddidU WUlko»iiw Ihiso elariiM osteBdwU SICETENI Jd- 
Jdl aliud es«e sisi comipieiAiB confendii •eriptarae V. C. KT IMIi. '»). 

9« Atqve de lioo scrifturae compeadioy fuod ieTeniior ia omaibHo 
fere ComiiieBtarionini in Soaeiu ScipioBls et Saturiwiiemm eodioiiiue, recte 
ivdioMit ii qui ioterpreteiitiir «ir» «oiifMiari* «t inivttrit. Casp. Bar- 
tkiue L c. ex alcero «iio codice affert MaergAU Tho9d0$$i oki comMulariB 
el iUiiilrftff, ex altero: Mmerobii jimkraui Tkeodoui viri elari H Hiuiirie. 
£ neie codicibBe inveai ia P6 ia siibecriptioiie Comaeatar. libri II«: em 
iiittilriff ei clarieeimil et ia Pl ia iflseriptioae Satvni. libri L: wti elm- 
ftietimi et HlueUie: et Iioiioria caiM iila aeCate «enateree appellatoe eeee 
eirot eiariuimoM ciMB ez aliie lecie ehicet, tm ez lie qeae Iec;uitur apmi 
AeL liaeipridiiun Aiex. Sever. c. %Xa ^aefeeiie praetoria emie eeaaimiam ad^ 
didit dignitatem, ut viri clari$iimi et eBeeni et dicerenfur * *)« Sed eimrio- 
oimi tertii et lifiislrffl priaii ordiaiB dicebaDtur eeeatorea ^^), m uaue idem- 
que aen poeeet dici e«r elttrie$imue et iidaelrUj peeeet aatem etr ceaflifieriff 
et iniiiffiriff. Meqae Toro, qao aUBee Maerob&um statuampe appeUetom esee 
«irHin ceaffnlarM, Id obetat, quod e fastis coaeularibtts aeimiie coBOulem 
eum non fuisa^: aamqBe taatum aberat iila aetate, «t ii eoli qol cofleulee 
fiiieeeBt dicereaiur coBeuiaresy ttt femiaae ^Borii ouisa eic appeUatae 
eMoe referret Zjampridins fiiagabal. e. 4. 

L Hie hoBoris titulue eatie demAstrat «d eimimttm tee iketiciam 
aaceadisso Maerpbium '"): eed «tto miuiere Awcttte eeeet, «t probaiet, 
leaaop.PoBtajias a loe. Scaligero moaitue ex edieto ifspracfNiffiiiff MKri 
cnfricMii, qttod legHttr ia Cod. Tbee4oeiaa. lib. VI, tit. S. protttlit >») haeo: 
Sed^ a$ noe ad hmi^ prommlgaticmom Maerokii viri inlueiric merila pro^ 
ooearmni » ita obeervationem fuoque legic db eivff eoineHM ffvsMre froooeiiome 
amepieiumt «I fni onle ipflefli fuorumi emk Jum eomditiomo prmoeiHmio konore 
iesUNtar* * vl nsii emae premolieniff tsmpora ad iegie memrpaiiomom reoeloanl, 
nse praeferri poeiulemi iie qui praetorimnam wol urbanam praefoeiurmm mcl mi^ 
lilore mafiffleriiim posl eernm proeeclienem fferlili ennl: fferf porimde kahcmm 
imr^ me ei nnne eciierinlv el in eed em erdine pcnnanenleff* «n fiie mmc eee libo^ 
rammo nooirm eenfflilnil» preec e lis ni ff viri inlueirie Maerabii tempera me- 
lienl, »1 es Anine mdminieiraiiomic oxordio^ promi quieqmo prooooime offt eei 
fmorU provehomdu^ ffeee ieeum nindiei^ dig;miimii$. A4leelt I. SreBOTiafl: 



et les OBTrages do Maorobe (Aenalss Encyelep^d. t^dlg. p. A. L. MllliB i 
Paris. 1817. Sept. p. 21. et Ciaiiical Journal yoII. XfX, XXI ct XXII). 
Qaae diescrtstio eodem illo anno seperatim edite est Periiiii ap. Normaud 
et peranltie mendie inqeinata legitnr in Niiatdi editlene Aiacrobll qime in 
Ineom prodiit Psris. 1845. 

>«) Vid. inCfftt § 8. 

1») Vid* Mibecript. CommeBtar. lib. L ei MuBcbB. Gei. Aneeig. 1845. 
Hr. SI8. 

!•) Ci Uctant. Inetit V, 14, 18. 

A7) Cr. leideri Orig. IX, 4, ISL, Sidon* ep. VU, 9., Netitia dlgnkntnn, 
Real-Enoyclep. d. klaee. Ait.-Wiee. s. ▼. Oiuatrie. 

>•) Cr. quae adnotaTit Zeitnfns ad praefeUoneni SatBm. lib* L: „liie 
temperibae eenieierei dieioe eese proTinciertim pffoeeidee oeteadit Greae- 
▼ias in Obeeffratt. ecoies. e. Sl. Atque nat iioxh^ ^*^ Mse appelietnm ^ 
Syrlnni Gee|eB regeret centendit Ecneitine in Indice dignitt. ed Anm. 
MaffoelliaiNe. Nomen TOffo iUu9tri$ hae aetate eenateffibai priml ordiflis 
eese triba&m auilti demonstffaruBt, qiioe iandat Goiaer. in theiaara.'^ 

>*) in Satarnnliemm princlpiis abi legttar: nb eini .. • |voMclienffi am- 
I» ^ned ae uni tte BiOl«rtt in md cia#, et iarrm cecsperfnl. 



if PR0LE60MENA. 

,,Ne8cio Rn eiasdem Tiri, idem eerte nomen honorattim snb Arcadio et 
Honorio monstrare possnmus ex eod. Instin. lib. I, tit 9 [imme 11] de pa- 
gani9 iege 3. qune missa dicitnr Maerobio praefeeto praetorio fKspaniarum,*'' 
A. Mahnl 1. c. p. S.*Nis. commemorat allam etiamnum ieg:em (Cod. Theod. 
Vly 2B, 11.) de indulgentUo debitorum missam a. CCCCX Macrobio Africae 
proconnnii; el reecriptnm a. CCCC Mediolano missum Macrobio cnidam 
vieario qni reprebenderetnr de potentia arrogata. Sed incertnm euuej nun 
haec omnia aut singnla qnaedam ad hnnc Macrobinm referenda sint, (etai 
me non habent coosentientem doeti isti homines quos Mahul I. c. p. 9 sq. 
refert dubltare, an praefectns sacri cnbieuli possH esse idem Macrobius qni 
«H^era sna Bustachio filio dlcaverit, qnod lllud monns plerumqne committe- 
retnr ennnchis) non nego^ qnnm complnres iills tempojibns memorentnr 
Macrohii. 

5. Codicis Theodoslani Hb. fX. tlt. 10. legem 9. a. CCCXXVI datam 
e»»e ad MarimjniiMiii qnendam M«ero6ium refert Mahnl I. c. Apnd Ammia- 
num Mareellinnm lib. XXV^ c. 19 (p. 319 [ilndenbr.) et apnd Zosimnm lib. 
III. tavenltnr MatrMvo legionum iribunuo^ qnl ceclderit loviani tempore ia 
proello cnm Persis commisso , et apnd Pantum Dlaconnm fllstor. miscell. 
Ilb. XVII, 0. 60. MaerobiuB quidam Seribo^ quem Phocas nt conscinm insl- 
diarnm sibi fhctarum occiderit. Accedit, nisi forte cormpta est snbscrlpdo 
Commentarlorum libri I. In qnibnsdam codielbns, . Moerohtift Pfottnvt Eu- 
doxiue, Apud Caveum de Script. ecclea. ad ann. Chr. CCCXLIY inTeniri 
M«crs6ittm Preebyierum alt Fnnccins I. o. (vid. oot. 33 ei cf. Fabric. Bibl. 
Lat. ed. Brn. vol. III, p. 161.). Denlque Jlf<iero6iiim seclestae Carthaginien'' 
»i$ diaeonum ex appendico ad tractatnm 8ti lldefonsi do» Scrlpt. eccles. cap. 
3. commemonit Mahol I. c. p. 8. 

•» Hoa postremo looo nominatos non esoe eonftindendos cum Macro- 
bio quem qnaerimns inde elueet, quod hnins acripta doctrinae Christianae 
eum fiiisse ezpertem salls demonstrant. Hnic enim si Ailsset addictns, 
profeolo neqae In Satamallbna loqnentes ladnxissei Symmachos et Pme- 
toxtatos qaos antiquaram rellgioBnm cultorea **)* Chrietianae doctrinae 
ooaatat Aiiaso infestisslmos: et Bostachinm filinm, cni Commentarios la 
ISomninm Sdpionis et Satnraalia onm inscrtpsisse snpm diximns, alla do- 
onisaet atqne Ista Platonlconim reoeBtlorum placHa *^ aot ad veterom 
mythologiam spectantia. Mam qnae afferant ii qui Macrobium in Christia- 
Boram Bumero cens^ot esse referendum ea elnsmodi sunt, ut nibil omnino 
probOBt >*). Neqne est quod com C. Barthio' (vld. not. M) stataamna 



><>} Cf. Sot I, ir, 1., Symmachi epp. I, 47. et X, 54. et iascriptiones 
infra cap. II, III, 1 et 2. 

*i) Cf. I. Brnckeri hist. crit philot. Ltpe. 1742. 4«. toilk. II, p. 855 «qq. 
'**) VocOs, qaalis eoi Sat V, 2, 1. et VII, 14, 23. ifetit ap^ex (pro qao 
ponitur Natura Comm. I, 6, 81.}, non mione decere Piatonicam qnam Cbri- 
stiannra recte monoit Mahul I. c. p. 3., idqne demontirat Macrobiue ipse 
Comra. II, 10, 9. his verbie: Sod mundtim fuidem fuiete eemper phitoeophia 
aucior ett, condt^ore quidem deo^ eed nen ex tempare^ eiquidem tempue ante 
mmndum eeee non potuU, Adde Ciceron. do nat Deor. I, 8, 19. Collins 
Anglns Christiannm esse contendit Macrobiom, nt probaret neminem paga- 
BBra commemorasse eaedem infantinm Bethlehemiticaro (ofb Sat II, 4, 11.): 
qnera refntavit I. Masson libello qni inscriptns est: Tfae slanghter of the 
^ildren in Bethlehera as aa hlstorical fact Yindlcated and tho snspected 
chrictianity of Macrobius disproved. Lond. 1728. 8. (cf. Mahnl. I. c. p. 8.). 
Altoram de hac re indiela profert Fnnceins de vegeta Lat lingnse aa~ 
Boctnte, Marbnrg. 1744* 4^. { 27« : „ChrUtianae roUgioals in omBibns Maoro- 



CAPUTL ▼ 

ChrlstiMiwtt fulMe Mncrobiam, 14 rero Ha ilsilMlatsey ui ftegre ia eine 
sciipite Tel aliqnod dociriniie ChrLitijiBae apparefti ▼esliciiiiii. 

7. Aetatie inqiiireadae aaeaai qaandam praebeot Praetextatus et Sjrm- 
■Moliusy quoo Macrobium iodttzisae loqueates eupra memoravimnsy cum 
eomm aetas satis slt certa **). At eorum aequalem faisse Macrobium 
Bon coftstat. Gerte iater multas qaas reliqait S^mmacbos epistolas ad 
hoac dedit aailanu loscripsii quidem^ ,si credimus 'codici Vindobonensiy e 
qno ttuper losephas ab Bicheofeld et Stephanas Bndlicher edide- 
nial illias libri qoasdam reliqiilasy Symmacho librum de differentiis et 
societaiibas Graeci Laiiaique verbl. Sed qnum eomplures iilis temporibus 
fUerlni SjmmftcM *^), quis hio ftierii» non constai: fortasse oratm^is fuii 
filius^ Cttius studlis, cum Graecis literis iDitiaretur, velut aequalem se ad- 
iiiaxisse referi pater Ub* IV, ep. 90. **). Itaqne ad illos viros si specta- 
mnsy aetaiem taaiiimmedo cognoscimas qoa mi^^r Macrobius esse nen 
potaeriiy non eain qna fUerii ipsam. Sed iis aon mulio iaferierem aetate 
eam piitaverim propterea q«od a doeirina Christi allenas ad saiis altum ia 
re publioa evectns esi fiMtlglom, id qued posteriore tempore fieri vix 
poiaii* Mihil ergo obstai, quominas ad hono Maerobiam referamus illud ' 
e4l€iam de praepontM sam' m^icuH^ et vernm esse dicamus id qnod de 
eiue aetate sUtaii Suriagar (Hist crli. scholiasi. Lai. p. I, t 169 aeq.): 
„Vixii autem Macrobiiis iis temporibus qoibas lingoa Latioa iamiam se- 
nescere coepeirat: aetas qoidem jpsa non oerte definiri potest: incidii vero 
fortasse in finem seeoli IV non valde extremum. Nam quemadmodttm e 
cod. Theodos. lib. VI, iit. 6* apparei, Macreblus fUii sacri cubicali praepo- 
alios snb Honorio ei Theodosio luniore. Hegnavii quidem Theodosius ia 
Orieate tMque ad aan. CCCCL, sed c«m Macrobias hoc muaere functas 
esse dicatur snb Hoaorio et Theodosio, intelligendum esse videtar illud 
iempas qao ambo, hic la Orieate il|e ia OccideBte, regnaveruni. Honorii 
owtem legnAn cessavii a. CCCCXXHL Sed ei antea, L e. sub Arcadio ei 
Hen«rio, BlacroHas iam flierai Praefectos praetoriOy ui apparei ex insorip- 



bii aeripiis ne vestiginm ^nidem a^parei . • . Sont tanMn qoi eom Chri- 
siiaoeram adtcribant ordini, quos ioter Bartbiom CAdveraar. p. 2258.) 
DoininBre •officit. Spanhenias (Dob. evang. tom. I, p. 533.) contra euni 
homineni vocat ethnicnm. Cui et Pabricins assentitnr (Bibl. Lat. I, p. 
020.; ed. Eroest. III, p. 180.). Stollins quoqoe (Introd. in hist. lit. ^..11, 
c 3, i 8.). Sed Grotins (Comment. in Matth. c. ^t ▼• 1^0 et Huetiut 
(Denonstr. evaogel. ^pos. 9, c. 15, p. 789.) haerent ambigai.^' Becen- 
tiores in paganorum nomero eum refernnt, qood sclam, omnee. Cf. Ch: A* 
Heomann. Coaspect. Reip. liter. c. IV, § 24., Ueyniom OpOscc. Acad. 
vol. IV, p. I., lieei Baehrius Roem. Lit.-Qesch. vol. II, p. eoo., Real-En- 
eycl. s. V. Maerobias, ei Soringar Hiet. crit. scholiastarnm Lai., Logd. 
Bai. 1834. p. I, p. 164. rem dobiam relioqnant.* 

»3 Vid. iafra cap. II, Iiraot. 2. 

<«) Cf. Fabric. Bibl. Gr, lib. III, c. 16., vol. llf, p. 205. ed. Ernest. 
— Ch, A. Ueamannns adnot, («) ad Conspect. Reip. iit. c. IV, | 24.: 
„Sei, inqnit, faemnt hac aetate illnstres Syromachi, quos cum multi con- 
ftindani, soes siogolos notis distinxit Sirmondos ad Ennodit lib. VII, ep. 
25. Quem toiom Sirmoadi iooom descrip«it suaeqoe ad Honor. lib. III. de 
script. eceles. c. 22. adnotationi inseruit Miraeus.'* 

*^) Aurelins Memmios iiie Symmachus, qui in snbicriptlone Comment. 
llhri I., qoae legitnr in qnihnsdam codd. mss., dicitor emendstse hoo o|ios 
Macrohii, non esi confondendus onm oraiore, id qoodcommisit L. Lersrh 
Roem. Diorthosen (Mnsenm d. Rhein. Westphai. Schnlmaon. Vereins voi. 
II, fasc 8.). De hoo vid. quae dispntavimns infra cap* IV, I. 



▼I PROLEGOBIENA. 

tl#ae legis csiucaaa ia eal. IttaUtt. Ef. I, tll. 11., ^pMe lex dmltt eet Bn- 
▼ettnae a. CCCXCIX. Qttedet igitnr hec anno 4if allatem obtittuil praefccll 
praeterle, ipsiaa Baialia iacidere deMdt In iaeai seettll iV non valde ez- 
tremi. Bl haoe ob rem Maerobil aetaa a 8azio ••) relat* est ad 9u 
CCCCX.«< Ottod ai Ita eat, Sjrmmachl ftiit aeqttalis Macroblas, «ed aelate 
mloor. Alterum ilM reacrlptBm datttai Raveattae a. CCCXCIX, ^oo Arca- 
diaa et Honorlus MadroMo praefeclo praelorlo Hispaniarttm aeribaDly 
etlanMi problbka esaettl aacrlftda temploram, tamen ae Tolle pttbUeortttti 
operum ernamettta aervari , foraitatt quia ptttayerlt non petttlsse mltti Mi^ 
erobio pagano: aed poteral aane fieri, nl qtti Ipse essel pagaans in p»- 
ganoram commodam rogata fuo ab impertttorlbna hnpetrarel eiafmodi re- 
acriplnm. 

8. De Maorobil patrla nUiil scHaas nlsi Romanam oam nott Aiisaey iai- 
mo in longlnqaa qaadaai terra naUun, Id qnod dlcll Ipae flttlvn. lib. I, 
praef. § 11.: ni$i 9ie%tbi aet iti4 olie orlet cotlo LatiteiM Ungiiae «tntt neit 
ttdiavet. Recie ergo GroDovittO ad Coaim. Ilb. 1, c 1.: „De palrla, Inqvil, 
non deest quod conllclam, deesl cul fidam.^^ Qaod Fabrlclaa (Mbi. Lal. 
ed. I, p. dto. et ed. Km. vol. Ifl^ p. 180., cf. Fanec. 1. c.) ait in Cioero- 
Biano Erasmum videri Macroblom habuisae pro Oraeoo (id qood noperrlaie 
repetivit Baehrius), Id minlme iaest in Erasmi verbis, qni (p. 141.): ,,Aeao- 
plcam, inqult, cpmicttlam mibl aomlna«| ex alioram panaia sooa conleznU 
cenlones. luqoe aoa lingtta non loqnitnr, el sl qnando loqollttr, Grae«* 
eulom Latine balbttllre eredas. Qaod getttto eal Olttd ez comflMntarlo ia 
Bomnlam Sclpionls seeando [c. 10, f 11.]: JSf hoe €$$e volnni faod Homerm9 
«IfDmttnwa omnium meeRfMmom fon$ el orlgt m^ poHieae nu6e Jlgmeiilt venMi 
f«pieiilt6ttt tttlelfigi dedH,** Bral eum patarem non C7r«eeiiliim aed graeii- 
liMi scripaisae Kmsmamy qnl Adag. f , 7, ftt.: y,Graealaa ialer Muaaa^ 
iaqoil, indoctua lator doclisslmos, lofantisslmtto inter etoqiieplisalmoa. 
Recle dicetnr et ia homlnes ostentatioae falaae doctrinae ae 'lactantea el 
Tlris eradKia Impttdettter obslrepentes. Bst*ealm gracttlas tt^ls mlnlme 
«anora sed lamen odlose garrala atque obstrepem'^ *^). At etiam in edil. 
Frobenli anni MDXXIX legitur Graecttlut, id ergo nunc retinendum esse 
arbltrory neqoe taaMn ooncedo Eraamum haboisse Macroblum pro Oraeoo. 
Nam yerba: Graeeitfum I>atine frol5idtre ereda$y non tam originem Gme- 
oam quam perversam Gmeculi doctrinam *") significanty id quod confir* 



••) OnottMst. vol. I, p. dtS. Schoell (Table synoptiqao des derimfne 
Romaint) ei astlgnat annom CCCCIX. Baehrios (Roem. Lit.-6escli. toI. 
II, p. 000.) refert alios (coll. Mahal I. c. et GraoT. thes anCiqo. Rom. rof. 
V, p. aes.) statnere Macreblnm flomisse inter annom CCCXCV et anoam 
CCCCXXXVI , E. Tenberam, rero (.de 8e»T. vit. et comm.) eam iam natnm 
fttisse anno CCCLX. Alii aiiam Macrebio atplgaaTeranl aetalem. Sic Fa* 
bricint (Bibi. Lat. ed. I. tappl. p.263., ed. Em. toI. III, p. 181.; cf. Fnocc. 
1. c.) RiceiolmB alt la Almagetto reprehendere Genebmrdnn, SantoTinnm 
et TheTetani, qoi enm ad seenlnm tecondnm a Chrlsto nato retnlerint, el 
confcctoret Indiclt bibliothecae Vatlcanae, qoi ad decimom. 

<0 Cf. Ch. A. Heomanni eoatpectnm Relp. Ilter. cap. VII , § 38. t „BI 
(qui e piarium librit congemnt qnidqnid tcribunt, detcriptomt verlot qnsm 
scriptoret) gracuio tili Aetepio timilet qnam nodi et ridicnli e?atari 
sunt, tl paYO tnat qnltqoe pennat repetierlt.** 

*0 idem tlle Heumannnt ibid. § 45. „Certe, inqnit, qnotieseamqne hes 
legl' epittolat (Ignatii), deprehendi omnia in lltit ette frigida, itinna, ia- 
eptl tomorit affiectataeque grendiioquentiae plena el nimls Tlride spiraatiii 
Tanum et plannm Graeealam.^ 



CAPUT I. IL Tii 



▼ix potiiit dicere se nii olio eaelo ette ortiimy qiiibiu v«ri»ie mMgi» eUMi 
redwrgMBtiir ii «si im CteUiA ciealpiiMi Macvobiw paUvermt mtnni *•). 
WUkwl GrMciiai eiMi Mtue coMel pr^pter elM imijm et propterea ««o4 
illa aetate dvM «oIm, Gmeea e| LatiM, WgMtist lingaHe, ««odfne Ma- 
erokiae adiaioerit miltM GrMcieMs et citaverit niaitM Oraecoe ooripto- 
lea. Qmo argMieota qoMm ftitflia liM m w o bob videt. Hmc Miai OBaia 
■•• MiiMs cadaat ia eun qoi Mtae foldem bm Iteerlt ia Sraecia, aed ia 
OrMM qMdaai, o4 ia AiezandriM) scliola ei^dJtae voMilt RoMua. Bm- 
teB TiroM doctom etataioae ia coffmpto ieto SICETINI latere Macrol>ii 
IpatiiM aomea iam Mfra (i S, b) memoraTimoo. Cogitat aatcm modo de 
0lciM loMla, OM c SporadlbMY modo do*Slccay oppido NomidiM. At 
e l emeata ipM ol sMotamae, epMioM Mt III» cMieolwa, oom SlCBTIlfl 
aatam oeso poodt e JOCIliilTS L e. (MdaitM: ood veram oam bm msc ex 
lio quM rapra diepiitMimoo Mtie elacot. AUora cMlMtarai ei ad illud 
SftOETINI epoctamM, adoM Mt vertsimiiiet eod fovtaMC pvopioe Mcedit 
Ad vevom* Cerlo lo AMca, o qoa illio temporikoo tam moHI virl eradiUe- 
frodlorttoty oatoai ftUoM MaGroUom om Mgavecimy licet pro certo 
OM poeelm om veUm: oam io AMm oatas Boomo profecto di- 
oore poeolt ee tmb ofio mdo otM offMn, et AIHcaMmy qoamvic Graeois 
HMvls imbotuM^ I#atiM qo«M OraMO Mribero MaloisM BomM, siiaM vide* 
Hcet oilrom est «oom bomlMm io Groocia IpM oatiuo, colas senoo patrios 
oMalbos lliis HomMie, quoM oeripta oM.lectorM csm poterat speraro^ 
oatio orat MgoitM: deoifM effOMom ad Graecos potius scriptores qoam 
ad CieoMOom ot TiviliiaM ae coovcrsoioM teisM potaveriM. 



CAPUT SECIJNDIJIII. 

« 

D» lUClOBII OPEBIBUS. 

L Commentariorum tn CieeronU Somnium Seipionie Ubri IL 1. Hoc unum 
opus Macrobli iotegrum ad nos pervenlt, et cam eo aobis servatnm est 
etiam ipsnm Somnium Scipionis excerpium es M, Tullii Ciceronie lihro VL de 
re puhlicay quod paene solnm reliquum erat e Clceronls praeclaro illo 
operCi nsque dnm Angelns Malns e rescripto codlce Taticano feliclssime 
eruit reliquias prionim Ilbrorum muTto ampliores. Quae In idem Somnlum 
Sciplonis exstat disputaiio Favonii Eulogiiy ftb I. C. Oreliio in Ciceronls 
openim volnm. V. partem I recepCa/eaet aiulto brevlor est, nec nisl ad 
numeros fere spectat, neqne cnm ea servatum est ipsum Ciceronia Som- 
nium Scipionis, quo servato qu(p Hacrobii commentaril llteris Romanis 
iafiaito plos contulerint, nemo est qui dubltet. Denlque hoc opus non est 



*^) Patrla Parmensem tcrlpsisae Ricciolum in AtmRgesto referunt 
Falirfcins et Pnnccins II. ec. Hnnc errorem refellisse Gaudentimn Meru- 
lam, de GoUoroM CisaipiMraM MtiqalUtc et diselpiiaa» EiOffd. Bat 1588. 
8. lib. II, e. a., Coeiiom autoM Bhodigiaom Loctt. Mtiqq. Iib. XIV, c. 5. 
dicere Veroaeases Macrobinm in sua nrbe natum esse contcndcre pro- 
didit Mahul 1. c. p. 2. 



¥ui PROLEGOIIENA. 

doeomitiai wMmdB mm 



•olebAiit philoaophAri. 

9. NAmqao Macrobioo coaMoterioo aaoo iio iaotitttii, ul pnoBiooio 
CiceroBis vorbis promorat qoidqaid o plooitia PlaCoaicovam alf«e o praa* 
oopcis geometriao geograpliiae aotroaoadao ad ea referri poaoo Tideretar. 

Atque primom (lib. I, c. 1.) de ratioao dioputat ^aao iotercedat iater 
libroo qooa Piato et Cicero cooipooaerial de re pubiic% oor ia fiao operio 
Mc Soipioaem flagat lo ooiBBio ad patrem avoaiqoe in caelam elatam, illo 
mortttum ia vitam reverteatom faciot^ at profemt ea qaae vlderit mortaaa. 
Deiendit deiado (& 0.)> u^ Kpioarooram diluat coTillatioBeo, phaooopbis aU 
licere iUbullo, et (c. 9.) quiaqao dicit oobo genera oomnioiam, atqoo Boi- 
pionia ooBuiiam ad prima tria-genera poooe referri, quae sola ▼aleaot od 
diviaaiionemy in Scipioaem aatem coaveaire tale aoauiiBmi iaoeritque iatei^ 
pretationem Homerici figmeati de daabtts Semoii portio. Tum (c. d.) Cioe- 
ronio propositomteatat aperlro, qaod dieit esae^ ut appareai aBimao beao 
de repoblica meritorum poot mortem caelo reddi ei iilio porpetaa ftiii be»- 
titadiae, additqoe ficipioaem oibi esae Wdori per qaiotem ia laeteo ciroalo* 

lam traBslt ad ipsiaa SoBuiii ▼erba, et primam quidem ad oam pa r tom 
qoae est de numeris, et verba (Somn. II, %*)i 2Vom siim oslat l«a tepte- 
not octiet lolie anifroctiie redifiisfaie eonMrfer»! cet*, Ita ioterprotaiar, al 
Platonicorum proferat commenta (c. 5.) de octoaario ot (c« 6») do*septeaa- 
rio aameroy neqae de hia soUs, ood etiam do iis naaMris ex quibaa U 
oomponuotar, ratioao inprimis habita Timaoi Piatoois. Propter verba qaao 
ibidom ieguntar, ti ^ogerit, (c. 7.) demooatrat tyeam habero legom oauila 
vel signa vel soaMlA, ut do adveraia obilqoe aat deaaatieBt aut miaeator 
ant mooeanC." Yerba (Soma. III , 1.): Om«»6iit pU pairiam eoAferoartnf 
adiuverint auxerint eertum eeee in coelo dejinitum loeum ubi heati aevo eempt- 
UtnQ fruantur^ provocant (e. 6.) dispatationom yjde bealitate qoae debeatur 
conservatoribus patriae^' et de qnattaor virtutom geoeribus, qaa ia re Plo- 
tino utitor aucCore. Propter verba (ib.) : Jktne profeeti kue revertuntur^ dopet 
(c. 9.) ^animarum origioom manare de caeio^S ^^ proptor verba (Soma. III, 
9.) : ^aetio» famen, o»'oerefiie tpte • . . qoot ROt extf iiielet etft arbitraremur, et 
ve$tra vero ^ae dieitur vitm mort etf, (c. 10.) „animamm inferos nibil aliud 
esse quam ipsa corpora<% qnam rem (c. 11.) amplius perseqnitur e Plato^' 
nlcorum aeotentia qui statuant |,dua8 csse mortes, unam aoimae, anlmalio 
alteram^^ et „Iunam esse vitae morClsque confininm'', et (c. 19.) de ratione 
disserlt „qua aoimae de caeio in huins vitae inferna delabantur", quae ta-> 
men „sua morce non exstingnantur, sed ad tempus obruantur, et rursus e 
corpore ad perennis vicae lucem resCitutoe in iotegrum reverCantur*'' De* 
inde Clceronis verba (Somn. Ill^ 5.) : Quare • . • refineiidut animue etf n» cti- 
etodia eorporiiy nec iniu$eu eiue^ 0*9110 iUe ett vobit dofvt, ex JkoiniRtim «ifa 
migrasdtfm etf, cum sententia Platonii, qui doceat ,,ipsam philosophiam 
mediCaCionem eMse moriendi^% sic (c« 13.) conciliat, ut dicat „Platonem 
duaa nosse mortes bominis, quarum unAn natura, virCoCes alceram prae- 
sCent, cnm anima corpus relinquat soIuCum lege oaturae^ et cum aoima ad- 
huc in corpore coosCiCuCa corporis Ulecebras philosophia doceote 00BteBH> 
nat et omnes exuat passiones: hanc saplentibus esse ezpetondam, illam 
vero exspectandam*^* Tum redit ad Ciceronis (Somo. III| 4«) verba: got 
taereRfor iiltim glo6im», qnem ta Aoe femplo me d t t i m «tdet, qaae ierra dieihan 
kieque animue daiue etf es Ulie tempifemit igiiibttt, qooe eiderm et tlellat 00- 
eafit, atqne demonstrat (c. 14.) qon ratione dicAtur simundas dei templom 



GAPCrn. n 



Cvovir)^ Md in Terbie reimmdn$ amim m t e«l i» cm$Mia corporlt 9,ipe«B iuift« 
Mm'% qoae qao nodo inter ee dlBenmi^ QaUmM^ atqne expUeal (| 16 eqqOy 
ear a Cioeroae (iUd.) aCellae dicaaittr divmU animuOme meiMu$^ eabilclt- 
qvB (f leo yyseBteallae eeiBiam q«i de aalM ▼ideaalor preB«a(iaeee.<< 
Miide (§ tl.) ezpmdCy qoid ioteraU later Mdani et 0fettM, et qaae apoA 
CSicereneai eeqmiBtw: qiiac ^Momm d rotemiao . •• ciyvot mton arheefma cmm^ 
JUmmt etUHUU wurmkUi^ elBgala pereeqaltttr, ei Terbie (SeniB. III, e.) : ctr« 
MM dBcoBf , qacai «00 • . • cfficai iactCBBi «amctipBlic, prevoeatBfl (e. 15.) de 
•Itealo iaotee Tarlae pcedft ▼etenim oeBleBtlae, et deiade de decem alile 
•ivcaUo agit eaciam a m Mea H b na^ doeetqBe (e. 16.) qaae eint Metlme 9««c 
MmfBom ex kee loco Btdaamc (Somn. IU^ 7.) 9 el qoemede diei poeeil: del- 
fcmim «aitcm ghoU ierrme ma^l«dmcm /Bciic «mcclaBl. lam eeee applieaC 
•d (Somn. IV, S.) ▼erba: OU emhiecH emnt eepiem qmi meremntmr rcfrc, cca* 
IrmnM mcla olfac cBciiim cel., et (e. 17, § 7.) praemieca qoadam dieposi- 
Uene qBaeril, (iade a i 8.) „•! Tercatar eaelBm^S (o. 18.) ,,0! Uli •optem 
•Irei el venaatar el coBlrario meta moveatar^^ (c. le.) ^l iHuie eoee 
•plmerarBm ordiaemi qiiem Cicere reieciy Platoaica coaseatit aBotMitae^* 
(qBibos addH (0. eeu> ezplieatieaem Tcrliorttm: ccl ... 4mar d prime^e d 
meodermier hmmimme rOifmeirmm^ mem mmmdi d lcmpcinalic, laBtoHBagniliMiiac, 
«1 emmeim iicdrd d ccnplcat, measBramqBe et eells el terrae), (c. 91.) „q«B 
pael« etellae eanui •maiom aedlacBm lastrare dieaBt«ry cBm •ediacBe 
MBB et iB eBBn« oaelo oit: qBaeve ratio ia «bo Mdlaco aliamm oiireae 
brerleiM) aliarw facial loBgleres^S et qaa raUene Mdiacos Ib dnodeclm 
parlee dtvisas eH, ear aiiee priBMie Imbeatnr et qaM elfaa ia quorBm aii- 
Briavm dlttoBe slBty qvibas sobdil (Inde a § M.) lBterpretati#Bem vorbo- 
rM (SoM. IVy 9.)* **(^'l <*l "^** morlalc Cinflra laaM) prmeier mmimoe m«- 
•crc ^dcnim AMtnM gciMri dmime^ deaiqee (c. ee.) ,,qM ratlene 1« terrM 
i»raBt«r •maia bbIb sbb poBdera^^ ezpUceBs (Smb. IV, S.) verba: Nmm m 
qBOc eU omdla d acaa, lcllm, B sy M mood«r d ie^tmm ccl, d ta cam ferumtmr 
emmim nutm me pemderm. 

Ubri n. capite prlM ialerpretalBr (Smb. V, 1.) verba: Aic ... qalc 
ed qiu cMipld anrcc mcoc tmmme et tam dnlctc comM, cet., et ezpoBll^ yyqm^ 
IM ecBM iBBtarBm mIIm impBlsoe efficlat<% et (§ 6 sqq.) qaemodo boe 
deprebeaderit Pjtbageras; et (§ 14 eit^) ^qai Bameri slbi ad elficlendM 
masicM ceBveaireBl.*^ Capite e. ezplaBatnnie Clceroais verba: qui ia- 
lcroallic did««cf«c taparjb«c, ccd lomca prc rala pmrte ratime dieiinctie «i- 
pmlm et mof» ipccrMm orMtim efjkitmr^ praeadttit qoaedM de eorporibtte 
m a l b e M tieis et (iade a § 14.) expoBit ratieam qaa Plate ia Timaeo doM 
Mimam maBdroz BBMris esbriealam esse doeaerit. Cap. 3. agit dc Slre* 
albas vel Masis qaas Plato aliique singiUls spbaeris tribaaali addilqae di#» 
potatieaem de vi qBM Msiei eooi ia boBriBManimes ezerceaaly et docel 
qnld statderint Arcbimedes el PiatoBici de intervallls qaae slnt Inter sia- 
gttlas spbaeras. Deinde verba (Soma. V, 1.): Et nmiurafert, uf extrema es 
miierm pmrie graviier^ ex aHera mmiem aeute emmt^ provocant (c. 4.) qaae- 
slloBM de soBls gravibtts et apotis, et, pestqoM (§ 8.),docait qaid vel- 
Icttl Terba: in qmibmt mdem vie eet dmermmy allatis (Smb. V, t.) verbis: 
tili avlcm odo eureui ... eeptem efft^iunt dietinete» iniervaUie tonct, fui •«• 
«MrHC rcrM om«fvm fere nedme ccf , lectorem delegat ad ea qoae dlsseroit 
Mpra (ly ^y aa seq.)y et ad tria meiodiae sittsieae geaera traosgressos 
•sieBdit diaieBM f eBOe BHUdMMe adscribl mBeicaey eed eoBam 



PBOLEfiOllENA. 



MMlestfbiu iBteraii «ecrelfo^ qtm^ Teite Bitutw (8«iui. V, 3.) verbia: Aee 
«•MifiK oppUtme amn$ kminum ^tw dmvmm t ceL 

Cmn- ^"9. 4e ftem sgH, quo ftdkteeuei GicereAie (Sem. VI, 1.) 
Terb»: FMm fiailteri tn (erra rerit €( «pig^iiilj» fertt cet 9 etfiie prlnem (cu 
*») de foipqee ciegiilis vel seeie et 4e.eepai«tic iitque iaievrupCla kfmbum 
hebKelieBlbus, quMi rem auipliue explieut miditm figuni.(«o» $ el 7.)9 ^ 
eecesioue eblutu (c. 8.) expeuit qae luodle Virgifiue (Geoig. I, t88.) dicere 
peselt selis en» sortm eese peramkm» Muec ieuHienitMy deuiqae (c* ••) 
uMita figara leutuC evlucere TCrbu Ciceroaie (Beaui. ¥1, 9.): oomt» «emi 
fiuie 0olte«r a «ofrit pmrva fuaerfesi ett Mwiiia, iMa paeee latelligi, aici ba^ 
beumus eempertum 9,gemitto oceaai ambita^ terrae eerpae oaMc ciccumflai» 
qaam alter yyper aooam terrae calldam meei<% alter „elaibas ab ille or^ 
glaali reftmie^' ad septeatrieaem atfue ad anetram' flectatur. 

lam (c. 10.) se coaTcrteus ad (Somn. VI, 4.) Tcrba: Bs Ma ipak mM$ 
mmtuqme tmt» num oia tumm mmt euim$fmmmt noflrtim «ome» etl Geacamm ••• 
frantcsmlere petmit^ oel Hlmm Bmmgmm trmmmimm; m^ (iMd. Vll^ 1.) itoit merfe 
asit aetemaot teil ae ifiufvmam qmiimm glmwimm a^kmpii peetomat, deficBstrat 
komiaum gloriam et spatio et tempore • ccerceri , aam mundam faidcm 
aeteraam eeee, sed ^res hveMitas ez parte maaiiBa eaepe eccidere sMiBeate 
m aa dff, et rursus oriri ▼ei eluHaue ▼ieieeim rel exueiieue redeaale^^ 
caiaevicissitudioie exponit et caaeam ei ncceseltateak Preptev Tetba 
(•ema. VII , ft sf.): praetertim c«m ... a s m s aaflBt aaiti m emsri ff m nswitfwi 
p et tft , •«. fam tile mmre «erltitt amittt apptUori peteet, ... e«ttm ftu^fm aase 
neBilBm «testtmam pmrtem tcHo eue eemversmmiy (c 11.) esteadltar f oi aii i|le 
aaaur magaau tcI vere v«rtens; et propter Terba (Semu. Vlll» i»): Tm mmrm 
. . . tje hobtto, ften eeee te meertmiem^ eed emrgne kee. • » . Ditiim le igtliir emle 
ette, (c. 19.) demoaeiratiir auimam aca eolam Immertaiem ae4 deam esec^ 
•i fued Clcero «cH (Ibidi.) fltaBilam qmmdmm pmte mertaiem, Macrebftoa 
d t% sff .) aii eam ad ccmmuaem opinioaem reeplcerey faum e vera la- 
tlone constet nihil intra mandum perire. Denifue verba (ISemD. VIII , S«); 
J¥aai fvoii eemper «lOiwliir, atltniHm efe^cei.i diclt (e» 19.) de Phaedre Pla- 
ieabi ease iranelaUi,^eafue ezplicat, ei afftri aisameaia (c* 14.) fuibaa 
Arisioteles prebei y,auimam noa eolum ck ee noa nMvevly sed ae meveri 
fttidem penitas^^y et (c Ifi.) qaihae Piatoaici* eviacaai aainuim ez ee mmm 
▼eri| et (c 16.) fuibue lidem eeieadaui neceeeB teee aaimam meverL Do^ 
alfiie propter verba (Soma. IX, $,>: ffflat im emeree mpimmie nt refriit cet., 
exempla alferi (c. 17.) bomianm clarerum qui ezercueviui fualiaor fua« 
eooetituerat lib. i, cap. 8. geaera vlctaiam, ei eeieBdii ad quas vhKotas 
Sciplooeiv ezcilei avus, et ia ipso fine demoastrai aaivcrsam pbilosophiaai 
hoe semBlo ecipioats coatiaerl ^). 

ita oommeatariemm a rga m ea to eam CKoeroabs veibie compoeilo cuiU 



') Verba quae anlecedont (§ 15.): ifnia^ eum tint tetiun pkRoeepkiae trme 
pmrtee . ». itMifom ife Irifrtit T«lliut tit hee to mato praeltr«tttil , iuce dia« 
rioe ettenduiit verba: Fme igiim premmmtimmdum eet: mikil hme epmre per» 
feetiut, quo univer$m pkilotophiae eoutineiur iniegrilat, referenda ette ad Ci- 
ceronit Soinniam Scipiontt, iit ridicula tiot quae tcripait Fancciut I. c § 
28.: „f!xttant 1) eiut Commentarioruiif in Somn. Seip. libri dno qiHiHie 
profecto magenm effndftionis apparatuni iMteiNlii. Et ipee ciuBmcBtaiioBo 
BUteeaia vere peenmatiaBdtfm putai^ ailHi hee opere petfeciiae^^ etC) ni 
Macrobius «rregantistime de tuo opere ludicaese videatur. 



GAPUTIL II 

▼U Itea* peffspieM, tfumiAi» vtttinB iltai aK, mlUi toMi hoe ov«m 
conCineri quod bob od CiconMiio Terl»» fertioeiU ««oe exf^MM aiM [^ro-* 
pooiierit MoeroMoa» 

. •• PlaconiooroB reeentioniBi ooetoni enai oee«tiiB ooao ftraile potei *)« 
oondnaHai oetein ez iio poncoo aliegot> PioCinnm eaepinoi Porpbjpriofli I, 0| 
17., II, $y 15., NnmeniMn I, S, 1»., Apttleiani I, t, 8.: e veteritas Plntonicie 
HemcHdeB Pontionio et Xenocmtem I, 14, 1».; nUqootieo («t 1, 11, 4 oi «., 
II, 1, flS., U, fl, 14 et 10., 11, 14, 14.) Plotontooi In nntTomnni nonUoot, 
Plntooia ipoina diategoo de re pnbUco (I, 1, !•)> TinmooB (I, 6, fl., U, fl| 
' 1.), PboedoBen <I, 19, 5.), Pbnedrum (11, Ifl, «.> iioiid nuro (nt I, fl» fli^ 
> I, 11, 1., I, 14, Ifl., II, 1, 8 et Ifl., II, 17, 8.) offert Pjtbofonun, cum boo 
oemel (I, 14> 1*0 Pbiiolanm, aoepii» (ot 1, fl, 9«, I, 0, 17., I, f 41«, II, l^ 
flfl.) Pyibngomoa vei Pjlbagoriooo eital in nnivemam, ■oarfnntim Diooiom 
(1, fl, 45.), Hippnmbttm (I, 14, flfl.). later Pjtbagomm et Panaeoidem (I, 
fl, fll.) commemomt Empedoclem, ez Bdeeticia praeterea (I, 14, Ifl el flA.) 
Xonopbanem, SBenooem el atomionm Democrhom. Pbjraiooa aoope (I, 4, 
•4 et 70., I, 16, 10., I, flO, 4 et fl.) in uniTeronm eital el es iU nomiMitkl 
1, 14, 19. Hemclitum, et (ib. 90.) Anazimesem; praeterea ox antifnioriboo 
pMlosopbia oommemorantar tbeoloji^i (II ^ 9, 1.). AriatotoHo aeotootiam de 
Mima reAitandi canaa afliirt (U, 14.): oz eioa oeotatoribaa eommemorat 
Theopbraatom (f, Ifl^ 4.), SlmtoDem (I, «, fl^), Diodomm (I, 19, ^, Booi. 
tbum (I, ^, flO.)^ Bpicoram denique (I, 14, SO.) ot Bpieareoo, oomloolim 
Colotem, .ot ab eifta oolttmniio deflMderei PloCoaem (I, fl, fl.), oi 8toio«m 
Poaidonium (1, 14, 10., I, 19, 7., I, flfl^ fl.), Orkiam.Soomtleam (I, 14^ 90.) i 
mnan matbematicaram atque geosmpbioanim aoetoma eitai'Ambimedem 
(I, 19, fl., II, 9, 14.), Bmtoatbenem (I, flO, fl.), Posidottlum (ibid.), Aegyp.. 
tioa (I, 19, fl et 5., I, 90, 11., I, fll, 9.) et Cbaldaeoa (I, 19, 9.), remm ad 
medicinam apectantium Hippocmtem (I, 6, 17 et 64.) et inter pbiioaopboa 
eom Aacleplade (1, 14, 19.).' Pootna emeooa eammemomi Orpbeam oi He- 
aiodnm (Tj 9, 9.), bone aolam (I, 9, 0.), Homemm (1, 9, 19 et 17., I, 19, 9.), 
Amtum (I, 17, 14.); ' Latlnoa Virgilinm (I, 9, 6 et 19., I, 6,- 44., I, 9, 8., 

I, 14, 14., I, 15, 19., I, 17, 9., I, 18, 15., II, 6, 7., U, 8, 1 et 9., 11, 11, «., 

II, 19, 19.), I«ucanom (IT, 7, 19.) : o proaae oraiioois acriptoriboa, ai Apa- 
lelom, quem anpm in Platonicoram namem relalinma, excipfae, pmetor 
Clccronem aolum Petroniom Arbltram (1, 9, 8.). Horum tamen acriptoraai 
libroa non omnea ante oculoa baboiaae Tidetur Macrobiua. Certe quae 
Platoni tribunatnr (f, fl, 15., II, 1, flfl., II, 15, 6.), iilia qiiidem irerl»b noa 
legnntnr apud Platonem, et qnam dieit (II, 14.) e»Me AriatoteHa de anlma 
aententiam, eam non ez ipaia Ariatotelia operibua aed ez aliia qoibuadam 
libria qui ez iia ezcerpta vei aententiaa aliis verbia redditaa c^ptinHorini 
eogttOTiaae TidetHr, qaamqoam (I, 8» 5., I, 19, 9., I, 17, 11., I, 19, 97., II, 
19, 8 et 14.) etlam Ploiloi aeatentiaa doo Tcrba ozpraaalt. 8ed lo hoc 
opere aliorum aapientiam eum compilaaae aic ut In Satnraallbua nemo 
Gonleoderit aoo inm; nam ai ezcipiaa unum locum Virgilii (II, 8, 6.), quem 
pootam bie qaoqae Inprimlo oom aato ocnioa hahttiaae apparat, nibU ia boc 



s) Vld. I. Bnwlcemm in Hiiior. crit. philoa., Lipa. MDCClLn» 4«., 
tom. II, p. fl60 aqq. F. Cb. Seliloaaer Univeraaibiftor. Ueberiicht d«r 
eeacb. d« alt. Welt nnd ibr. Oiiitav. tom. Ul, aoet. 4. p. 4 aqq. 

•) Uirioaqoe operia mtloneni non aotia diatioziaoo Tidcjitor Fnno- 
claa L o. I 801 oi Sokloooor, UalmroallaaL Uel^icht lU, 4, p. 6 aqq. 



zn PB0LE60MENA. 

opw et4 ftteptmm qaod hm eam iia «eBteiitlls qiM Itoeriblii* qttiden In 
CioereaiB ^OMiilo se inTeoire potaveril eohaereot qaodamBiodo. 

4. EuHaehio fiiio iioc opos flicasse auctoreni ez utrioaqae lilni patet 
prineipio, quaaiqaaB etiam alila locia MacrolMua eon alloqai aioBstraTit I. 
tfronovioB ad Comm. f, 12, 17.: integram ease et ck lib. II. cap. alt. par«F- 
grapbo ty apparet, abi: Std iamjinem, inquit, soanuo c^hibita ditpuiatione 
faeimmn koe adieeio fwod ad eonc^ionom decebUy et e^ totiue operio arga- 
mento, qaod Bnaquam lacuBae moveat aasplcionem. Neque vero de titulo 
puto esae ambigendom. Btiamsi enim in codice MonaceBsiy olkn Bmmerft- 
nensi (BS), qaem aupra commemoravi, legitar, ot in BoonttlUa aliia codi- 
eibU0y in Somnium Soipionit eommenium^ idque vocabolum qaid vellt e 
Priaeianl libro de ezhortatioBlbas paeroram demonstratar, phis tamen valet 
Ipsiui Maerobli aactorltaa, qai ia librl I. fine: Sod . • . od MetnMU, Inqult, 
oommefitoru' volumen diiputatioaem eoquentium reteroeBmt, et la Ubrl IL 
prlaclpio: Superiore eommeniario. 

A. Beetat at Caep. BaTthii coargaamaa errorem^ qui hos.Commeii- 
lafioa BttturBalioram partem eoae oenaoity quam quidem opinionem iam 
ttllo looo ^) refellere teBtavimoa. 

la enim (Adveraar. XXXVll, c. 17.), de duobaa, quibaa usua ait, holaa 
operia codicibua mana acriptis loquens: y,In altero^ Inquit, titulus eat: 
Maerobii Tkeodoeii viri eonsularie et Uluetrie Commeniariorum teriiae diei Sa- 
iMfftialfomBi liber primue ineipii ^). Ut videri poaait Saturnaliori^ para fii- 
laae ii libri, cui opinioBl tamen fornMi dialofforam oontradiclt, qua illi con- 
oeptl aunt^ llcet bob adeo atricte, qoia conclllarl rea poaait.'^ Idem hoa 
Commentarioa partem eB»e Sataroalioram perperaim ab lllia divolaam notat 
ttd Claadiaaam p. •18.^ remque aocuratiaa peraequltur ibid. p. 691. *). U 



«) Gf. Manoha. Gelelirte Aoseig. 1844. Nro. 175. Bartliio taaaeB 
eonaentit Sohloeter I. •. p. 10.; aed contradlcit Su^ingar 1. c. p. 166. 

^) Hanc^titulum non praefiznm fuieee SatorBBlibn», at etatoit 1. Gro- 
Boviae ad Comm. I, 1., apparet ez iie quae apnd Barthiam eequnotnr: „Ib 
altera codicie vetneti pagina haec verba repertuntnr: Ttltflttt tatie ett. 3lo- 
vrehii Ormioceaett ta Somii. Seip» Commontarium ineipii*^*' Nam quomodo 
illnm titttluiM ezcipere poterant SatorBaiia, ei haec iegebantnr in altera 
pagina? E echolio potiue haec deeumpta eeee demonetravimue eopra cap. 
I, 2, a. Videtnr antem illud tcrtiae diei Satumalibrum inde natam eeee, 
qnpd codex iiie descrlptae erat ab alio qaodaro, In qno, cnm praemicea ee- 
aoat Saturnalia, fiierat eeriptnm: Maerohii Theodotii V. C» ei inL Convi^ 
viorum tertii diei Saturualiorum explicii: Commentariorum in Som" 
nium Scipionie liber L incipit, 

«) Ipea Barthii verba leguntur in Fabricii Bibl. Laf. ed. Ern. vol. ITI, 
p. 181.: ^Soronii coromentationem partero ecee Saturnaliomiii enepirari fa- 
ciaat manu ezaratae roembranae, in qnarnm antiqoieeimie reperi: M«cro6tt 
TAeodosfi rtrt CoBttitarit et lilvtlrtt Commcfitariorttm ieriiae diei Saiumalio- 
irum Uber primue iucmit: nt non in libroe opne illud ennm, eed in diee die- 
trihnieee videator Macroliiae; «inguloram antem dierara operae aliqnot II- 
hrie dittinziese, qnornm tertium occnparint hi de eomnio Scipionte Com* 
mentarii. Qoae ree et reliqnornm tenori congrnit, qoi non aliter interlotes 
Maronis eensae et doctrinaro inqairunt, qoam iste Marcl Tnllii. Potest an- 
tero, nt ante ezordiura tertii hnins Satarnaliornm libri ezciderit mlnatnm 

Snoddam epistolium, qood hos Comroentarios ordini operia institnti conci* 
averit; tertine vero qnartusqoe, at hodie positl snat, viz anam librnm fa- 
clnnt, nbi cnm praecedentibns et seqnentibns comparaveria. Nec tertiua 
omnino aecandom, talie qoidera, eeqni debet: com finis seeondi dicat alte- 
rina dioi operaa apud Symmachom dieceptaBdBa eeae, princlpimB antam ter- 
tU de Vettii dono, ahi coovotttaai faarit, aerBMoeoi littlMaC Omoitto ttBla 



CAPUT IL XIII 

Ten» •aiBin» ▼enin mm bob poeee, Barfliwqiie deoepln esse ifaeBCte 
PoDtoiii, ciHie ediClo prior in liiceB iam prodienil qwam kaec ecr^eit ille^ 
expbeita Satiirnaliomm forma atqiie diapositioae flicile loielligetiir. Bed 
etiam ex iie' qiiao mode protuUmtis patet lioo Commeatariomm libroe eaoo 
opuo pieaum atqueabsolutum: atqne «triut^ue operia formam liuio opiaioni 
obease ipae Tidit Barthius. 8ed magis etiam nrgeBdum est ia Saturnallbua 
praeter primi libri praefationem nusfaamy ut ia hi« libria, ono nomiae lo- 
qni MacroMnm, neque in nllina libri prineipio oic, ut in Commentariia 
modo oalondimnoy alloqni Eastacbinm fiUnm. Mlnime Toro hane diepnta* 
lionem de Ciceronio Somnio Beiplonta in SatumaUbua ftiiMe poaitam anle 
ea qnae ibi diaoemnlur de Marone ^) patel ez iio qoae leglmuo Sat. I, 
94 j 3K5.: Dt Ci^trone^ BvmngeU^ qm eomvieiU inpeneirabiUe «•!, po$$ o»- 
debimue: nMne, «aja de Marone tuthie negotinm eft, reependeae oolo, 
«Cm» poefa« kuiue epera ineUimendie iantmn puerie ideneu iudiee», an alia 
iUie aiiiera mteso faiearie^ qnae foraitan qnio adhibueril ad demonetrandnm 
in Saturnalibtts de Cicerone ftiisee oermonem. Al etiam atqne etiam con* 
Cendo, nisiia inprimia iia quae Macrobina de eermoiiibua a singuUs convlvis 
liabendis praemlsil ibid. J 16 eiiq,^ talos eommentarios inBatnraalloram eon- 
ailium notf inlrare, et, sl qnid eiusmodi ex iilio verUs ooncludondnm sil, 
id ease, «I statuamns Maorobinm oimUem de Cioerone componere dialogum 
in animo habulsse, posCea Tyo hos maiuisso conooribere commontarios; 
qnod sl vernm esl, posl Satnraalia seripti esse pntaadi snnl hi cosi- 
mentarii. 

11. De differemiiie st tomefottbiif Clrasoi LolNiiftto oerbi It&er* I. Huins 
Ubri exstanl tantiunmodo excerpta quaedam. 

a) Bxeerpta qnae in omnibns exemplaribuo Inde a Pontano (MDXCVII) 
editio legnnlttr ab Opaopoeo primnm a. MDLXXXVIII edUa «lal in lucem 
codice Parisino, qnierat Petri Pittboei. 

b) Alia excerpla e codice Bobiensiy nunc Vindobonensi (XVl)^ nu- 
per odidemnl loeophns ab Bichonfeld el Stephaans Bndiicher in 
Analeells grammaticisy Vindobon. MDCCCXXXVII in 4». p. 18»- 19»., tan- 
tnmmodo ad duodecim prima cl ad nltimnm eoram eapitom quae in excerp- 
Us Parisinls dioUngnuntnr pertinentia, in quibus lamen noonnlla conUnent 
quae in iUo snnl omissa, idoo praesertim quod qiii haec excorpta confecil, 
mafia ad Latinam Ungnam, qui Parisina, ad Graecam magia respexit *)• 

e) AUnd exoerptnm, sed exignnm, ad capnl tantum IV. pertinens^ edi- 
tum eoC ex eodem iUo codlce in iisdem Analectis p. 194. 

d) Alia eUamnnm adhnc inedUa excerpla ex hoc Ubro , in quibus ex'- 
eerptor Lntina proUxe el ferme unice persequatar, dicuntnr asservari in 
bibliolheca Borbonioa NeapoU (fid. lannelU CataU bibL Borboaica^ 



libris fnTontio opas erit, nt is anclor eoncilletnr ordini soo, qnos inqnirere 
adhorCor qnibno talium copio esl: otilis enim esl seriptor, qnamHliet ali- 
oram oxeorptor: con sic ettam nen paoca nos doceat Boilibi aatiqnitntis 
alibi exotantiu.'' 

') Id statnendnm eot, si, nt Tnlt Barthins ad Ciandion. 1. c, intor oe- 
cnndnm et tertium SaCuraaiiorani libram hoo Commontarios onuw locnin ha- 
bnisso ponimos: qaaroqnam Barihlno ipoo oibi non conotal ot modo ioqaitnr 
de terUo lihra, modo de tortio die, qnae ratio pootorior otiam perwitterat, 
nt SatQraalioram fini adoeclerentnr hi Commentarii. 

*) Haoc excerpU Pariotnis meUora esse statnit Baehrins Roem. LiL- 
Gosch. ToL III, p. 602., et Real-Encycl. d. claso. Alt. Wioo. o. ▼. Hacrokiue. 



iiT PBOLEGOMBNA. 

Noq^ MD€€CXXVII i« 4«. f« 19 M4.)f ««^ '^ prm^Mi^t^ p. zr JUaleot«. 
nun e4ifeorM recte «teluore TMeotttr htec excerpta e*4eai eeae ac VMo- 
keoenslOy ^wib ceniplarft oyusoalft gnuwnftUoft in eo4eii iUo codio6 ie* 
gmkivtr, m ParrhMio deocripto e oodice Viodohooeaoi , oiini BobieoAi» foi 
ontea in bibiioibeco Carbonori» fuerit aooervAtuo oi Noopoli migraTerit 
VioMoDom. 

e) Pmetofea meiDoroodQm est Fragm^nium 4« o«r&e ad Severmm, 
f«od legilor io iiodem lUio AnoleeCis p. lO-ldS., do ««o ediioroo in proo- 
«itioBO sio ivdioaiverttnt: ,,FragaMn;timi boe plnrimOB coovenit cnMaorobii 
do differeotilo et oocietotibuo eraeei Latinifoe verW libelio, ita tomen, ot 
auelor nooter Latioa flMre unieo pereequltfor. Memorattt edam digoum eum 
aHqoolies fnaei oblilnm esoe tradero eo praecepia grammaiieae Lalinaey 
■am p. 1d« oeq. repente Itaraece loquenlem eum .inrooiett.'' 

Non Indieator nomen aoclorio qni Maerobii librtm non Inm exoerp- 
olefle quam oooipilaviooe videUir, quippo foi MacrobU ordinom mnUvoril 
el allter atqne Ule Inecripseril opnocolum onnm ^). 

No0, ne boram exoerptorum nllnm nogligerenHie) neve proferremns 
iMiins libeUi firmam qnae nnUa eodienm moo. amctoitete nitorelnry rom ita 
Inetilnendam mso pntovimne^ ut pooorenrao excerpto Parioinay id qnod 
llictum esl otiam in edllionibns priofibnoy adderemusqne in apparatu eritice 
enoerpto Vlndobonensto el sabileoromuo ftnijinentom illud de verbo^ indlt- 
eantes diilinctio IHerls to bis quno consenlirent, In ilUo quae discreparenl 
cum excerptis. Parisiois. 

• t. Haec vero excerpto in enm modum ounl coBpnrata, ul vix aegre fe- 
ramus Ubri iotegri interitum, In quo Maorobins pmemissa pmetotiono qna^ 
dam, qoae plenina servato eol in excerptio Vladoboaonsibns^ videlur coq- 
IttUaoe voftenm ntrlnsque Uflgnae fignrao coningnllones tompom awdea 
formas Cvel species) genera, eodem modo de Uo diaseroiia atquo iiUus aeta- 
Uo grammatiei, ul omfseril parlicipiay cum modis oooinnxerit ImpersoDaliay 
modum oplallvttm eUam in Laiina llngna stotuerU a eoninncUvo diversum; 
sed noVI fere protoiofit nibiL AUquaado, nbi voces quaodnm ameene 
emnl afltorendae , pro Lalimi uourpatos ost oermo Omeous, non in Img- 
mento lanlnm illo de verb0| sed etlam in excerplio Parislnis (cf. e. Z^ ff 
1, 6, 7, ».; c. S, ff » el 7.2 o. «, f ».; o. 6, f 4.; c. 10, f 3.; o. IS, ff 
ty 3, 4, 6» 8^ 9.; e. 14, f ZU; e. U, f 6.; c 19^ ff It, U^ 1^.| c. ««, ff • 
el'19.), id aulem fil ellam In Satnmalibus, ul in lib. 1. eap. 17 el sequenti- 
btts, Idcis compluribns. Neque lameo inde eolitgoudum esl Qmecnm fotee 
MacfOblnm, sed tantommodo G-raeoa erndiiione imbntnm. 

Z. Roopiell in boc llbro eltom ad dialeoloo Graeoao, et oommomoml 
Dorlettm e. 8, f 7.| o. 9, f fl.; c. 14, ff 14 el 18.; o. 19, $ 14.| lonlcam e. 
8, f U.', c. 14, f 16.; Aeolicam c. 14, f 15.; AtUcam c. 5, f§ 9 et 18.; c. 



*) Cf. pmefkl. ad Aasll. gmnMi. p. viti: „Ad vero fMgmenlani hoc 
cnm pmeeedente [de nomine et proaonMne] nnnm eu a deniqtte aoetorem vei 
diversoa liabeat, in medio relinquimus. Inscriptio a msDu Sec. XVI. qnae 
le^itur in fronte fotli (vitlo eompactoris) prinii codicis: Valerii Probi^ ne- 
tntnem fallot: nata eaim est eiao dobio ex inseriptione onliqoa; IncipU Fo- 
lerti Probi de nomtne trnclolae •equentls foi. 8. v. ool. a. Hieronymom 
. Colomnam qnoqne pro incerto haboisse anetoretn tractotns aoelri de verlio 
ad Severnm e duobus eios notis ad Eooii Annaios Cf- KH el p. 284.) pn- 
tet" T- Herttberg ad Propevtinm vol. 111, p. 04,: „Nam hoc qnoque, tn- 
qnil, exccrptimi esse o Ma^psbii libm oonstet.^ 



CAPUT H. W9 

U, f «.| ByrtimBuwmm e. 1«, f 0. s •meeft gnmmMc^ iMlnanieAe (e. 
13, f 7.> eltat SMeee; ^ Rekieels <e, S/ f 4.) Nlgidle et Oioefeee «ttar 
«•eierttaa) e Oraeets Ariei««ele <e. H, f l^). lieeos effen e Oviieete 
poetie Homeri (c. 9, ff S et •.) et ineeni (c. U, § 8.); e Latiiiie TirgilH (e. 
9, f t.; e. 9, i 14.; c. le^ f le.; e. te, f 7.; e. II, f 8.), in-eeteree Ennii 
(e. %i, f 7.)) AecH (e. f^ f 14.), TerentM (e. 16, f 7.$ c. 1», f 91.), LueNlf 
(e. 16, f 7.), Fropertii (e. 16, f 7.}: pro»ee orntionte terlpterle Gmeel 
aaRtM; litttiMraB, Cleerenln (e. 6, f 14. j e. 17, f 4.$ e. 19, §f ao,ei, tt.), 
et praeteren Vnrrewte (e. tf*, f 9t.) el SeHiniil (e. 1», f t$.} c. 91, § 7.). 
4. Benliftte el ^eie staliieffH Ibaee exeerH* eea t^ ee4e«i Maereklo a 
qne Oeinnentarti io eonMrtinn Selyienie e« BatsitMlla eeneerlpta eiuit, eeee 
prol^ta, el ne in eermone qnltfem argoraenta ^iaerere HeeMi: M Mnfli II* 
eebit aflferre^ In nttile eoMee ^l haee exeerpta oonlioeal cnm Maerekli 
nemliie cenliingl ce m pe n e iem eeni|»innie V. C. BT INIi. (ef. e. I, 9 b.). M 
Tero peteral emilH «ib' ewoerplerlbiKi, €|ttttmfiiam Heel eaeptearl MacrebiiMn 
fronc llbnim seripsiese anle^am ihI aUtorem proveeitts sil 4i|^ltatem« 

III. Mvmeltsrvm Itbn Vlh 1. In bee epere, cntns partem tanlMn 
allqtiam Bobls esse servalam Yteeblnins, „m«ltas arlee, moita tmeeepia, 
mallamm remm exem^** eeegeesll Maerobine, ni aH Ipee in praefallene^ 
ail erodleneom Bnstaebloni fillom, eni etfam bee epos ine crtpel fc Nefoe 
taraeo, ot In Commentatiie in dennfhnn Selploois, soe nemiiM qooe v(rtl 
docere enarrai, sed posl brevem prologom, fse teMos operls earpeoil ee»- 
siliom, t4ro8 ipslos aelale vel paoie anicbooerlbos atqoe aoelerifate ?el 
doctrloa flerentes tia Ibeil loqoeotes, ol dialegom qoendam ioetiloerie, ad 
Ftalenleerom, ol ipee qoliem et^alfieaTil <l , 1, b sq.), exemplar. At iroM 
bolos libri ceoserlbenrfl eensllfom eiosqoe tHfitam debere videlmr Oellio , e 
cnlos Noctlbos Atltels nuilta eom deeompslsse cenelalii Hle eolm (XVNI, 
9, 1 sqq.)t ^eftinialla, inqirtl, Al^eniB ngiktbmHH$ kilmre prtwm at mo^ 
rfetfe, ft&n remHtentei ■*>> animnm (nam remHtere, inptH Af»«ent«t, aoimvm 
quaei amiUere es(>; »ed demuleeniee enm pmtinm atfne (oaaalee fireinidif be- 
setfts^e fermenom ^MfefalfenJbat. Cenveniehanme eafem od eonrfem eotaam 
eompftteeefl, qni Bonumi in Oraeeiam veneramat, fvi^ eosilem aafUfloast 
eeffrfeaifae tfoeforet eelebamae. Tam qtd ef eoestilaiii ei^lne ffae eorobaf, proe» 
mlaai ffoleearfae fttoetflonfff poaebot Iffc^om n^eris Hriptmi» esi 4?ra^«m e«l 
Lsftaifm ef eereaom e ianre pleaam^ miiemfue fOt fttaerebof , piei liaminee 
Itfie eMmat; eamfoe eoe emafff es^effaensf, rem loeomqae tfiesaiil eor» dabaf. 
^aettie fgtfar ffolafa eereoa ef praemie donabatvr; nem eaiuia aofem froae- 
m»f febafor orf evm qni eerflfo ffoeeeteeraf, lilftte M ofbem oiee |Nirl fferoabafttf. 
Si tiemo dinolvebaty qnaeetioni» eivff eorona dee, etttsff Id fefffum eratj rficato* 
Ivr. ifuattebmniur mntem re$ JhilsteesHKli} oaf ffeafeafta peefae veferiff iepttfe 
ebteara, aea earle, avf deereH eninepimm etf p Mh ue p k i a perperam inomigmti 
purgmtiOj aut eapfleatff eepJlMflfae telefte obf Mopiaalt rorleritftte ecrli indp- 
^ffa, avf fempttt ifem In verbo perepieuo obeeurMmum; «dde (Ibid. 19, 1 
sqq.): Safttrnaftbaff jMenit «iea faailam feetioa et konaetm iueHtAmmue 
bifttt fffe mo tfi . Vbi e oH o t n eramn» eompiutenti eiu»demetniii komime» ad immmdi 
fentpttff, eoplirtiee, faat ffopbiffmafo appffHbnfar, menfs a^'falamvffi easfae 
fHafft foleff evf Vefffferslaff ftt/fff«e toeiebamttff. C«]ifiefiit ffeiofoe ottf parom in^ 



»®} Verba: remiffenfct . . . llfccfaf/ont6ift recepfl Macrobitis in Sot. I, 5, 2: 



xfi PR0LE60MENA. 

tdUHm frmmimm pnmmf mt mmmm$ wnm $mUrtim. Ae mm tdUmio 
qmmu mMmmorio €0€mmim mmrmhmHmr mmm ik mB fM mmm immmm ImmmmuM* (M 
cmvtee «BMlaB oi hoaetttoro xmAmmm km9 coMiliMi aibl ezMfteBtai 
mtnm psUivit* 

t. Ib praefalione, Mt Iiub dixiana, priAW preainUiit «e in filii 
«aaB ea «vae i^e legerH velle coaecritero, t>ipeie eeepo verbie fiiilm 9k 
iptii aaccoribae eoorrAto eiaf (^aoe proelktiOBis pore ■iwilHioo eet proo- 
Aitiooi Gellii, %mem teaien eo etadot eoperaro MacroiiaO) ot ooB) aio oi 
1110) aCatar ordino fortjnitOy qao aeaa ait io OKCorpesdo» aod «poni inetar 
^yfaloqaid diveraa lootlone «aadeivorit «oounittat atiio^ nt in ordteea eo- 
deoi diforeate coaleafiat» et «aaoonaitne hanaorit non patiatar lnte|pra 
oaso» ne alienn siat^ nnaaifae fiat ex ooMiliaa^ aicat unaa naiaeroa fiat ex 
aittgalifl» ot qoi odora pigBoota conficiant onto oania cnrent^ vl nnlliaa 
aint odorie propia, et ut, faaaiTie aMltorpai vooitea chome oonototy nnn 
tamen ox oainikae .xeddntnr^S qana iaiatinea ■ in tna t no eai nSenooao ep» 84. 
Additfno ao patare (of* Geli. praoi: ) 16.) ,fniW opori hnic inaortniB nnt 
oofnita inntile ant dilficile pcfceptOy eed onuii* qnibaa eit iafeBiam filli 
vofetiaa, meaioria admiDicolatior, ocatio ooliertior, oenBO iBCorraptior,.niai 
aicnbi ao aob alio ortom caelo Latiaao iiofaae vona non ndiavot<% qnno 
rea oi aBaaa^ dat proferoadi M. Catonia illnd; IViae ta, AmU^ mimkm mmgmimt 
0«, mon moioMti colpom d4|iraoori loam cvlpa oaoom. Doinde (c« 1.) totiae 
operis deacribit ratiooonH dicitqae ,|SatarDalibaa apnd Vottiam Fmetoztatom 
Beauuwe nobilitalla procerea docioaqno alioo coofrofatoa, convivin aibi 
matdn GOOiitate t^nobentpe» daplex inatitoero diapauaonnm fonna, nt por 
omae apatinm feriarnm nMlioifem diei partem aoriia diopatationibna oeen^ 
paatea coenae temporo aennone iocandiore otantnrt . nt bnboat volopUtio 
nmpliaa, aoveritatis auaaa, qaalia ait ia Platonia ajmpooio^S addltqae) qaod 
onm PraotOKtato in boo coetn conionzorit bominea «etato BMdto mioores, id 
Piatoaia oxcaaari exeaitploy qoa in re Atbenaei premit veatifia, Tom Pln- 
tonia iaaiaoa Conviviom (in caioa oxordio iteiliaria ex ApoUodoro ceieci- 
tntnr, foi aermonea de amore babiti Aiorint in Afatboola coovivio; iUo 
nntem ipai|m qnidem.nii ae non interfaiaao oonvivio^ eod omnia oomporiaao 
ab Ariatodemo q oodam) facit (c. 9.) Deeinm Aibioi fiiiom a Poataoiinao 
foaereaiemy ^oftorfaerilne coBvivioper complaacnloa diea Gontinna epmi- 
tnte rooovnto eif oe aermooi qoem praedioare in primia iilo dicntor^S ^el 
ilie ooo inlerfoiaae ae ait canaarom qnamndnm cofaitiooo pfoblbitomy aod 
bortatnm oaae, ot pro ae Vettina invitarot Enaobinm rbetorem^ qoi doindo 
ot qnne ipse aadiaaet mi qoae pridie Barnmnlia diapatntn ab Avieno' ei ro* 
latn easeat aibi ezpoooerit omoia* 

Pridio Sataroalia, inqoit ($ 1A.)« Anroline Sjraunnobna o« Caecinn 
Aibinno cnm Servio frammatlco voDornni nd Vetiinm Pmotozcntam , npnd 
qoom forte Foriaa Aibiaaa ot AvieBoo omnt, cnm iUo coUoqaeotoa do 
tempore qao cmstiooa diee iolUnm aomam eziatlmandaa oeoot. llUa nd 
coUoqoinm iaviutia dicit Cnocinn (o. a., qood qoidem pnene totnm e GeUio 
eot deanaiptom) apod alioo nlie tempom iooipom diem^ eod apod popalam 
RoBuuiam docem Varmoem a aMdin noote naqao nd proziouun BMdinm 
noctem diem qnemvia proteodi, et deiode veraUiaa qaiboadam VirfilU pm- 
latia dispatat de diei civUla diviaiooe apod Romanoa. Qoi ot peroravit, 
Avieaaa (c. 4.) Forio io aarem aaaarraaa iccircoqae a Pmeteztato ioter- 
rof ataa dicit aama aoae percoUaae novitatem verboram nocte fmiura ot die 
erotlMii qaae protolerit Caeciaa, et praeterea ee mimriy car &'a(Mmaliorifm 



CAPUT U. . xvn 

poUiM qvam SBiunudimm dlcalHF: eft « Bjamaolio rogatQfl di«pa(«l Servins 
primaa do genitiTi SottmMiUwum fSorma, deinde (verbie Geliii) de alii« Jilia 
dictioBibua. Tum Avieniifl (c. 5.) Serviam in eo reprehendit quod nimis 
stodeal verbis obliteratisy ipse autem inter sermonem: «»'II«, iiifuit; verbo- 
rum UUium ettj de qua dictione (Gellianis verbis) disputat Praeteztatus, qni 
deinde, quum bora invitos ab invito diacedere cogat, omnea invitat, ut 
prozimo die mane apud se iterum conveniant. Sjmmachua praeterea in- 
vitandoo proponit Fiavianum Poatamianam Buatatbiumque, qui ^,8oliu re- 
praesentet ingenia trium pbilosopbomm quos Athenienses quondam ad se- 
natum legaverint.*^ Qaod cum ab omnibus ftterit probatam, dlscedunt. 

Postero die, . Satarnaliorum primo, (c. 6.) Praeteztati domam 
omnes ilii convenerunt praeter Postamianum, pro quo venisse fiusebium 
supra .relatum est. Avleno provocante Yettius de toga praetezta et (e 
Gellio desumpta fliibella) de Papirio pnero, qai primns Praeteztatus' cogno- 
minatos est, disputat, atque de origine aliorum. qiiorundam cognominum. 
Superveniunt (c. 7.) Kvangelns cum Disario medico et Horos Aegyptius 
Epicari sectae addictus, e qaibus Bvangelus ^,propter dicacitatem amam- 
lentam et lingnam protervam^^ omnibus miaime gratus est: a Pi:aeteztato 
tamen atque a ceteris invilali considunt^ id quod ansam dat mutoaadl 
quaedam a Seneca Athenaeo Gellioqoe de vera sermonum ratione, de Me- 
neiao sponte in convlviiim irraente, de numeroque convivarum. Postqnam 
Hortts deinde ab Avieno de Salurni cnlttt quaeslvit^ Praeteztatus ab eo 
provocatns de Satnrnallorum origine disaerit, et disputationi elus qoaedam 
de Compitalibas subiioit Caecina Albinus. Plura deinde Praeteztatus refert 
de Satorno (c. 8.), a quo (c. 9.) ad lanum transity denique (c. 10.) de die- 
bus aglt quibus celebrentnr Satamalia^ leviter- tangens Larentinalla atque 
Opalia. Bvangelus (o. II.) deridens, quod Satunalibus servl cum domi- 
nis coenent, quasl dil curent servos, quodqoe Sigillaribus utantur oscillis 
fictilibas quae infantes potius deceant, Praeteztatnm adduclt, * ut (verbis 
Senecae et Gellii et, ut nonnulli statuunt, Valerii Mazimi) varia ezempla 
afferat quibus probet deos immortales dignari servos cora et providentia 
sua maltosque servos virtatibus praestitisse homisibns Ingenuis, et (§ 47 
sqq.) de Sigillarlbas disputet. Ab Aurelio Symmacho rogatus (c. It.) do- 
cet, quomodo anaam ordinaverit Homnlus, mensinmqiie ezplicat nomina, in 
qutbus Malus eum ducit ad Maiam et Bonam Deam. Deinde (c. 18.) quae 
novaverit JNnma intercalatione praesertim inslituta, et (c. 14.) quomodo in* 
certam temporum mtioaem ad certlorem normam redegerit C. lullus Cae- 
sar et post eum Augastus. Tunc Horo flagitante disserit (c. 15.) de Ca- 
lendis Idibus Nonis, et (c. 16.) de diebus festis profestis fiftstis comitia- 
libus comperendinis statis praeliaribus. Denique (imle a § 88.) siibiicit 
Bustatbius quae ab Aegyptiis^qiiaeque a Greecis mntuatns sit C. lulins 
Caesar, qua in re cnm utatur Virgilii verbis: Fo9 quoque laherUem eaeh qui 
dueiiU annum^ lAher et alma Csres, Avienus (c. 17.) dicit se mirari, ^uod 
sol modo Apoliinis modo Liberi modo aliis nominibus colatur^ petitqoe a 
Vettio, ut sibi aperiat causam huius nominum varietatis, qul respondet so- 
lem omnium quao circa nos geraatnr euse auctorem et diversas eius vir- 
tntes nomina dedisse diis, et primum varia Apollinis reoenset cognomina, 
deinde docet (c. 18.) Libernm patrem et (c. 19.) Martem Mercnriumqae, 
(c. SO.) Aesculapiam* Herculem Sarapim atque Isim^ (c. «1.) Adonim At- 
tinem Osirim Horam duodecimque zodiaci aigna, (c. 22,) Nemesim Pana, 
quem vocent Inuum^ Sativ*num) (c. S8.) lovem Assj^rlorumqne Adad nihll 

[2] 



x^iii PBOLEGOUENA. 

Allad esse Disi soleniy ^ood dentque eoDfinmi theolosoraai^ iDpriaifB Or- 
phei, MictoriCate. Dun ceterl adniiriiBtar Vettii omtlotteDi^ (c. 24.} Evan* 
gelae ee patare nit VirgiliaB Llberuni et Cereren pro sole et Iiinn 
dixisse ^in aUertae poetae initationen, oar dlceretar l|n>oranten*S qann 
ipse Tallius, ,,qnotien8 aat de natura deoron aat de flito aut de diTina- 
tione djsputet, glorian qoan oratlone eonflaTerit, ineondita rerun rela^ 
tione ninaat.'^ Contra dicit Synnachae pollicetarqae ^^Tiolentissina in- 
venta vel sensa rhetoricae in Virgiliano se opere demonstraturan'<, ad 
Basebiun vero delegat ^^de oratoria apad Maronen arte traotatun^*, et 
reliquos precatur, at „qaod quisque praecipoan slbi adnotaverit de Maro- 
nis ingenio velut ex sjnbola coaferat.'' Pronittlt Vettios se probatu- 
run esse Virgilion ,,doctisslme lus pontificiom, tanqaan hoc professun, 
In varia operis sal arte aenrare^S Flavianus somman in eo inveniri 
ioris aagoralis «cientian, Bustathius „astrologiam totanqoe philoso- 
phiam ean parcun et sobrion operi soo nosquan reprehendendun asper- 
sisse^, praeterquan quod nolta ,,de Oraecia nodo cautus et tanqaan 
aliod agens nodo professa initatlone transtolerit/' Farios et Caeclna 
Albini ^Tetnstatis afirectationen in Virgillo praedicabant, alter In Tersibos, 
Caecina in verbls^S Avienus y,se non unan allqoam ait de Virgllianls 
virtutibus audere praedicare^S *®^ prolatnram esse ^,sl quld vel nuno de 
lls quaecumque dlcant aliiy slbl vison, vel ian dodam legenti Aierit adno- 
tatum, a Servio auten ezigendon esse, at qnidqoid obscumn videator 
quasi literatoron omnlom longe raajcimas palam ISsciat.'* PraeteztatoS) 
iit omnium ora in se vidit eonversai |,phllosophlam ait esse bonorandam 
anleloquio^S Enstathioqoe se optare ut sucoedat Flavianns, ut ipse 
„aliqaanto sllentio instauret vires loquendi'*: quom autem servus nuntia- 
verit coenan esse paratan, proponit, nt ,«hae disputationes dlfferantur in 
posteri diel nelloren parten'S 4do ut „Penates sui bearl se tanti coetos 
hospitio grorlentor^S ab onnlbus petlt Flavlanns. 

Sermonom inter pocula habitomm allqua pars nobis - servata est In 11* 
bro II. Avienos (o. 1.) hoc convivinm et cum epnlis a Virgillo de- 
scriptis et cum convivio Agathonls comparat^ regemque raensae dicit ^,ttec 
in raoribns Socmle mlnoren et In ro publica phjlosopho efficaclorem'* 
esse, qnam conparotionen abnait Vettins^ Avieno tanen concedit dei ho- 
Borem apod se nolla admizta voluptate celebrariy etS^rmmachns proponit, 
nt 9,iocos veteram ac nobillnm viroram edecnmatos e mnltiingls librisrela- 
tione mntua prof^rant^S qooran pmestantissimos aoctores dicit ^sse Plau- 
tom atqoe Ciceronem et Catonem Censoriom. Singnli deinde (c. to anam 
proferunt iocom/et Symnachos versicolos Platonis, quos (e Geliio) at- 
tolit Horas, dicit se leglsse aliquanto latlus in Latinum versos, qnos re- 
citat. Deiilde (c. S.) mfert dicta Clceronis, tnm Avlenos (c. 4.) Augustl, 
(c. 5.) luliae eius filiae, (c. t.) aHorom, (c. 7.) Laberii, Publii Syrl, Py- 
ladis histrionis. Monsis secnndis admotls (c. 8.) a Flaviano ezcitatiia 
CaecinaAlbinos refert locnm Varroals qoi est de bellarils (e Gellio). 
Bvangelos dolnde soadet^ at Platone aoctore indnlgeant vino. Obloqoi- 
tor Bastathlasy et do vlno libidinibosqae (verbls dellil) profert senten- 
tias Platoois Aristotells Hippocrails. Rellqna desnnt. 

Seoaodo dle eosdem ac primo die apod Vettium Praeteztatnm con- 
venisse Nicomachi Flavianl domnm, primumque de astrologia atqoe 
philosophia Virgilii disputavlsseBastathiom, et post eam de einsdem luris 
angamlis sciontla FlavlaBom, scinas e libri I. fine. Sed interciderant 



GAPUT a XIX 

taai hM di«r«(«tiMM« 4«» isiaw tertlMy «ouii hftlNiU PraetezUtttt 
de luria peiitificU eeieatia eiaadefli peetae. 

Oeae Boae legoatar ia priaeipie lihri III., ea epectant ad larle pon- 
lificii eaoi legea, e qua aiei afaa aaviall porgatie noa licetait diis saperis 
eacra Ikcere, eaoiqtte aea aeglexieee Virglliuai alt Yettius, addeae tttm 
ooB igaoravJMe, cqbi iBrerie litaadaiB eeeet^ satie actun nderi, ei quis 
aqua ee aepereieflet. Deeet deiade (c« S.) eaerificalibus verbie proprie 
poetaoi eeee uaaiB, iBprimia diiigeater eom obeervavlsse^ Ce. 90 quid eeeet 
eacrttV; quid preraaoBiy qoid aaactUBii quid rellgieauoi, Ce. 4.) qoid eaaet 
delubruBi^ quid dii Penatea, (c. d.> quiboa diia qoae boatiae eaaeat mactao-* 
dae, eunque Meaeotium diziaae cenlefRfitoreai detmm, ^tqttod diviooa eibi 
exegiaaet hooorea.<< fiz ApolliBia Delii et Herculia Victoria aacrla (e. 6.) 
oeteodit Virgilium tam ezteroorom qoam Romaaorom aacrorom Aiiaae pe- 
ritomi adiiciique Ce« 7.) molta quae legeotium vulgua praetereat apud Virgi- 
lium noo carere aeaaa proAindo, C^* 80 ab imperitia noDouila eaae cor- 
ropta, et vocabula a VirglUo eaae uaurpata proprie, ubi non videaatury 
Cc. 9.) veluaUaaimamque enm obaervaviase morem Bomaoorum evocaodi 
ez urbibna oppugoaodia deoe, qua la re carmina profert quiboa aiot oai. 
Vettii diaputatlone finita fivangelna Ceo. 10-190 obiicit quaedam In qoi- 
bua Virgiliua inscientiam rerum aacrarum prodere aibi videatur, ad qnae 
reapoodet Vetfiiua. Uitima tamen obiectio refutatione caret^ unde hic 
quoqne ezcidiase quaedam apparefi» 

Quae aequuntur Cc. 13.) , ea pertinent ad aermonea inter pocula habi- 
toa. Loquitur Cut apparet ez cj^. 140 Caecina Albinua, agitqne de 
Inzurla Q. Herenniiy Fabii Gurgitia, Metelli Pii, Metelli Pontificia mazimi, 
cnlua poenam pontificalem ezponit, et aetatia Titii atque Varronis, dicitque 
ae reapondlsae Horo ipsorum aetatia obinrganti luzuriam. Subiiclt Ce. 
14.) Furioa Albinus saltallonem non turpem fUlsae apud veteres, oaten- 
ditque Ce. l^Oy qnanto in pretio apud eos ftierint piaces, inprimia niuraena^ 
Cc. 16.) aclpenser mullus acanis lupus. Translt deinde Cc 170 ad legea 
contra luxuriam latas^ vel ab Antonio, cuiua atque Cleopatrae notat luxii- 
riam. fio adhuc dicente Cc IBO illata beliarla S^^mmachum adducunt ut 
Servlom interroget de variia nucum nominibua, qiiae ille enumerat atque 
expllcat, additque ic. 19.) malorunk et pirorum^ ip, tO.) ficorum olearum 
nvarumqne genera* Denlque Praetextatua monet ut discedant, die autem 
crastioo 6y mmachi domiim conveniant enmque audiant^ qul videtnr Clo 
ila qoae post cap. 13. Interclderunt) , nt Flavfanus in libro 1.^ antequam 
itum eat ad coenam, eoa In posterum diem ad ae Invitasse. 

De prlmladuabua habitis die tertio dlsputationibna uniiia tantum 
in libro quarto nobls rellcla est pars. Symmachua, quem hoc die 
primom locnturum ease prldie dlxlt Praetextatna , Oy ^^» 1^0 spopondlt 
Mvlolentlaalma iaventa vel aensa rhetoricae io Virgiliano ae dpere demon- 
atratnmm^S Boaeblo^ qnem post enm dlspntavisae apparet ez libri V. prio- 
clplo, C^l^l^O ^izlt «c lyBon praerlpere de oratoria apud Vlrgillum arte trac- 
tatom.^' Sex eapita qnae anpersnnt ad aflbctus pertlnent moveodos. 
Onaeritor igitnry otrloa aiot diapotatioBla. Eqoidem collatia lia qnae le- 
gnntor llb. VII , cap. 5, § 4.: Btt enim rhetorica proluno eommunet locoa in 
«trame/t pariem inventorum altematione tractare, Sed quia faciliue Grae- 
eonmi <neentioni6Mt a Oraeeie forte aUie relata reepondent^ te, Euttathi^ ora- 
anif omiiet, «t eenta et inventa Diearii eontrariie repeUendo in integmm 



IX 



PROLEGOMENA. 



reslitiiM e^aiicforataMi emviwanm Up^r^j priori« mm pnUiTeriin, nl Sym- 
inaclii ditpatatio ez parte, Easebii vero tola iBtereediote potaada sit. 

Diei tertii dloputatio tertia cootiaetar libro V. Internig^ntl enim 
A?ieao, „ei fttie Telit orandl artem conoeqal, ntram maglo ex Vlngilio nn 
ezCicerone proliciat,*' Eaaebioe reopondet onnm taatnm geaae dieeadi 
iaTenlri «pnd Ciceronem) Idqae copiosam, apad Virgiliom vero et hoe et 
brere et s^riam et plogae atqae fioridam, et doo stiios dieendi, matorom 
atque graTom et haic eootrariam ardentem erectnm infenenm, nt decem 
oratoram Atticorom atileo permiecaiMO Tideatnr. Hoc C^. S-) dertdetEran- 
geloi dieeno Virgilio ne loTem qoidem Graecaram llterarnm notitiam etee 
tribnendam. Obloqoitnr Eaatathioo, qnem orat Praeteztatoa, at diteerat, 
„quae a Oraecio traxerit Virgiliui^S Coneentlt ille, primnmqne dicit, nt 
praetereat qnae mntnataa sit a Theocrito Hesiodo Arato Pleandro Ho- 
mero in onirerta poeteatnm dispoeltlono, ee Telle demonetrare ab Ho- 
mero detomptiMe mnlta minno cognita Virgilinm, et affert (c 8.) Tersoo ad 
Terbom paene tranalatos. Flagitante ATieno, nt omnia qoae ab Homero mn- 
tuatui oit Virgilfns pereeqoatnr, Enttathlne a Symmacho petit, ot eibl det 
Virgilli carminnm exemplar. Qno aUato prlmnm nonnolla „qaae foro ob- 
tnlit^* profert, deinde rogante ATleno (ce. 4-10.) per ordinem ab initio 
ottendit qnae ab Homero desnmpta eint, et ilemonttrat (e. 11.) qnae ,,Vir- 
giiins in transferendo densine ezcoloerit^S (c. 12.) ,,in qnibno par pene 
•plendor ambornm oil^S (c 13.) in qnlbna Virgiiiue „«it gracilior anctore^, 
(c. 14.) „in Tortibai Titia^' eum imitatnm ette, atqoe diligenter expreetltte 
cpitheta Homerica, et obterratee in naiffationit terie qnae inttitnittet Ho- 
roernt, „ut et hittoricnm ttllum Titaret non per ordinem digereiidoquae ge- 
tta tnnt, nec tamen praeteritornm nobls notitiam tnbtraheret*^ (c. '15.) In 
catalogo antem panlnlnm ab Homerlca gravitatc recedere, (c. 16.) ^^aid 
uterqne intcrtexnerit, „nt lectorit animnt recrearetnr", (c 17.) nbi Ho- 
meri exemplo fnerlt dettitntut, nonnnlla, nt belli initiom, non bene intti- 
tnitte Virgilinm, ted imitatum eete etiam Apolloninm Rhodium Pindarum- 
que, nec raro ntum etee eplthetit Graecit, (c. 18.) alia ab aliit Graecia 
tranttnlitte, ab Arittophane Ephoro Didymo Enripide, (c. 19.) Sophocle 
Aetchylo Callla, (c. 20.) qnorurodam plnret enm habere anctoret, nt cnm 
Crargara Toloerit ette fertflitatit exemplar, (c. 21.) etiam poculornm no- 
mina enm a Graecit eate mntnatnm, (c. 22.) de diit qoaedam a Tnlgari 
opinlone recedentla ex antiqnittimie Graecornm hlttoriit detnmptitte. 

Sequitnr libro VI. ditputatlo qnarta tertii 4liei. Monente Praetex- 
tato Furiua Albinat ottendit (c 1.) qnoa Tcrtot Virgiliut ab antiqniori- 
bot tranttnlerlt „Tel ex integro toI ex parte^S (c. 2.) „locot locit compo- 
nit, ut.unde formati tint quati de tpecnlo cognotcator'*^ tom (c. 3.) ea 
profert qnae ab Homero Tideatnr detamptieee Virgiiins sed iam pripres 
poetae Romani in carmina tua tranttnlittent. 

Ditpntatio qninta ett Caecinae Albini, ad rerba tingnla ab aliia 
detumpta tpectant. Itqne docet (c. 4.) mnlta Terba, (c. 5.) mnlta epitheta, 
apud Virgiiium noTa ette Tiderl, quibnt Teteret lam tint nti. Deinde ab 
eodem proTocatna SerTlae (c 6.) ottendit, „quae ia Virgilio notaToijt ab 
ipto fignratn, non a Teteribue accepta, qnibnt mnUnm Latinitati ad- 
iecerit lepori«'S Tum (c. 7.) ATioaat primom, ot tupra, Euttathio inaa- 
tnrrant, a Praetextato excitatnt e SerTio qaaerit de Virgilio oonnnlla, 
qnae ille expouit (cc 7-9.), Ultlma ATieni qaaeatio non tolTltnr, nnde 
hanc qnoqae llbram apporet c««e mntilan. 



CAPUT IL XXI 

Libr* VII. coBlmeBtnr MnaooM ille. lerUo httUli inter pocala 
(aMixi«M es pmrle ile PlaUreho eoinpilaCi). Diapateal priniiai («. 1.) ile 
piiiiooopliia ad epnloo ailaiiltcBda Symoiacliao et.Goolalhiao, qaeai 
ai Moleollam •aam ozpoaat commoDel Forloai Doiade ab Afieno proTO- 
calas Eastalhlao docol, (c9.) qaihoc inlerrogalioalhas delectealar iater- 
rogail, el (c. 8.) qoo eoomnralam fenero aleadam eil laler pocola. fioadol 
autem (c. 4.) Praetezialoc, ol conTlWo apta loqnanlor, ,,noc do cihalo- 
taalom oed el do nalnra corpomm ? el aiia^% et nl per ordiaem anoa qniaqoe 
proponat qaaoetionem Dicnrie soltendnm. Ipeo [1] qnaeril, ^atrom eim- 
plnz oo moitiplez eibaa digeda sit facillor^S atqoe Dicarios demoBstral 
praeferondom omo olhom eimplicom, cal (c h.) »b ETangelo et Symmacho 
proTocatoc obloqoilor £actalhiat. Qoa dispBlatione admooilac FUvia* 
Bos clodel (c 6.) pvoharo ▼innm nalara ocm frigidnm, idem [11] dcinde o 
Dicario qoaerit, «,cor laro inehrientnr mnllerM, erehffo senM". Symma- 
chas deiode (c. 7.) «I Horoc de oo dispotanl, atrom ^malierom natora 
sit frlgidior qoam ▼irorom, on calldior^S atqne illo [111] Disariom inlerro- 
gal, ,«qaae ratlo do mosto ehrie*atem aol tardam lleri faciat aol nollam^S 
el Furios [IV] Alhinas (c a), qnae caosa difadle digcstn fticiat insl- 
ciam*% el „qoae efficial, at aoannlli cnmM TalldlorM facilins digcraat qoam 
tenaes^*} Caecina [V]Albinns, nqoac fhcial caosa, at sinnpl et pipor, sl 
apposila cni fnorinl, fninas faciaat, dcTorata Toro Bollam ▼enlris corpori 
Infcrant laesloncm", et „cor in Acgyplo vinom frigida ▼iKtoto oascator*% el 
„car qoi Ib aqoam dcsMadcril calidam, si agllato sno aqaam moToril, ma- 
isrem senliat calorem**, el ,#cslate, cara aer calidos ftahro moTcator, non 
calorem sed frigos acqoiral'*; (c 9.) Evangelos [VI], „car qoi ita se Tor- 
tant» ni snepe in orhem rotenlar, Tcrtigincm paliaatnr, el „cnr sensas 
omnM corporis h cerohro minislrento^ com cerebro non insit sensas'^^ (c. 1<K) 
Eosobios [VII], cor «oliON^orttqwvg soom TocelHomems, ot cor „femlnis tcI 
eonnchis acata sll toz, Tlrls graTis'*; (c II.) Servios [VIII], „qaae flBcial 
caosa, ot rohor corpori ez aaimi podore oMcatnr*^; <c 12.) ATienns [IX] 
proponil qonttooBdecim qnaestioncalaB dc cihis et potionlbas; (c. 13) Ho- 
rns [X] qnaerit, „car icinni nmgis sitiant qoam Moriant", et „enr annlns 
In digito qoi mioimo Ticlnns eU gesletnr*', ct ^icor magls dolcis qoam 
•alsa aqoa idoBca sil sordlhns ahlaoBdis*^. Aristotelis de hac re a Dlsarlo 
prolalae scateotiao ohloqoitor Bdstathios [XI], qui (c. 14.) qoaerit, „oor 
la aqoa simolacra malora Toris Tideantar^^ Qoa occasioae ohlata com Di- 
•arios Epicori de tIso seatentiam protuleril, coalra dicil Eostathios. Cni 
cam omoM aMCOsi sIbI (c. 16 ), Disarioc Platooem Titnperat diccntem oibum 
pcr stomachom Iralii, potom Tcro per artorlam qoae t^z^^ dicator il- 
labi palmooi; Platonem dcfeodit Eustathtos. ETaagelo (c. 16.) locl 
caosa qoacrcnle, „utram prias galliaa cx oto an oTum ez gallina coepe- 
rit**, hanc qnacslionom pro^cria tractat Dlsarioc Deniqoe idem ETange- 
las qnaerit, „cnr noxam» qnam pecndihns occlsia solls radil n<<n dedcrint, 
lanare Inmen effeccrit,'^ qoam rom ah ETSigelo ezcitatos amplias perse- 
qnitar Eustathios. 

Operis clausola dcMl. Finitor ooim hae ipsa Eastathii dispotatione. 
Ssd si totam operis compositionem spoclamns, etlamsi praeennte Plalene 
non itcrom loqoentes fccit Deciom et Postomlaaom, tamea doblom bob est, 
qniB, ot supra, finito colloqalo discesslme cooviTas narraTcrit Macrobios. 
Mnlta in fine intorcidlMe non pntnverim, com aonios Disario propositao 
qaaMlianM dMidefaolnr, omoM anlom dispnlalioneo qnae Mcnndnm dlspo- 



»11 PB0LE601IENA. 

•itioiieBi, iUftm qo»» i«git«r iib. I, cap . M, } 16 tqq. liabeodao eraot, aat in 
liifl Mpteni libri« iDtiat, aat pataat nbi ezciderinl, et omnla abselvenda fae-> 
riat trtdno, qnem legllimnra diorom Dnmemm Satnmallbns dicatnm Mese 
ex lib. I, eOp. 10, f M. iatolligimne (nbi Tld. adnotatlonem). Qnod •{ to- 
mm eot, oz ipaio SatDroalilrat, nt snpra diii, potett probarl, Gommeatarioo 
In' Somniam ScipioBis minimOi id qnod volnit C. Barthine, eornm este po- 
tnlsoe partem. 

8. Haee eoDcidoraTorie, facile Yidebic mnlta quldem fatiKa ia iMe 
opere inosee, eed dod minne molta qnibns viri Tel doetietiml in antiqni- 
tatie etndiie veroantee non poscint earere, neqno esso, id qnod mnltl crodt- 
derant, mdem iodigeotamqno molem, eed propler Immeneas laennns nnae 
magie Tideri ineoaditnm hoe opns qnam fnerlt elim* 

Si antem qnaesierls, qnod f^erit anetoris ceneillnm in hoe opere eom* 
ponendo, iM^vonies enm volnisso cnm'Tarlam eo complecti doctrlDam tnm 
qnasi nomm iacere foadamentnm decrepidae illa tempore et morlbnndae 
mjthologiae antiqoBe. fccireo olndet (llb. I, e. 17 sqq.) ad nnnm solem ro- 
ferre omnee deoe, et oroaes llloe „edecnmat08 sodales^ io eo fticit olaboran* 
tes, nt refntent enm qoi Irrideat Teteres illas religioaes, ETaagelam, de 
qno qnid •tatueodnm esse videator moastrablmos infra (4. m.). Commeada- 
tlonem antem operis Tidetnr dncere ▼olnlsseab imitatione dialogoram Platonls. 

4. lam vero de iis qnor la hoc opera intor se coUoqnentes facit Ma- 
crobins qnae eomperta habemas proferamns. 

Omnes ad coenam itiTltatas nobilitate toI doetrioa ezeelloiese Maero- 
bins Ipse comploribns ioeie (1, 1, §f 1 et 4; 1, 5, 13; 11, 1, S.) dicit. 111 
snnt: Q. Anrellns Symmaehns, Nicomachos FlaTianns, Caecina et PikriBe 
Albini, ATieons, SerTins, Enstalhins, Eoseblns, cnm Vetiio Praetexiato no- 
Tom anmero; qoaro Titlnm snbesse Tidetnr, sl dicnntnr (I, T, 12.) ejreeplo 
rege eonotejt tol esee qoot Mosae sool. SoperTeoioot aotem Disorios Ho- 
ras ETangelos. Praeter hos oomioaadl sunl -000100 et Postomianos, e qoi- 
bos hie ilii omnes hes sermonee reforl ez ore, nt ipse ait, ATieoi. 

a. Veltins Praetezlalos dieilnr I, 5, 19. eoneenfne rw, I, 7, 19. 
(oisi eoliesl Titiam) rejr eoneJoif, If , 1 , B. res mentaB^ hoc Ipso loco com- 
parator cnm Socrate, qno dicitnr m morl6«s non ew mmor, tn re pvMien 
effitaeior^ et I, 5, 4. el trlbnitor «oralcs gravitae. Lib. I, 17, 1 dicitnr 
fnisse seerortim omntvm ffraeevli ATienns l, 6, 8. Praeleztali nomen ail 
^sse teernm 9161 ae reipMieae; I, 94, 1. laadanl hie memorteei, iUe doetri- 
namy ennett reifgtonem, cnl^rmeNitee bnnc eeee arekmnae dearum naUtrae eon- 
ecuim ^t toins dteino et adeequi anime el elequi peeeet inf^enie; et ATienne 
i, 7, 17. enm diolt eaenrum omninm «niee- eoneeliim, atqne ipee (ib. 8.)t Sm^ 
tumalierumy iaqnit originem iUam miki tn medinm proferre fat esf, non ^oe 
ad arehmnam dietntlntit nedirnm refertur^ eed qume aut /elnlottf admistm 
dieeeritur aut m phyeioii tn ooignf mperitur, Codtra ETnngolns I, 11, 1. in- 
cnsat enm,.qnod stndeat ^genti pempme et ottentetiont iof uendi, el, fniaprtn- 
cepe religieeerum pntelnr, na0mUa et tnpertCilienit admiteeol. Deniqoe ez 
iis qoae iegoator lib. I, c. 1. § 5.: /Vee mUki fraudi $it, »i uni aut aUeri es 
hie quoe eoetue eoegit malurm metme poeierior eeeulo Prmetestmti fuit^ 
natn mazimnm eom fuisse, eoaiieles. 

Complora haad praeteraooda de Praeleitato coogesslt Blahol I. c. , qoi 
refert aooo CCCCLXXXIV p. Ch. eom faisse desigoatoro praefectom 
nrbi ^i) imperaloribas Valenliniaoo el Valento, el -Golhofredom >>) oodieie 
cniosdam mano soripti aoctorilale eonirarare eodem iilo «000 eom foieae 



GAPUT II. xxiii 

prMloetem pnMtovM. Be«ie Mm U^tem «tal A«miMiun Marcelliaani, 
qni lib. XXll. cap. 7.i Jderat, inqnit, kU mumihM Fra€i€giatu$, prat* 
clarae indoli» grapitaiisquo pri^eae ttfnaler» .. ^uem arbiirio 9uo 
Atkaiat protoundari praefeoerat iluliunue) paieeimiey ot lib. XXVIi, c. 9. 
ilaee Mter Praeleirtalvi prs^eeinrafli urhie i^lioMue enronf per iniegri'-' 
taii» muliipliee» aeiue ei prebiiaiie quibue ah adeleeceniiae ra- 
dtmeiiltf iiiclaratly adepliie esif id quod rare eoniingii^ •!, eiMi Innerelar, 
oniereni nen perderel eiejnm mtnne ftrmari eeliium erga iudieee fermidaiee. 
Ontne auderitaie iueiieque •ertteltt e^jfragiU Inmifiltt lenile, fnem CArttltone- 
ruim iurgia eoncilinrnnl, pnito^e Vlremo aiia fiaet porla propeeiio ctetnm Ao- 
monomm nplttttmat el adeleeeehai gleria prmeeimri reeimrie plura ei uUiia dttpe« 
nenltt, cel., in qna ipea ra teote O. HieronyoMi (op. ad Pammnch. 61.) fer- 
tnr disieee: ^Faciatie me episcopnm RomanDm, et egu etatim fiam Chri- 
etinnae.*' Non minoe qnam ab Amminno landatoiD enm etee dicit Mahni a 
Zoeimo lib. IV,, qveni loonni inepicere mihi non lieait; Syraroacltam com** 
ptaeee ad oam dodieee epietolae(I, 44-66, et X,^-M.), et in ana (X, 96.) 
de eine raorto cenqneri ^ *)• Denique mortnnm enro eeee coneulero deeigiia- 
tom eoliigit ex inecriptiono qnam protolit Pootaoos **), Heynine >^) eom 
■M»rtem obiieee refert in praefcetnra ICaliae et llljrlci anao p. Cb. n. 



*i) E cod. Thcod. lib. II. til. ut dignitaium ordo iervetur, 

'*) In coinmentarlo ad cod. Theodot. (ed. Ritter. Lipt. 1786. fol.) „sur 

la loi 6. de mod* mult^^ 

'*) In lib. I. ep. 6i. memintt orntiooie ouao perditae In Vettinm Ag^ 
■ Praetexiatuin: cf. Fabric. BiLl. ed. £rn. toI. 111, p. 206. 
>^) In auctario notarum, ed. II, p. 740. y,niODente charta libro ScriYc- 

rii h. I. intericctR: 

A60RII . VETTIO AOORIO PRAETEXTATO V. C. PQNTIFICI VE- 
STAE . PONTIPICI SOLI . QUINDECIMVIRO . AUOURI . TAURO- 
B0L1AT0 CURIALI . NEOCORO . HIEROPHAKTAE . PATRI SA- 
CRORUM . QUAEST0R1 CANDIDATO . PRAETOiRl URBANO . COR- 
RECTORr TUSCIAE ET UMBRIAE . CONSULART LUSITAN1AE . 
PROCONSULI ACHAIAE . PRAEFECTO URBI . PRAEF. PRAET. H. 
ITALIAE ET ILLYRICI . C0NSUL1 DESIGNATO. DEDICATA KAL. 
FEB. DN. FL. VALENTINIANO . AUG. lU. ET EUTROPIO CONSS. 

Romae in hortit Hatthaeoram.'* C^p. Gruter. Intcriptt ed. Arottelod. 1707 

fol. pag. Mii. 2.) 

Ab eodem PoiiMno Ibid* p. 741. eominemorator alia ineeriptle (ap. Ornt. 

ed. 1601. pag. cceobzaxTi. 6.)» in qoa otiam dlcitor fnitte Coaenl do- 

eiirnatat : 

VETTIO A60RI0 PRAETEXTATO V. C. ET INL. CORRECTOtll 
rUSaAB ET UMBRIAE ILLTRICI ITALIAE ET APRICAE . CONS. 
DE8I6NA TO ACHAIAE • PRAEF. URB. PRAEF. PRAETORI . CON- 
SULARl LUSITANIAE . PROCONSULI . LEGATO AMPLISSIMI OR- 
DINIS SEPTIES ET AD IMPETRANDUM REBUS ARDUIS SEMPER 
OPPOSITO . PARENTI PUBLIC. PRIVATIMQ. REVERENDO etc. 

et tret aliae praeterea (ihid. pag. cccn, 2. S. 4.) in qoibtft iDte dlcitor 

Contol deeignatoe, eioaqne oxer Fobia Aeoolo ▼arib eaorie ioitiata. Om« 

aiom inttar pono nnaro (3): 

FABIAE ACOMAE PAULINAE C. F. FILIAE ACONIS CATULINI V. 
C. EX PRAEF. ET CONSULIS 0RD1N. UXORI VETTI PRAETEX- 
TATI V. C. PRAEF. ET CONSULIS DESIGNATI . SACRATAE APUD 
ELEUSIMAM DEO BACCHO CERERI ET CORAE . SACRATAE 
APUD LAERNAM DEO L1BBR0 ET CBRERI ET CORAB . 8ACRA- 
TAE APUD AB6INAM DEABUS . TAUROBOLITAE I8IACAE . HIE- 
ROPHANTRIAE DBAB HBCATAE . 8AGRATAB DBAB CBRBRI8. 
**) Opntce. acadd. toI. VI, p. 7. call. Rltter Proeopographla ad Cod. 
Theodoe. et Tillemont in Tlraodoeio Art 66. 



uiv PROLEGOMENA. 

CCCLXXXIV, Mdeai aino 9*0 dieksr Mm prttefectns arbi dedffoataat 
hac aatem praefectora enni foiiolaai eeee intelligimve ex Amniaol loco 
^oem eopra poeai, oeqae illo qoidem aoBe qae eam gereret mortaaoi 
eeee elucet ez aiio eiqedem scripierie loco, (lib. XXVlll. c. 1.), abi Prae- 
textatas ex urbi praefecto depreeandl caaea dicitar mleeae ecce ad Va- 
leatinianom. Qui ia ia«criptlene illa nemlnantar faerant ceneolee, ei cre- 
dimac faeiin coaealariboe in Orellii Onomaet. TnlL Vel. III. p. cxxt, annl 
GGCLXXXVII, neqae anno ineeqaenta Inter eoncalec memoratar Praetaxta- 
tae, Tidetar ergo ilie ipeo anno obiieee diem capremam: ced ride, ne at 
Concalaric, illa aetate etiam Concal deeignatae nihil foerit nici titalne. 
Aliac Praetaxtetae, fortacce patar, ect ic de qoo Laarentioe Lydoc de 
mene. IV^ 2: *0 dh n^vi^tavoty inqoit, 6 U^t^9tij8 6 Zmxttx^ rc x^ x^ 
Xeec^ wd KtMxiorzhqk x^ «droN^ifoo^i evHiXap^ lai x^ scoAac^ trf 9 Mtd^ 
(topog xtevtijg n63i^ eet. Familiam eioe nobHiceimam falcce Mahol dicit 
ei|m aliic ex rebac tom iade pocce intelllgi, qoed Panlae Aringiae de 
Roma eubterranea libri Ilt cepot XVI. inccrlpeerit Coemetcriam Praetex- 
taU. 

b. Q. Aareliae Symmaehoe, od qoem tertie die ccoTeoeront (cf* 
III, 20, 8; V, S, 17»), lib. L c. 21. Virgiliam defendit o contomeliie 
Evangeli, lib. II. proponit ut proferant Tctcrom virorom iococ, ipccqoe pcr- 
eequitar iocec Ciceronic, ct lib. IV. loqairnr de ▼iolenticciroic ioTcntia vel 
oencic rhetoricae apad Virgilium, et iib, VII, c, I. philosophiam a oooTi- 
Tiic vnlt arccri. PraetexUto hic mnlto notlor ect. Rcliqait enim dcoem 
epietolarom librocy qui ad noe pcrTeneroot, moltocqoe ccripcit oratto- 
nee, quaram fragmenta qnaedam inTonit atqoe in lodem edidit Angeloo 
Rfaiac Sed multo minoribuc qnam Praetextatnm eom iaudibae cffert Ma- 
crobioe.. Namqae lib. L cap. 1. $ 4*' qoarta demom loco eom oomiaat, et 
praeterea taatum lib. V. oap. 1. § 7. Eocebiom, abi de qoattaor generibtte 
diccnd^ loqoitar, facit diccntem : Pingue ct floridum^ in quo Fiiniut SeeundnM 
quondam et nune nuiio vcCeruin m»nor notfcr Symmaekue luxuria- 
iur *•). 

De eiac Tita catie moita nobic tradita cont et in ipcinc epietolie et io 
codice Tbeodoctano, qnae collegerunt Heyniuc in „Ccncaxa ingenll et mo- 
rnm Q. Anrclii Symmachi cnm mcmorabilibnc cx -eiuc epietolarom libric,'^ 
Opocec. acad. toI. VL p. 1 cqq., et Aogeloe Maioc ta praefatioae ad Q, Ao- 
relli Sjrmmachi. V. C. octo orationom ineditarom partee, qaac edidlt Mo- 
diolani MDCCCXV. 80. 

De einc aetate atqne honorihoc ponam panca e Maii illa praefaiione 
(p.' XI cq.) excerpta: ,,Qeneroca familia Romae ortuc, in qoa cplendidicei- 
moe dignitotoc caepe floraerunt, maximnro tomen ipce ctirpic cuae decoe 
foit, atqae innomeric honoribuc taturatuc ett. Nam et qoaector foit et 
praeter et Lucaaiae Bruttiortimque corrector: tom Africam pro conculc re- 
xit, qua in proTinoia ctotaac qooqae Tirtatie ergo promeroit Aetamae or- 
bic praefectoram quicto eidem et iam pr^dem a deciderile henoram reioota 
Valentiniannc lonior cponte detuUt. Qrdioarinm qoin etiam concalatnm 



*0 Aliorum de eo iodicia non minnc cplendida afiTert Ang. Maiac io 
proefatioae ad eiuc orationum ineditamm partec p. I cqq. Sed aliter de eo 
iudicat Eracmuc, qoi iu Ciceroniano (p. 141.) Bolephoro diocnti: „At Sym- 
machom in epictoiie argutum admirantur qnidam,*^ mcpondet: ^Admireo-» 
tar, quibac ctudio ect molccte petioc qoam beae dicerc/' 



CAPUT 11. XKT 



«BBO pMi Ch. n. COGXCI tma Tatino g«MU. Comea praotorea ordinit 
tertii in «atiqna inscriptioBO nuacopator: et amplistiniis legationibns ez 
•enntne decreto ad Imperatoree fnnctne ett. Deniqne et otlinicornm deo- 
rnm^ erga qnos enperttitione incredibill eemper flngravit, pontiflcem maio- 
rem egil: et Romani eeantns eine controTereia princepe din habitns eet. 
Ita antem dln ▼!»!, nt plnHnm imperatunim aetatibne implicitne eit, din 
etiom mnUomqne in enneie Tonatne. £t poetremie qnidem Conetantii Im- 
pemntie annis egregiA nd eloqoentlnm indolee in adoleecente Symmacho 
iam Tireecebat* Lncios enim ATianinc Symmndine pater Antiochiam circa 
id tempns legatns nd Conetnntlnm profectoe moLta de filil praeolara ex- 
apeetatione cum Libanlo eet cirfloentne. Ab inito «ntem Valentininni 8e- 
niorie imperio adoeqno Arcadinm Honoriom^ne Angnetoe cnm ingenti sem- 
per lande forom cnriamque freqneotaTit* Aano certe post Ch. n. CCCIC 
adhnc viTcbat Sjmmachos, qnooiara epietola Itbri qulnti decioM gratnlatnr 
Theodoro adeptnm eonenlatum, quem hic eo anno geceit. SymoMchom 
noB oieeeeieee Chrietl onnnm CCCCIV ceneebat lacoboe Gothofredue in 
eine vita. 6ed enim hoc eodem aoao concinnainm este poema adrereoo 
Sjmmachnm a Pmdentio proxlmoqno anno' editom exietimat magnoe Are- 
vnlos in Pmdentianis (N. 54). Qnnm antem adversns viventem Sjmma- 
chom Pmdentioe ecripeerit, eeqnitnr, nt Sjramaehi vlta panlo nltra Go- 
thofredi •ootentiom eztendenda ecee videatar. Immo qoont eoperine dixe- 
rimoe Sjmmachnm plane adoleecentem faieee eztremie Constantii tempori- 
boe, id eet cirea annnm CCCLX., ipse antem Sjmmachas in octava decima 
epistola llbri qoatti se in seniom vergere nnrret: „Tantmn o&sft, «f Aeee 
anoAt tn femnm vmrgenUbni vMuj Candidier poUquam iondenti barba code- 
6af/* soperost, ot non immerito soeplcemur, omtorem nostram adosqno 
Chrieti anoom circiter CCCC3L vitam fortaeeis prodoxisse.'* 

Sobiiciam qoae de eo iodicavil Hejnins I. c p. 16 sq. 

^enatorom graTiesimnra, magistmtom sanctissimnm, civem ad bonam 
eoomiiae natnm recte dieeroe, vocabnlo istls temporibiie f reqoentato : coins 
integritatem, probitatem, coostantiam cnm prodentia, moltis io loois admi- 
ramor: ficUe eaim intelligi potest, quam lubricura ac pericnlosom esset 
inter temporom, dominationis et anlae corroptelas servare rectom. Sena- 
toriam anctoritatem et dignitatem toltas est egregle; io hoe enim ordine 
qnicqnid soperemt aoxilii adversus dominationis inioriam et libidinem, 
coatloebatiur; itaqae eeoatom appellat j^rtem kmmani generM mdiifrem 
(Epp. I, 58. al. 46.). Qaod superstitio animo eios tam alCe insederat, ex- 
cosandum erat la viro patriarum legnm et institntorum servantissimo eo- 
demqne Pontifiice maximo. Venia eniin debetnr ei, qni ad fldem snaro et 
leligionem refert aatiqui inetltnti anctoritatem et sanctitatem, ei videt 
neva, etsi ferte per se bona, mellora qaoqne, non bonis artibus.et consiliie 
iaferri et obtrudi.<' 

Inecripttonem ad hnnc Sjroroachnm pertinentem e scheda Scriveriana 
pfodidit le. Pontanns in anctario notarom ed. II. ad Satornal. V. 1. ^O I" 



^^ Inscriptio qnam noper adeo in monte Caelio effossam dlxit Romae, 
haec est: EUSEBII.Q. AURELIO SYMMACHO V. C. QUAEST. PRAET. 
PONTIFICI MAIORI . CORRECTORI LUCANIAE ET BRUTTIORUM . 
COS. COMITI ORDINIS TERTII . PROCONS. AFRICAE , PRAEF. URB. 
ORDINARIO « ORATORI DISERTISSIMO Q. FAB. MEMM. SYMMA- 
CHUS V. C. PATRI OPTIMO: 



xiTi PROLEGOMENA. 

qna iRtcriptlMM qni dkitvr Q, Pahiu^ Mmamim$ SyiMMicAus, eiut filiuf, in 
Fabricil Biblioth. Lat. ed. fira. toI. UL p. 906. dicitur Q. FiavimB^ ibld. p. 
905. Q. Fl«vianu$f qood BomoB eo ooanieBdatar, qvod Flaviano frotrt 
ooinee librl II nifit epiftoUf (ef. ibid. p. 910.), qni cnm Nicomacbo Fla- 
Tiano confanditnr ibid. p. 189., qaem errorem BfciTit JHabol. Etiam in in- 
fcriptione, qaae legitar in not. 9t, commemoratar Q. Fmbiu» SymmocihM, 
qnem non aliam fnieee erediderim qoam Sjmmachi oraterie filinm, cai in- 
•cripsiffe Tiderl Macrebinni libram de difl^erentiie ht focietattbna Graeei 
Latiniqne Terbi diilmae eopra cap. I, 7. L. Aareliue Arianiae Symouiclnie, 
qni eommemoratar io ioecriptiooe apad Grnter. p. ccguoe. 3., Tidetar 
fttlise Symraachi oratoria pater. Do Aarello aatem Memmlo illo Symmo- 
cho , qni dicltnr emendaeeo ttaTOoaao ComnMatartoe in Somaiam Scipioaie, 
dispatabimof iofra c. IV, A, 1. ><) 

e. Nicomachaf FlaTianae lib. I, c 94. oxtfom* reliqaoa ioTltat, 
ot secnndo die demom enam eonToniant: ibid. § 17. dicii eo etae praediea- 
tarnm Virgllll fcientiam inria angnralU: eed tpaa dispntatio intorcidit. 
Pott Praetextatara eecando loco nominatnr I, 1, 4.; 1, 6, 4. FlaTiaaBe 
et Eoftathins dicnntnr par iiuigne amicUime. Dno elaa aomiaa, /Vteema* 
cJku* Fiavittnu9f opnd Macrobiom nn«qo«m legnntnr conioncta ^*). Ple- 
mmqae noralnatnr jFYoeiontt*? eemel (I, 94, .94.), nbi poet brere InterTallam 
idem nomrn erat repeteadom, NieemaehuB ^^V Totom eioe nomeo fnit Fi- 
ri»9 Nieomaehun "FlavianuB^ si modo Pontanne recte ad hnac FlaTiannm ro- 
tnllt Inicriptionem qnam e tchedif ScriTcrii prodidit in adnotatione ad Sat. 
I, 17. In monte Caelio, nt ait, Romae eflToeeam aono MDCXVII. >>) Qnod 
antem idem Pontanuf monente eodem ScriTerio ceniet ez inscriptione qaao 
■it Bpnd Gmteram p. CLXX. 5. liqoem Tiziteo honc FlaTianam eab Ilono- 
rio et Theodotio, id redargnitnr ipsa tlla inacriptiene, el FlaTianof in ea 
commemoratui hle eet Nlcomachae FlaTianne, qoia Seeretariom a FlaTiano 
antea intlitntnm et deinde igne abenmptam itlomra Imperatoram aetate 
dicltrir ette rettltotam **)• Sed recte idem homo doctne (Hb. VI. extrem.) 



1«) Cf. Fabric. Bibl. Lat I. c. p. 905. et Tlroboechl Storia della leUe- 
ratara Italiaaa Tem. II, p. 946^ 

10) Sic ctiam Syromachun notquam nominatur Q. Aurdiua Symmachus: 
pleruroque Symmachua tantuin. rnro (I, 2, 15.; 1, 12, 1.; II, 7, 1.) AureliuB 
Symmachus: temcl (1, 5, 17.3 Q. Aurelius. 

so) Carrio in ed. Steph. e cod. P, coi aeeeotltor S, recepit Symnra- 
ekus, qat error, fortatte Batne e coafutioae NicoaiaGhi FlaTiaoi com Fla- 
Tiano Tel Fabio Sjrromachi filio in editione demom Bipontina ett emenda- 
tut, licet Terum Tiderit iam I. GronoTiut. 

*0 Intcriptio in ed. II. anctario noternm p. 741. haec eeti VIRIO NT- 
COMACHO FLAVIANO V. C. QUAEST« PRAET. PONTIFIC. MAIORI . 
CONSULARl SICILIAE . VICARIO AFRICAE . QUAESTORl . INTRA PA- 
LATIUM PRAEF. PRAET. ITERUM COS. ORD. HISTORICO DISER. 
TISSIMO. Q. FABIUS MEMMIUS SYMMACHUS V. C. PROSOCERO OP- 
TIMO. Ex hac intcriptione I. GronoTlot ad Sat. I, 94, 94. eonclndit Fla- 
Tiannm foitte Symmochi, qnem Macmbiae indacit loqoeatem, protoceramt 
eed falto, nara dicitnr fniate protocer Q. Fobii Symmachi i. e. fiiii illine. 

*^) Cf. G^rnter. I. c: „In hemicyclio templi S. Martinae, qnod olim 
Secretarinm [teoatnt] populi Roroani fuit, ad fornm Romanum: SALVIS 
DOMINIS NOSTRIS H0N0R10 ET THEOOOSIO . VICTORIQSISSIMIS 
PRINCIPIBUS . SECRETARIUM AMPLISSIMI SENATUS QUOD VIR IN- 
LUSTRIS FLAVIANUS INSTITUERAT ET FATALIS IGNIS ABSUMPSIT 
FLAVIUS ANNIUS EUCHARIUS EPIPANIUS V. C. PRAEF. VICE SACRA 
lUD. REPARAVIT ET AD PRISTINAM FACIEM REDUXIT. Vldit Sme- 
tiut.« 



GAPUT II. wu 

■d Iraoc FiaviMimi rlittm ratalUte qvse legmitor ap«d loafenen Savesbe- 
rieoflem ie Peiicratioo eive de cwieiieni nagie lib. IL cap. 96.: Hoe auUm 
awerii Flaijianu9 in lihra qui de «Cfttgfjff pkiloiopkornm inMeri- 
hiiury et iib. VIII. cap. 11.: Tu JUflertafli atit faMam qnod ki$ v€rbi9 referi 
Ffffreatttt pre liWfs oppeliafrlff. Ifa foiaen es faeto aceidieee Spkeei ei Fla- 
oian^ne aueler est Adde ib. cap. IS. eoai fefffe Qatafiiiaoe Vtderio Fla- 
oimno et aUee wMe Soeraiee eHam in ff€iiecfafe didUerU mueieam^ et: i^iM 
ergo vero eam flpeeale^ ntfft m de eaffa ^o tflaii Pfafeneei gifffafffe iMftff cfff 
#*laetaaaff. Corte Maeraliiae. (I« 6, 13.) lioaiiaeai eroditieeimttin eam 
faieee dicit liie verbie: qui quanto eii mimndo etre« ^eaafffo pofre, praefffoa* 
fjer, noa «oiaff ernafa oioram graotfafefve eifae gaom copia profundae 
emdMome adeeruH^ ubi Scrireriae, qai eeniecif eeee eeribeadom Marrone 
Virio.yenueioy primae vidit Fenueio non eese liabendvm pro adiectiro eed 
pra Flaeioni patvie neminei qni Venaelae foriaeee idem eef oc quem es 
▼icarie eam Praofeztato ad Vnleafiniaaam depreeandi caaea mie«am refert 
Ammiaane marcelliaae lib. ILXVIII. c. 1.: oam qni apnd Gmtemm p. ccciz* 
6. memorafnr Vennitae cnm Sabino conenl in maito priorcm ioeidit aeta-» 
fem (OCXL p. Gh.). 

Fiiinm iMiiae Nicomaciii FlaWaai Drakenborcbiae ia Syilabo co- 

dloam mie. Uvii T. VII. p. 881 eqq. (ed^ SfaUg. T. XV. p. 617.) affirmat 

ftiieea Nicomaebam FlaTiannm Dextrnm, pracfectnm nrbie, qnev 

LiTiam emendarieffo ex eolieeriptioaibae compluriam ecimne codicom. 

Pofft Valealiaiaoi IL mertem ab £ngeaio tyraano aoao CCCXCIII vel 

GCCHCIV. enm praeieetaram arbie obtiaoieee, eamqne a Tbrodeeio Magno 

ereptam ab Hoaorio eiae filio reoepieee aano CCCXCIX, et Deciom (an Cae- 

cinam Albinnm? cf. d.) oi eacceceieee ea Sjmmadii epietoli« (iib. IV. epp.5 et 

7; lib. V.ep. 6; iib. VII. epp. 60. i».|<M.) et ez codice Tbeodoeiano (lib. 

VII, til. XIII, lege 16; lib. XI, lit. XXX, leg. 61; Ub. XIII, tit. V, leg. 29) 

celiigit. Potait igitnr otiam baac Macrobine in Satnraaiibae indocere lo« 

qaealem« eed maioffem illam enm in aoimo babaieee putaverim ideo, qnod 

et I, 1, 4 aato Symoiaeham enm nomiaat, et eecaode die apad eoio, tertio 

dcmam apod SymmaelHrai fiogit oonTontam eeee habitam, et Flaviannm 

maiorem hominem dootom fnieee iotelligitnr cam ex ilia inecriptlone tom 

ei Sidonii Apeliinarifl (tib. VIIL ep. 3.) ▼erbie: JpeUonii Pytkageriei pifam, 

nen, af IVicomaffbaff ffenter, e PAiiofffrafi, ffcd, uf Taffcitiff Ticferianttff e 

iViffomacM ffcbediff exffffr^*f, quia tvffffcraff, miffi. Deniqne, ei maior miaorie 

pater fuit, illi tantom tribai potefft Venofftne pater. Tiraboffchinff (Sto* 

ria della ietteratnra italiana tom. II p. 352.) ceneet FlaTiannm Macrobii 

eeee eam qai aoao CCCXCIIL ceciderit pngnaae in exercito Eogenii contra 

Tbeodoeium *>). 

d. Caecina Albinue intrat (I, 2, 15.) cnm Symmacho, qnocttm dici- 
tor ffum offfofe fum cfiom flioridoff ae Biudii» fuieee coniuneiieaimue» Primue 
ditflorit de principio et fine civilie diei (I, 8.) (nbi eam Praetextatus (I, 2, 
SO.) ad dicendnm excitat his TerbiB: quia te quicquid in UMs latei in- 
veHigare notiu» eai quam nf per vereeundiam negare possis, et omncs (I, 4, 
1.) quati veiueiatis prompiuarium Albini memoriam laiidare dicuntur); deinde 
(II, 8.) de bellariifl, et (III, 1S.) de lazoria ▼eternm Romanornm, et (VI, 4 
et 6 ) de iie qnae in Tcrbis ab Homero mntoatufl flit Virgiliofl. 



") Heynine I. c. p 7. de FlaTiano iabet eonenii Wernfldorfinm ad 
Poet. min. toL V, p. 661. 



uTiii PROLEGOMENA. 

^ntaoot in anoterio noteraiD nd I, 17« profort „oz Minoteiiono ficMvo- 
rii^* daas Inscriptionoo ^^), qnao ad onm pordnoro oonoot. At ogo non ro- 
perio Honorii ot Tlioodotii aeteto conanlnm nomina qnao ia literao iilao 
qaao legnntnr in prioro potoerint mntiiarL Tiraboociiino 1. e. anctero Til- 
lemontlo (in Honorio Art. XVHI. ot Not. XXXU.) ait Caocinam Dooinm 
Albinum fnisse praefectnm nrbio aanio GCGXCV ot CCCCVm. (Cf. c.). Mahnl 
I. c. tradit aano CCCCXIV. onm fniose praofoctnm orbl ox ««log. oa. do Na- 
▼icnlariis*^, onmqne memoratom osso a Ciandio Nnnmtteno in Itinorario 
(Lib. I. ▼. 466.), ot ab Olympiodoro citeto a Photio in Bibliotiioca. C. O. 
Mnellerns (de Etrusc vol. I. p. 418.) refort Honorii aotato ia Tiite apnd 
Volaterras vizisso Caooinam qnendam Ueeiam Albinam; Wemodorfiiis (Poot. 
Lat. min. Tom. III. p. miT.) oiusdem nominis memorat pootam oatiri- 
cnm. Altins rem porseqnl ogo non possom. Id onnm ▼Idoter pro corto lia* 
beri posso, Caecinam Albinnm fnisso praefectum arbi: ot onm Docil, qni 
Sat. I, 2. colloqnitnr cnm Postemiano, pator ib. § S. dioater Albiaas, hie 
Caecina,' qnem otiam in Inscriptionibns Dodam ▼idomas oominatam, aoa 
Fnrins fnlsse pnteadns est. *») 

o. FnrinsAlbinns cnm AYiono ante qnam cetori omnos prldlo 8a> 
tamalia dicitnr fnisse apnd Vettinm Praotextetem (I, 2, 16.), olqtto diopntet 
lib. III. cc. 14-17. de saltaiiotto apnd ▼eteres, do pisciom protiis, do logi- 
btts contra Ininriam latis, Ot llb. VI. cc. l-S^ de iio qnao Virgilios ob 
antiqnioribtts mntnates sit in ▼ersibns, do qna ro eam <VI, 4. 1.) «i nienio- 
rem ei veierit et novae ancfomm eopMie dissornioso ait Caoctea, qai otiam 111, 
14, I. Forinm dtcit «Ilra oaifiet poUere «eoioria oeteitetw. Sod ibidem A- 
ritts AWinu» antiquUeiie nan minn» qnam Goscfaa perjtvs diciter, nt (VI, l, 
1.) Pmetextatas dicit; oiVos ittfsr omaes aofltra oslate loage dootisfNaos A- 
rittm Caectnom^e ■^26mos. Utramqao ergo Albianm In aatiqnitetis stediio 
▼ersatnm esse apparet, sed si qnaoritnr, nter I, 1, 4. (nbi Mbinvtj nt Pr«e* 
iextato» al., ad nnnm tantnm referondnm esse ▼Idotnr) oommemoretnr, Cao* 
cinam intelligendum esse pntaverim. Nam de F«rio, qaom Mobnl I. e. no 
commemomt qnidom, Tiraboschius nibil ait so habero comportam, aisl forto 
idom sit Caosoaias Rnfius Albians, qol ttuctoribao TilloaMmtio i. c 
Art. XLVII. ot Corsinio p. S06. anao CCCLXXXVIII. p. Cb. n. pmofooteo 
nrbi faerlt: id qnod nolni praetcrmittem, com dnobus locis (1,2, 16. ot I» 
4, 1.) in omnibns fero codictbns Maerabli Ruflme^ noa Fkriue^ diecrotar 
Albinus, qnibus tamon focis opponondi snnt alii plnroo ttanMro (I, 24^ 19; 
III, 14, 1 ; VI, 1, 1 et 2 ; VII, 8, §f 1, 4, 7.), qnibno sioo aila codicnm diocr^ 
pantia nominatnr Furiua. 

f. Arienns, nt modo dlsi, ab initio apud Pmeteitatom foit cam Fo- 
rio Albino. Vereeundia probi adoleteentie laudator VI, 7, 1. (cf. Vll, 8, 22.). 



>^) Cf. p. 741 seq.: „1) Ex basi marmorea grandl et perpnlchra litera 
literata: SALVIS DD. NN. HONORIO ET THEODOSIO PP. FF. SEMPER 
AUGG. CAECINA DECIUS ACINATIUS ALBINUS V. C. PRAEF. URBIS 
FACTO A SE ADIECIT ORNAVIT DEDICATA PRIDIAE NONAS NOVEM- 

BREIS RUST II ... . LINIOCOS. Ilabet Groterns a Gatonsteinio, 

qui ad marmor Roraae doscripsit, png. cclxxxvt, 7. 

2. SimUitor in basi marmorea ffraadi legitttr Roroae; D « D q> FL. 
ARCADIO PIO . FELICI VICTORI AC TRIUMFATORI . SEMPER AU- 
GUSTO . CAECINA DECIUS ALBINUS V. C. PRAEFECTUS URBI . VICB 
SACRA lUDICANS DEVOTUS NUMINI MAIESTATIQUE EIUS. Vidit 
Smotins ot Boissardns, oz qnlbns Qrataras p. oclxzz^ii, 2.'* 

>») Cf. Paaly Real-Encyol. d. olats. Alt. Wiso. vol. II, p. 40. 



CAPUT U. XXIX 

IpM d« niilhi r« BccvnliM AMpsiat, «ed taepe alies «d dhpntaBdaai exci- 
tet «I alii« iBeaMirrande (I, 4, 1; VI, 7, 1.) et loqaeatet ioterpellando Tel 
eoa iaterroi^ndo (I, 6, 1; I, «, 8; I, 17, 1; V, 1, 2; V, 8, 13; VI, 7-9; VII, 
% 1; VII, 19, 1 eqq.). Praeterea Diiiil certi de eo •cimat. Saiioa (Ono- 
uMat. litterar. t. h p. 479.), Seztam Rafam Festam Avieaam, Arateoram 
et Periegeeeoe Dioaysiaaae interprotem, diTenam a Flavio ATiano Apo- 
ia^nm ecriptore, bone ceneet ecce. 

Faliriciac 1. c« aon recte eam Tocat ZVicomacAam ^tfcicnaiii, qaem eeqni- 
tar Malral, qai cam Pontaao 1. c. patat eandem ecee ac qaem legimoe in 
Gmieri iaecriptione GCCLXX, 8. L. ^ar. jivianium Synunaekum^ quera 
Syinniaclii fuicse patrem capra diximoc. 

g. SerTiac a Maerobio depiagitar at adoleseeac (J, 9, 16.) tntcr 
grMMaoticof doctorcfln rcccac pro/cctac, ta«la doctrma mirahUi» ti amabHii 
vofmcundia^ qai (ibid.) Symmaoiiam et Caecinam Albinam ad Praeteztatam 
dlieiiar eece ceeatuc fcrrom tnfueac et «ciut Zatcnti similis, Vereoaudia eiac 
prfteterea laadatar II, 9, 19. et VII, 11, 1., ubi Dicariot: „^gc, Servi^ in- 
qait, noa coluai adolctccntium ^at Itfri aequaevi 900!, ted ccnum ^oque 
outuium docticMmcy cemmoccuia frcuUm cot. ATienuc (VI, 7, 4.) iloctorum 
maximum enm rocat, ot Caeeiaa Albinnc (VI, 6, 1.) eam dicit eeUdie Ro" 
mamae iudeU euarrare enudem vatem^ i. e. Virgiliam, nt dubitari aoo poccit, 
qala Macrobias non aliam nici Maaram illnm Serviara Honoratam ia 
anioie habaerit, qai compoeait eadem illa aetate **) commentarioc io Vlr- 
giliam, eed ridicntnm ect, qnod ceocet Mabal fortacse haec colloquia eam 
adduxicso ad lllad opas compooeadam, quoniam Macrobins (io praef. et 
lib. I, e. 1.) lace clarius ostendit haec coUoqoia a se esce ficta, et qaae 
ille memorat ilsdem fere ▼erbts atqae in iills commentariii prolata, ea a 
Pontano esse sopposita infra* vldsbimns. Disputat aatem SerTias lib. I, 
e. 4. de dabiis qalbusdam casnam formis, lib. III, cc. 18-90. do Tariis 
fractoam generibns, lib. VI, c 6. de iis qnae Virgilias invenerit quibns 
Latinitati adiieeret leporem, ot cc. 7-9. Avienlde singulis quibasdam Vlr- 
gilii locis respoudet iuterrogatioaibas. 

h. Eustathias (I, 6, 4) Tenit cam Flaviaoo, qni dicontur par in- 
iueigue amieitiae; eum Ipsam ceteris commendat Vcttios (I, 5, 13 gqq.) his 
▼erbis: ^ui loatus ia omat genere phUoeephiae e$t, ut eolue nobie repraeeeniet 
iugeuia Irium pAilotcpAcrum de quUme nostra auU^itae gloriata eet^ , , , eum 
eeetae oumee aeeeeutu» eed probahiUorem eeeutue eit, omniaque haee inter 
Graaeoe genera dieendi eolue impleat: tnlcr noe tamen ita eui locuplee inter- 
pree ccl, ul acMtac qua Uuguu faeiUue vel omatiu» erpleat operam dieeerendi. 
Platonicam illam sectara esse probahiUorem inde elncct, quod (lib. II, 8, 
8sqq. et VII. e. 16, { I4sqq.) Pla£oaem defendit ab ETangeli et Disarii ob- 
trectatiooibas. Furias (VII, l,a) eum ad dicendum cxcitans: Quia te unioum, 
£uclaCAi, iaquit, eeetatorem phUoeophiae nostra aetas tuUt^ cet. Dispotatio 
eins praecipua, qaae erat do Virgilii actrologiae et philosopbiae scientia, 
ioterciditt demoactrat praeterea (lib. I. o. 16, § 88 sqq ) qoid lalios Caesar ia 
ordinando anno matuatus sit a Graecis, (lib. II, c. 8.) qaid de Tioo et de 
libidioibas statuerlnt Plato Aristoteles Hippocrates, (lib. V. cc. 9-99.) 
qaid de Graecis mntnatas sit Virgilins, (lib. VII. c 1.) philosophiam ad 
«polas esse admitteadam , (c. 9.) qalbas interrogatienibas delectentor in- 

^ ••) Cf. Alb. Lioo praef. ad Sery. p. V. I. Ch. F. Biihr aesch. d. 
Kom. Llt. ▼. I, p. 98T. 



xjix PR0LE60MBNA. 

temgftti, (lib. VII. c. 14. § 5 s^q.) qnli ■tetMiukmi «ift 4e TMendi ••&•«, 
(c. 16.) car imwe OM^e qoftn toli* lameo adi«Tet pstrediaefli. Fabricine 
In Bilil. Or. ed Hamb. 1717, t VIII. p. 189 aqq. (ed Harl. t. IX. f. 149.) 
mnltof ennmerat Enetatliiot, «ed qnif ant onm qni» ex iie hic tit, non 
aflirmaverim: nisi forte ect Enttatliinf Gappadei, -phileeophne Neopla<- 
tonicua, discipnlne lamblichi et Aedecii, cuina provinciam echolafticam in 
Cappadocia «nicepit c. CCCL p. Chr. *^) Reiiqnie hnnc aetate panle ma- 
iorem esfo CTcnfarl potoft lie qnae de hemianm ad haec coBTivia adsci- 
tornm aetfttibnf Macrobiue dhit I, 1,5. Mahnl monet, ne confnndatur 
cnm archiepiscopo Thetealoaicenn, Homeri interprete, ut qni aetate mnlto 
•it inferior. 

i. Eu«ebin«in Poftnmianl negotio impediti locom «nrrogatna e«t, 
dicitqne (I, 2, 7.) enm Postnmianne eoee fucu»dtm et erudUum ••mai, rbc- 
Utem mUr Gfraecof proeftmitem 9nuuhu» idem jUa mtiaU pro/Mt«, doctrmae 
LaiiarU haud ifuctttm, Praeteztatne (1,6, 2.) Grnta et dectraia et faeumdim 
darum rkeiortm^ Symmachne (I, 24, 14.) oratomm e2o^ent»f ••mnm , Enetar 
thine (VII, 9, 25.) vhrum omtUum diMrtiMtmum. Ipee (VII, 10, 1.) 0enecttitM 
ait fo toniiom tiim paene ptileore. Eiue diipatatio, qnam dicitnr habnieoe 
de oratoria apud Virgilinm arte, tota iatoroidieae vidotar. De eine Tita 
nihil omnino ocimnf. Pertfeee eet Eneebine AlezaBdrinne Rhetor, 
qiiem inter ampllne eezaginCa EneeMoe tertlo ioco commemomt Fabrieiae 
I. c. t. VI. p. 106. (ed. Harl. t. VII. p. 409 •^.), quem Baehrine (aeaU 
Encycl. s. h. ▼.) dicit esee inesn imperatorie Galli aceieam a. CCCLIV. p. Chr. 

k. Disarint >*) I, 7, 1. dieitur venire cnm Erangelo, abi.adiicilar: 
qui iune Romae praeHare ifidehaiur eeierie medendi orfem prefenie; et Prae- 
teztatuf VII, 4, 1: Qnin . ., inqnit, opta eeneimo /ainleaMtr, iiee de ct^tn 
ianium eed ei tt qua de naiura eorparum vel otta, praeeente maoMie Dieario 
nosiro^ euiu§ pluriwatm ad koe genue quateiionum poierii ar» et doetrina con- 
ferre^ et (VII, 4, 3): qui, quid eonveniai eorporihue AumatiM, nen mimie cat- 
le( ^sam ipea natura fabrieae kuiu» auetor et nufn>. Graeonm fnieee Diea- 
rium indicant (VII, 5, 2.) Terba: Graecve Gmaeeo (Euetathliie Dieario) eripiai 
hunc plattfvm, et (ib. § 4.): quia faeiliu» Graecorum inventiunibue a Graeci» 
forte alU» relata retpondent. Macroblne In libra VII. enm facit pronnntian- 
tem omnia qnae ad artem medlcam alque ad eciontiam naturae pertlnentia 
depromptit e Plotarchl sermonibne convinilibue. 6ed nea eeee personnm 
iictam {ntelllgitnr e Symmachl librl VL epietola 4tt, nbi commemeratnr 
Diearine medicue, cuine nomen latere snb Dieamo lib. IIL ep. 37. euepica- 
tur H^yniue I. c. p. 7. Senectnti enm prezimnm eeee diolt Eneebine (VII, 
10, 1.). 

I. Horne cnm Dienrio et Evangelo* eeait (I, 7, 8.), eir corpore aique 
animo iuxta validu», qui poet tnter pugHe» palma» ad phUotophiae eiudia mi-^ 
gravit, eectamque Antitiheni» et Oatefit ot^e tpettte IHogetm eoeutu»^ inter 
Cynieo» non mcele6rte habekaiurf id qnod etiam elncet ez (VII, 13, 17.) ver- 
bie: Sd» . . praeter hune veeiUum qui ma iegii nihH me in omni eenen 
alittd Jkaftere; unde nee eenme miki eet, nee nt eii opio. Praeterea dicitur 
(I, 16, 38.) gravii vir ei omaiue et (I, 15, 4$ VII, 13, 9.) Aegjfpio 

»0 Vid. Bmekeri HieU crit phiU t H, p. 273. et Real-Encycl. d. 
claes. Alt. Wiee. e. h. v. 

*") An forte ecribendum eet Dy»ttriu»? Slc certe I, 7, 1. legitnr In ed. 
Bip., neqne quidqaam enotatnm eet e cod. P. In libm VU cod. H favet 
•criptame Dff»ariu», quam eemel ezhibet cod. A. 



caput n. XXXI 

onuniuB, Macrobia» eom ot Aegyptitin faeit qnMrmgUm de 11« rebvt 
qnae Romaaie onniliae notae eiBt, nt (1, 7, 14 eq.) de SatnrDo, (I, 16, 
1 eqqf.) de Kaleadie Noaie Idiliae, deniqae, nt pliiloeophatn Cynicnai, (VII, 
13, 17.) de iBTanda Toste. Dieitar anteai familiariter freqaentare «olitat 
CMe A?iennm (I, 7, 13.). Portaete Idera est atqne Onii, phil9$9pku9 rHu 
aique erudiiimie prueeiputu, apnd Symmacham lib. II. ep« 39., nbi qnidem in 
aliis exeroplaribae pro Oro leg^itar £re. 

m. Bvangelns, iibi eiut et Disaril naBtlatar adTeatm (I, 7, 1.), di- 
eitnr faleee amartitoifa dicaetlofe et lingua prolerve mordaciy proeas et eeeu- 
ru» ^enearumy quas eine deiietM eari vel non amiei m »e paesim verhie odia 
eerentibus provoearet. Solet caTlllari ea qnae ceteri dicnnt, ot (I, 11, 1.), 
nbi ei retpondet Praeteztatois S«pera<i(/efvm me, Evangele, . . emtrme* 
eoZe, niei eet., et I, 24, 9 «qq., obi com alin dicit tam haec: m*«t forte, ut 
Graeei omnia »ua m inmeneum toUimf, noe quoque etiam poetae noetro» volumu» 
pkUo»ophari\ nnde apparet Maerobiom Tolaieee eam haberl pro Romano, qnnm 
tamen nomen habeat Chmeeom. Qnamobrem Terlsimlle est ad ^^cc^iUov 
spectaaCem enm hoc nomlne Indacere homlnem Chrletlaaom soae doctri- 
nae Inimienm atqne illadentem. 

Restant 11 e qoibos aUer alteri fingitnr omnia haec colloqnla narrani: 

n. Postomianas dlcitar (I, 2, $$ 1, 8,^6.) nollam fere intermittere 
borani , quin ditntum negotia eef d^endat in foro vd domi dttcof , et (I, 9, 
6, et I, 6, 2 ) retpondet Praeteztato ad coenam enm InTitantl : meditandi^ 
non edendi, »ibi e»9e fempat, qoam ob rem Enteblot elnt loco inTltatnt ett. 
Praeterea nihil de eo reiatom ett. 

o. Declos alieqain Ignotns (1,2,8.) Albinl, ot -vldetnr Gaeclnae, dlcl- 
tnr fiiius. 

5. Transeamos ad operit dlvitlonem In Ilbrot. 

a. Vidlmat topra (f 2.) Maerobiom Iptnm per tret dlet colloqnla Ita 
diritltte, nt ante coenam gravlera, pott coenam loYiora hablta ette ttatoe- 
itt Elatqoe diTitionit Tetttgia eittant in Toteribnt librit mann tcriptit *'V 
Singnlomm diemm colloqoia rnrtnt In llbrot fnitie ab Ipto anctore divita 
non negaTorim, qnamTlt certa elnt rel non InTcnerim indicia *®). Matnro 
dittinctionet In llbrot factat ette, ted Tariat, elncet e compioribnt codi- 
cibot *>): drritio In teptem librot, qoae nnnc In omnlbnt edltionibnt 



>') FrtoMM dtet eommemorator in librl I. principie la eodicibot ABGP 
MBL1BAR.N, et ia iibri II. fine in codd. ABGM13P2 (io P6 legitor primt 
diei et secundi). In libri III. principio codicct oinnet tnot mutili: in eiut- 
dem librl fine commemoratnr »€cundu» die» in rodd. M13P6. In principio 
Hbri IV. codicet omnet tnnt mntili. In principio libri V. terfius dic» com- 
memorainr in tolo ood. P6; ted in libri VII. fine in cadd. AHM13V. 

'^} Ubi diet et libri timul commemorantur, librortim^ iidem InTenion- 
tar numeti,*qni nunc legnntur in editionibus. Praeter codicem P6,^ qul ha- 
bet in fine libri 11.: pnmi ifiei ef »ecundi Uber JL explicit^ in fine libri III.: 
ieenndi diei explieit liher 1/f., e| In fronte llbrl V.: Ii5er V. eonvivii tcrtii 
diei^ legitar tantnm ia prineipio librl I. ia P: prtmf die» li^er I., et in fiae 
librl II. in Mi: primi diei liber IL explieit* 

*i) Praeter codicem P6, qui in librorum numerit contentit cnm exem- 
plaribnt tjpit editit, liber VIi. tantnmmndo copiniemorBtar in cod. Borbo- 
nici CGCCIII, qni ett chartacent lec. XV., tubicriptione: „Explicit liber 
teptimot MacTobll Theodotil ConvlTiornm, finit, ted non finit ett operit, 
nt In prompto ett a&rnoicere Tolenti.*^ In librit I-IV omnet codiceiy In 
quibni nnmerantnr libri, conflrrtiant enm editionlbnt praeter codicem P, qnl 
(leeolo XI., ol Tldetnr, tcriptiis) habet In fine llbrl III.: SjpUdt lib. IL 
Satumaliorum. Ineipit tertiu» de laude VirgiliL Idem In Kbri Vll. princlplo 



nxii PR0LE60MENA. 

iBTMiitar, voii dmI ooiiM eodleia nftBa tcripli (P«) aneteritole aitiUir, et 
•pperet iapriniie ez illa iliapiitetioDaBi ie Virgilio bDbendDnini bDDnera- 
tlone, qaae le^tar ia libri I. capite M, ton denon ean ene faetan, can 
partet eae operie , qoae in onoibae et naDO tcriptie et typia editie. ezen- 
plariboe deeiderantar, ian eMont perditae. 

De iie aaten qnae deperdita sunt prinns Arnoldne Veealieaeit (qnl 
edldit Macrobium Coloniae MDXXI et MDXXVI.) noannlla adnotaTit, qnae 
a Canerario et aliie eaot recepta. DiTieioDie illioe per diee prinae ra- 
tionen habait LodoTicae Carrio lo editiooe ea qaae eolel Tocari Ste- 
pbaniana (Parie. MDLXXXV.), eed eatie Deglifeoter, triboit eoin prlno 
dlei librom priman, «ecuDdo libram ceeondum et (ez errore ▼idetur, qaia 
tertioe diec omittitur) tertiom, qoarto librom qoarton , qoioto librom qoio- 
ton, et in altlmie doobas Itbrie oollam diem ootaTit Hoc oon recte factom 
eeee Tidit lo.IsaacPootanas, (qoi Macrobion edldit Logd. Bat. MDXCVII. 
et MDCX\V1II.>: ideo loscriptiooee quidem libroron ooo natOTit, nlei quod 
in libro V. diei eignificatiooen onieit et septinon libron ioecripait: Gm- 
vhwrum pesfremt dUi SuiunmUorum Uber $epUmu9; eed adoetoTit ad libri 
II. insctiptiooen: ,,Haec cooTiYiorum io diee dlecretio Stephaoi eolioe io- 
Tcotam est. Secoodi hlc diel oooTentun feclt, qui roTera adhoe prini eet. 
Hoc ei nihl ooo credilor, credatur toI eiodio libri praenlsei, obi dod 
disceseoa iodicitor, aed ad epolae et pocola coaceesae. De cetero eoo tI- 
debimoa loco.'^ Idqoe eoo iore fecit: eed ipee ooo aolom aliom erroren 
admi8it,sed etian frauden connisit, ot onoia probabili^oodan nodo ordl- 
oaret. Adoexoil eoin ad fioen libri 11, obi Tideaa eioe adaotatiooen, ecto 
altimo libri IIL capita, quae Aagllcaoi codicig iodicio hoc esse transfereada 
cooteodlt, atqoe ad eorom fioem adootaTit: „Nec torbet quem, qaod oon 
Symmachua seqneati statin lihro, sed Praeteitatos eloqoii partee sostioeat. 
Fit auten id ideo, quod llbri quioqoe reliqoi oolos cooTeotae, id est se- 
coodi diei, eemo sint. Qaatoor eoron, id eet tertioe qoartoe qoiotoe et 
eeitoe, aate eaeDatiooen de MaroDo pertractaot Septinas taaden Ipsioe 
cooTivii cooeesson et eernooen cootioet, atqoe ibl Synnachos diccadi 
Tices, qoas hic epolarie et Tarias ad eon serno perdoierat, aesomit. Hoc 
aonotaadam ceosoi, qoia ooo satis haec hacteoae, Immo omaloo ooo epec- 
tata sool.*' Qoom semel colloqoia eecoodo die post cooaam habita In 
primom esseot traaslata, saae doe tantum diee eoofici poteraot. Sed Poo- 
laoDs ipoe Tidll tree, ooo doo, Satonialionin diee eeee conpotandos, Ti- 
dit non pauca deesse, neque tamen operis totioe cooslliam perspeiit, anl 
eorom ratiooem haboit, quae de eo Macroblos ipse inseruit libri primi 
capiti oUimo: itaque rem leTissimo, oe dicam impodeotissimo, modo, sic 
iastitolt, al Toloera inflicta teq^rls iuTidia lertlo libro In prinelpio 
el (demptis octa illis capltlbas), io fioe, qaarto libro io prtncipio, 
eeito Id fioe, ooo saoarel (id eoim fieri ooo potott), sed obtegeret foe- 
dis qolbosdam laeioolis ei illo codtce Caotabrigiensl, ol ait, petitie, 
et sloderet probare Macrobiom ecripelese octaTam libron oooc deper* 
diton, qoi cootioaisset tertii dlei colloqaia. Idqoe, cun Tidieset oas- 
qnem legi FJaTiani dispotationem de Vtrgiili scleotia lorie. aogoralie, fecil 

habet: IneipU Uber III L de divereie quoeeUonihu$t io fine oalla est sobscrip- 
tio. Habes ergo distribotionem in libros IV. Alia distributio io libros V 
leffitur io codicibas M9 elPT secolo XV. scriptis. lo his eoim librl IV. .V. 
vr eCficiaol ooam librnn IV., ct liber VIL dicllor teee liber V. et ul- 
limns. 



GAPUT n. xixiu 

ite, nt •■pplattMilsiii, qiMd de eodie» muM acripto $% prelMrM tlMiIftTit, 
fioiret hi« verbif : JBis a Servio pererolM sfaiu^nuU m cra$Umm Flanatmm 
aetfvre, fuoniam Mor» m aii^«li tsre re/iiZtJt, atqtte iater «lia, qnibiie 
▼el •oa ipeiua verba emeiidaTit, pro faeaiom flagitaae f«e etioeit «daataTlC. 
haee: ,^ed an liaec a FlaTiano die^ertata, neqneo dieere. Si tamen, aeeea* 
•ario poet •eptimnm aoTue liuic eermoni liber tribnto* fuetit, ieqne tertii 
diei eonTontnm fecerit. Nam, nt docni eub flnem «ecundf» tertine liber oi 
nbeeqni qnataor •ecnodi •olino diei conTeatoe snnt. OetaTue itaqne Ma- 
crobii iibor exetiterit, id eet tortii diei noTa coafabalatio, qaomodo et dieo 
tre^ legitimi Satoraalee," eineqno oetaTl libri reliqnia« dixit eeeo Tideri 
ia loh. Sarieberienei^ Polierat li^i primi po^tremie daobae capitibae, et 
qaibnedam •ecnndi. 

b. Haac Poatani ratioaem Toram eeee aon poeae demonetrare eoaatni 
•nm **) ante qnam inepexeram eodicem Goatabrigieneem, eaine aoctoritate 
niti ea quae noTavi^^et ille eimnlaTit: qnaeqne tnne protnli argameata, 
nt ^nae otiamaoae Taleaat, broTiter hic repetam* 

Atqae primomy ei oeto eatrema libri IIL capita, ot Tolt Pontaane, trai^ 
femntor in libmm II., coviplQre^ ezoriontnr diffienltate«y qnae aiei ordiae 
eodicam mano •criptornm reetitnto eoivi non po^^nat. 

cr. Apnd Pontanom primo die bie (II, 8, 1. et II, 14, li) dicaator ia- 
ferri mon^ae •ecnndoe: •ecundnm ordinem librorom mann ecriptornm alte- 
rum (II, 8, 1.) pertinet ad diem primom, alterom (III, 18, 1.) ad diem ao- 
candnm. 

§• CooTivii •oGundi dtel, ei reeplcimae •npplementnm Pontanl ia libri 
III. priacipie, tria cominemorantnr loca. Aate coenara (I, S4,Sa,) FlaTla- 
aae omaee qoi ad^oat iaTitat, ot •eqoenti dlet domura •oam coaTeaiant, 
oniBeeqno aeeeationtnrt peet coenam (Pont. 11, 16, 8.) Praotextataei 
Aora, inqntt, noa quiMi$ admonei, at «torto iubare etofato 8$mmaekt 
dearj raae fruamur: et •applementom Pontani in libri III. prtneipio iacl- 
pit a Torbie: Congregati9 in teaipore conffiluto in dooM Vettii qui eenlre 
d«6tterant. Sie •cripsit Poatanuc, quod putaret oikinee diepntatioaee habl- 
tta esee io demo Praetextati^ onine qnidem rei in adnotatione ad lllnd t wt 
•lofttio S^mmacki domi 9uae fruammr^ ubi perperam domi-Muao Tult mo- 
ttri in doaMve, nuUum aliud affert argnmentnm niei hoc ipoam •npplemea- 
tnm. Neqne Toro vidtt aatecedeatia t Vellem Servium noftmm d»«(«iM -au* 
dir€: eed kora aoe gntetie pdaionet, Vettium apnd alium qoidem dicere po- 
tniwe, 4ad aou domi •aae, nt qnaei extorbaret conTlTaa: et omoiao aegle- 
xit honM» levie«mo^ FlaTianl illam invitationem, et ea qaae legnntur ia 11- 
bro I, cap. 1» § 1*: eoavioia ei&i mntaa eomitate pfaefreate», et cap. 2, $5.: 
fttod (ooBTiTium) doetiesimie proeerum eeteriefuo nuper apud Vetiium Prao- 
fcrlatam fuity et^iecurren» poet inter reliquon grata vieieeitudo eo- 
riavit, Qoid mirum, ei non animadTortit tertio die apod Symmachom. 
hablta eeee colloqoia toI inde colligi pocae, qnod (V, 8, § 17.) Symmachi 
famnlae ex eiue bibliotheca £uetathio afferat Virgilii carmianm exemplar? 
At libi^e maan •criptoo oi •eqnimnr, omnia bene •• habent. Primo die io 
Vettii domo FlaTiaao^ in pooterum diem ad flo oronee inTitat, •ecundo die 
(nbl Symmachi ipcin^ invitatio ante coenam faota Tidetur iotercidie^e) Vet- 
tiue cotero^ admonet, ot di^cedant et tertio die coBTenlant ad Symmachnm,' 



*>) Cf. ttber die nr«pningliche Gectnlt der Satomalien dee Macrobino. 
Uiiacluier Gelehrte Anaelgea 1844. N. 172*175. 

[3] 



XXXIT 



PROLBGOMENA. 



IB^ catas Aomo BuBlaihiai ilUwi hiibei dispuUUioBem ad f ««■ ei op«s eaC 
exewplar cMmlBvm VlrgiJil. 

y. Ib fine lllH-i I. (c. U. §{ «1 ei ti.) Praeteztaiu dlcU die Becoado 
primHm diapatandi locom tribaeadiim eaae EoatatlilOy aecondam Fiaviano, 
delnde ae Telle habere dlapatatioaem a se ezapectatam. Apad Poataaam 
omaia tarbantor. lo fine colloiaioram primo die Inter pocnla babitomm 
(II y 16, 8.) diciior Symmacbaa primat aadleadaa esse die aecundo, id 
qaod aoa congruit cum iit qaae modo cooMMmoravimaa; aed primuB orator 
librl III., I. e. e Pontaai aententia primua dlei aeenadl» eat Vettiaa, ooa 
Symmaebos. la llbris mana tcriptla deaant ^aidem diBpntaftioaes Buatatbii 
et FlaTlanly sed auo loco legitur dlsputatio Vettii, et In fine eina diei qao 
ea babita est (III, 20, 8.).8ymmacbi disputatio denuntlatar tertlo die ba- 
beada, colus aliqoa pars nobls Tidetar esse aenrata la libro quaito. 

c. 8ed sopplementa illa Poataai nlbil ease nlsl paanoa aaaatoe, qoi- 
boa tegeret sclssuras, ez Ipsis fbcile probatur. 

cr. In snpplemento quod est in libri 111. prineipio modo demonstravl- 
moa locam conTentus non recte eaae indieaium: nam FlaTianum, non 
Vettlum, ceteros In diem secandnm ad se iuTitaase. Delnde ea quae dlcU 
Evangelus verbo tenus desumpta soat e libro I. (c. ti, § 14.), qui aon est 
eiu^mos apud Macrobium: neque eius mordaeitas slc, ut allls locis, ez- 
priaditur Terbis: 2V««e igUur eomple prsmisffiMi, oel «ermeiMm a memarim tmm 
eredam cetttete vtl potise proetoXesi notfntm ^'irgUimm pmmti/kem igneroeee. 
Magis etiam offendit Proefejrtofue deeenft mfrore perfmnu: tribnitur eaim to- 
recundia aUas fierrio qnidem adolescentl (II, t, IS; VII, 11, 1.) et Avieno 
(VI, 7, 1.) , nusquam ▼ero Praeteztato, culuo alias (1, d, 4.) moralis prae- 
dicatar graTltas. «Neqae commode boo sapplementnm iis qoao seqnnntor 
adnectitur bis Terbls: Et Aoe VirgiUmi ftimn ploiie demeaefrol, foiwi ^u iiea m 
Pdnfi/lfem Inf rodneit polrt §mo eie fo9iieiif em, eiecils lls quae leguatur io codd. 
mss.: 01*01011011 etim ee iioescl «lolfa eoede polliifirai, qoae Ita fere ▼idoatur 
eose supplenda: Neque hoe mb eo offrectotie FmoCaboe tH oiolotiim, etc 
Praeterea In ▼erbis ipsis sunt nonnnlla qnae miaime conveniant cum Ma- 
crobil moro dicendi, ut: onfe coenondttm eoepif Bvmmgelm§ Fettium foli- 
ttr eompellore, et Uoc outem rcptiio prineipolifer proemiflendttoi. I>o-' 
nlque, ol ad totlus operis dispooitionem lib. I, c.t4, § 16 sqq. prolatam re- 
spezerls, intoUiges paoca baec ▼erba esse iaaerta pro dnabus disputatlo- 
nibuo Eustatbii et FlaWani ei parte quadam disputatlonls VettU. 

p. Apertior est fkaus in fine librl III., quem Pontaans, ot supra dlzl- 
mus, statuit terminarl dnodeclmo capife. Ad interrogaiiobes B^angoil Prae- 
leztato erat respoadendum, sed in boc supplemenio affin-nniur ▼erba qnae- 
dam e coaunentariis Servianla desumpta, qoao pertinent qnidem ad bauc 
Vlrgllli locam (Aeu. IV, 56.), sed mazima ez parte olbll faciant ad interro- 
gatlonem Evangeli, et in fine omnino careni sensn. Nam quld ▼olunt 
▼erba: Ei eie lanonem cenciliovil noeler 8ermiu$? Apjad Ser^inm legitor: 
Bt cie Jttoenem eonciltol (sc. Aeneas). Deniqae ineptlasima ralione fcoo 
oupplementum aatecedeniibus adneciltur bis ▼erbis:. TVme Seroitte reepon- 
dere rogof «e oif. AIMer Macroblns (I, 4, 4.): Ad Aoee etim Coeeino re- 
ttidene loeerel, el Servitie m Symmmcko rogmim$ eeeel, quidnom do bie 
ejrielimorel; Licef, infttil, cet. ei (VI, 6, 1.); Sod nune diool oolo Servims, 
qmme im VirgiUo nofooerif, et inlhi: Plocttil umiver$i$ elecfio io reli^o ev/ecfi, 
el odAorlali etml Seroittm, «I qnoe in ee r$fm$m $mtU onnolaref. * lUe eie inci- 
pif . Mec mlnus inslplda est claasula : (Tum ewlsm bie iietie oawee opplaiMie* 



CAPDT II. xixr 

Mt, plaeuit eit auiire EvBMum^ quo natfer FirgUhu iamquam rMar e/- 
fulsit: ntm bob llquet, quo referatur lUud quo^ et qaM velit teBpusper- 
fectani 4e dispiitAtioBe noB hftbit» «ed babenda* Simili claatala ornfttoni 
▼idemao sapplenientaBi extremo Ulnro «ezto Bdditamy nd caias exemplam 
PoBtftDut hoe videtur feciooe; ibi eBim Mac^robltta ipse eum adduxit ad 
Serriom. Ceterum cum hftc clauonla conferfto PoBtaal verbft in epiotoU 
editlonl II. prftcmiasft : Maoeena* orhi areio iam duium effuUieiu 

y) Oufte in libris mftBa ecriptie leguotar Ib principlo llbri IV. > e» per- 
tiaent ad eum ftoiml affectum, qoo ito homo percellfttDr, ut vel corpua rl- 
geacftt. At Footftoi soppleiiKOtam olbil eiusmodi coDtloet: aed seae op- 
plicftt YirgilU loco qai primoa ftffertar lo codlcibus (Aea. VI ^ 470.) y et 
prftemiaaft Tftgft aeotenUft: RMom onmet orot»oiu6at patAet»ei« eiuAere po- 
lom eef , qualee multae u»n erii diffieiU m VirgiHo repenre^ addU: IVirai Ae- 
neam apud inferoe Didoni fugienii loqueniom ihdudt , cam Tersibaa et ver- 
auum pftrtibus, quftlea Mftcrobiua ousqaftm aolet ftfferre, ex eodem illo 
ioco CAen. VI , 460-4650 deaumptia, aed cnm iia qaae io codicibua maa. 
Jeguotar oon niai loco cohaerentibua. Atque haec InducttDtur Terbia: 
Tune Bttfebittt faliter exorftt* eft, in qiiibua et aomen Eueebius In dubium 
vocandum eat, quum haec diaputatio Syjsnmachi poUua eBse videatur, et 
ftdverbium ialiter notftodomy qood- ftpud Mftcrobiam, licet aftepiua legatur 
qualHer "), oaaquam ioveoitar, aed legitur etiam in aapplemeoto Pootaoi 
10 Ubrt 111. principio. 

Hic Uber quio io fioe quoqoe mutilua ait, quum vel tota diapntfttio Eu- 
aebii cum pftrte quftdftm diBputfttioaia Symmftchi vel certe para Uliaa deai- 
deretur, dubium ooo eat; aed Pootftoua oihil ftffioxlt. 

8. lo floe libri VI. vidit Pontaniia rcqniri ServU respomtum, quum 
Avienua interrogftaset, cftaune nn induatria Virgiliua (Aea. II^ 119.) dixiaaet 
trabea eqai Troianl Aiiaae acernfta. Sed ftpud Serviom ftd huBC looum nihil 
invenit ftdnotatnm quo uU poaaet, Idcirco rcftigit ad aliam locum (ad 11, 
16.), atque ex Ua qiiae ibi invenlt non en tftolum redbpit quoe ftd Avieni 
ioterrogfttionem pertinerent: „jicer auiem e$t m futeia Stuporie ef oieo^equo 
etupuere TVotonJ/* aed etlnm Cft qufto ftd ftbietem et pinum, de quibua ftpud 
Mftcrobinm non eat aermo. Additft eat deinde, ut inm diximua^ cUuaulft ai- 
milia fttqne In libro III.: Hit a Servio peroraiie eiaiueruni m craffino Fla. 
«mauiA audire^ quoniam (pro quft pftrticulft in notia proponitar quo eiiam) 
Maro in augurali iure refuleii^ quft probftbilia redderetur opinio latft 
de Sfttnmftllorom Ubro octftvO| qOftm explodendam eeee aupra demonatnivi- 
muB. Quod prftetereft exspectea, ut verbis nonnulUa indicetur ftd coeuftm 
eoa iviaae, id aeglexit interpolator. 

d. Interpolatft hftcc eaae ac bob ab Ipao Macrobio profecta, vel ai 
legereotor lo codice aUquo maou acriptOi oeque probandftm eBse Ulam 
trftoapoaitiooem octo capUum ft tertio libro io aecuodum, id afttia^ opioor, 
ftppftret ex iia quae modo diaaerui, ut mirum aane ait, per duo aeciila et 
dlmidlum Beminem extitiaae qul contradlceret : at Pontani^ qui haec ,,de 
acripto^ ae proflBrre itemm atqne Uerum ftffirmavit, in hac re non creduli- 
taa eat derideoda, aed redargueodum meodacium. 

Nec temere hoe dico. Mamque bftbui in mftnibus Caatftbrigift ftd mia- 
exlfliift cum liberftlltftte ft Frftoclaco Romllljr V. CL bibliothecae 



»>) Sat. I, 84, 6. legitor ifa .. qooiifer; V, 1,19. ftmlifer .. eici €omm. 
11» 17, i. guolifer taotnm. 



xxxTi PROLEGOMENA. 

CantAbrJgieasis praefecto evndem illain codlcem mana scriptuui e f no haec 
ae petivisse iste eimulavit; et vldi meis ocnlis niliil enm continere ampline 
quam ceteroa codicea, nihil ordine alio. Neve putea esae vel ftiiste pln- 
res Cantabriglae codlcea JMacrobti, aliumqne Aiiase eum quo uteretur 
Pontanus, leguntur in primo eius folio haec verba: „CofitiiZtt hune eodieem 
lo. iMaeiuB Pontanitf^* '^); et ez Ipso codice potest probari hunc ease 
quem ad JHacrobium emendandum ille. adhibuertt. Nam quae aliis locis 
ex ^scripto'^ vel jyAnglicano^' vel ^yCantabrigiensi^^ affert, ea in hoc co- 
dice inveniuntur pleraque, et in iis suni nonnulia qnae huius codicls sint 
propria *^). Quae aulem ut e suo bodice Pontanus retnllt discrepantla ab 
iis quae leguntur in hoc Cantabrigiensi, ea aut eiusmodi sunty ut ille codl- 
cis scripturam videatur minua accurate enotavlsse *®), aut eiusmodl^ nt 
ipse ea finxisse videatur, nt aut fidem faceret iis quae pro verls vellet ha- 
beri^ aut sibi pararet occasionem proferendi adnotationem quandam *^); 



?' 



• >«) Altns qois inbscripserat nonnnlla, qnibns ant fecissa ant abrogasse 
videtur fidem Pootano, nnnc vero ita deleta, nt nonnisi abrnpta qnaedam 
legl poasint verba: „Optime . . . a Pontano • • . saepe landatus • • • sem- 
per optima fide . . • ab illo . . . ex collatione patet.^' 

*^) Cf. I, 4, 17. atUem averhioMe Avieno^ nbi Pontanus ona litera 
mntata affert.a verhi ore; 1, 10, \S, comitahantur; I, 12, 9. (cnm edd. 
vett.) quia annue; I, 34, 11. oro. vitio; 111, S, 1. Cadd. in marg.) quid pr6- 

ihanum CsiO; IH» 14, 7. ,8ahuea; IV, 3. 4. iuvenali; VI, 1, 2. levaverit; 

iUy 10, 9. Ca sec. m.) viecoeilas; Vli, 13, 14. onuii ottoctta». 

*<^) Cf. I, 11,5, ubi Pontanns altert: Vetus: tnstaura ttti», sed in A le- 
gitnr tn«tftttratt(ttt«; I, 12, 1. PoiUanns: eonfejrutt, A: eontexit; I, 21, 15. 
Pontanns: angusta, A: angntta^tte; I, 24, 12. Pontanns: exterrentur^ nlsi 
fnerit esiernantur, A: earterterentur; Ib. §. 15w Pootanns: audienti non in- 
vidit, A: audiendt non vidit C>op. add. tn),* II, 1, 10. Pontanns: et Com. iam^, 
A: ettam; II, 4, 12. Pontanns: Ih Anglicano nbitro et vet. vnlg. constanter 
remanei metuette; A: metuUe; II, 6, 5. Pontanns: Quid? ego una mauu lu- 
dam, A: Quid ego^ inquit^ una manu ludo; III, 2, 3. Pontanns: dittantOf 
A: dt« tanto; III, 13, 4. Pontantts: gerehat, A: quer^at; III, 14, 6. Ponta- 
nns: stu^totae, A: «tttifio^a; IV, 5, 11. Pontanns: fame^ A: fama; VII, 6, 
22» Pontanns: perpeiuae edacitatiSy A: perpetuo eum edaeitati; VII, 15, 10. 
Pontannsc polenta^ A: polnieata; VII, 16, 21. Pontanns: Scriptus videba- 
tur rDferre [Qui\ nitro^t A: Qttt tro.. 

>7) I, 7, 20. in cod. A legitnr divinitati»^ Pontanns adnotavit: „Videba- 
tnr referre Anglicaons ille vetus dtvtttarttm. Quod quaeramns.^* — ib. 
6 25. A: stsreitlttmj Poatanns: „Scriptn8 eeergutittt, qnod valet tlercuttitt. 
Solemnis enim veteribus commntatio fuit literarnm G. C/' etc. — I, 17; 29. 
A: ttt •.. hieee hoitii» aaerum faeerent apoUini^ Pontaans: „Scri|ito aberat 
eacrum. Benissime Csic etiam ad VII, 9, 1). Noinm hoc Maronis: Cnm 
faeiam viiula* Etmirnra qnam affectet eins nbique dictionem Macrebins.** 
— I, 23, 2. A: enrttnda oeeani velut dapee praehet^ Pontanus: „Anglicanus 
ctti uudani eceont. Sed liac leetione oratio viz stat, nec vnlgata seotentia. 
Non ambigo, qoin scripserit longaevus: eui undam oeeanue,^^ — I, 24, 20. 
A: ttt {itleratorum omnium longe maximue palam faciat, Pontanus: „In 
Scripto tamen erat: longiut maxime palam faciat. Ambigo, an fuerit lin- 
fuie majrime.'' -* II, 2, 1. A: aspieit, Pontanns: „Scrtptus tnipieit. Oloss. 
inspicit, hu^UitBiJ^ cet.' — ib. § 4. A: igne eoneumeretur^ Pontanns: „Idem 
Scriptus coinfrttreretttr. Qnae vox in re simiii apnd Festnm: Culina voea-' 
tur loctts in quo epulae in funere eomhurantur^*' — II, 4, 30. A: Satia domi 
sahttatorum talium haheoy Pontanus: ,,Aberat a Scripto hdheo. Nec male. 
Commendat enim dicteria argnta 'lila brevftas.** — III, I, 6. A: instituitj 
Pontanns: „Grat in calamo ezarato: inferis statuiL £t ea vox' propria sa- 
crorum est^* cet. — III, 7, 2. A: TarquitH, Pontanut: ,Jn veteri recte Tar- 
quinii. Qno et illa Lactantii spectaverint/' cet. — IJI, 18 CH, 14), 6. A : 
in procliviy Pontanus: „Cantabrigtensis scriptus: in prolivis, Divinabam: 
in proluviiSy Laberius'^ cet. — IV, 2, 9. A: hae frequentihus^ Pentanus : 



CAPUT U. mrn 

id inod noB e^i oiJrani ia eo lioaine qui rel ftdnototlonMi crillcani adiece- 
rit aupplementis a «e nffiotia, qaa qnldeiB re fir»Qdl snae addldit onnnlani, 
im aatem eam oconlnit^ iit ne •mpicionem qnidem adlinc moTerlt cnl- 
qaam. •*) 

Btt er^o Tcra Satarnalionim forma, ^nantam qnidem eoram nobis re- 
lictum est, ea quam omnium codicnm anctoritate firmatnm ezliibent exem- 
plaria aoto Pontaaum edlta; molto autem plura deaideraotur qaam Pontn- 
nna, qnitm tanta cum leyitate auppleret amitsa, videtnr ezistimaate. 

IV. Mum quid praeter ea opera de qulbua dieputavimua tcripaerit Ma* 
crobiuo, ignoramue. Nam quae in codlcam mae. catalofiB memorantnr 
Inedita opcra Macrobii, ea ant aunt detnmpta e Commentariie in Somnlnm 
ficipionis, aut non recte vldentur ei adscribL 

la Fabricii Bibliotbeca Latlna (vol. III. p. 186. ed. Brnest.) legvntnr 
haecce: ,,In Colomesii catalofo Mctonim Is. Voseii iater codlcea Latinoa 
num. 39. occnrrit fragmeatum e Maerohii Ukri^ 4e d^ff^eremUa wttUitrum ef df 
magnitudine toUe^ et nnm. 48. Sfhaem MaerobUj deniqne n. 9U BiacroHuB 
ie palliie quae mml lnpiiliiiA nomina. ' yidendum, «intne bac laciniae e 
Commeniariis ' In Somnium Scipionis petitae.^* Hoc Fabricii iudiciom aiae 
dubio verum est de duobas prioribos Hlis libellis^ qai deprompti eece vi- 
deatur e Commentar. lib. I. cap.. 14. § Sl sqq. et cap. tO. § 9 sqq. >*>: 
de tertio non Item. Ct primam illum titnlum legi^ mihi in mentem venit 
libellns qul ab Harduino in adaotationibuB ad Plinii Naturaiem Historiam 
saepe memoratnr, isque inscribitnr: Marbodeu§ de lapidibue preUo$i$ ea- 



„Absqne libro fuisset non offondissem. Sed erat in illo proeodeutibun, 
Festns: procederedieebant pro aueeedere^*^ -^ IV, 6, 14. A: voraat^ Pootanust 
„Immensam melius Anglicantts noster: Suo te m sanguine meraat.^* ~ V, 
1, 3. A: remittae, Pontanns: „Scriptora fere referebat: et profundam rem 
mUtae «ol» . .. Scripserit itaqae Macrobius: neeeeeitatem mlteram et profun-' 
dam rem mitta» volo,**' — V, 3, 16. A: certore, Pdntanns: 9,Scriptai, clorsre 
praeter Hereulem, non abione, nam nt verba Firmiani eunt: HerouU» ob virtw 
tem elarieeimua. — VII, 12, 24. A: ntvitiiii, Pontanos: „Nubium acripta lectio, 
et videatnr ita nivem rtgide eonvolatam proprte appeliasse.'^ cett. — Me* 
momt etlam codicem saam Anglicaaam Pontanas in locis qni omnlno non 
legnntar in A; sed haec qaoqae ficta, non ex alio codice desumpta esse 
videntar: III, 18 (II, 14), .13: ^Ms^ie arridct Anglicani scriptura: primo 
inde reventUj^* et „Votas idem veteri forma deieruere,*^ et ib. g 14. „Angli- 
canas noster non sws referebat, ssd sicere, ut manifesto fnisse oredam: Qui 
e nuce nticleum icere otill, frangat ftucem"; lll, 19 (II, 15), 4.: „Praefero 
scriptionem Anglicani: j4lia interim procreanttir/* cet. 

") Fortasse qais potaverit Scaligernm iuniorem 'codicem Cantabrigien- 
scm a raeo A diverium vidiste, quo iitas etset Pontanns, qnum „ex eins 
cbirographo in edit. Gronovlanae exemplari illo, de qno ?id. cap. VI, c, 4., 
excerpta legantor quaedam, in qnibns omnia iila quae supplevit Pontanus 
dicantur lcgi in cod. Cantabriglenti. Sod dnbitandnm non ett, qnin los. 
Scaliger, ciMut epigmmma „{n'Anr, Macrobiuro a loh. Itacio Pontano re- 
ititntum^^ legitur in utraque Pontani .editione, e^ hoc ipto petiverit quae 
ibi scripterit de codice Canmbrigiensi. 

>*) Conf. Cap. V, I, b, 2, insoriptiones codicis C. Vide ne eadem atque 
ille contineat hic codex. Similia Sed roinos ampta excerpta l.eguntur in 
cod. Bambergentl H. I. IV, 22. (in catal. faecVii 874.) inembran. sec. \I. 
fol. XWI-XXVIII. et In cod. Vlndobonensi 51, U. 38 (in catal.Stenhl End- 
licheri CCCLXIX) inter varla geomelrica qnae iegontnr foiiis CXXXVI- 
CXLV, num. XXXI et XXXII. Uaec oontinent ComraenU lib, I, cap. 20, 
§ 14. et qnae teqountur uiooe ad (§ 32.) verba: terra es«e maiorem, prae- 
miita intcriptione: AmbroeU Maerobii Tkeodotii de meniura et magnitvdine 
terrae sl cjrenU per quem eoli» iter stf, et, nbl inciplt § 25., adiecta alia: 
Item eimedem de nMasnra et wMgmiiUku $oUe* 



xxxTm PROLEGOMENA. 



cAMIiMi. . Hme MificakMr liiilo pimliiliiai mmUU tiibainm tne Mncrobf «• 
OaMi Mispicioaeai pottem vidi eoafiniuifai TorUs Is« Poatoai ia ex- 
treaie auctiurio aotanim od Macrobioai (ed. II. p. 74e.): ,,Ia limiae operie 
iater ^eetlaooia de Maerobio eiuoqae scriptie habes ex Isldori glOBois ? 
Fa$Mmm, panmm eot. Maerebfiif: Moent radtM m «fiia iuhieeia oMctUo. 
Bed noauit ne aaiioas OMas P. SeriTerias.locan huac glossographl eor- 
raptom esscy legeadan^oe ooa Ma«robi»« sed MarboiuB sire Mor6o* 
du» aut MModosvf dealque, qai degennls scripsit carniae. Aactor saoe 
Boa coatenaeadas a laao Coraario celeberrini ooniois oMdico sappeslcitio 
scriptori de beibis addltas, Maeri titohija praefereos. Oaanqaam is cea- 
oeat esse iocertl aactorisy aotetqae exemplaria qaaedam babere MtrMdi 
epi$9opi. 8ed sob Mar5odet GoUt oomlae pablicayit Plctorias qaidam el 
ocboliis illastraTit. Legltar aatem locus qaem desigoat auctor giossaram 
cap. UYiil. de Hellotropia: 

Es re nosieo fto&enf , laqait, eef HeiiHrapia gentmo, 
Quod folif roilfif.io «^itae fti6ieeto ootiilo 
^oogtitiieiim reddot mittefo Ittmiiie folem. 
Oaoioodo igitor corrigeadus slt Isidoros^ rel qaisqais aiias^ ▼ides.^ 
Ome Broestios adieeit: ^TrotoIay Ma^iu» et Gilbertioas de secretls mii- 
lleram mss. exstiteraot Norimbergae opuil D. Ctotflredam Tbomasium^S baee 
forsitao qois retulerit ad Comm. I, e, «4, 8at. II, 5, 9, Vil, e, 1«. asqoe 
od cop. 7. § 18. : at ▼erlslmilias est bic qaoque .Maerobii oomea ex errore 
esse illatom: Alberti Magoi llbeilus de feereltf miilieritm et de vir- 
iutibui herharumy lapidum; animaUum edltus est Argeotorati a. MDCI. 

0«ee Mahal I. e. p. 8 diclt commemorari io Beroardi MooteflUcooli Biblio- 
tbeca bibliothecaram : p. 41.: Macro6iiif cfe Itisiae citrftt per ftgiittm ioniiruale 
(ex blbL regioae Suedae ia Vaticaao auok 1«59.) et p. 81«: MaerofrtMf de 
emreu limoe et tonilnt (ex bibl. Alexaadri - Petarii lo Vatlc. oum. 5ft7 el 
108.), ea supposita esse pnlarerim. Neque nmgis exstltisse crediderim Ma* 
crobU libros maChenatlcos, quanquan MooCefslCoolus I. c. voL II. p. 1999, 
E. In bibliotheca regla Tauriaensi serrari dicat cedicen qui ioscriptus slt: 
l*e molfm a ti fb e di MaeroHe iradoUe da tneerto eollo poeisiMie [coll' espool- 
Biooe?] per U toro «fo. Namque yidetur qni himc libcum acrlpsit verCisse 
atque explicasse quae Macrobius Comm. I, 5, 6 sqq. docet de corporibus 
BMthematicisy vel quae I, tO, 8 sqq. de solis et luaae ■uigaitadiae, vd 



CAPUT TERTIUHL 

DE SEBMONE ET ORTHOGRAPHIA MAGROBU. 

I. Composltlone sopra Sataraaliorom illustrata vidimos Id eglsse Ma- 
croblum, ut ooo radem iodlgestamque moiem coogereret^ sed omoia tam 
saa qoam ab aiiis scriptoribos petita ndigerot io eorpus quoddam^ qaod, 
etiam si maltum abhorreret a praeclaris illis Graecoram et aureae argen- 
teaeque aetatis Romaooram librisi allquam tamea eorum servaret sioiiiitu- 
dioem. Idem fere dlceodum eot de eias sermoae. Commuoi temporis labe 
eum a£rectnm esse oemo negaveilt: oed tamea appaiot otudliiai prioca illa 



CAPUT nr. uxu 

ezeaiplMift iniUBdi, Deett tlc»r el mUifUu eoier eenMnie I>»UBiy «ea 
deeeft Mrten eeeiii^ftte eeribeedi veiuiitae. OvMMteeai tteii inveiiiee epud 
Maerobiini feMeetiaii^ «ft Ha dioMD, eHne preeeeirAteDi A|»Qleii Ja dotm* 
tie verbie eoriMiqae atnictiiris, licet Mitee tUii apmd eum oooumuit voeoe 
qvee ikvetra fnaeeiverie apad saperiorie aeiatie eeriptoreB, - aoe rM« te- 
sitaa to ofieadat affeetatio quaedaa, oaiae ezoeiplam luealeniaBi oet ia 
Friffli Sataraaliorwa likri fioo, al»i Flavlaaue ceeeroe iavitat iiie veiikie: 
Eg pUmUm iam oet Uge coReeaie, «t f tf fawiCi 4*9 Piaatet aMi ^tori le laali 
eMtiM Jm$p$Ho gimindmr, 

!• Ad artOM graainiaiieaM ei epeoiaMue^ ia d^ elinaiiono oi ao* 
■inuM ei verboruai aibil fere eia«ttlare eet laeiaoraadani aiei iaeoaeiaa- 
tia generie aoBnulIonim BOBOmifli ia^ nuMoro plurali, ui modo H^dim dioiiur 
Bledo •fadii (vld. aoi. ad Gobmi. I, 1^5 18.), MOdo w» modo imca (vid. aoi. 
ad Sai. IlySyl.), quibus addas dmgmU (vid. noi. ad U, 5, 11.), nam quod ia- 
fisitJvttM Aituri aeiivi um «orqieHnmi mm dicit Maerobius , sed senpfufli in^ 
id ei eoMmnne esi cum ceteris veteribus graaMiaticis (vid. noi. ad lib. do 
diss. ei soc. 6r. Lai.que verbi c. 19. { t^). Sed plura yel minae usitaia 
vel nova admisit ia syntaxi, quae quidem maxinuun partem euai eiusmedi, 
ui e 0raeca quitan liufua fluzisse videaatury sed lam ia eum cadani 
qui Graeeam Jiaguam aaie Latiaam didiceriiy quam ia eum oulus patriue 
sermoftierlieraeous; Geniiivum casum iiberius inngit eum adioctivomM 
vel proaomioum geaere aeuiro. Cf. Cobmi. I, ty 9. Mrimefiaanim ioerav 
1, 90; :^. iftrMli earatie eenevela, fiat. YII, 19, 99. p{iiriBi«m Jlaefonim, ib. 
i SS. piarimuta ag a a rs m lainiM, ib. § 98. onme dttieiam: dativum saepiaa 
iBBgii cum verbo eurandtx acousaiivumOraeoorum more cum verbis pas- 
eivis, u( emj ei mmIm (vid. aoi. ad Comm. I, 19, 6.) ei quoH (Sat. VII, «^ 
9.), ei oum partiiMpUe ei adlecUvis, ui SM- V, 9, 19. eemem eoieia et VU, 
19, e. Mp eJl oi criip». In praepositioaum asu aoiandns e»i acoueativas pro 
ablativo inaetus oum praepoeiaoae m (vid. aot» ad flai. Ij 7, 99.), ne cobh 
aemorem praeposiiioaem apnd ianctam enm urbium ueminibus Sai. I, 90^ 
6 et 7. ei VII, 1, 17. Pronominis reflezivi usus singularis iaveniiur 
Comm. I, •y^^., ubi legilur ee fwiiw pro /orlior qaom lilo oetole.eil, qui usus 
etiam e eraeeo sermoae traBslaiue esi; ef. Platoa. de rep. UI, p. jMI, C« 
av^^et^TS^os Yifvnai advbs havTOv. Praeiorea eiusdem proaomiuis 
CMus goailivus saepe ponitur pro pronomiue possessivo, vel ubi nulium 
poaendum erai proaomeo^ ui Comm. II, 4, 19. proplor nimiam e«i difjieul^ 
tatem^ Sai. VII, 19, 97. leattilolem eat omieil, ei ib. f 99. eaiarilttdiiie ettt. 
CoatraproBomeapossessJvumpoaitur pro reflezivo Sat. 1, 19, 94. patsii 
in esiorem iOttM lapei, oi pro eiae vel eoram, Ily 4, 9.': inUrrogabai^ ottm, 
fwd oiferel jiimx i««e, ei-lU, 90, d. ui .. eioqttio ^rmoiaefti domi e«ae 
/nuaattr, VII, 7, 19. fmeii koo euum frigut. Pronomen relativum, ubi ad 
duo substaiitlva pertiaoi, modo.congmit cum eo quo4 est In eoden» ineiso, 
■ode cum aaieeedeate, sine ullo quod sciam ditfcrlmine. Exempla vide in 
aoU ad Comm. I, 90, 8. fiis aduotavi laxiorem Ulam structaram: Sai. 
YII, 9^ 19. de 9«o euraeerol f»o4 e«m parittrui eiMt, ei ib. 19, 8. de q«o 
dii6ftakim, /aMaame .«.-oeeafma« Siagularis quaedam aiiquoties Inveaitur 
bMcbylogia, ui o praeeedoaio acousativo proaominis relatlvi iMelligeB^e 
^t eii|sdem pcouomiais Bomlnatlvus, u» Comm. I, 9,77. q«od oeleree Ainim 
«oeerwil, AabeMrfae pnwdf««M_taleiliaor«m, (cf. Com. 1,10, 19; Sat. I, 15, 
19.). In verbis Uberiorom deprehendes infinitivi ei gerundU ttoum. Nam* 
W iafiaiilvaa veltti «omea verbalo iaagiiur ei cum goaiavo subieca ei 



» PR0LE601IENA. 

cim pronoaiiid poMMstro (rld. aoi. *4 Ooim. I, 17» lO.), ei ponlliir (pro 
gonuidlo ooM pnMipooltlone md) coBiimelQB oan ▼erbo n^JleimM (CoBa. I, 
18y 19; 11, 7y 19.). Verbam /acMndi, «bi «ipilficat id qnod in eMmiDlbao 
saio instiCaerant poeCMy seniel qaidem Snt. YIl, IS, ti. iangltur cam pnr- 
Uelpio: fa$ii mim Nmt9ieomm ... 4i6l«e»te« oettM, sed aliie loeis non 
tontam cam inAnitiyo pnMUi, nt Sat. Yli^ t^ ii. Aomernt ^fiuni^om congo- 
tinn •tmni mfarrofatfonnm IVmCoH feeii offerri^ sed etinm cnm infinitlTQ 
netlrl, Y, 11, M. Firgaitma (deecripUo) Attton ol PoRdnrtMi porlnm mHto 
reeludtre faeii; et abi idem eor quod ejQ^ere «t, ianslittr (pmeennte Ci- 
eerone Brat. 98. § lit.) eam infiniUvis noarl et pnssivi, oaios rei exempia 
▼id. in not. nd Comm. II, «,19; qnibas nddns: 8nt. U, 1, 1. nbt moiieflne 
mleMll modiu eeeeare feeii eaeiimamiam feratiarum$ Y^ 16, 19. el faeiai 
«el«l «Itnil otilert. Pmetoren e poetnrum more iangitor lafinia^os com 
daadi ▼erbo (▼Id. not. nd Comm. 1, «, 9., nbi nddendam est: II, 10, 11. m- 
lellegi dedil): ei «am ▼erbo sabstnnti^o, nbi qaidem idem sJgnifical ac 
Oraecam iFiori, at 8at. V, 18, 16. nM«rl efl, el YH, 7, 14. firnl oMlerii ot 
com aliis ▼erbis, at Com. II, 14, 15. laborai eelendere. Adde qaod per- 
fectam tempas seqaitar infinlU^us p^rfecU in aoristi modum positns, Snt. 
1, 19, 99. eo^gtlnoe . . . prolnlteee. Cerandiam saepe poni casn abln- 
ll^o, abi alias seriptor pooaisset parUolpiam praesenlis, doooi oxemplis ni« 
latis nd Comm.' I, 9, 6: qalbas nddns «at. U, 9, 9. «I IroAeniio Inemjnm 
«eiiil mollM meederel, et 4, 91. Bie legendo Umdmret mngis eUnm te offen- 
dat idem gerandU casas iaactus cam adiectivo eenleiiliie, cf. 8at I, 19, 9. 
nl eonlenlne atm re/erendo, et cnm pergemdi ▼erbot 8nt. Vll, 9, |4. 
^mtlni ejrlrn enniem ereeeendo pergii: plenns nutem soloocismus est ge- 
randium instar infinlUW cum nccasiOi^o subieeU coniunctnm, Sat. I, 8, 8. 
Jhiie faeiui etl proeedendl de enelo eemtnn. Pro arcbalqpio babendum esl 
gerandivam ▼el pnrUeipiam Ailari pnssivi, qnod dicunl, at emoeam nd«- 
iecti^am ▼erbnie cnm nceasati^o obieoU coninnctnm, 8at. I, 19, 16. enlne 
ret ennenm ... prnelerenndnm eel, et lil, 6, 1. Aftrondnm eel ... 
doeirimam. Vim medii bnbere ▼Idotar bnee ▼erbi forma Comm. II, 16, 1. 
Ceiilra kae ... nrgnmenlolionee oeetngendtim eel (ubi ▼td. not.): pro 
▼ero parUcipio ftituri passlW usarpatur 8at. I, 18, 19. «e eommodtnn fnrMnae 
oeenetonte, eicm ee demumreeiperei^offerendae aepemareiur* CoastracUo ac- 
casati^i cum inriniti^o iusto mrins in^onltur. Mnmqae non tnntumCbrae- 
conim moro, obi subiectam noa mutatac, omitUtur aecusaUvns pronomlnls, 
al 8nt. I, 11, 48. ^oe pniilo onle memMit relnltese (cC YII, 6, 16. et 19, 
11.), quod qoidem ▼ei.Cicemnln aaetoritate potest defeadi,.sed etiam, 
qaod est ▼iUam commaoe iUias netntis, nntum, ut ▼idetur, e Graecoram 
asa parUcalamm 8n et «1«, pro bae censtrucUone ponitur modo qued, tnm 
cnm IndicnUvo quam cum conluncU^o, (▼id« not; nd Comm. I, 19, 18.), 
modo quia (vid. not. nd I, t, 99.), modo «l (post ▼erbum probmidt addiCo 
pronomine 8al. III, 4, 9. el Yil, 19, 97., et post ▼erbnm wbendt Comm. 
II, 1, 10, (ne) 8at. I, 19, 98«, qoam ▼erbum imperandi iungatur accusaU^o 
cum infiniU^o Comm. I, 6, 64 et 11, 1, 11.). Yerbum epinnndt iungltur cum 
simpUci nccusaU^o Comnu II, 10, «• 8ed nccnsaU^us cnm infiniUvo ponl- 
tor post non dabtlo (vid. not. nd Comm. I, 6^ 49. et nd Sat. I, 9, 18.), et 
post ea ▼erba qnae secum babere solent nominaUvum cnm infiniUvo, de 
qnn re vid. not. ad Comm. 1, 19, 16^ nbi delendum est exemplum II, 14, 19. 
le kaee dieendum ecl ab nlto mooert, .quod taotiunmodo. coUocalioao 
▼erbonim offendit. gnis enim mngis proba^oril id qnod logitar 4e dlfi: oi 



CAPUT m. m 

••€. 6r. Lftiq. ▼erbi 16, 4. $imilia . . nmi md h»p€raUmm mnimB p«rtt- 
nere 4i9€n4a 9unt? qvanmaMi ^tamia tinii MiaiiBe eMet reprehettden- 
diuB. Seael (Coma. II, 15, la) ma et aUera elnictiir» aizta esee Tide- 
tnr, nbi leftitor: vidttur mUU eir tantu$SuhU ignorar^ potm$$$^ $$d ... 
€$ni9$nt$m $iki 0p9ram $ponU Uui$$$. Fit$ $$t at Itcft constniitar de 
diff. c. 15. § 16. eum n$e finali $$$e ... fa$ $rat. Pre comiaactiTO 
•»epe ponitar iniiicativos nodus, at ia interrogatioaibas iadirectis, ia qai- 
boa pro nasi Tel iie saepe legitar tt, ad expriinendiin eraecaai s/, Tid. 
nott. ad Comm. I, 5, 1; I, 17, 7} U, Id, H; senel (Sat. VII, 14, 8.) «» ... 
$m$ post particalam ^um Sat. I, 4, 16. et VII, 9, 14. ez omninm fere co- 
dicam aactoritate, post dvm antecedeate conianctivo Sat. VI, 8, 10. Con- 
tra eandem particalam, obi fiagitatnr indicativas, seqaitur conianctivns 
Cemm. I, 16, 7. Ceteran pro partioula dum, abl idem vaiet ac nostram 
bis, aliqaando legitor quamdiu, tam com coninnctivo qnam com iadicativo, 
(vid. BOt ad Comm. 1, 18, 11.). Praeterea aliqaoties legitor ne pro «t noa 
(vld. BOt. ad Comm. I, 17, 8.), et semel qytatinu$ pro faontam, Sat.1,4, 
8., baod raro neo pro ne ^ntiieai, ut Sat. I, 10, 5} I, 16, 64; I, Ift, 6., et 
fieednm saepe pro nondnm, ot Comm.II, 11, 17; Sat. VII, 7, 16; 16, 6 et 
16. COnAiodaatur etiam particolae dlsianotivae, at legator Sat. 1, 6, 6., 
«el — oe — eeii) et § 6. «el — een: aec raro iangitor een — $eu com coo-» 
iOBOtivo, ot Conm. 11, 16, 64. Moita oaaatiata inciplunt a vocola eece, io 
qoibiis inest nibU inopinati (ot Comm. 0, 7, 7; Sat. I, 4, 18 et 66; V,l,4.). 
Deaiqoe notandae sont stroctarae qoaedam e Graeoo ser mooe petl- 
tae, ot, et eelenttbne eo&it eril (vid. aot. adSat. I, 7, 6.), et Avnc Ith' 
enm 9«t $it deeignane, Comm. 1, 4, 4., qoamqoam haeo structora vel apod 
Cicaronem invenitor, at p. Deiot. 11,60. Qntc 1««» patrem antea qui 
eeeet, qumm e^tne gener ettet, andivtf. Siagola incisa aegligentlos 
aaeps Bectontor, iaprimis In libello de dilt et soc €fr. et i:iat.qae lla- 
gvao, la qoo saepios legontor talia, ot e. 18. {16.: N in Z mutant $t fa-^ 
ctvnl eecnmlam; aec raro ab oratiooe obliqoa transitar io rectam. Cf. 
Confau I, 6, 66; Sat. VII, 7, 5 et 17; iaterdom, obi Graeca verba sunt 
commemoranda, vel Interlecta aon Latina sed eraeoa esse memoravimas 
sopra cap. II., p. ziv. 

6* Magis vero qoam deoilnatlo verborom eoromqae stractorae eom 
qoi a melioram scriptorom lectioBe ad IfaGrobiom transierit olTendent Ipsa 
foae apod eom iavenlet vocabola. Ut oodttam eaqoae aotea a Plaoto 
Terentlo Virgilio aliisve poetis osorpata Macrol|ii aetate ia prosam ora- 
tloaem soot translala, vel qaibos aato enm osi sont Seneoa Plinios Cel- 
aos Oaiotiliaaos Gellios alil, leguator apod Macrobiom molta aatea onnino 
BOB, vel aoa eadem certe vi, osorpata, ot oomina verbalia qoaedam 
desiaentia In or, ot dttenttor (Comm. I, 61, 8.), sed inprimis nomina 
abstracta, qoae dicimos, desioentia la taei animenta$ (Comm. I, 6, 46; 
16, 14; n, 16, 8; Sat. I, 11, 67.), eenlrartetat (Comm. II, 14, 66; 16, 60;, 
16, 6 et 6;.Sat. VII, 6, 16; 6, 6.), di$purUita$ (Sat. I, praef., 6.), foltttiit 
(Gomm. I, 6, 17.), glefrotitat (Comm. I, 15, 16; 16,6; 19, 66; II, 5, 5 et 
10.), tneerpetvUlat (Comm. I, 5, 4 et 16; II, 16; 14, 60.), hmgaevitae (Sat. 
VII, 6, 11.), mei^ielat (Comm. I, 6, 66 sqq.; 60, 66; Sat. VII, 16, 13.), nt- 
wMae (Comm. 11, 5, 10) 7, 5 et 61; 10, 14; Sat. V, 16, 41; Vn, 6; 8; 16, 
88.)) num9re$ita$ (Sal. I, 66, 8;* V, 60, 16.), porcilae (Comm. I, 8, 7.}, prin' 
eipaiUa$ (Comm. J, 6, 16.), pr$fundita$ (Comm. I, 6, 16; 6, 66; 7, S; n, 6, 
1 01 .61; HtiL I, 66, 10; 111, 7, U VU, 14, 16.), foalilae (Comm. I, 5, 17; 



xui PR0LE60BIENA. 

6, 97; II, 7, ft 0t 9$ t6, 11 «ft M; Sftt VII, 4, 10; ft, 17 «I 90; 7, 10; 10, 
00; de 4iir. I, 1, 1.), m9fk€u (OftC I, 7, 00; 17, 10 et 00.), umfarmHm (Sal. 
VII, 6, 07.); ^ in «r4mi: eoiMMMalt* (Cmm. I, 0, 15; II, 0, M; 0, 1.), em- 
ji«tefilMi (Ce««. I, 0, §§ 04, ifl, 00; 19, 01 eft 06; II, 0, 1 et 18.), eMMtNt 
(Oomvi. I, 10, 6; II, 14, 06; 16, 9 et 17.), eeifiipetentia (CemM. I, 6, 18; 
14, 0; 16, 10; 17, 10; Set. V, 16, 8.); — io te: «trmiei/eme (CemDk I, 10, 
1.), teJfMrte (iO. 10.), e»eeiiille (Comm. I, 11, 10.), pfumo (Cemm. I, 8, 11; 
lO^ 9 et 14; II, 15, 14 eqq.; Sftt. IV, 6, 0.; de diff. 00, 6 et 9 •!.), preiKIJe 
(• pradennde, Snt. VII, 11, 1.), r«fWete (Snt. I, 01, 07 et fig. tv.); ^ in ms 
mlMilne (Snt. VII, 7, 6.), annM (Sat VI, 6, 1; VII, 15, 14.), epertoe (SaC 
Vn, 9, 06.), realtifl (Sat II, 6, 4.)^ — in er: Jlner (Snt. VII, 14, 10. Cf. Cele. 
III, 6.); — in imm: «nleiefimrai (Sat I, 04, 01 ; VII, 4, 0. Cf. efefntwn, I, 
19, 1; III, 00, 8.), /iraittiilMiat (Sat. I, 7, 1; 94, 90«), Menltlinm (Comm. II, 
14, 09.), eelenmMn (Sat. I, 10, 11.); ~ in tcfl: digertce (Comm. II, 10, 0; 
Satl, praaT., 7; 1, 16, 08. «t eeng^iee, Comm. II, 16, 01.; Set. I, praef., 4; 
6, 1. alia eimiiia). Singainrie qaaedam aliie trilMiitar Tle. Sie 
imUgrUmB idem Talet qnod lelnm (Tid. aet ad Cemm. II, 14, 0.), ani6ilie 
idem qnod amMliM (Cemm. I, 17, 10; 00, 96.), ad$9riio idem qnod wrgw 
mtmtum (Cemm. I, 10, 0.), ceilie idem qnod ceilne (Sat. VII, 16, 6.), /crmcn* 
Inm (ei fidee haliendn eet eedieiboe mee.) idem qnod maUria Tei macia 
(Comm. II, 9, 15«), $piraiaentum mede idem qnod 9pirUu9 Tel Aaiilaif (Comm. 
I, 14, 14; Sat. I, praqf., 8; VII, 9, §§ 4, 10, 90, 04), mode idem qued fe- 
romcn (Sat VII, I9,4»>. AdieetiTnm genere nentro nomero plnrali ponitnv 
pre nemine.eabetantlTo, dtemapro dticTel pro monlnc dtotne (Satl, 11, 
1; 17, 1.). Baro aomiaa coaereta, qnae dicnatnr, ponantnr pro ab- 
etraetie, at ped eofpnc^ pecl anieial, pro ped eilant, (rid. not. ad Cemm. I, 
1, 7.): eaepiae ft^oamnottoUk effieitor Ua, at aomini abedraete tribaa-* 
tar actio qoaedam, qnod qnldem toI apad Cieerenem inTenitnr, at 
pro Deiot 10, 06: ie nl plone Doiotara r.oconeiiioi oratio mea, eed malto 
rarine. Ezempla qnaedam attoli ad Cemm. I, 18, 0. A|ia enat Comm. I, 
9, 8t Hoe ... e oaorario cne ... eapiontiao Iraelalne eltmtnal, et ib* 
14t eiMt ad ciHnmmn ... dcirai ... Iraelalvc ce ancicl allellere; I, 6, 
16: ^ttinarit aulcm potentiam eequene Iraclalnc allin^el; II, 16, OOi 
tnttiam ... Iraclalnc cnpcrter decait; Sat I, 4, lOe nl praeeedene 
eermo patefeeit^ et VII, 16, 16 1 Qitec perdnail diec Aliqnaado henw, 
caiac eet iiia actio, eigaificatar addito aomino adieetlTo: Comm. 1, 17,7: 
Plafenica cencealtl anclorilac; II, 6, 4: aerem euhdiimm immae Tut- 
lianue eermo deeeripeit; Sat. VII, 16, 16: (kMeae quae Platoniea ma- 
teclac eeenla ecl. Non raro, obi nomial abetraeto addendnm ecat 
adiectiTBm, additor alterom eobetaatiTate eoi illod ioogitor caeo 
geoitiTo, ot Comm. I, 4, 1: /mi hemiiiati» perpetuiiate (cf. I, 00, 8. 
frigorit perpeimiiate) ; I, 0, 9: enm ee animondac inmeneitaii antecrcila- 
iie imfundmi; II, 19, 8: ne meqme ad faetidii aceeccilaiem oelnmen es^ 
iemdmmi; II, 16, 96: cmla de Plalonteernm ccncnnm/ecnnirrlalc; Sat. 
I, praef., 10: ^t ecnnclalem repreheneienie inemrram; 1, 17, 1: cab 
aliamm appellationum marieiaie. Slmili ratiene qeorpatar goaitiToe 
gerondii, at Comm. 1,7, 0: cine e//cnca dmbitandi; I, 8, 8: fnanlom 
eiecndt percpicnilac prac6el; I, 14, 10: quia ereecemdi tanlnmmedo 
nenc in ^ oigei. Notaadae eoat hoc loee etiam aodaeioree qaaodam me- 
taphorae, nt Comm. I, 0, 4: cenpocHa adoecali ccena /igmcnlt ^flam 
foaerendt aert iamumm •• pellaernal, et qnae od hano loeom attoli; 



GAPUT nL lun 

praetmt I, 9^ 18t wnfHmiu figurarvm emni^uUM «fMRNHifar; I, 6, 6t: 
Mmmc Mmcl tnlra formandi k^minii mantiam loMrtoi I» 9» S. (si Iket 
•equi co^icM niM.): fiuM pmro oe leot fomiio mirtuium rigatur; I, It, 
7: iniiiRa •• «tloeftreni lnflitiltiiii •• Mi/liie»Xeiii t^i ineipii tgporiri (cf. My 
6, ibiqne not Zean.)) I, 16, 7i «M ... eme offonMU iorreni ohitit oteao 
fioil; I, S, 7s Aane j|iMwe «er .. Miupore efijramtnie deneiorte nndtfve 
99rnim fuieii; II, 16, Sl: esr eon/eeeornm rernm tnilttfriiafttlt licee colU^'-* 
for (cf« I, 1, 6.); Sot. I, pmof. y 11. «iei etcttfri noe .. Laiinae lingnao' 
pena non ailfttoet; I, 17, 9: poetarttm g^roi^om .. non ah adfiit pienimfvo 
pfciloeopAtae eemtna m«lsart; 1, 9#, •: ni$i famao e«ae o«lnera po- 
•lerilati eii6lraJkeii4a cttraoit, ot III, 10, 1; fvan m atodium doiegmi tneeten- 
liae Firgilianae mulnera; V, 18, l: lie Clraeeanim litorarnm pene- 
iralibui enita. AMo motonymine qtiaodnm, «t fl«t.VI,6,ls ootidio Ao* 
manae indoli enerrrando ottadem oatem; VI, 9, 9r aft JBnnio et omni It- 
&liotAeea oolere (ef. ib. 1, 8: MltolJbeeae oeterie anctoree). 

Etinm adioetiTa inToninntnr apnd Macroblnm non pan.oa qnao apod 
anroao toI argonteao aetatle ocriptoree frnetra qnaorao, nt dooinontla 1« 
alie: acl«alie (Gomm. II, 17, 5.), arftilralie (Sat. VII, 1, 7.), cotporalie (Comm^ 
I, 14, 4.), ineorporaUi (Comm. I, 15, 9.), /ooialie (Comm. I, 19, 95; Sat. V, 
16, 10.), matenalie (Comm. I, 19, 10.), paricidaU» (Sat. VII, 15, 14.), romo- 
diaU$ (Sat. VII, 16, 34.), eeminalie (Sat VII, 16, 5.), ip&aeralie (Coram. I, 
99, 8; II, 8, 19; Sat. VII, 9, 4; 16, 8.), ep^alie (Sat. VII, 9, 99 ot 94.), oo- 
molie (Sat. VII, 16, 5), veHirmiie (Sat. VII, 8, 8.); ^ !■ anne.- mantfonno 
(Comm. I, 6, 94; I, 14, 14; I, 18, 19; II, 8, 11 ot 15; 4, 18; 11, 10 oqq.); 
— in HUei (nt omlttam •neonproAeneililie inpoeeifrtlie ineolttHlie tntelleg-iW- 
lis alia, quao otiam apnd ooporiorie aototio ocriptoroo inTonlantar) t«^alilie 
(Comm. I, 6. || 94, 31, 83; 19, 91; II, 9, 1 ot 18.); — In e«e: eorpore«e 
(Comm. 1, 9, 8; 11, 1; 18, 6; U, 17, 16.); Ineofporene (Comm. I, 6. {§ 5, 6; 
13; 14, 7; 17,9; II, 8, 19; 17, 15; Sat. VII, 14, 10; 15, 15), te^tene (Comm. 
I, 11, 19; Sat. VII, 15, 16.); — ia^lette: frigor^eue (Sat. VII, 19, 99.), ee»- 
njleu$ (ib. 9, 90.), meeykue (ib. 16, 84.), triet§^c«e (ib. 19, 80.); — in lentue: 
pocttlentne (Sat. VII, 15,4.); addo, qnod partioipinm oet, leoi^atne (Sat. 
VII, 19, 80; 15, 9.). Aiia adioctiTa eingnlari qnadam rationo 
aenrpantnr, «t arli/or (Tid. not. ad Comm. II, 16, 4.), eoneeette (rid. not 
td Sat. I, 7, 17.), polene (oid. not ad Sat. I, 9, 6.), etloertrie (rid. not. ad 
Comm. I, 99, 6. Pro adTorbiio ponantar adioetiTa: matntfniM (Comm. 
I, 8, 9; Sat I, 6, 1.) ot rome (do diff. 18, 8.); pro- neminie, eab- 
etantlTf eae« goaitiTOs moralte (Sat. I, 5, 4.). 

Vor^a inforiorlo aotatlo toI Ipeioo MaeroMi proprla liaeo e«nt: com* 
mownlare (Sat VII, 11, 9), deoiore (Comm. I, 99, 7; II, 17, 14; Sat. V, 
15, 1.), eiloeamare (Sat. I, 5, 17; II, 1, 8.), tnterpatere (Sat. I, 18, il.), m- 
leipedtre (Sat Vll, 19, 4^), o6oiare (Comm. I, 19, 1; II, 14, 6; 16, 10; 17, 
13; de diff. 15, 18; Sat VII, 5, 5.), eof«eetraro (rid. not. ad Comm. I, 5, 
4.); nam alia antoa ab aliie, poetio praooortim, emit «snrpata, ilt elarere 
(8at I, 19, 16; 90, 10; V, 90, 6), elareeeere (Comm. I, 19, 19; II, 15, 3.); 
alia olngalarl qaadam tI aenrpantar, nt afteoloere ponitor pro eimplici 
•oloere (Comm. II, 8, 8.), toI pro oo qttod oet reepondendo expUeare (Sat 
VII, 8, 18;. 6, 14; 16, 15.), aecedere pro eo qnod eet proeedore' (Comm. I, 
6, 49 («bi Tld. BOt.); 17, 10; 91, 10; eik 99, 7.), adeorere pro eo qnod eet 
eeatondore toI denmnetraro (Comm. 1, 99, 10; II, 6^ 7; 7, 1 et 8; 18, 6; II, 
9 et f ; 15, 8; 16, 10; 17, 1; Sat I, 11, 9; 18, 1; 90, 11; VI, 1, 8; VH, 1, 



xuT PROLEGOMENA. 

6; 18y 10; 10» 9*)^ adiignar^ eodain fere seMo (vi4. wt. Gfoa. ad Comni. I, 
t, 14, eft m4«le 1« 18, 19) » iUn oidvero (Comm. I, 20, 10; II, 7, 18; 9, 1 ; 
14, 9 ol 6; 8ot I, 18, 8.), mewtimmrt foro logitnr pro oo qnod ett t«Mh'maret 
auden pro oo ^no^ eet dMMre (Comm. II| 15, 2, et fortoeee Sat. VII, 6, 3.), 
eoMiodare pro eo qnod eet oeinfBeilwn ette (Comm. I, 19^ 25; de diff. 18, 
\.), eentnlere pro eo qnod eet inlerrofore (Snt. I, 2, 1; 7, 17; TII, 2, 5; 4, 
4; 7, 13; 13, 17; 16, 2.), depreeari pro eo qnod eet eoitare (Tid. not nd 
Comm. I, 5, 4.), dMcnrrere pro eo qnod eet perevrrere (vid. not. ad Comm. 
I^ 18^ 12.), eMeedmre pro oo qnod. eet praeUrke (Comm. If, 16, 90» mdvlgerc 
pro oo qnod oet pra^b^re (Sat I, 2, 1; 6, 2; ¥11, 14, 1.)) mtinvare pro eo 
qnod oei oeoMNmieare enm aligae toI lioecre (onfleigner, Comm. I, 7, 3; Sat. 
I, 4, 4; 6, 2; 24, 23; V, 19, 31.), millere tn digUoe pro oo qnod eet eom- 
pntare (vid. not ad Comm* II, ll^ 17.), proeedmre pro eo qnod oet jSeri toI 
haUri (Comm..I, 5, 15; 6, 14; 15, 2; II, 15, 28; Sat. I, 3, 7.), recHtare 
pro 00 qood oet negnire (Comm. II, 1, 22.), refimdere pro eo qnod eet rcii* 
ecre vel coflimiltcre, fradcre ^Sat. I, 7, 17; VI, 6, 1; VII, 14, la), remidere 
pro oo qnod eei fn6rfdcre (Sat. I, 2, 10; 4, 4; 11, 9; III, 10, 3; VII, 3, 15; 
9, 10; 14, 5. Cf. Kopp. ad Martian. I. { 67«) , eartire pro eo qnod eet 
clmere (Comm. II, 15, 18.), eaneiarc pro oo qnod eet lahefaeiare Tel laedere 
(Comm. II, 15, 1; SaL VII, 5, 13 et 15.), •orliln» cccc pro eo qnod eet ha- 
here (vid. not. ad de diff. praef.). 

Advocbia eompinra inToninntnr illine tomporle propria, nt elancnlo 
(Sai. V, 18, 1.), qnocnm comparari peteet, qnod etiam apnd Crellium legi- 
tnr, dinlnlc (Sat. VII, 16, 15 et 21.), direetmi (Sat. VII, 12, 35.) et rimilim 
(ib. 36.), ineahide (Sat. VII, 14, 3.), mcnm ct cncn» (Tid. aot. ad Comm. II, 
5, 25.), priercnm (Sat. VII, 9, 3 ot 13, 8.), rolienaftililer (Comm. II, 11, 17), 
rcfnlarilcr (Comm. I, 20, 13 et 20; de diff. 23, 3.); nam adverbinm ccn- 
lenlialilcr, qnod vnlgo legitur Sat. V, 16, 6., non a Macrobio profeetnm 
oeeo Tidetnr. Magie aliqnotiee ponitnr pro palime (rid. not. ad Comm. II, 
5, 31., ot adde de diff. 19, 2 ot 23.), inngitnr etiam cnm rorbo mollc (Sat. 
I, 4, 2.); retro donlqno enm aominibne ad tompne praeteritnm «pectanti- 
bne inngitpr Tolnt adioctivnm (Tid. not. ad Comm. 1,21, 9. et do diff. 
15, 19.). 

Ex bie qaae exempli canca potine qnam ad eormonem Macrobii penitne 
domonetrandnm poeni, apparot onm pamm conenlnieeo proprietati Tcrbomm, 
nt qui mnlta iater ee confnnderot, mnlticqne tribneret vim qnam noa habe- 
ront apnd bonoe coriptoree: in oo tamen olaboraece videtur, ut eadem vox 
no brovi intorvallo. repetomtur: qnod nbi factnm eeeet, aliam pocniteimi* 
lom, id qnod videm licot in lic locie, in quibnc vorbn adeerendi atqno ad- 
dmcndi eoce oxcipinnt. Qnod nt porepexit Zenninc, ita onm enperetiUone 
qnadam patavit eeee caveadnm, ne nlla vox iterarotur; ideoqne multa 
mntavit qnae eaaiccima ecee docent codicec maau ecripti. 

3. Vorbornm collocatio eaepe ect contorta, ut Comm. I, 16, 13. 
qmae illam primae omuipotemtiam eummitaiie eeemmtur; inprimic, 
nbi nnnm verbnm ad dnae eentontiao partoc portiaet, in altera, neque ta- 
mea extroma, iliad ponitnr, nt Comm. 1,21, 7. fvemm alter masimmt al-^ 
ter eet mimimue, Plnra afferm longom ect. 

^ II. Do orthograpbia Macrobii nihil qnidem certi poteet etatni, 
qnia nnllne qni oine ecripta eontiaoat exctot codex catie aatiqnuc, ut ipeain 
aBctorio maaam reforro videatat; ood io pormnllie robne ita coaeoatinnt 



GAPUT m. UT 

melioret codieof, at tIx poioit diibitari^ q^in olm noM sorlbovdli In ilo ao» 
bio •!t conoorTOtat. 

Atqao prlmam ^oldom ogomoo do prBopooltlonibni emn aliio tocI- 
bas compositis. Ez his oil saepias sorvatar intogra qnam aosimilatnr II te- 
rao seqoenti , ot leg^tar saoplas adp. adq, ai$. qanm opp» aeq* «sf . , (nbi 
tamen literam s soqaitor altera eonoonans e Tol t, pIoriHBqno os«. ot a§i.f 
ot aieribere, qnod non roro scribitor otlam asscrf^e, et ostnrere); aoqoo adf. 
adg, adl. adr, adt, atqne aff. agg. all. arr. aU.; sod fere aee* amm» aau*j 
non oife. adm* adn.j aeeedere ammirari (mfiotare, sei arfeooioioilort. ^ Cnm 
etiam onto literam p plernmqne scribitnr eon, sed nbi oeqnitar altormn n, 
nnom tOntnm scribi solet, nt eonsjrait, et nbi seqoitnr 1, non minns saepo 
scribitnr eoU. qnam eoml. — In ante m ot p plommqno sorTatar, sod nbiqno 
legitnr loipetttt et imperaHvue; nbi seqnUnr I ot r, Inrenitar tam ill. ot Irr. 
qnom ml. et tnr. -> Ofr seqnenti p assimllatnr In opHnere, oed sorratar plo- 
mmqne in ebtuUU — iS«6 solet assimllari oeqnenti m, sod legitar tam §abe* 
eahp. euhr, qnam tnee. tvpp. tmT. 

Praoterea o Tocalibns £*saepo librarll mendo scriptem ost pro oo, 
et fero praefertnr hnic diphthongo in toco eeteri: serTatar pro Tnlgarl t 
In Torbis neglegere et iwtellegere. In molioribno eodicibns rocto logltnr 
ploramqoo definire^ nbi io detorioribns ost difjlnire. Eadem litera, noa I, 
nbiqno logitar in terminatione accnsntlTl plnraKs declinationis tertteo ex- 
ceplio locis qoibasdaro Virgillanis. — / praofertnr litorno e io eenmonw 
siolioolentia valUudo Imiomenta aetAenot quatiaue; in codicibno Commentn- 
riorom et Sataroalioram abiqoo legitor Firgiliue; in libello do diff. ot soo. 
6r. Lat.q. Torbi uno loeo o codico notatnm ost rtrgjlnit, olioqni nihil, sod 
eodex Vindoboneosls, in qno ost fragmentnm iliud de Torbo, nbiqno habot 
VergUiue. /, non », exceptls Torbis Cioeronianis logitor in snperlatiTlo : 
ssepissimo snbstituitur literae yi nbi antecodit t oonsonanej non nlsl nnam 
t seribttnr, nt adieere proieere ttdem, sed nnsqoam t p^o ti in easn gonitlTO 
declinationis socondae. — U post litoram o nnsqnom motatum ost in o; 
sed nbi scribendam erat quu^ pleromqoe legitnr^evy nt teeimtnr loennfor; 
pro o semel (Sat V, 15, 8.) iegitnr u in toco promimlortiimx Tariator 
sotem scriptura io incnndvt et ioeunduet aduleeeene oi adoteeeenet u post II- 
teram g, ut In urguere saepins additnr qnam omittitar: intordnm Insoritar 
alieoo looo, nt in nomenevlofor. — E diphthongis AE tora praefertar al- 
teri scrlptnrao oe, nt in eoelvm proeltvm eaena (qnod scribi solot aat eeno 
aot ofna): praefertnr otiam literao e, certe somel (Sat. II, 7, 12, nbi scrlp- 
tttm ^st literis ancialibns) in toco teaenax sod e praefortor diphthengo 
oe ia Toco pomenvni. 

£ consonontibus B saepo confttnditur cnm lltera o, inprimis in 
Borainibns propriis, nt Paevftmt (Snt. I^ IS, 86.; et II, 8, '4. in ood. 
Bamb.) scribatur et f^ieacvlvt (Sat. I^ 1, 13.). — Literam C ante « pra 
qu poni solere modo dixi : odde scribi etiam constaotor coiidie: pro d ante 
fs ponitnr in quiequid^ sed in praopositiooe ad, ut sopra dixi, d sae- 
pioi serTatur quam mutatnr in c. De o et t eonrnsis Tideas litteram t. 
Vbl e modo iongitor cnm t modo omittitory in Macrobii codicibns solet 
omitti, nt scribotur ariue pereentati, Additor in recentioribus tantnm li- 
tme h in mihi et nibil: sed io omnibOs fere ipsi aliqnando additnr ft, ttt 
paene eoostarfter legatnr archanui^ mlnns saepe tepvlcftnfm et eimula" 
cArum. Voces haea eueui ono e scribi solont. — D raro mutatnr in t, nt 
legttor opvt bmity oed o librarionam orroro aliqaoties pro i ioTenitar in 



XI.TI PR0LE60MENA. 

Mivl imt rtiifiift mqtU •iniHtefl. ^ F Im rteeBtUribas tanenai c«aieiba« 
dnplicatar in Agtita «t rtffmrrei in Tocibas Graecis non raro ponilor 
pro fkf /natt /mcm /^i^ aflf/60ir(iM, eonlrn pb trlbnitar Lntini«, nft ad- 
ieeftivo propbinint. — 6f, non e, conetanter iegitur in nooiiaibne Gmiu% eft 
Cfaetta; aon minne ceneftanter oniMa liac iitera •cribitar iimo«e<re, eft (Sat. 
I, praef., 2.) noeiier. Ltbrarioriua errore in nonnaliie codiciboo (Cantabri- 
gienet et altero Bebdigeraao) enbeftttnitnr i coneonaati, oft legatnr mugetia» 
«inulla, eemel ia eod. Bamb. (Comm. I, 8, 8.) ioserilar inter c et f , ot le- 
gatar npnic^Mit. — jH ia priaeipio Tecam Oraecaram eaepe negligitnr, aft 
paeae ooactaofter legaftor oraionMi erteen; addiftnr aaftem ia nemine jBiffer eft 
in ▼ecibne Latinie karmia kanmdOf aKqnotieo etiam io Ao^imilare, eft, nbi 
fiilenm eeft omaine, ia bemore JUttfem, eft in compoeitio, noa tantum Grae- 
eio, at ejrbcgetMen', eed etiam Latiaio, aft pertemu cobercere. — K plernm- 
fae legitar ia vooe KaUadae^ in eed. Bamb. tcI ia compoeito mferbelare, 
eed paene eoneftaater Carlhago ecribiftmp. » L aen daplieatnr in &eiiia milMi, 
•ed Tariatnr scriptnra in nomiae 5altt«<i«e eft in eoleamie. — M eoleft eer- 
vari la fnamfiiam famfttam fMietimgtte, •ed motari in u in eimdem eoniiem 
•^tentrte; «n piernmqae eerraftar, «ed altqaotieo inoeritnr p, calmnpiiui 
•elempnia dampmim, idem fit eoneftanter in me et ml, eunipfi fvmpftMi, etiam 
bieaqie. •— N nbique leglftur in fefiene fttofiene, non item in nnmerie ordi- 
nalibae, oft giiaiirageneimaf ; pro tenfare nbiqne legitor fempfare, contra n 
eoleft eerrari in adiecftivo eenlentvf. — Lttera P praeterea duplieatnr non 
aolnm ia repperi, eed plernmqae etiam in ceterie Tcrbi reperieiMii formie, 
eentra eanetnnter ane p ecribitnr adiecftivam operfttime. — Qu maftari in e 
aafte ti eft ia eefidie diii snb liftera c. — S eiicitur pocft x nen tantnm nbi 
aeqaitnr eoneonaaey at ia tatSadtrt ejpecfare erfare esfingfttere, eed etiem 
nbi eeqMitor vecalie^ ut ia eM^iii ejrieoar» ejroieere exiufare. — T pleramqae 
praeferftnr lifterae e, abi uoa eft altera admitti poteet aate literam i, ut ia 
verlie nttnfinndi, eed legitnr etiam, ubi aperte faUum est, nt ia verbia een- 
Uo eonoifittm indifittm preoinfia ^ffieaiior fenafier, cootra polieiore» oumiieiaB 
(in eed. Bamb. Sat. I, 4, 17.), et atloenfieitM eoaimenrfafioiKf ; praeterea modo 
UUra •cribitar mode iiffera, et ita quidem, ot in Cemmentarioram codicibus 
lUa praevalere videatar •eriptnra. 

Hia oaempiroy qaae faeile poteraat augeri^ oati^ palo eeoe demonstra- 
tum aen eertae qnidem ortbographiae legeo ez Macrobii oodicibue poMC 
erni (qoalee cniTic eeriptori conetitatae Tnlt F. Osannu^ V. Cl. in prae- 
faftieae ad M. Tallii Cieeraaie de ra poblica libraram fragmoata, Gottiag. 
1847. p«. viii oqq.)! •ed in ra •nmmn ea qoae in ii^ inveniantur non miiUnm 
abborrere ab iis quae ia ortbograpbia Vergiliana (vol. V. p. 879 oqq.) eUL- 
tait G. Pb. £. Wagaerns V. Cl. et qaae Tacito viodicaveroat nuper- 
rimi eins editorac: »t Macrobino videatar etiam hae io ra Toluisee eervara 
OMlierio aetatie ratiaBcm. 



CAPUT QUARTUIH. 

DE MAGROBn UBROBUM EXISTIMATIONE £T FATIS. 
A. Ad M twuftk »i rMpieinM fmil«a BradoBi iaTeste ent m ty- 
fognfkUM, de oaof ■ofa* Ifacrabii opew «MftaM eet tnetndM. 



GAPUT IV. UTu 

I. Commeniari99 in CUeronit Somninm Soipionio «Bcalit eo- 
xnm compositioDeai proxime MqnonlibM plnrinii Cniooe nootiMtoo vol inde 
appnret, qood iioe eolnni Macrobii opnt, idqne ■Hiltio exemplMribne, integmm 
eet oerTatnro* Mnliom qoidem inter tot ezemplnrin est qnod nnle deeimiim 
poet Chrietom natnm eecnlnm Tideator eeee oxaralnm: eed Inmen otatnen- 
dnm non eet ab illo demnm tempore eaepint hoc opne eeee lectnm atqne 
deocriptnmi potine prioribnc cecnlie «eripta ezemplaria crebfo ocn viden* 
tnr eeee contrita. Nam Tir eonenlarie noa dubitavit in eo emendando el«- 
borare idqne elgnificare enbecriptione qnae legitnr in codicibne oomplnri- 
bnc: AVR. MfiMill. SYMMACHVS V. C. SHBNDABAM VEL DlSTINa 
MfiVM RAVENNAE CVM MACROBIO PLOTINO EVDOXIO V. G. Hanc 
enbecriptionem primne protnlieeo Tidetnr Sirmondne» qnem F* Gnil. 
Schneldeirinne V. CL ia prolegomenie ad Martialem p. ox., nbi plwree 
oinemodi emeiMlationee Tetemm eeriptornm attigit, ait ad Apolliaarie Si- 
donii Epitt. V, 15. tic eam exhibnitse: AVRELIVS MEMMIVS SYMMA- 
CHVS V. C. EMENDAVI RAVENNAE CVM MACROBIO PLOTINO £V- 
XIO: et ad Exodii lib. h epietolam XHIV. eertptieee EMENDABAM RA- 
VENNjB retnlit Alenaader Wilthemine, qni ia appendice ad Diptyciion 
Leodiente (Uod. MDCLIX. fol) p. d. retnlit ta codico coenobii D. Maxl- 
miai eo lofieee: EMENDABAM VEL DIS MEVM RAVENNAE, adnotaTit- 
qno hneecc: „Qnaeeitnm eet quid tignificet tox trnnca DIS? ... Lege: 
EMENDABAM VEL DISTINGVEBAM. Neqne eaim dedeeori tibi Tirl doeti 
ot magni quondam dncebant codicet tam enoe qnam alienoe emeadare di- 
etingnere adnotare attumpto fere eemper operie tocio qnt codicem altemm 
legeret, qnod contm icgere appellabant. la qno genere totom foieee M. Va- 
lerlnm Probnm anctor eet Snetonine In lib. de illuetr. gramm.: MuUa^ ia- 
qnit, «reaijiiarMi eoniraeta emendaro ef ditCtngnere ei adnotore eurami. • . Di- . 
etingnero antem, ot ait Vcline Loognt, ett iaterpotito punctb diTldere at^ 
qne diducero.'* Shniliter Schneidewinne cnm Valetio de re crit. p. 181. 
adiecit: ,,h. e. coatm legeate Eodoxlo.** Ego in Cemmentariorum libri I. 
fioe in cod. Ra legi eodem modo: VEL DIS MEVM, in P4: VEL DISTINS'. 
MfiVM, in Pl (in quo etiam paulo infra legitur PLOLINO): VfiL DISLINS 
HEVM 1), qnae confirmant couiectnn^m Wiithemii. Sed mo offendnnt 
TOffbn: omendtAam eel dieiingu^m menm oam Maerebio Ploiino Budosio. 
Nam non eet qno referator ilhid fneitm, et mtrnm eet nomen Maerobii in 
eo qui dicatnr coatra legitee. Qoid orgo, ti legomne: omondaham oei di- 
ttingiie&aai mevm cnai Moere^ie Piotini Hludosii^ nt nd menm iatelligntur e 
eeqnentibnt Macrefrinai? Alioade aihil compertnm ett de illo Plotino En- 
donio, niei forte eet Eudoxiue cooeul anni CCCCXLIL, cni tamea in Faetit 
nnllum praeterea additur nomen, nt, etinm ti ilinm fuitee ttatnamoe, niW 
haa faciat ad Macrobii nomen cum eo coninngeodnm toI teinogendum. 
No conetat qnidem, quit tit ille i^ureliut Memmiue Symmaehue. Laur. 
Loreehine *) e Symmachi libri IX. epietola 13., nbi ille te emendatio- 



>) Emendandum ette DISTIN6.*, I. e. cftrf tftg:ite(am , Tlderam ego, 
prinaqnom Wilthemii adnotatioaem legi, com lam anten In Inecriptiooe 
qmidam' SIS NATVH eoriptnm pro SIONATVM emeo4aTittem (ef. Zoit- 
tchrift f. d. Altetth. Wite: 1845. N. 160.), et apud DraJceBborchium in Li- 
vii tom. VII. p. 321. (ed. Lipt. tom. XV. p. 614.) in codice Fiorentino inTc- 
nittem tcriptum Gjfmnackie tnro Symmaehie. 

•) Cf. Hneenm d. Rhein. Weetphftl. Schnlmanner-Vereint, toI. IH. 
pag. M6 aqq. 



z&Tni PROLEGOMENA. 

■•m LMi cnnire inibit, «t ez llbri TII. eplttols 11., nbi NMcellli mnici 
eclogaraai oHHnein coafneDiii ee descrlpeiiee reffert, colUgit hnnc Sjmina- 
ehnm esse ipanm orttorem ntqne anctorem epietoUram: qnod qnidem non 
•8t credibiie. Nam Sjmmachnm illttm Tidlmnt fnUse aeqnalem metate 
mmiorem Macrobii, neqne nmqnam Tocatur Meflimmt.* qno qnldem nomine 
eins filine appellatnr, at praeterem non Q, AuretiuB eed Q. Fiavianu9 (Tel 
jsimeiv* Tel Faftinf). Ad Eudovinm illom si spectmmns, Intelligi ▼idetnr 
Q, AureUuB SymmQcku9 conenl mnni CCCClLVI., eed ne hnic qnidem Afem- 
mto, qnod ecimmy fnit nomen : Q, Jurdiui Memmiu9 Symfluidkiit Tocmtnr ao- 
lui ilie qni in Fmbricii Biblioth. Lmt. toI. III. p. 906. (ed. Era.) dicitnr 
fniite conenl mnno CCCCLILXXV. p. Ch. n. et pmter Rntticimnme, iecnndme 
Boetfaii nxorii, md qnem dmtm eet epistolm 81. Alcimi AtIU et Ennodii lib. 
VII. ep. 95. Qnitqnii mntem fnit llle Symmmchui, mon oogitmmdmm eet de 
receniione, qnmm not dicimui, oporii llmcrabimni, aed conatitit eint epera 
in eorrii^eadSi Ilbrarioram mendle. 

Neqne doicrlptum tmntnm ett primii illii temporibnt hoe opna, aed 
etimm exoerptnm. Praeter em ezeerptm qnmo memorarimnt tnpra cmp. II. 
memorandme tnnt Iffjrlracliomef de lihro Mtterohii in expoeitioue 
eompnii SeipioniB, qnee legnntnr in codice Bmmbergenei AL IV, 4. (mp. 
Imeek. 876.), md lib. I. cmp. 8. mlioiqne locoe pertinentoe, qnlbnecnm eon- 
graera Tidentnr em qnme legmmtnr Im codice Viodobomenei 3160, L. f. 117. 
(mp. Endllch. CCCLXICIX.): mnltl deniqne operam collocmtie Tidentnr in 
eo interpretmndo, oniui rei TOttigim qnmedam exetmnt In oodicibni 119 E8 H4 
mliii. 

Poiterloriboi mntem •ecnlli qnmnti meitiromti ilnt hi Commentmrli, nnde 
mppmraerlt dmrioi qnmm qnod cnm Ciceranie Somnio Scipionii in Graecnm 
•ermonem integras ••• Tortit qnmrto doclmo p. Cli. n. tecnlo Hmximnt 
Tlmnndee? Hmee Toreio Oraeom, qnme inecribitnr Mmt^iou 'Afifi^lou 
If^eiff slg vhp HnfpUnwqtve^fOp ^ mdhnc inedllm oot. Fmbricinc la Blbl. 
Lmt. tom* III. p. 181. (ed. Era.) refert emm raperiri in Bibliothecme ragle 
Gmllornm codice DCLXXXIII. teite Labboo Bibi. moT. Hei. pmg. 960. et 
memorari etimm In Cmtmlogo Mie. Oraocoram Segnierii p. 19., in Monte- 
ff^lconii Bibl. Coiilia. p. 690., emqme ntnm Imcpbum Cniecinm et im The- 
•mnro Grmecmram Tocnm Gull. Morrllinm. Nonanllm ex em enotatm Abr* 
GronoTii mann legnntnr in exemplari editionii GronoTianme qnod eat in 
bibliothecm Leidensi. ChrittimmnmPrid. Mmtthmei im Anecdotis qume 
non md finem essent perdnctm emm edera Tolnisco et qnmttmor primmo plm- 
gnloi teste G; H. Schaefero ad Gregorinm Coriath. p. 876. serTmri Im 
bibliothecm Lipsiensi comperi ex P/ A. Eberti Lexico bibiiogrmphico tom. 
n. p. 61. Qnmestio m me per complnrei inetitntm non perTonit md Gere- 
dorfium V. Cl. bibliothoeme Lipeieneis praefectnm. Itm evenit, nt mmgmm 
pmrs Commentmrioram imm esset typis descrlptm, cnm intercedente, qume 
est eins in me hnmmnitms, Godofredo Hermmnao V. Cl. ille ad me mit- 
teret snmma cnm liberalitale ipsms ilims plmgulms. Continent mutem eme 
libri I. capnt XVI. et qume seqnnntur nsqne md cmpiti« XXI. § 11. Tcrbm: 
m^ Sv ovro^ff stri 8^Xa tci t&v tdxetv iv6fiaTUy h otg tovtovg ^ etriQli^v ^ 
itip &if mfo,,,, cnm hao inscriptione: „CommeBtarii Mmcrobii in Cicero- 
nis Somninm Sclpionis ex Tersione Max*imi Planndis fragmenta ex co- 
dice Angustano seenndnm Reisernm p. 76. n. 9. Mazimi Planudis Tcrsio 
ia hoc codice incipit mb his terbie: diaiio6wvtau ivttfid-ev d^&vl t/x hcofieva 
pmafimftepy qnme enmt Hltimm ▼erbm cmpitis XV." Hmec cnm deoerip^i^^em» 



CAPUT IV. xux 

Monachiam profecto milii Fridericnt Thierichiat V. Cl., qai in me 
et mea literarnm ttndia eemper plnrimam cootulit benigaitatis^ copiam fe- 
cit, at codicem^ qoi nanc in bibliotheca Monacenaf inter Aagnetanoe eigna- 
tar nnmero 439, et cnm iie qoae ex illia plagulia detcripeeram coaferrem, 
et iit adderem reliqoa, quorum oUima tont libri II. cap. 4. § 4. haec 
verba: Tovro 8h wd dici trjv atBPOx<oificcv. Codicit chartacei tecalo XIV vel 
W. tcripti hac pertincnt folia LIX— LXX1V., in qoorom ultimo olim ma- 
defacto paene evaaoerant permnlta. Cogitabam aliqnando de hac veriione 
editioni meae adiicienda, neque oberat hoic meo consilio honestittimnt 
redemptor: ted cnm ▼idittem plurima Paritiit ette petenda, qnod qoidem 
pottet oon tine magno fieri tiimpto, et pertpexittem ex hac veraiooe ne- 
qne tatit accurate neqne ex optimae notae exemplari facta nollamfere 
reduodare utilitatem ad verba Macrobii emendanda, iJlad contiiinm abiecly 
id qnod non yereor ne qnit repreheodat - 

Brnclcerut in Hittoria crit* phiiotophiae tom. III. pag. 567. Macro- 
biom nominat inter eot acriptoret qoibot tamqoam clatticit nti tint me- 
dii aevi hominet, dicitque eiot pertpicuitatem feoltte ut illit qni paulo 
lueliot taperent magnopere probaretnr. In ezempiit quae profert duo tunt 
qoae pertioeant ad hot Commontarlot , unum, quod Elbodot epiacopua 
Wiburgenaia -de geometricit nonnullit in Macrobiom commentatot sit, ai- 
ternm, quod aaepe ad Macrobium provocet Honoriua Angaatodonen- 
• ia in libria de philoaophia mondi, qniboa io Fabricii Bibliotheca Lat. tom. 
III. pag. 160. additar eioadem liber de aolia affectiboa. Ibidem Macrobiom 
Theodoaiom teatem citaaae dicitor Zachariaa Chryaopolilanoa T. 
XIX. Bibi. Patr. ed. Lugd. p. 859« Fanca de hoc opere aumpait loan- 
neaSareaberienaia (qui mortnna eaae dicitor p. Chr. n. anno MCLXXX.) 
in Poiicratioo, lib. II. capp. 14 et 15, nbi quae Macrobiot lib. I. cap. 3. 
diaaeinit de aomniorum generibua et de geminia Somnii portla plerumqne 
aliia redduntur yerbia. Deniqiie memorandua eat Vincentiua Bellova- 
cenaia, qni XIII. p. Ch. n. aeculo compoauit magonm opna ad omnea 
diaciplinaa pertinena, quod inacripait Speculnm maina, atqne in hoc in- 
aernit molta ex hia Commentariia ezcerpta, ita tamen dilacerata, al Ma- 
crobii verba emendantem nihil iuTent. De acholiia vid. cap. V. 

II. Librum de differ€niii$ el flocJeta(J6ua Graeoi Latinique 
verbi adhibitnm eaae ad docendam diaceodamve uttamqne lingnam inde 
poteat colligi, qood complura inter ae diveraa nobia relicta aunt ezcerpta, 
qoae commemoravimaa aopra cap. II, II: aed tamen non tanti aeatimatua 
eaae videtnr hic liber, nt aaeplua doacrtberetur totna; nuUum enim inte- 
gram eiua aervatum eat ezemplar. 

Eicerptia Pariainia, quae legnntnr in cod. RegiO'7186. primnm P. 
Pithoei poatea Colbertino, anbacripta annt haecce: Explicuit defiwatio de 
Ubro jimhrosii Macrobii Theodosii guam lohannee earpserat ad diecendae Qrae^- 
conim verborum regulaSy quibna a manu aetatla poaterioria haec nunc paeno 
ovanida aunt adiecta: „An lohannea de Baaingeatorea Archidiaconoa Cegnae 
de qno Maea- pao. ann. 1253. p. 1112, an vel ezemplum huina libelli mnlto 
antiqoiaa videtor?'' Dicitar aotem codex ille exaratoa eaao aecolo XI. 
1. Pontanoa in edit. I. adnotavit haecce: „Cenaet Pithoena hunc lohan- 
nem Scotnm, Tirnm illnm Graecae Latinaeque lingnae peritiaaimnm, qui 
Carolo imperatori coaetanena et -Dionyaii libroa Latinoa fecit Meminerit 
quoqno eioadem interpretationia in epiatola qnaedam ad Carolnm regcm 
pontifez Ificolant- Soggeaait Opaopoeaai'' Qoibua in cdit. II. adiecit haec: 

[4] 



I. PBOLEGOHENA. 

„Hic loaaDet Seotnt dictat Erigeiia, cUraitqne aiioo Domini 860. «iib 
Carolo fiiio Lodovicl fretre Lotharii. Trittiemiat aliom loannem Sco- 
tam nominat, qal claruerit ante eam aab Caroio Magnb anno circlter 80O. 
Faltqae et poet atrumqae loannee Dune Scotne anno Clir. 1306. eab 
Alberto imperatore. At Erigena Ute Graecae iingaae peritissimoe fuit, 
Tertltque, ut dictam, e Graeco Dionyeiom Areopagitam , teete etiam , qaem 
dlxlmae, Trithemio.** Fabricias in Bibl. Lat. tom. III. p. 184. (cd. Em.): 
„H. Stephana«, inquit, In praefat. prlmne spem fecit vnlgandl e codice Pi- 
thoeano librl Macrobil de differentiit ei 9ocieiaiibui Oraeci ei Laiini verhit 
•ive excerptoram e libre Macrobiano hoiaa argnmentl aoctore loanne 
quodam, forte, ut snepicabaDtar P. PKhoeus et lac. UBseriue in Epietolie 
Hibemlclt, Erigena elTe Scoto: nam idem eat ntramqOe eognomen: qni 
temporibns Caroii Calvi Tixif Idem Bibl. mediae et infimae Latinitatis, 
tom. IV. p. 405. (566.): „Ezcerpta de differentia cet. loanni Erigenae 
deberl Terieimlle eet coniectnra P. Pithoei et Usseril qaibae Cangiut as- 
•entitur.** Hanc •ententiam aBcivit etiam I. Ch. F. Baehrine (Gesch. d. 
Rdm. Lit. toI. II. p. 601. et Pauly Real-Encjcl. e. ▼. Macrobiu9)i at Incer- 
tieelma ett illa coniectnra, quum loannem illom, qui „ad diccendas Graeco- 
rnm Terboram regulas*' excerpterit libram Macrobiannm, Graecae linguae 
peritiMimum fuiese minlme neceete slt, neque ullnm aliud exstet argnmen- 
tnm quo probetur esee eum loannem Erigen&m. Haec ezcerpta «ola cognita 
erant, nsqae dum alla e duobus codlcibue Bobiensibus, nunc Vlndobo- 
aenslbus TL\h et XTIL, In Analeetls grammaticls (a. HDCCCXXILVII.) 
ediderant los. ab Elchenfeld et Steph. Endllcher, ad Latlnum ma- 
gls quam ad Oraecnm Terbum spectnntia, (vid. Cap. II, II, 1, b, c, d): e 
qnibos quae descrlpta euBt e cod. XVII, non Macrobii esee omnia, sed po- 
tlue ez huius llbro oxeerpta quaedam cum aliiii alinnde sumptis coninncta 
etse ▼identnr ab auctoro incerto libelli qai inscribitur ad ScTerum qnen- 
dam mlsel. 

In aliis librit Toteribae, quod sciam, ansqnam hlcMacrobll liber com- 
memoratur. 

III. ^alttrnallorttm lihri primls secnlis non eaepe Tldentnr esse 
descripti, cum mogaa eorum pare omnino sit deperdlta, et eorum quae re- 
l&qaa snnt non maltl ezstent codicee manu scripti, ilqoe omnes ex uno 
fonte Tideantnr fluxlsse; quod qaidem aemo miretur qni cogitaTerit talia 
•tudia nullnm fero habuisse llla aetatc pretinm. Inter medii, quod dici» 
mus, aoTl •erlptores anus, loannee SaresberlensU, Satnrnaliorum 
leetionis certa dedit docnmenta. le enim in opue, quod Inscribitur Poll- 
Grattcns siTe de nugls curialiam et Tectigiie philofophorum, reoepit 
multa e Sataraalibiu excerpta iiedem quibae apnd Macrobinm. legantar" 
Torbiet quod at dlo«imalaTerit tantnm abeet, nt lib. VIII. cap. 10. •cripse- 
rit haecce: Cetcrttn, ttl mttittt iigamttf iioMtettni) gen(ib'«m philoiophorum 
eettotvondi regttla in medium pfnfermiur. St quidem pluree ja kane pmiem 
offieiorum praeceptu dederunt^ eed ad praeeene pauei cufftdunt. Inter alioe 
Satnrnaiiormm liher primmi oecttrrit, ialiif fi impieiaiur recte, et taniui^ 
ut nikil aiiunde oporteat mmtuari, Eum ergo ia praeeenii eapiiuio non tam 
veetigiie putm pmeeihui deereoimui imitori, et es opuientia promptuarU iui 
eeiiuiae noetrae euppiere anguitiai, Siquidem eonepieuui eet in eententUiy in 
aerhie Jtoriduiy et tanta morum venuetate redundaniy ut in imtitutione conoivii 
et diipemmtiome Soeratieam videatur duieedinem propinare$ abi complura le* 
gantar czeerpta e Satoroalloram libro VII, Inde a cap. 1. f 8. Praeterea 



CAPUT IV. Li 

lib. VII. cap. 8. leg^r: Unde et Soeralieum illud m Saiurnaliorum li- 
6ro (II, 8^ 16.) laudaiurt Mulioe hominee propierea oelle vioere^ ui edereni ei 
hiberenit §e hihere aique eeee^ ui vtWel, et cap. 10.: Ui enim m Itfrro Sa" 
iumaliorum ei in episieUe Seneeae ad lAieUium legilur, apee quodammodo 
imUari dehemue cet. (cf. Sat. I. praef. § 5.); et cap. 25.: Sei auiem^ ui in 
lihro Saiurnaliorum (VII, 8, 2.) Eustaehiue docef, loederia cet. Videtur 
aoteni loannee integrine qnam noe haboiete exemplar. Certe lib. VIII. 
cap. IS. apnd eam legnntar haec: Fwgienda euniy inquii Macrohiue, 
omnihue modie, ei aheeindenda igni ei ferro iotoque artifieio eeparandai languor 
a corporey imperiiia ah antino, ItixiirtVi a venire^ a eivitale iediiiot a domo 
diseordia, ei jn commtme a euneiie rehue iniemperantia ^ qaae frnstra qnae* 
•ireris apod Macrobiam. Pontanue non aine allqua veri epecie haec lo- 
cam ganm habnieae cenaet po«t libri II. capat nltimnm (cai ille ipee an- 
nexnit libri III. capat 18.). Idem in adnotatione ad eztremum librnm eex- 
tam statnit in Policratici libri I. poetremle daobna capitibua et qnibusdam 
etiam libri II. reltqniae ezstare disputationis de iure augarall quam se- 
enndo Saturnaliorum die (ante ea qnae nunc lognntur tertio libro) Flavla- 
Bum habentem fecerat Macrobias, Pontanns autem tertio dje.habitam et 
octaTo Satamaliornm libro nnac deperdito prolatam fnieee eatpicatar. 
Praeteren Fabricins in Bibliotheca Latina I. e. p. 182. adnot.: „Hoe libros, 
Inquit, Satnrnaliorum Macrobii intellige, qnando in Petrl Blesensis 
prologo commentarii de amicitia vides laudari li&rtim ^aturnt.* nisi Va* 
lerii Fiacci Saturnom inani malie. Sed apod Marinm Vlctofinum In I. 
Rhetorlc. Ciceronis p. 86. edit. Pithoei pro Satumo lege Socratem,^* Alia 
Saturnaliorum nnlla, quod sciamy animadversa sunt vestigia, usque dum 
(jpis hoc opus est descriptum. 

B. loTenta arte typographica primnm *) Venetiis anno MGCCCLXXII. 
(v 1) editi snnt Commeniarii in Somnium Seipionis et Saiurnalio^ 
rum lihrit ezpressi, ut videtnr, e codlce non satis bono:- certe verba 
Graeca magna ex parte in hac editione desiderantur, ut in complaribns 
codiciboe mano seriptis. Magni illo tempore Macrebium aesttmatnm esse 
et a ranltla lectum inde colligi potest, quod nulla aetate oberior editionnm 
huius scriptoris fetne fuit: neque tamen multum emendata sunt eina opera, 
ae in iis qoidem qoae valde praedicantur io titolis, ut in Briziensi 111. 



*) Alii pataveront iam prins editom fuisse Macrpbiom, id quod veri- 
siraile noo esse censet F. A. Ebertus (Allg. bibliograph. Lexicon vol. II. 
pag. 12.). In editionis Bipontinae indioe editlonum Macrobii p. vii. legi* 
tor: „(ante an. 1468.) Romana princeps editio lo. AndrcaeEpiscopi 
Aieriensis, qni ipse se in Macrobio et Apnleio simiiiter fecisse atque in 
Gellio, nt cum in Graecie iaboraret^ In iis interpretandis et emendandls 
oteretnr Theod. Gasa, eaqoe de re calumniis appetitum esse a pluribns 
Bomanis prodit in prnef. ed. I. Gellii Romanae ... Editio haec ab omni- 
bns omissa eet, qoibns Veneta 1472. vel an. 1483. [in Fabric. Bibl. Lat. vol. 
IIL p. 183: 1482.] princepa eredita fyit Qnamvis vero de ea iani constet, 
eam tamen haod reperimue inter libros a Conrado Sweinheim et Arnoldo 
Pannars- impressos in epistola snppllci ad Pontilicem summnm d. XX. 
Mart aa. 1472. data, qnae legltor ad calcem T. IIL Bibl. Lat Fabricio- 
Erneetinoe, in qua tamen memoraator Apnleins et Gellius. Vel Igitur 
BBlla exempla tum fnisse reliqoa In officina Ista, cni praefnit lo. Audreas, 
rel Macrobiom alii tjpographo Romano commissum fuisse coniicias. Of- 
Hcinae quidem Udalr. Galll Draefuerat I. Ant. Campanus, amicns lo. An- 
dreae.*^ — A. Mahal in Notitia literaria de Macrobio (Class. jonrn. 
XXII, p. 52.) reete iodicasse Tidetor, dicens Andream videri operam qni- 
dem coUocasse in Macrobio cmendando, aed aaDquam eum edidiase. 



Lii PBOLEGOMENA. 

(a. Bf DI.)f in qua dicnntur 9,pltM qnain (er mille errorei corrigi, Gmecnm- 
que quod in olini impreMie dcfneril fere omnlline locie reponi^% et in Ui- 
▼ ianay quae prodiit Venetiie a. MDXllJ. (▼ 3), in cnins titulo leguntor 
baect ,,En tibi lcctor candidlesime, Macrobina, qni antea mancns mutilne 
ac lacer circnmferebatnr, nonc primum integer nitidnt et tno nitori reati- 
totngy In quo Graecae maieetatit dignitat, qnoad clut fieri potnit, tuperttet 
reperitur." Nam omittuotnr Graeca pa«ne omnia, quae ne a Nic. Ango- 
lio quidem, auctore editionit luntinae (i) qnae prodiit Florentiae a. 
MDW., licet hic bonit utut ette Tideatnr codicibut mann tcriptit ^), tunt 
suppleta. Primot hoc fecit Arnoldut Vetalientit, qui Macrobinm edi- 
dttColoniae annit MDXXI. MDXXVI. MDXXVII. (c), noUit, nt ipte dicit <"), 
codicibnt mano tcriptit in hoc iabore adiutut, tcd, in iptit Ilomeri carmi- 
nibuf conquireot Tertnt eot ad qoot retpiceret Mucrobiut, qnam ob rem 
mirum non ett taepo non eot Tortnt quot ille ante ocniot habnerit in hit 
oditionibnt inveniri. Yetba ipta Macrobii ita emendare conatut ett, ut 



^) Cf. .epUtolam ad loannem Salviutum qnae illi editioni praemitaa 
ett, in qua leguntnr haec: ,,Not Tcro ... qni ... Florentiae hnnianitatia 
literaa publice profitemnr, exemplnni aliqnot Tetcrnni aecnti impendtmua 
prope iam biennium. operam bonit trriptoribut recognotcendit, ea in re 
quantniu lioni ttudioaio attolimnt facile (apero) cognotcent qnl librot no- 
ttrae eraendationit titulo eicutoa cum. aliia eiua generia ad hanc diem im- 
preaaia qnandocnnqoe contulerint, aanare tamen in tam inextricabiii nien- 
darnin ayUa multa exeinplarinin inopia omnia ▼ulnera qni potnimntT 
Qnod nnjierrime accidit in pulchorrima ae ditciplinamm omnium rcferta 
Saturnaliornm Macrobii lectione. Reponere enim, ti qna detunt Graeca, 
codicnm uhde erant deprompta interitu aut defectu, et quae Latina tertio 
quartoque libro deaiderantnr, quamTia accuratiaaime conqniaila, nnlla nobio 
ratione licnit. In caeteria tainen fnit cattigatio diligentittima.^^ 

*) EditiA prima haoo teribenti ad manum mihlnoa fnit. Ex oint prae- 
fatione in Notitia literaria od. Bipont. p. ix. exrerpta oont haecce: „En 
tibi Macrobium ez foedo nitidum, ex obtcuro apertom, expeditnm ex lotri- 
cato, ex confuto digeatum . . . Nulla ezemplarium vetnataa, nullae chartao 
ezcutaae puUeribna, nnllae dltpnnctae membranae, nt fieri tolet, nottram 
hanc opellam proinoTemnt: ted tl quid praettltimat, id tednlo laboro et 
crebria lucubrationibna eliinatum ett. Retezuinint totint orationit telam, 
tam propria antoria fila, qnain aUornni etiam inaerta anbtegmina peracru- 
tatl. Sl quid fortaaaia hiolcnro occurrittet, moz obatrazimua; ai compae- 
tom nimta, didnximua ; tuatulimnt, ti nothnm ; adiecimnt, tl necettarinm.** 
— In epiatola ad candidum lecturem 4|uam alteri editioni praeiniaitTeaa- 
liontit: „PeriuttraTimnt, inquit, aliquot bibliothecat non vnlgaret, rati 
noa Tetottnm codicem repertnrot qni eztpectatloni nottme tatitfaceret • . • 
Quae rea cum noa fofeiliaaet, decrerimnt, quod ille ait, «nfo» %ui ayffwaflu 
tnperare, quod aiioqui nulla ezterna opo poterat evinci. Subodorati au'- 
mnt autorit genuinam dictiouem atqne totlot orationit telam temel ac ite- 
rum percurrimnt . . • Coepimnt primnm imjnenaoa illot lacot Graecanicae 
farraginit Teiut appotitit qnibuadam iacrnatamenlit opplere. Quod com 
non omnino, ut tperamut, infciiciter cottlt, collibnil et cetem quae limam 
eztpectabant noatro peoicillO ezplomro ae qualemqoalem nitorem rodder^ 
autori iam niultit tecnnt neglocto et pene eztincto. . . . Legimoa itaquo 
Athenaei librot de coenit doctorum bominom. • • . Ea lectlo tot Graecorum 
autoram praeclarat tententiat aobit taffecit, . nt auper decom lacnnat et 
eat qnidem Tattat et tpatiotat obttrnzerimoo. Decem igitnr monttrit et 
oo ampliot iogolatit rortnt tibi Macrobium iradlmnt, lector caodidittime, 
nt mnito locnpletiorem, ita paulo cattigatiorom.'* — Videtor aotem Veta* 
lientia habuiaae Commentariornm codicem ma. qoi, nt mona C, continuerit 
lib. L cap. 14. f 21. et qoao aequuntur ntqne ad lib. II. cap. 9. finem. 
Nam hoc loco, nt in cod. C, leguntur ▼erba: ut eontentttt potiu9 eonteitntiae 
praemi^ gloriam nim requirof, o cap. teq. § 2. hoc tranalata, id qnod in 
nnlla editionom priorom loTonlat. 



CAPUT IV. Liii 

pUnlora csient loetnqiie faeiliera: nm raro If^tar longlat qnain qni nnte 
enn Macrobio dederant operam a eodicnai inann •cripforom diecoMit tc- 
■tigiie. Idem clariaa qnato Nic Angeline qni libro tertio et qnarto non- 
anlla deeeee adBotavit perspeiit qnae Salnrnaliornro partee intercidiseent» 
id qnod apparet ez iie qnae eabecripsit librU I. II. VL VII. et iibrl 111. 
capiti la., et praemisit libric IV. et V., neqoe tamen ea qnae intercidernnt 
•npplere conatnc e«t. Singnlos iibroa primns divicit in capita, hitqno 
•umniaria praemleit ea qnae legnntar in receatiorilNM editionibna omnl- 
bns *). Hane libroram In caplta diri^lonem et baec •ammaria neglexit 
Donata* qniMacrobinm annoMDXXVIIl. cnraTit excadendum Venetiia ia 
aedibne Aldi (a), qnamqnam videtnr cognitam habnioee primam Ve«a- 
lieael« edltionem. Expreeeit enim ipelne Macrobli Torba ad editionia 
Inntinae fere exemplar, eed Graeca ad exemplar editlonis Colonien«l« 0» 
Soroniom Scipionie eodem modo exhibuit ac legttnr in Ciceronis editione 
Aldina. Anno MDXXXV. Ba «110 8 apod HorTagiam (h) Macroblnm 
typi« deecribondnm cnraTit loachlmne Camerarine, qal codice aeae 
eet maao scripCo, e qno Graeca prntnlit malto integriora et ipta Bcriptorls 
▼erba moUo emendatiora ^). Cx hac editione prodiernnt paulnlnm mnta* 
tae Gryphianae (g Lngdnni anno MDL.)* Sed denuo recensoit et 
ponitao emeodarit e codice Parioino \P) Macrobinm LndoTicnk Carrio 
Parisiie a. MDLIXXV. (•) procnranto Henricor Stephano qoi in epistola 
ad lac Danesium •cripta et de huine editioni^ ratione diesernit et prodidit 
pracfationem excerptornm e lilicllo de differentiie et «ocietate 
Oraeci Latiniqae Terbi, quae integra editnriks erat *), eed anno deronm 

«) Apparet errae^o Zenoinm haec summaria stndentem emendare tam- 
quam ab ipeo Macrobio profecta, nt pag. 780 , nbl in aniroadTersione ad 
Coram. lib. II. cap. 9. •nmmarinm: „Consoetudo, inquit, Macrobii postnlat 
(iaepice omnee titnlos), ut aote quomodo ineeratnr particula copulandi ,'* et 
pag. 838. ad Sat. lib. V. cap^ I. •ummarium: „Ed. Tot. non male habet 
Tam il« fttoltior etc Mam noeter asyndeta non aroat.^' 

^) Donatue in epistola ad Bapt. Rhannueinro qnam praemisit nihil 
einemodl pronnntiaTlt, oed tantum; „Macrobine, inqnit, qui nostra opera 
deincepe emendatior est habendus'^ cct: at lidem fere Tersns Graeci qni 
in ColoBiensibns leguntur in cditione Ahlina. Pauci in hac omittnntur 
qni legantnr in altera certe Coloniensi, nt lib. V. cap. 21.: contra alii in 
ea legnntnr, haud scio ao e iibris ross. additi, quae desiderantur in Colo- 
niensiboa, nt lib. V., cap. 20. § 8.; lib. VII , cap. 5. § 0.; cap. 16. § 28. 

•) Conf. infra (Cap.VI.) epigramma editionis titnlo insertnm et quae 
la epistola ad Paulum Baron. ad Schwartxenberg scripsit Camerarins: 
„Cam eniro mea opella non nihil essem aliqnando in Macrobiano qnasi rni- 
aoso codice architectatns, et accessisset postea Telnt fabrilis aliqnot libro' 
rnm ex aotiqnie quibusdam cartis roannc, •peraremqne cnm ad delectatio- 
nem tum commodnm pnblicnm opns illnd a me porfici po^ce: allatnm mihi 
fnit, ut Inaperatnm, ita pnlcerriroiim et maximnm adjnroentnm ▼eterie alte- 
rine codicie, in qnb pleni omnee hiatus ••sent, nbi in yulgatie exemplia 
Graeca desideraolnr. ^nae tamen concinnalio einsmodi erat, nt ingeninm 
non prarena hebes, indnstriam^Tero et laborem •ingularem eTidene de- 
•criptlo poctularet. Exarata enim oronia erant •emigreecis literie, eine 
apicibne •ineqne di^crimine Tocnm, nt dirinnndum uno pleriimane Terea 
de rallqnU Oftoet. Hnine libri eopia facta mibi fnerat a Inetlno Goblero 
•criba Conflnentioo, Tlro, ut apparct, non •olnm docti^simo, •ed etiam cn- 
pidie^imo pnblicoram commodornm. . . . Ic •Ito andierat de noetri^ conati- 
bnc aliqnid, •ire potarat exoitandoe illos, roieit enm qnem diximne librum 
nobU, cni', ci qnid ex hac Macrobii editione ntilitatis Tolnptati«qne cepe- 
rint •tndiooi, bonam illiua partem acceptam referra debebunt.'* 

*) Conf. Eear. Stephnnl epietolam ad lac. Daneeinm •criptam, ubl 
legoBlar haeeco: „Sicat Aoreliam Macrabium Aull Gellii Tclnt ^••eclam in 



LiT PROLEGOMENA. 

MDLXUVIII. 10) iliidein In loGem edidii L Op««poeat e codice Pi- 
(lioei (P). Haeo eicerpta, quae Eiiat Patschiae UanoTiae MDCVI. 
recepit in Grammaticoe Teteres p. S727-2775., cum ceteria Macrobii operi- 
bot primum conioncta edidit lo. Is. Pontanne, Lug^duni BataTornoi 
a. MDXCVII. (pl)y qni praeterea secotoe eet omnino editionem Stephania- 
nam ^^), nisi quod recepit qnae Francofurtl a. MDLX\XIV« in NoTanti- 
quit Lectionibnt e codicibnt quibutdam CommentarioruM in Somniom 
Scipionit in mediara protulerat francitcot Modiot '*), et in Satnr- 
nalibot Ubri III. octo nitima capita tranitalit in librnm IL, atqne librit III. 
et IV. eiordia et librit III. et VI. claotnlat affiniit, tecotot, nt ait *'), 



mnltit tnorom tcriptornm locit etto notittimnm ett: . • . ita etiam operam 
dedi, nt hornm (i. e. tcriptorum Gellianornm) editioni comet iilorom edi- 
tio eite posset. Nec fero minoc auxUii illlut quam hoiut tcriptit e librit 
Teteribnt allatum fuit; aut certe, ti minut, non multo minnt. QuamTit 
enim loachimut Camerariut . . . plurimot locot in HerTagiana editione . . . 
emendattet, hand jpancioret ant paulo poncioret inemendatot reliqneraC. 
Qnnm itaqne Ludovicnt Carrio tiont Gelliana ita et Macrobiana ezemplarla 
Tetera cum ezeutit cotatuliiset, quod in Gellio feceram, ideOi ttatim et in 
Macrobio feci; abioluta enim iliiut Imprettione ... quam primnm eodem 
raodo et apnd enndem typographnra hanc procuraTi. . • • Sperabam et gou* 
debam fore nt quaedam hniut tcriptorlt, qnae nondnm in Incem prodie- 
rnnt, ad linj^uam Graecam perlioentia, una cum caeterit eiut operibot in 
hac editione in pnblicum Tenirent* . . . Ea tnnt quae inacriptit: De diffe- 
renliit ef soeietatihua Oraeei Laiinique verbi\ vel potlut ez eo 
quem ita intcripterat libro ezcerpta: ted quum me iptnm ez Teteri P. Pi* 
Ihoei ... ezeroplari ea detcribere necette foret, qnod neminem invenirem 
cni hoc munerifl iniungerem, et aliifl tamen rebut occnpatnt etaem, nnam 
tantum partem detcripti, alteram, qnum «x^ld^m dn6 t£v vw ifik daxo- 
Xovvtmv. detcripturut. Sed hoc taltem interiro tibi gratificari libet, nl 
qnam Macrobiat illi tractatni Telnt praefatinncnlam praefizit (enm enim 
qni illa ez eo ezcerptit tingula huiut Terba fideliter puto detcriptitte) 
libi propondm. Ea igitnr ett hnintmodi: 

Graecae Latinae^ue liugume eoniunetiaiimam conjunctteaem umtura dedii 
. . . quae Graece iduofiaTa vocantur, 

In hoc libello multa tunt qnae nobit aliunde fateor ette nota: ted tnaC el 
qnaedam a paucit fortatte anlmadTerta. • . . Hec ^vyyQUfifidtiav cnm meo 
ejutdem fere argOmenti editurum me propediem tpero;*^ — et in praefa- 
tione:. ,,Mnlti fortatte nnnqnain putattent fore ot pott iliam HerTagianam 
Macrobii hiSoatv ... tot loct reliqnt ettenl qni negotinm tibi facetterent, 
et Teternm ezemplarium opem implorarent Praetertim Tcro ad Satomalia 
tlTO ad Satarnaliorum conviTlorom libroa qood attinet, minnt de iit tlmen- 
dnm hoc ette Tidebatnr. , . . At ecce mnlti tamen loci, aul potint plnrimi, 
ne dicam infiniti, aliorum Tetnttorum codicum anzilio egebnnt, (inter qnot 
non nltimnm locnm^ tenet it qnem commodato vir doctittimut Petmt Pi- 
Ihoent dedit, ot tIz loachimum Camerarinro eam operam naTatte cmdt 
pottet. Qnamquam npnnullit in loeit ab eiut leclione LudoTicom Carrio- 
nem contra meam tententiam ditcettitte et fateor et doleo: qain ellam ia 
quibutdam ab ea qnae non tanlnm in illa Camerarii editione . . ted in cae- 
terit quoqne eztat." 

10) Errare eot qni dicant I. Optopoenm ezcerpta illa primnm edi- 
ditto a. MDLXXXIII., (cf. ed. Bipont. Notit. liter. p. zi.) patel ez iit qnae 
modo ezcerptimnt ez epittola H. Stephanl. 

'>) In ntraque editione notit ad Satornalia haee praemitit Ponta- 
nnt: ,,SemeI hoc dizero: Stephani teztnm, qni optimut Titnt, ezprottimot, 
niti ti operarnm alicubi aut aliat error fuerit. Caeternm de Scriplo qaae 
Tcl addita toI immutata ad autographnm pariter edidimnt.*^ 

»«) Conf. epittolat VIII. XX. XL. LXXII. LXXXIV. XCI. CH. CXIV. 

13) Conf. qnam praemitit.epittolam ad Arnoldnm Witfeidinm tcriptam, 
In qua legontur haec: „SiG ego, dam adoletcentiae meae paptnm phtloto- 
phiae nataraeqne ioTentit aTide angeo ac patco, tecandariis lamen horit 



CAPUTIV. LY 

co4ic«iB AigllcaoiiDi vsl Caatobrigirateai (A), qaem tamtm nihil |i«bere 
einsBiodi tapni (cap. II. p. zzxti.) ^emoattraTimue. Pnieteres et •nas et 
Heareii a4iecit adnotationee, Anno MDCXXIV. primam prodieraot Gntp. 
Bnrthii AdTerenrin, in qulbas Somoii Scipionle et CommenUrioram 
locl nonnalll correcti ennt e codioibno mee. *^) Hie ot iie qane Pet 
ScriToriae cam eo commaoicavit 000« ect !•• Pontanne, com ite- 
rnm ederet Maerobiom a. MDCX XVIII. (pS), In anctario praeeertim nota- 
rnm. Poet eum primoe operam naTarlt Macrobio lacobno GronoTlao, 
qni morbo impeditoe qaominoe rem ita, nt Toloit, perficeret, alteram 
Pontaoi editiooem, additio tantommodo eaie adootatlooiboe, ad qoae adhi- 
boit coroploree codlcet maoo eeriptoe haod ogregioe, eed anctis potins 
qnam minntie mendle, typis deecribeodam coraTit LogdonlBataToram 
a. MDCLXX., ex offftcioa A. Doode et C. Driohoyeoo (d). lo praeffatlooe x>) 
•e etlam poct illam coram Macrobiom e manibo« 000 eese depoeitaram 
pollicitae eet, et «e •perare ait fore ot alii ad ea qaae eibi latoissent invo- 
stiganda taotondem afferrent laborie. Ipeom, Ucet Macrobiom oon itemm 
ediderit, •teti«^e promiaei^ tostantar ca qoae eootaTlt e eodiciboe Aoglicis 
(cf. cap. V. I, 0.): «ed de allie prokimo certe tempore «pee eom ffefellit. 
Nam qni a. MDCXCIV. Londlnl edidit opera Macrobiana, ie dicitor (ege 
enim nnnqoam Tidi iUa« editionee) expree«ieto faciem exemplariom Gro- 

iagenii Tires et operam libeoter impendi hie talibo^ pro parte toI iave- 
niendia Tel^ iaTandis, Et hac qnidem occa«iooo Aorcl. Macrobinm , qnem 
mieere mntilaTcrat elapel, qni^d disi daduro, aevi •cacTitae, eroto naper ez 
Bibliotheca Angiicana codice perTetoeto, reformatnm et ordinatnm nti- 
liter, iaconisqoe ezpletis quaro vostissimis veteri «ua Te^te et Tolta redu- 
cinue. Interfuit enim reip. literatiae, poat tot roeliornm ciadec, hnnc ta- 
lem •criptorem oon iacernm ultra sed integrnm, nec integram •olom, sod 
qnaro emendatia^imnm in Teteri blbUotheca retinori* Coi etiam rei et Cn- 
•tigationee nostra« •Ue Notai appiicuironc." 

>«) Conf. libri XXXVH. capita 16. et 17., Ithri XXXIX. capnt 18. Sa- 
tarnaliorom nnua locu», III, 20. (II, 16.), &•« emendatnr lib. XXIII. cap. IS. 

>»^ ,,Si hoc, inqnit, qnidqnid eet a me obeervatofom In Macrobianam 
Somoii commentationcro ernmpere privatos parietee libenter Tidee, Pauhie 
loniu^, naper •choiae Lngdunentia rector, . . habet qood imputet tibi, b«- 
aevele lector. Poat deiegatam patri meo ordinatioaero publicornm libro- 
rom (aani iam sunt qnatuor;, dum cnrioeia^ quidqnid membranarnm aut 
ehartarniD Teterum illic pestero ct Libitinam TitaTit, recenaeo ac pnrgo, 
duornm hniue coromentarii MStornm eitn et «qualore horrentinm, eati^ ta- 
men antiquam manum oetendentinro, confferendi cnpido anironm inceeeebat; 
et prout qnaeqne Tarietae ee mihi probarat annotabam* Haec^ cum ille . . 
forte Gonapexiflcet, Tiz considerato, •••etoe aliqnid pnblico digonm, non 
deiiit obtundero amicns affectn niminc, nt ad editionem, qnae comparabn- 
tnr, Tciut ex •yrobolo conferrero. Nec negare ei poterain, cni paeoe oro- 
nia iura iji me iofle concefleeram. Sed et dum Somninm praela properant, 
idero me Satnrnalibnfl applicuit, in qnae nonnihil ex chartacco eintdem bi- 
bliothecae MS. margini aileveraro. lam procedebant omnia ex Toto: iam 
committebatnr operifl liber •ecnndnc , cnm rem omnem perturbavit et Tel 
retroegit ^hkxtata (MudQonf *Yyula a fferali praecedentie anni morbo mihi 
qnoqne adempta. . . . Narro autem ieta tibi, nt anironm adTortaa ad •nbita 
et condicta fercula te Tocari. Neque enim ainbigendum, quin, si assidne 
ac dintins inhaerere licniflcet, Idqoe corpneculo bene compoeito, acceesiono 
aon parTa locnpletior rt pleniore apparatn Macrobine prodltnruc fuerit. 
Atqoe ntinam aliquie ad ea qiiae mihi latneront veetiganda tantundem la- 
borifl afferre non dedignaretnr! Ita certe ffore aogurarer, ot Macrobina 
^ere nomine ano frneretnr. Noe qnidem aoctorem nonc, qni gratulandnm 
Bobifl habemne, qnod bonomm •criptorom laTorna aodiat, ooc ^oet honc 
cnraro omnino e maaibne deponeroue, qoaotom per aliam occopatiooem ffne 
«rit; taatom, ot haec minnta ot iaTeollia foeaint plaeere, opco." 



Lvi PBOLEGOMENA. 

DOYiaooroni, ooo Metls naeTis sed noYit inipertii; etHieronymni Tnl- 
pint PntnTii a. MDCCXXXVIL ex editione Gronofinna, nd mnrginem 
indicatit Iinint paginie, tranttcriptitte yerba Macrobiana paneit locit mn- 
tata ex Aldina yel e Stephaniana ^*). Nic. Heintint et Petr. Lambe- 
ciot, qnot in Macrobio emendando hand parum operae itndiiqoe potoiita 
ez libro VI. de. Bibl. Vindob. p. 266. refert Fabricint Bibl. Lat tom. HT, 
p. 185., cnrat tnat intra parietet cohibuernnt neqne qnitqnam pottea 
eat emitit. Primot ergo qni pott GronoTinm ad Maerobiom emeadandnm 
atqne interpretandom aliqnid contnlerit, fnit L C, Zennint: at it, cnm 
Liptiao MDCCLXXIV. (t) iam GronoTianae editionit aliqna part ettet ty- 
pit detcriptay ad opnt aecettit catn maglt qnam contilio, minime praepa- 
ratnt, nec niti editionit Colenientit III. exemplari adinttit ■')) cui nimiam 
habnit fidem , nt taepe ea reyocanda ette centeret qnae codicnm mtt. anc- 



1«) F. A. Ebertat refert tantnmmodo ad libeltara de diff. et ioc. Gr. 
Latque iterbi additat ette Optopoei et Pootani ndnotationet, ted F. L. A. 
Schweigernt adiectat ette notat editlonlt anni MDCLXX. In ed. Bi- 
pont. legitar: „Qui hanc editionem cnravit, Hieronymut Vulpiut, basin fe- 
cit editionem lac. Grono^ii an. 1670., cum qua contolit Aldinam et Stcpha- 
nianam, adiunxit yero notat Pontani et Optopoei. In pracfatione agit de 
utn librorum Macrobii et de praettantioribnt eornndem editionibnt.^^ 

'^) Zcuniut Ipie in praefatione: „Cum GronoYiana, inquit, editio, 
qnam adhuc optimam habebamut, tIx pottet reperiri, cum ipsa Vulpiana 
... certe hit in territ admodum ettet rara: illam tub finem prozimi anni 
bibliopola qnidam externt hac ipta in nrbe typit repetendam curaTit. Ve- 
rnm non ita multo pott contilio motato, qnibut de causit netcio, iut tnnm 
concetsit Liptienti bibliopolae. Hic igitur, cnm dimidia iara part eteet 
oonfecta, rem mihi aperuit, petiitque, ut, ti quid haberem, nunc tuae ad- 
derem editionl. Equidem quamquam cum aliorum negotiornm occupfttione 
tum^ Terentii edeodi cauta dittentut tenebar: . . conditionem oblatam re- 
cepi; promisiqne aliquot notulat quae infirimit ad lectionum rationem per- 
tinerent, me additurum ette. Verura pottquam plagnlas iptat curiosius in- 
tpexi, animadvcrtique non modo quae Gronovianam obsidercnt editionem 
operarnm Titia, tanquam tacra mysteria, quae profanit manibus contrectare 
nefat habeatur, ette relicta, ted etiara, nt fere tit, niti Argut eculatitji- 
raiit operarnm laboribns inTigilet, nofornm nubera irrepsisse: cocpit me 
oapti consilii non mediocriter poeni^ere, et parum abfuit, qnia illud totuin 
abiicerem. Sed nunc ret mihi qnasdara ob caosat integra non erat. Qua- 
propter,^nt et qnae rettabant terTarentur plagulae, et quae iara commissa 
erant Titia, (|nantiim fieri poterat, lenirentnf' notarentnrqne, hanc ratlonem 
inttitui, nt ipte inde a libro qninto Satnrnaliorum Tetera Titia delerem, 
roelint dittioguerera, tunm cuique loco laudato numerura, cura ad diTcrso- 
rnra anotorum loca facile discernenda, tnra aliorom qoorundam commodo- 
rum gratia, adtcriberem. . . De obterTationibut, lectionibus et conlectnrit, 
sen qnocunqne nomine appellare tibi libuerit^ quat addidi, quamqnam non 
nego ntni lectorum, dnmmodo lecto dignae habeantur, raelins contultum 
fuisse, ti tno qnaeque loco ttatim tabiectae etsent: id tamen, cura terlut, 
nti ante dizi, ad rem accederem, fieri non potuit, niti in teztn Ciceronlt, 
et in Ijbello nltimo de difllBrentiit Terbi Graeci et Latini. In illit antem 
Inprimit tpectaTi, ut loca corrupta tcI lectione antiqna, a qoa non temel 
Stephanum, qnem tecntut est GronoTiut, temere recettitte deprehendi, tcI 
coniecturit e leglbut linguae, nsn Macrobii et oratlonit terie petitit emen- 
darentur, praetermietit locis iit qnae lam aut a Pontano aut Meursio aut 
GronoTio tatis restitnta Tidebantnr. Nisi igitnr angnstia temporit etsem 
iinpeditut, oranet omnino edittonet Macrobii, ntl a principlo derreTeram, 
cxrossissem. Verum nullam nlsi edltionem alteraro, qnae cura Arnoldi Ve- 
taliensis, Tirl donti et diligentittimi, ... Coloniae Agrippioae anno MDXXVII. 
prodiit, inspicere mlhi licuit^qnam hic Edltionem Tcterem dizimnt .. 
Inde Tariantet lectionetj qnae qnidcm alicuiut momentl etse Tidebontnr, 
nccdum ab aliit interpretibnt eecopataey collegi.** 



CAPUT IV. LTii 

torttate dIsim reipaerat L. Carrlo. Pmeterea Imto iing;le opineMar Bla- 
orobiam affectare Tarietateai oretloois et fagere asTodeta, et ex hie allie- 
qoe ■imilibae cantic maltae protallt aadacioree eooiectarae, quai qaidem 
non ipcit •criptoris Terbic inteniit, ■ed animadTereionibttc tnlc, qaibac per- 
malta eam ecte probe interpretatam non eo iniltiac, ■icnt ne Id qaldem 
praetereandam et^e pato, quod prima^ fere omnec (non omnec, nam decl- 
deratar notatio locorum in libro IV. Inde a cap. 4. § 9.) aliornm tcripto- 
mm locot, qnoe attigit Macrobint, acenrato IndicaTlt, et addidlt Cerrigenda 
qnibae emeodaret tjpographi errata. Haec diligeater correcto eant In 
•diiioae Bipontina qnae prodiit a. MDCCLXXXIIL, ot refert Mahul, 
cpra Crollii et Exteri, qoi receptie pleritqoe Zennii alioramqae coniec- 
tnric, Tol iic qnae ezcerpta e Coloniencl 111. In Zeaniana legnntar edl- 
tione, Ipca Tcrba tcriptoric noa raro in peiat mataTernnt, nec qoidqaam 
addiderant qno lector moneretnr de mntatic tcriptorlc Terbie aat de lie 
qoae addidlt trantpotnitTo Pontannt: nam omni adnotatione caret haee 
•ditio, in qua nihil invenitar noTi niti „Indez editienom Macrobii aactior 
Fabricio-Ernettino, inqne III. aetatet digectns.^ Qaam Tero haec «010 la 
moUoram Tenerit manns, eTonit nt nemo.fere Intelligat tantnm abette, at 
poet editionem Stephanianam opera Macrobil emendatiora prodierint, 
nt a Pontaoo iaterpolata et ab edltoribae Bipontlnis mnltifariam adnltorata 
nnnc ferantnr. Nam poethac editne non ett Macrobiae, nisi qaod anno 
MDCCCXLV. bie in llngaam Gallicam est translatn^, qaibu^ Torsionibae 
addita tant Latina, alteri (qnae ett in Celleotiene Scrlptorom Latlnoram 
Nitardi) ex editione Bipontina, alteri (qnae ett In Bibliotheca Latina 
qoam curat C. L. F. Paaokoacbe) ez editione PataTina. Illi praomitca 
•«t commentatio qoam Mahnl >*> compotnorat anno MDCCCXVII., foedls 
mondie deprafata, hnlc alteri laclnlae qaaedam ex illa commentatione de- 
cerptae cam alia qaadam farragine miztae: •abiectae taot otriqae lcTitcimi 
generic adnotationee. Melio^ profecto consoUum ec^et Macrobie, •! contl- 
gistet, ot F. Aag. Ernectiu» ezteqaeretor contillum eiae opera edendi, 
qaod quomlnns fierei lropediTie«e incorrentla eaepe negotia nlla retullt 
ip«e >*)• Naper de Commentarii^ in Somniom Scipionic emendandic cogi- 
toTerantFrldericaaO^annn^*^') Tir praeetantlc«ima^ etV. D. Holiapfel 
BerolinensU, •ed com a me hanc pro?inciam andie«ent occnpatam| opna iam 
iochoatam reliqoeraat, et tamma eam liberalitate mecam cemmanicaTo- 



i^) Di$$&rtation kitiorifue, litiiraire et hibliographiqye $ur la vie et le$ 
euvrage» par Alpkonee AfaAul, qoae prodiit anno MDCCCXVII. Parisiic 
•t •epnratim edita apnd Lenormant^ et Annalee Bneyclopidique» ridigiee 
pat A, L. MiKJfli, Septembre p. 21 eqq. et Londlal Ctaf«icol Jourual toI. 
\IX. p. t05 eqq.; Tol. \U. p. 81 sqq.; toI. XXII. p. 5t tqq. To qna ditoer- 
tatiooe mnlta qnidem legnntnr congecta de Tita operibatqne Macrobii, ced 
ita ot critici iudicium roquirntur. Nuper nnlliB additamentis aucta (inimo 
dempto Catalogo editionum Macrobii qnem auctor •nmptum ez edlcione 
Bipontina in^truzerat adnotntionibn^ hand ■pernendit) descrlpta est faaec 
dit^ertatio tam oegligenter, nt idem homo modo Tocetnr C. Barthiue modo 
0$artkf et additae inflcriptione^ IncredibilibaB •cateant mendi^. 

1») Conf. Fabricii Bibliotheca Lntina tom. III. p. 185.: „Fttit nobie 
qnondam in animo Macrobii editionem noTam parare, eittsqne consilil cauca 
magnnm nnmerum editionnm ▼etemm collegimoc. Sed cootiliom ad effcc- 
tom oerdacere Incurrentla Baepe negotla alia et laboree non •iTcrunt.'' 

*^) Cf. M. Tnllil Clceronic de re publica llbromm fragnienta. 
Recenc. et annotatione critica inetrazit Frid. O^annn^. Gottingae 
HDCCCXLVIL Praefat. p. tii. 



iFiu PROLEGOBIENA. 

raBl •ppanUoBi • ce cellectaoi *i). SeriptorDni Graocomm fragnenta 
qoae intoot io Sotomolibos praecioriooiioe troctotit F» Guil. Schoeido- 
winos **): •ingolo qooedom Aog. Meioekios *>)• Pmetereo oihil fcm 
od Mocrobil opem enieodoodo contnlit noetm oetoi: eed in eo coosentioot 
honioec docti pleriqne, ot ceooeoot eo digoo eoce qnoe occomtino qnoa 
hncneque foctom eit pertmcteotor *^). 

Neqno tomeo oon mole ondiyit ob hominibno doctle Hocrobioo. Deoi- 
derif Erocml de eo iodiciom protolimos oopm (p. vi«)* Plom eioomodi 
la libm qnem inscriptlt de plogio (o. MDCLXXIII.) collegit I. Thema- 
• ioo, qoi qoidem ipse ({ 5S2.)i ,,Qaem tomeo, ioqoit, qoio oe opem olio- 
oorom operom polom fotetor, ▼ellem riri docti olioram hood exigno io 
rem litemriom eins merito cootemplontium ezeroplo poolo cirilioo trocta- 
▼iMeot<% tedoffert enndem illnmErosmnro qni (Adog.MCCXXXI.): „Me- 
mioit, ioqalt, ot Seoeoo epictola qnodrogecimo •eptimo. Coioo Terbo •oble- 
gieeo ▼idetor Mocrobioo, ot est omninm anetorom rere focnc^S et 
M«Antoninm Mnretnm, qul od Seoecoo de Booeficiic lib. III. cop. l&t 
s^Totom, ioqoit, haoe dispntotiooem de cerWe .. portim ez hoc Sooecoo 
loco, portim ez epict. 47., portim oz Volerie coocorcinotom Macrobioc libro 
I. Sotarnnlioram pro coo ▼eoditorit. Sod et ez Agellio et e Plntorchi 
Sympooiocii tam mnlta, nnllo podore, io ooptimom librom Sotoroolioram 
•norom tmostnlit, at opporeat eom foctitooce eoodem ortem qoam pleriqno 
hoc «000010 foctitont, qoi ito hnmoni o se oihil alieonm pntant, nt alienlo 
aeqoe ntootor ac •olo**, et Petrom Crinitnm, qni de hoocsta disci- 
plioo lib. XX. cop. 7. p. 600. de proetezla io Sotoraaliboc ait multa re- 
ferri, qooe Bfacrobine e GellloniB Noctiboc rooiore stodio qnom indioio 
tmoctnleriti cnm Bit obooziae meotio et iogenii mazime infeliclc oamqnam 
fateri, per qooo aoctoroc profoceric, et ibid. Ilb. XXII. cop. 4. p. 694.: 
„HoG etiara, inqnit, Macrobioc, ot olio comploro e peoo Gellionoo eradi- 
tlonic io •not coeooc depromoit, homo •atic qoidem erodltne, eed 
ingenio mozime iograto oc propo impndenti, nt qni in tanto aerlc 
alieoi cnmnlo nncqnom creditoric nomeo profiteotor*'. Deiodo odiicit 
haoci „Baciliac Fober Lezico cnb Mocrobiit „„Mocrobiac for dic- 
tac ideo qood ez eo inter commentorioc •noc multa deecriptit Gellii no- 
mioo diecimoloto.*' '' Vioc. Opcopoeae Not. io Anthol. lib. 111., f. m. 
427.: „„Hoctennc Gellinc (11, 18). Non ollis ▼erbie idem eoofirmot etiom 
Mocrobinc (Sat 1, 11., de Epicteto), Geliionn •imio."'* Andr. Schot- 
toc I. Toll. Qnoest. 15. p. 41.: „„Agelliu8 eiosqne postea oemnlne oc 
loverna Mocrobiuc.'* " Vofcios I. de hiator. Gr. 20. p. 131.: „„ldem 
(qood de Albioo Gellioe rofert XI, 8.) legere eet opud booorom ecripto- 
rom loreroom Mocrobiom io prooemio Sotornoliom/* ** Voroia^ do 



•») Cf. cop. V. I, c. 

•«) CL ZeiUchrift f. d. Alterth. Wic^. 1813. N. 89 IT. et 1844. p. 158. 
— Rheio. Mooeom. Neuo Folge, IL Jahrg. (1843.) p. 636 ff.; III. Jahrg. 
p. 69 ff. 

o) Cf. Aoolecto Alezandrina. Berolio. MDCCCXLllI. p. 825 cqq. et 
ZeiUchHft f. d. Alterth. Wisc 1844. p. H. 

«^) Cf« G. Berohordy, Grondrife der Rora. Litterator. Holle 1880. 
p. 330., oot. 588. — A. Stohr, Aristotelee bei deo Romern. Leipcig 1834. 

fi. 184. — J. C. F. Bohr, Geschickte d. Rnm. Litt. CarUruhe 1845. ▼ol. 
L p. 600. — R. Kloti, Handbach d. laL Litt geech. Leips. 1846. vol. I. 
p. 130. — . De meie ctodiic Mocrobionit ogi io praefotlooe. De editiooi- 
bao h. 1. oinicoic vid. cop. YL 



CAPUT IV* 141 

hittorklt LbL UL, p. 7tl.: ,» lyMamUiiia vim4ii« habel «wie non du- 
binm qui» ex Solino ez0oripseri(, aempe illa dle aaaonni dlTlsioae et die- 
bna iBtercaIaril»i]a.'<<< Pelrue Griaitaa eplat. ad Alezaadr. Sartiaai (ia- 
ter epi«tolaa Aug. Politiani Ul». XII. ep. $9. p. m. 405.); y,^ylBffratito^ 
diaie vitio dapibna partim emendlcatia partim enbfaratie coeaaa 
inaa inatnuit.'* << Frane. Modlne ep. Vlll. Lectioanm NoTaaiiqn. p. SP.: 
fj„ln Macrobio acriptore intra mediooritatem boao, aen malo oerte, el 
plagli eine fama aon Tapularet, baec notata mitto.''*^ laa. Donaa 
e. P. praecid. in Petroa. Arbitr. p. m. S5«.: ^^Omaium, ioqnit^ diaertleeime 
loaanea Sarieberieaeia (IV, L)f noa «uidem de ano (id gnod comlcnlae lati 
eam fartoribne aemlpriecity Solino pnta, Maorobio» laidoro atqne allia 
eiuedem farinae mangonlbueV' I»ttd. Carrio ap. Omt. III. Laai- 
pad. p. 118.: yyyyprope nt abeit, qnin Uliue Ipsioe rhapeodi (Macrobii), 
cuiue alla etiamnuqi •cimne flagltla reetare ing entia» peeeatwa 
eeae debeat ezl«timari.<<<< Baesiaaua Laad. Ub. II. Anat. p. ult. ^Bx 
qno plaDlaelnHUi eet fuonm autorum Macrobium YebeoMater erraaeo, 
qued inter iatesUna meeenterium retulit.^^ Conrad. Hereebach pneikt. 
ad lectorea lilNromm auonim de re met. *i,: ,, MCoellum (Rhodi|;iaam) op« 
timornm autorum fucum coBTlciaatur quidam (fecit hoc Eobaaua clt. 
Magir. eponjm. crit» p. 169.). Nec deeunl qni eodem crimino tmducinil 
Macroblum, cnm tamen illoe emnea de boaia Uterla bene meritoe fiiteri 
eogamiir.^''* -* Praeterea Hleronjmne Mercnrialie Variar. JUectioB. 
(Venet. MDXCVIII.) lib. III. cap. 5.: «^crobiuey inqnit, qui totnm Satur* 
naliomm euomm eeptlmum llbmm ez Sympoeiacia Plutarchi ▼erboteaus fti- 
ratna illine nuaqnam menUonem feclt, ei a nobie interdum damnabltnry eom 
iagratitndinie euae debitaa luere poenae aequi iudlcee clamabuat.^* 
lo FabrioU BUiUoUieca LaUna yoI. UI. p. 18«. ed. Bm. citatur eilam 
.Gnilelmna Saldenue de Ubrie pag. 167, 176 seq. loTlanum Pon- 
taanm et Bcaligernm patrem commefflorabimut Infra. Chr« A. He»» 
■ aaBua 1b Conepectu relpublicae literarlae (HaaoT. MDCCLIII.) cap. VII. 
{ S9. Maemblnm In eomm refert numeroy 9,qul totoe allomm libree InTer- 
■ii Teeygiie Caci iaetar Virglliaoi £»cluBt enoe.<^ Btlam lo. Meursina 
in not. ad Sat. I, 8. Macroblum Tocat eimiam Anll 0ellii. Mahnl de- 
aiqne 1. c la eo enm centet eeee reprehendendum, qued non eerta.ratioBO 
la operibue euie utatur^ aeque inttam rerum conUanet seriem* 

Coatm homlBes quidam docU Blmiia paeBO eum effemnt landibna. Slo 
loanaea RiTiua la epistola ad Raphaelem pictorem ecripta qnam prae* 
■isit edit. Veoetae a. MDXIIi.: ,,Macrobii AnreUI TheodosU, inquit» ia 
SeiploBla somnium scripta multo (et aiunt) papaTore ac eaasucce eparea: 
.. oeo BOB eiuedem conTlTla: ollTas loqnam Atticas amamlentae: ... opua 
mehercle omni auro llquidiue: purius: clarius: et eioe quo Venetum Ma^ 
ronem, poetamm omnium eminenUsslmnm , (ut alla omittam) non masis 
stndiosi taiteUigero possnnt quam beae olere qui dlu ia onlina Torean- 
tnr.« Arnoldue Veealiensie in epistola ad lectorem (ed. Colon. a. 
MDXXVI.): ^Dolnlmne, iBqult, aUquaBdin Tlcem taaU antorie, tamque ia 
emai emdltioBie geaere praeetaBtls; mirifici qnidem citm omaem coatro- 
Tersiam, la coeleetium orbinm numero ordine et concentn ezpUcaado: 
praeclpul ia PlatOBicae dectriaae prodeodle mysterUa, ia eacroram raUoao 
tradenda anzir, In poetamm obtectioribue locie et enodandis gryphis accn- 
raU, ki Us denique unlToreis, quae toI ad natBrae lasciTieatis prodlglum 
vd ad hnmaBi iagOBU oUoaam diUgeBUam perUaeBl, Bneqnam bob oircam- 



Lz PROLEGOHENiL 

specti et eediili/* Ni^^olaus AngellQs ia epistoU ad loftoiieiii Salviadw 
qaaai praenisii editioni luBtinae dicit yypulcheniBiam ac ditcipiinaiiui 
omnium refeream Satarnalionim Macrobii lectlonem*^ Donatus Vero- 
nensis in epistola qiiam praemisit editioni Aldinae his Terbis enm defen- 
dit: ,,Ideo autem hoic operae nostrae patrocinio tuo opus est, quod snnC 
qaibns Macrobiana haec non undecunque operae pretium absolyere ▼ideaa- 
tur, qnippe quae yel de Virgilio nostro non omnino ▼emm quoddam iudi- 
cinm contiaeant, ac potius et audacter et temere conscripta esse videaa- 
tur. Bgo yero Macrobium (anti momenti ejMe puto ad Virgilinm Cicero- 
aemque intelligendos, ut plane affirmare non dubitem plus nnum hunc coi- 
laturum esse qnam omnes omnium grammaticomm commentarios, multoque 
etlam plns quam praecipue Virgilius ipse sibi, quamvis diligenter lectus ac 
relectus, praestare queat. Et cum ▼eterum poetamm nullum ftiisse appa- 
reat qnem non ille et assidue legerit et memoria comprebensum tenaerit. 
Tot praeterea tantaqne VirgUlanae poeseos mirabiliter areana prodlderit, 
nec quisquam uaquam plenius tanti poetae laudes sit persecntiiSy neminem 
llli nisi Iniqttum prorsus ac tristem iore invldere dixerim , qnod etiam huius 
poetae loca quaedam ausns sit revocare ad censuram. Qood tamen ille et 
itt una Aeneide facit, qnam ne Ipsi quidem autori omni modo probatam 
ftiisse constat, nt in hoc Macrobius poetae ipslns iudicium commendasse 
▼ideatur; et sub alterius persona, iit in dialogo mos est, ot Graeci hominis 
persona, quam sane aliter nullo modo servare potuisset, nlsi illi qnae 
Graecum hominem deceant, tribnisset: et ipso post conyiviam tempore, 
ciim vel contra manifestam veritatem, ut libere dicatur^ permitti solet: nt, 
si ulla in re magni iudicil vir sit habendus MacrobiiiSy in hac non sit nisi 
mazimi habendns: puto, qui omnes ad nDum et Platonis et Platonicoram 
dialogos ita usu tritos habebat, ita legendo slbi familiares eflTecerat, ut nl- 
hil enm ytdeatury quod ad legem dialogoram pertineat, latera potoisse. 
Quas ob res ego quidem tam llliy ut etiam de Virgilio in aliqnlbus indicare 
potuerit, concedendum Aiisse arbitror , qnam idem est sine nlia dubitatione 
inter yere philosophantes connamerandas.^' Adde praefktionem notaram 
lo. Is. Pontani: ,,IIabeSy Macrobium^ lector^ et habes, iit dizi, non ut 
antea trancatum et laceramy sed sua et veteri forma. Meraerat oerte hane 
operam Macrobius , quo nescio an hodie cumulatior in Latio alins omnige- 
nae scientiae spico. Quls ilio ad Pythagorae Platonisque divina mysteria 
▼el dactor melior aot doctor? Qnls in orbinm caeiestium ratione et po- 
situ, quis in eoram ex Samii placito concentioae prodenda sublimior? An« 
tlquitatis vero in eo ille cuUus, ea sacroram rituiunque eaodatio, illa in 
veterum obtectioribus aperiendis locis accuratio, ea denique in ipsis natu- 
rae lascivlentis miraculis, aliisque humani ingenii delioiosis inventis emi- 
nentia, ot landls iam diu delatae vitium sit talia velle landare.^^ 

Alii oonsideratins de eo iudicaverunt. Ipsum Thomaslum, qui In 
plagiarioram numero eum referat, osse eius patronum vidlmus snpra: qno- 
cnm oonsentit I. Alb. Fabricins, qni (Biblioth. Lat. tom. 111. p. 183, ed. 
Ern.): ,,Mul(a, inquit^ in his libris ex Geliio mntuatum Macrobinm et 11- 
briim septimnm fera integrnm ex Plutarcho repetiisse observatum est, sed 
propterea piagiarils annuraerandum eM»e noa faclle diKerlm/' et Morho* 
fius (Polyhist. liCer. 1. IV. c. 14. n. 10.) et Stolllus (Introduct. in hist. 
lit. prooemio de historia liter. getteratim spectata § 64. a. S.), quos cltat 
LN.Fnnccius (De vegeta Latiaae linguae senectute commentar. { XXX.). 
His adnumerandi auat ex lis quoa aopra memoravlmus Franc. Modius 



CAPUT IV. ui 

el Coiirad. Heresbaoh. Idem iJIe Fnncoias (f XXIX.)s yfTeram ano 
tenporey inqnil, non vulgaria emditionio fama illastren el nagaa anctori- 
tate fliiaae vel inde patet, quod Rnfus Festns Avienue ... et ipse vir 
conanlaris eruditiflsimorum nulli tecnoduo Aeeopicaa illi anao intcripsit fa- 
iMllaa, qnarum prooemio inter alia ad Theodoaium (videlicet Macrobinm 
noatrum): ^^^yQnis, ocribity tecnm de oratlone, quia de poemate loqueretnr? 
quum in utroque literarom |;ener6 et Atticos Graeca eruditione •uperea ^ 
Latinitate Romano8.<<«' CaeliusRhodiginus [Lect. ant. t. XIV. c. 5. 
9,,,aactorem ezcellentisoimum et virum reconditissimae ocientiae'^ '* nominat. 
8ed patrocinium longe maximum sibia lo. Henrico Boeolero •• promit» 
tere poteat. Verba (Biblograph. crlt. p. S5.) dabimna integ^ra: ^yyBfacro- 
biufl inquit, valde contemnitur a loviano Pontano in Antonio sno et 
Scaligero in Poeticis: luculentistimi tamen eunt eine Commentarii in 
Somnium Scipionia. Nec minus difQcllllmum opuo eat aggreseua in Satnr- 
aalibufl, qnae, etsi non nbique exacte tractavit, magnia tamen excidit aueis 
et viam monstravit aliis ulterius de eo meditandi. Llpsius certe ftiit in- 
ter eos qui eum valde aestiment." <^ Et eum porro laudat decore et per- 
spicue loqaentem.<< Idem (§ XXXI.): „Stilum, inquit, Macrobii 1o. Saris- 
beriensis (Policr. I. VIII. c 10.) valde admirainr, et satis praedicare 
neqnit. . • . Scilicet pro ingenio quisqne sno iudicat. Et qui veram lingnae 
enm elegantiam tum maiestatem nbn capiunt, sordes et macolas pro vir- 
tutibaa commendant. Emnnctae naris critlcus CDes. Erasnus] ire naluit 
in alia omnia: cui Macrobius variorum videtnr contezere centones. ... 
Facile ublque deprehendes stilum eins esse minime cnltnm^ et varium, ut 
aliena magfs quam sua tradit, et cum rebus ipsis veterum qnoque dictio- 
nem ezprimere studet. Neque adeo onnia pro ratione secuii vldentur esse 
inepta. ... Ipse Macroblus fktetnr in sermone suo aativam Romani oris 
desiderari elegantiam . . . Hadrianuo vero Cardinalis (de serm. Lat. p. 
II.) sibl persuadet tempora sua hac imperfectiono infiecta laborare. ... At- 
tamen grammaticus noster suis libris passim profert quae philologiam Ro- 
manam illustrant, quamvls uberlor sit rerum pbllosophicarum et antiquita- 
tnm in illis seges atque adeo erudicionis omnigenae haud quaquam con- 
temnenda messis.^' Ibidem commemoratur Laurentius Vaila^ qui (in 
errores Antonii Raudensis annotat. p. 40. al. 75S.): 9,0uid est autem, in- 
quit, cnr meum praeceptum tantopere derideas? quia Macroblus aliter usur- 
pat? Esto. Quid Cicero Quintilianusque, quos inprlmis imitandos propono? 
Usurpantne et ipsl aliter) an non? Si nsurpanty cur non eorum profers 
potius ezempla? Ouid Macrobinm unnm, doctnm quidem virum sed ne- 
quaqaam ez eloquentibusy mlhl obiicls?'^ Noli tamen exiatimare Lau- 
rentium obtreclare Macrobio, aam allo loco (Elegant. lib. I. p. 45.) eura 
dlcit yycuriosissimum in loquendo et reconditissimae scien- 
tiae^. Adde, quos ciiat Thomasins I. c, lo. Ludovicum Vivem, qui 
(praefat. Vigiliae in Somn. Scip.; Inspice etiam llb. III. de trad. disclpl. 
p. m. St3. 3S6.): ^yMacrobius, inqnit^ vir eruditissimus, etlamsi et aliud 
in tota non egisset vita, in qna revera pro vlrili sua litterariae reipublicae 
beae laboravit: sed si aliud praeterea non egisset quam servare nobis 
hanc omnis ernditionis thesanrumy optime de stndlis omnibus ftaisset meri- 
tus^S «t Reinesium qoi (epist. ad Ropert. p. 4S3.): „De Macrobio, in- 
4nit, qnoliiam Xjiander adeo sprevit vinuny culos tamen nibil cognitum 
habuisse videtor, hoc etlam dicam, fuisse inter aetatis suae doctis- 
0imo8 sine controversia ezinian qaendan.'^ — Praeterea 



i.ni PR0LE60MENA. 

Fr» Vavacsor (de liidicni lectloDe iect. III. § S.): ,,81 qnem, ioqnll, ad- 
loDgere debemiis Oelllo, conitem dei>emae Macrobiam, a quo OelliaDa vl- 
demos Cam multa totidem excerpta et relata Yerbie ftaiese» Quln etiam ha- 
bet peoaliarla qaaedam et ana^ ez qnibaa maior epea oateoditar, fore nt 
morem Dostrorom bomiaam et locationes pereeqaatar.*< Caep. Barihiua 
(ad Clandian. p. 791.): yyOmnino, ioqaity aliie libria iaventls opus erit, nl 
Is auctor coDCilietor ordiai suo, qaos loqulrere odhortor quibas taliam co- 
pia est: atilis eaim est scrlptor, qaamlibet aliorum ezcerptor: 
cam sio etlam non pauca aos doceat nullibi aDtlqaltatis allbl ezstaaiia.'' 
lac. GroDOYlus tantOmmodo diclt nos gratalandum nobis habere quod 
bonorum scriptoram laTcrna aadiat. Hieronymus Valplus in praefli*- 
tioneeditionisPatavlnae:,,Nemo fore, inquit, est IUorum qai studla humani- 
tatis cnm disclpllDls graTiorlbos coniangere amant, col Macrobil scrlpta et 
grata et explorata non sunt.'' Denique omnl, qua par est, lande cumulatam 
Tideas ID praefhtioae I. C. ZeaDii, qai:%,Etsl Macrobii, loqalt, iDgeniam 
et scriptarae genus, sl cnm nonnnllis aliis Graecae LatinaoTe aatiqnltatla 
anctoribas oomparatom flierit, non satls probator commendaturque : tamen 
ob Tarietatem praestantiamque rerum, quas aliunde compilavlt ac congea- 
•It, atque ob loca auctorum, Inprimls poetarum, laudata, quae aut solus 
nobls serravlt, aut certe sna lectiono coraprobare receptai corruptaque 
emendare potest, eias Ubros non modo lectn esse lucaadissimos, sed et 
cognltu atilissimos censemus, praosertlm cum dicendi geaus non nblque 
tam barbaram reperiatiir, ut delicatum lectorem prorsus debeat deterrere: 
imo saepe Ita sit nitidam, elegans et Tariatom, nt vitla, si qna sunt, et 
Graecismosy qoi qoldera non raro deprehendaatary fhcile aequus lector, 
opinor, condonet. Multa enimy eaqae haud contemnenda, hic cootinentar^ 
quae ad Teterom philosophiam, eiusque partemy phjsioen, inprimls Pytha- 
goricam et Platonicam, cognoscendam, ad rltns quosdam Graecorum Latl- 
norumque oranis fere generis dlscendos, ad significationes quorandam ver- 
bonim recte Interpretandas , ad loca poetarom comparanda et iudlcanda 
mirillce ▼aleant.'^ Noper alli haud inique de eo ludlcaTerunt *a). 



CAPUT QUINTUM. 

DE GODiaeUS MANU SGRIPTIS MAGROBIANIS. 

Commentarli in Somnium Scipionis et Satiirnaliorom llbri qaam aon 

nisi In paocisBimi^, omnia opera Macrobiana In nuUo codice mann scripto 

inveniantnr cooiuncta, de singulis operlbus delnceps est tratandnm: idque 

Ita Instituam, ut enumerem codices primnm-ab aliis ad singolos Macrobii 



*^) Cf. Bernliardj, Stahr, Bahr, Klots II. cc, W. A. Becker, 
Hiindbach d. Rom. Alterthumer, vol. I. p. 61.; etlsm Mahnl I. c, qucm 
qnidem in Macrobil operibnt desiderare certsm rationem vidimafl ■npre. 
Hie nffert etiam Chomprd, Seleeta Latini eermoBie exemplaria, 1771», 
t. HI., et Tmdactiona dss mod^iee de latinild 1748-74 t. HI., et Coopd 
Soir^es littdrairec t. IV.; BL H. D. Suringar, Histor. crit. scholiattarum 
Latinonim, Lngd. Bat. 1834. oart. I. § 4. p. 161 sqq., ubl (p. 166.) afferun- 
tnr iadlcia actronomicorom, Blontaclae Hictoire des mathteatlqnea T. I. 
p. 491, et Delamhre Uistoirc de raatroaomio aacienne. T. L S90. 



CAPCt V. tiin 

locos enendfluidos AdhiMtoo, deinde a ne fel kh nllie teeo eonimodo ex- 
cossoe, tum aateft excuMoo oed nondan ftdUbitot, deniqne Inepeetoo nta* 
guli9 locia. 

I. Codioes Commentarlornm in Somnium Scipionio. 
a) Ab aliis ad singuloe locos emendandos adbibiti. 
Praeter Camerarinm etCarrionem, qnomm codiees eommemorabo 
infra, nbi agam de Baturnalibus^ codiclbus mann scriptis nsi sunt Franc. 
Modiusy Casp. Darthins, lae. Oronovius O* 

1) Franciscuo Modius Brugensls in NoTantiqnarnm fioetio* 
Bum epistolis, quas supra eommemoraviransy non paueos locos qui in edl^ 
tlone Aldina (qna est nsus) ei viderentnr cormpti emendavit adhibitis co* 
dlcibns mana seriptis quos vocat plerumque vel seriptoo vel membra- 
nas vel duo manu exaratoo. Semel in epistola XX. ad loannem 
Posthlum Archiatrum Wircebargicum scrlpta: ,,Repono, inquit, ex mem- 
branis vestratibus pariter et nostratibns^S ^(^^ membranae non 
aliae esse vldentnr nisi libri manu scripti de quibus In ep. LXXXIV, 
Hieronymo Hagio scribit: ^Veram lectionem repono ex libro scripto 
Fraaciscanorum apud vos et altero qul est Surfridi Petri Leo«- 
vardensis I. C. Antecessoria Coloniensis mlhique summe amlcL^^ 
Wirceburgi aullns nunc exstat codojr.Macrobil. F. Modii emendationes 
ab Is. Pontano aaeitas esse fore omaea snpra retullmns» Bunt eae probae 
pleromque: sed eonfirmantur fere omnibus mels codicibusy Qt, eulns fami- 
liae ftaerint illae membraaae^ inde emi non possit. 

t) Caspar Barthins in Adversariorum librl XXXYIL eapite 16. 
,^pud Rauracoa'' alt ae contnlisse duos libros maan scriptos. De iis- 
dem ibld. c. 17.: ,^acrobii, inqnit Commentarioram in Somninm Scipionis 
ex sexto de re publica Ciceronis superstes dnos codices mann exara- 
tos contulimns. In altero tltulus est: Maerobii TheodoBii viri eoniuUt' 
rit ei iUuHri» Commontariorum ieriiao diei Saiurnaliorum liber 
primu» inoipii ..» la altera codicis vetusti pagina haec verba re- 
perinntar: Titulus talis est: Macrobii Ambroeii Orinioeeneie m 
Somnimm Seipi^ie tommeniarium tncipit. ... In altero codice : Maerobii 
Ambroaii neodoeii piri elari et itltffCriff Gymmeiifaria es deerone in Somnium 
Seipionie ineipiuni.^*^ Pontaaum, qui in alteram snam editlonem haec ita 
transtniiiy ut tres Barthlum habuisse statuerit codiees mss.^ reftatavit lac. 
Groaovins ia adnotatione ad Comment» I, 1, 1. Qnae ex his codicibus 
IL cc. el lib. XXXIX, c It. protulit C. Barthius, ea pertinent taatum ad 



■) Votns codex, qnem in snis adnotationibns commemorat lo. Monr> 
tint, Bon est mann tcriptns» Nani ipse (ad Sat. I, 15, IS.): „Vetas co- 
dex menc excntus anno MDXXi. liabet tcibit", et in extremo nota- 
rnm libello: .,Ne tit nescint, editionibnt utat turo binit, nna recentl Henr. 
Stephani anai MDLXXXV., altera vetnttaBononiensi anni MDI., cnm 
qaa liano posteriorem coatnli." Aot nnmernm MDXXI. aat MDI. aat ntmm> 

aae falsnro ette apparet, niti forte urbit nomen corrnptoro est. Editio 
•ononientis anni Ml>r. commemoratnr a Funccio 1. c. § XXXIlf. et in Fa- 
bricii Bibl. Lat» tom. III. p. 183. et ab editoribns Bipontinfs p. viir., sed e 
Menrsil tantnmmodo aoctoritate, ot iridetnn Nemo certe hnins edttionis 
profert titnlnm. Ebertns et Schweigerns I. c. eam ignorant, neqne ego 
eam Inveni in nlla bibliotheca. Si Brixientis III., qoae prodiit a. MDI., 
nt doae priores oditiones Brixienset cnrata estet a Bonino deBoninis, 
hanc iatelligendam o»»o pntarem. Nnnc haereo dnbius, qnooiam in hanc 
rem incidl tnm demnm, enm iam reddideram edilioaes vetores qnae e com- 
pluribns bibliothecis milii fnerant mistae. 



Lziv PROLEGOMENA. 

quattoor priaa Coaaeatari^mm capitei nec aagni rant aoaenU. Prior 
aatea ille codex scholia videtur contiouisse qaalia leguntar in cod. Em- 
meranensi (ES), et in uno codice L GronoTii, de quibus vid. supra 
c. 1. p. n.: de priore eiusdem inscriptione conf. c II. p. zu. Alterius co- 
dicis inscriptio C^i excipias scripturam clari^ de qua vid. c. I. p. m.) con- 
renit cum ft-agmento GronoTii, de quo vid. iofra d). 

9) lacobns Gronovius in praefatlone (cf. p. lv.) dlcit se duas 
huias Commentarii contuUsse codices antiquos et in Saturnalla nonni- 
bil ex chartaceo Ms. aarsini allevisse. At idea ad Commentarios prae- 
ter duas ilias membraaas saepe *) citat tertium codicem cbartaceam, 
praeterea noa raro ") Oxoniensem, ut qoattuor Commentariornm codices 
Mss. cum habttisse appareat, quem numernm ipse confirmat in adnolatione 
ad Comm. I, Sf ^^* ^^ ^^ ^■'^* ^^f ubi ad ea pervenero quae e codi- 
cibas Leideasibus mecum communicavit lac. Geelius V. Cl. Ibidem dis- 
oeram de iis quae e codicibus Anglicis enotavit idem Gronovius, quoniam 
neqae ab ipso sunt edita neque ad emendandum Macrobium adbibita. 

b) A me vel ab aliis meo commodo excussi. 
1) Bambergensis (B), in membranis formae maximae^ ut videtur, sec. XI. 
et XII. scriptus, (M^ IV, U.; ia catal. laeckii N. 87A.), continult olim 
XLIV. follisy qoorom quaevis pagina continet lineas XLI. vel XLIL iu 
biaas columnas divisaS| Ciceronis Somnlum Scipionls eum Macro- 
bii Commentarils: sed nuno codex est mutilus et continet tantum 
XXXVI. folia. Habuit enim quinque quatemiones duplices unumque 
simplicemy e quibns tertlus intercidity et quintus deinde anle quartum 
posltus esty at codex a lib. I. c, IS. § 14. verbo PAylteoa (*) transeat 
ad libri 11. c. &• § 10. verba: (***) frigori$ vel ealori» geinniom, et a libri 
IL, cap. 15. § 11. verbis: cttm msl duUe appeUomat (•***) redeat ad lib. I. 
0. 10. § S4. verba: (**) sleilanim olia» iuterveatu»^ et a lib. IL cap. 5. 
§ 10. verbls: pre$9i$ nimietate vel (***) traaseat ad cap. 14. § 11. verba: 
(****) uen aUud quod^ et omnino desiderentnr verba: (lib. L c. IS. § 14.) 
(*) vsro id eH naiuram plamtandi et augendij usqae ad (lib. I., cap. 10. 
§ S4.): $ed harum (**)• A compluribos iibrariis scriptus esee videtur co- 
dex, aeque eodem tempore. Graeca verba scribantur literls maiusculis 
slne accentlbus. Compendia inveniuntur satls multa, etiam o pro con, 
ia posterioribus quaternionibus plura qoam in primo. Orthograpbia ea 
fere «st, qnam ascivi In scriptoris verbis descrll^ndis. AUquando scribi- 
tur aput $et habunde eolampata, alia similla, semel (I, S, 8.) aputegium^ 
et (I, 4, 5.) gragi$. Verba Clceronis ubi a Macrobio snis comraentarlis 
inseruntnr, saepe non Integra inveniuntur, sed prlma tantnm et ultiraay In- 
terposltis verbls: u$que ad, Fignrae coraplnres appictae sunt. Tabula 
qua refUslones demonstrantor Oceani nata esse vldetur ex ea quam buic 
voluminl addidi, sed misere corrupta. Contuli cum ed. Bipoatina. 
S)FrisiBgensis 164. (C, i. e. Corbinlanus), nanc Monacensis^ aen- 
branacens sec. IX. , contlnet foliis XXIV. formae quadratae Macrobii 
Commentarlorum in Somnium Sclpionis partem a lib. L cap. 14. § Sl. us- 
que ad libr. IL cap. 9. finem. Ouaevis pagina coatlnet lineas non divi- 



«) Conf. I, 1, 6; 6, 6; 6, 85; 9, 3; 10, 16; 16, 18; II, 1, 1; 2,.1T; 3, 
4; &* 27; T, 10. 

>) Conf. I, T, 8; 10, 10 et i«; 14, «; 16, l ot 16; 90, 21; II, 5, 81; 
0, 10. 



CAPUT V. Lxv 

sas XXVni., stilo, ttbno oolore, slgfeftlMy e qtsAbx» prina et iillteii qnae- 
^e exeerraiil in misiiieai biale llaeis llniitaliini. B serlpliira eolllgae 
codlceoi tton ab. nno quldein Ubrarlo eed eadem aetate totmn esee eza^ 
ralaoi. Graeca ecrlpta sanl Ilteris ainciallbiu. Cetemm ealle negtlg^ter 
esi scrlptasy el malto omtssa sanl, qoae solenl sapplerl In margliie. 
Praeterea Ibidem saepe notator argamentam: prlnelplo adscrlpla sSnl 

haecce: MaerMuM ko tet M e«f Istsrpret 'toniiiiortim m Asc Uhro rfe 

d^ermUia ttellsmm et ttrfemm €ttrp$o (fort. eavplo) es ipnm$ Ubri$ prv- 
deater Setpiostt . opeeoltptm 9iuim m tonmiit eotttpesil mtefpreforl eiiraolt, 
es evMit (forl. el Aiiiiit) etiom tetpfoiiM (snp. add. oerfrit) adJIUmm tomnta 
ttarrottttt miilta mieruii^ ui eorum inlefpretatto aique tolvtio iJ6ere ififfeiirral 
et elarefcaf. . . De qolbas Tid. c. I. >• ii. Prima ootflcls pagina a libra- 
rlo Tacoa rellcta esl. Legantar aatem In ea posteriore . aelate scrlpta 
baecce: „lsle llber sanclae Marlae el (Sancll Corbinlanl^*; el 
praeterea partlUones qoaedam pbilosophlae el phjslcae, laterpreiatio to-> 
els alleisiff, magaam^ue schema InterTalloram maslcorom. In allera pa- 
gina legilar InscripUo: BX LIBEI8 MACBOBU DB DIFFBBBMTIA 
aTBLLARVM BT SIDBBVM; QVI (sic el hlo el hifra legitor pro 
QVJD.) 8INT STBLLAE. QVI SIDVS, a correoloris^ «1 ▼Idelai', nNUin. 
Faolo laflra (antoi 84.). ab Ipso llbrarlo insertam est: 'DB CIBCIS ET 
8PBEA, el f i7. anle ▼ooem Gsiitamr VBBEA CATONIS VBL SGIPIO- 
BflS. Cap. 15. § 6. pro Torbis: Qiitbiie anfem parfiftitt soiltaesm mfertecef, 
tnperiiit iam relafiim eif. Haec de laefeo, ezcerptor ea ad qaae pertlnel 
Ulad: ttrpertiit iam relatiim etf, hac transtalU ex cap. 1S. § 1.>.ul legator: 
f emperaref. Bi iia loefeMt eireitlat sodtaeiim oMifiiae etreiimjlesiofilt oeemrtii 
ombieiido eompleettfiir .... CMiat ferminoe attm^itam relin^il. Seqoltiir in- 
soripUo: DE DECBM -CIECVLIS, el anto cap. M. § 9.: ITBM EIV0DBM 
AMDBOSn M*ACE0B1I Dl{ SOLIS MAONITVDINB. In fine (lib. IL 
c 9..§ 10.) omlssls TerbiS: quod doeirinae prppotiftim oofi miniit m §epten- 
fibat opparebif, iegitnr ?erbis qaibasdam (ol in allis codd. el edd. ple- 
risqae) ez c. ie. { t. hae annexis : fiiae tii fom paroo magna eme nott 
polerif , iif eewlenfiit pofiiis eonteienfiae praemio gloriam nom rtquirai, Qaae 
▼idenfnr esse inslituts, nl commodas pararelar flBls, neve qaidqnam in 
bis oxcerptis deslderelor. Dno altlnia folla forlasse panlo poslerlos 
qoam reliqua sant scripta. Contlnent llbri II. capitls 9* finem com figura 
ei qoam e cod. F recepi slmiliy praeter qaam marginl appicta est alia 
minor atqoei simplicior. lialla dislinctloae liMta adianguntor Terba lib. 
I. cap. 3. § 17.: Si fuio /orfe quaerere selif , el qaae seqaantm' «sqae ad 
capiiis ftnem> el additls qalbasdam figoris, sednulla inscrlptione/ ez- 
cerpla qnaedam e Plinii Nataralis Hlstoriae Ubro IL, ed. Sillig..S ^*-» 
§S Sf-44., SS B9 el 84., el inserta InseripUoOe: DE ABBIDIBVS BAEVM, 
fS 59-6L, S§'^* ^^ ^^*» f§ ^«^^-1 §§ 71-80. Contuli oam ed. Zeun. 
9) Frisingeiisls 109. CF)» nuao Monaceasls, seCX ei XI.y membranaceusy 
roliorum LXXXV. rormae quadratae, quonim pagioae tere conCinenl li- 
neas XXXIII» aon dlTlsas, nullo colore ductas, in margloem non ezcur- 
rentes. Contlnel fDliis I-XXXIV. Boelhll commentarlos in To- 
plca M. Tollii Ciceronis, el rolils XXXV-LXXXIV. Ciceronis 
Bomninm Scipionis oam Commentariis Macrobih Sed bas par- 
les non ab iBilio ftiisse conionctas d rolium XXXV. ab alio quodam II- 
brario in locum lislii absolssi saboHtolam esse patel el ex scriptaray qoae 
IB primis foliis XXXIV. yeiaaUor in folio XXXV. recentior^ eoeo ▼Idea- 



Lxvi PBOLEGOMMA. 

toff 4MB iB rtliqw MdleU pute, et • «^to otaotoC» fotti XXXVL Ot 
Mqttonii«tt, ol -ex Inaeriptloee : ,,Llber isle- tattoftae M eriee oaac- 
tiqne Corbinlaiii Frieing.S qnne legiftar in foliie.I. et XXXVt Sed 
ne conmentnrii quiden Biacrobli ez nno eodeniqae iiMite fluzenwt. 
Naniqoe uU inelpit eod. C, (Hb. L cap. 14. § Sl.« foL Llil. ▼.) ezalant 
reliqaiae inacriptlonis mbro colore plctae, a correctore, «t Wdetiiry de- 
letae; Cap. 15. { 8. eadem qaae in cod. C Inserttntur^ Cap. SO. § 9., nt 
itt lllo, legitttr inacrlptio: DB SOLIS MAONITVDIMB. ReUqoae iUittfl 
codlclt Inaerlptionea in hoc non .InTeniantttr. Finla Ilbri L, qui In lilo 
non notatar, in hoc ab antl^tta niana aignattts eat poat llb. 11. c. 1. § 1., 
aed a recentlore naaa stto iooo. .Ubl cod. C deainlt (post fol. LXXIV. r., 
llb. IL cap. 9*9 ttbl recte, nt In iategria et plenia codiclbtt8f legltiir: 
magna etfo noa poterU^ quod doetriMae pr&potitvm noa mimue tn taquejUibua 
appar^U.^f inaerltar, at In iUo, para poaterior capltia S.- Ubri L, et 
delnde addantttr eaedein iigttrae eadenqae ezoei^pta Plialaiia, aed ordlne 
pauialam matato. VideKur enim Jibngrloa aaaa ease codice ettioa OBum 
f(^am exclderat horum ezcerptornm aUqnam partem continenfl, qmm 
delade allaa qnla In fotto fleqaentl sappleTlt: nlia qaaedam eoram pars 
in codlcia foUo eztremo floppiela est. Vei ez liifl qnae modo retaU elu- 
cet non ez Ipao codice C, aed ez aUo hulo almill) flaziafle medlam hoiufl 
codii^ pflrtemy idiiue coifirmatar ipsa elnfl condltlone, enm hle non 
tam iaonnoflna fllt quam Ule. Beiijinae eommonliirionim pa,rtefl ez aUo 
codlee dopupptae annt, non ab eodem Ubtarlo, fortaaae ne eodem ^ul- 
dem tempore acriptae: nalla tamen poat aecnlttm XL: nam.ne In ez- 
• atrema quldem parte, quae poaterioa flcrlpta eafle vldetor, ea «ant flcrlp- 
turae «ompeadla quae iaferiorem prodant aetatem. Finem ^sommentario- 
rum nnlla anbflcripllone algnificatum ezclplnnt praeter ezcerpta Pllnlana 
quae anpra memoravl fol. LXXXIV. ^. nonnuila cf« eoniuneUonibue «le- 
«enlomm, quae laclpittnt.a Yerblfl: . Ejt ki$ ergo IIIL elomeniin fluni eon- 
iuneUonoe dmae .modimtao. JllL immediotae^ et dealnunt In haec:' fso aqua 
et terra una^ «t •u^iMta detcr^io' doeet. Seqoltttr folio LXXXV. Bi^po- 
flitio de horologlo, quae.lnclpit a ▼erbla: Aem ^«aeftlti ardumn et 
pmroUati noffrwe onerofom domtne «t ne praeeeptor v en er mn de mefcoamut 
dum quae poHue oeetra volttntot ifeetjnettt, eMtfnt eontffltnr. Ardum quippe 
eet mtto Aorologtft, eed fctln ntllif, et dOflinlt in haee: Hie itm dietie proba- 
tur et faetum iUud laudakHe eeee e^ ifictnm abkine noetrum eredibile. Cni 
aubittttguotur achtnuiU qttaedam. ad logicam pertinentla. DeacripUonea 
In hoc codloe Invettiutttttr eaedem iere qnae In ceterity aed dUigOtttlttt 
qnam in pleriaqne aUla tnnt deliaeataey ut iade detamptae tlnt mazima 
ez parte eae quaa hnie volttttilni aubiiciendaa cttravi, inprlmla- ea qna de- 
scribantttr. reftitionea oceaai. Seriptttrae compeadia ia potterloiie parte 
tuttt freqaentiora qoam in priore, ted nntqaam iegltar 9 pro ne, vei o 
pro eon. Litera jf toiet pnacto tlgnarl, Itterae m et i patdm literfn m 
et n lafra liaeam adnectttotttr. Contuli cum ed. Zeun. 
4) SalltburgOAtit auiicua 38. (S), attttc Monaeentlt, membranaeont 
tec. XV.y coBtinet IdUit CCXXXin. et Saturnalia et Commenta- 
ri>ot in Somnittm Sclplonlt. Codez ett nithtlttimnt: omatut ett 
pictnrlt margo pagiaao prlmae, et iiterae inUlalet tlogniomm Ubroram 
coioribttt auroqtto. . Sciiptttra non elegans qnidem aed iectn ett fkdiiima. 
Videlur hie flozitte e oodioe iam-oorrecto; et aaepiat ^ttldem qnam ce- 
terl mei codieet eongrttU oam veteribnt editioiilbiit, proplor tnmen qnam 



CAPDT T- Lxwi 



hlfr- etl librta Mliotiktti mm iierif tia. Hesia libfMii nmt niliU Me- 
lBm> iiiliil mtfxm sovipiBei eel. Uhi AlseiepuiCoa eoripiwie erMl iadi- 
candee, plenmvaB aiAer» eltHri ieiqfiiiir ftddlte fftnioalft eei, WafniiMa 
finieetar in Mii CLVl/paiina priore. la eiaedoM foIU pa^a allera 
•efc orMs olioolam. «ii^ilSBmin designaae: inflra piotiun esl eerpua haaia- 
anm cniiw eingnUs memMf iJUioripta •nat eftmnentomm nwnJBa appeeita 
▼ooe Mtcroaotmat (of. Gomm. 11, 1$^ 11.). CUeronie Somiiium 
Soiplenie jo hoc codioe. noa legitur: Macrebii CemmeDlarii inci- 
piunl a fol. CLVII. Quae Ue ioeerta snal verba OiomnMii% ea admial in- 
tegoh nibro plenimqhe ooiore piota. Oeeoi^tlones In maiisiUie delnea- 
cae nUiU eontlnenl siagnlare. la calee lefitiir: jBarpielemaeat /«11. 
Ilat ejrfe0rtp««t /iorenttae, iil ex «edice Floreiilitte hee exemplar fln- 
. ziene .videalnr. Comuli eam ed. Zenn. 

^) Parisinue (P vek PI), Regine «391., primnm Pelri Pttheet qnl eum 
eommodavU Henr. fStepliBno, poetea Colbertinue,*a Theedore Preeeel 
V. D., fui enm eoatuUI cam edic Bipootina, in lilerie ad me datie eic 
deecribitur: ^Coatineatur 1) Macrobii Ambroeii Theodoeli in 
Somnium Scipionie Commentarii lilnrie dnobue^ad eaieem enbUci- 
tiir Somnium Scipionie; S) Eiuedem Saturnaliorum Ubri e.eplem. 
le codez memhraaaoene uadeoiaK» eaecnlo ezaxmtne vjdefnr: esl antem 
liber lierma quadrata eatie elegnnter ac nitide ecrlptne; commeirtarii ia 
. Somnium una, flaturnalia binie in eingiiUe paisinie columnie) eed ab ea- 
dem. manii.<^ Commentarionmi iaecriptio eet: MACROIUI AMnROSH 
THBODQS.» V.C. RT INL. COMT. EX ClCftRONIS IN 80MN1VM 
SCIMONIS* Quam ioecripUenem hie poeni, quia, cum Commenfarii 
iypie describebaiitur, milii aondum eral nota: addenda erat pag. 13. 
Do enbecriptione libri I., in qna commemoratnr emendatio Sjmmaehi, 
egi anpra o. IV. p. zLvn. In primis Commentariomm capitibns saepe neris 
eeatentiis tribnnatur ndvae Uaeae. .Verba (I, 17, 5.): ToUu$ mvndi a 
etcmmo m tsittm dillgenB J4 hsac, ezoipinnl verba (I, 20, 7.): iure e&r oeeii 
Moeter: neqnO aUo loco inreoinntnr omieea. De orlhograpMa allieque 
mlnnlUs nibil mecnm eomaranlcarll vlr doclissimus qiU hune codlcent 
ezcussit^ qnod nl ei viUo vertam, tantum abeer^ ul* gratias ei agam snm- 
maa, qned a me rogatns, iil verba Oraeea qnam dliigentiesime descrl- 
berel, el praeterea alogulis qiUbusdam loeis qnae in oodico legeren- 
uir enotaret^ ultro cinm perlnslraverit totum.. ReHqna vid. infra (III, 
h, n.). 

d) Behdigeranae (Rl), membranaeeiie eecnU, nl ▼idelnr,.Xllf., eontinet 
foila LXL ftnrmae mlnimae, quorum primnm el ultlmnm sunl Tacuh, nisi 
qnod in primo, sed seculo XV. vel XVI. demnm scrlpturo, legitnr: Ma- 
erohtas ^it ottronomta. ' Secandnm folinm variis deseriptienibus ad 
aoiis et Idnae defeetiie speeUntlbns impletiim est. ki reliqnornm qnnvis 
pagina snnt lineae XXXIIi. non- divlsae, nullo coloTe eigoatae, qnamm 
prima H nltima qnaeqne excurriiol In margiaem nna Hnea llmitatnm. 
Inest eiperonls Somnium Scipioale cum Commentariis Macro- 
bii, quomm niUI omnino deest, quum quae a Itbrnrio ftterinl omiesa ab 
aUo qimdam dUigentissime oint enppleta. Scriptnra est minnscola, com- 
peadia satls mnito (Inter qqae etiam oiovenltnr pro coa), vel ad tota 
▼oeabnla pertinentia, ut eed^a pro eecunda. Orthbgraphia buius codicis 
muUii babet slogularia. Nam fere scribitiir mifrht papitctct «tmiilaohmm 
planicief «medas heoe htfdem ealun^ia dompaam alia. Sapra verba 



LXTiii PROLBOOlfENA. 

Cfraee», al !■ pleiltqie eeiieibae «veiallNe IHerie •eripte» aaepe tlteris 
LAtiBis netetVy qne node eiftl legenia. Prieri C e iMeat^rlonwi* libro 
pmepoeita eel iaecriiKi^: iueipit Coaimealttm Mm^rohii ^mfrrotj i 
MENICRnslIs; ie vm rid. cap. L p. ii. Cbl iaeipil codbz C (1, 14, tl.), 
•olilo maior eel lilera-' iaiUalis, eed in Ipoa liaea.' Spatia vacaa •fere 
Biilia inveniiuitar. DeeeiiplioDee nesligeoliae eoal deUDoatae: compla- 
ree (ol ad 1, M; il, j9.) iDchoatae laalam enol; In libri 11. capllibaa 
primie argumealum eaepe ia margiae adeeribitar, la ^ oo praettrea legan- 
tur perpaaca «cliolla ad philosophiam apectaalia. 
7} Rehdigeranoe CBit), membraDaceae •ecali Xl'. ^01 Xn.y foliorom CX. 
formae quadralae, «noiiim «uaoTla pagioa habel. XXIL liaeae aon diri- 
•ae, Duilo colore 8lgaala0| ^aarum prima el oltloia quaeque excarraol 
io marginem binie liaeis limitalum. Coaliael Somaium Scipioais 
cum duobne Macrobii Commealariorum librie el qalbasdam ad- 
ditamealis. Nam finte Somuli Sclpiooie (fol. VI. a.) excipll Cotmo- 
peia. i, geniinro mmndi^ qaae deecriMlur dellaeala qoadam figinra cui 
addila eel ezplicatio, deiade •eqiuiaAir Iria •chemala, qaorum primo aate 
pculoa ponilur fabulamm dlTiaio (cf. If t, 7 cqq.), secuado •omoionim 
divisio (cf. 1, «.), lertio microeoamue iu homlne^ (cf. II, It, { ll.), el 
carmen Germanicum quo loaDni' Apoololo 4&ommendalnr D. Mari», ioci- 
pieae ab his Yerbie: O Joktmnm vii gndon nn pUg «e| ifiaer mader: A 
folio IX. demum incipil Commealarlorum liber I., oui (ad c. 8.) iaoerta 
esl diTlsio phiiosophiae. De eioe •nhscriptioae ad Sjmmachi emendalio- 
nem periiDente •npra (cap. IV^ p.^ xlvu.) egimne. In fine .libri •ecnodi 
oulla ,ecl •ab^criplio. SoqauDlur ^lifNW qaaedam. Bxpoailur primum, 
quid •!! modioe, deiode quid Yellal oomlDa' diecipllaanim , philocophlae 
grammatioae rhetoricae dialeclieae arithmeticae muoicae astrologlae: 
donique adduDtur tabnlae qnaedam arilhmelicae. Praelerea mnlla io hoc 
codice leguntur •cholia, el breriora iater liaeae inflortay quibiu lam •in- 
gui(i verba explicanlur (Oraecay ulin Bl^ Latiaie iiterie reddlta) qnam 
eorum oexus: el loogiora margini adecriptay eaqoe daorum auciorum 
(usque ad.Iib. I. c. S. § -Ifi.)^ deiode Iriook Ab noo iaelpidis^lmo modo 
explicaotar oomina l^roprla «), ab oauiibae •aepe citaatur libri aaori, ut 
(ad I, 3.) •omoiorum exeoMMa ox Uo affsruatary el •criptoree eccleeia- 
•ticiy ul Augu^tlnu^ cilalar ad I,^ 9. in iibro Bxameroo, el ad 1, 
U, 10. io libro IL de ordioe; praeterea 1» «^ lt$ I, 0, t; ty 10, 1; I, 
It, 9.; Hierooymus ad I, 15, 18., Gregorine ia Dialogo ad 1,1^4. 
B •criptoribuA medii qaod dicilar aevi ckaalar ad I, 18, t. Helporicae 
io arte calculaloria, el ad I, tO, 9t. Ouaeelio Adelbaldi Aore- 
lieaei^ ad 0erberlum. Praetetea videiar reepici ad Saluroalia 
(ad I, It, 4; I, It, 5; I, tO, 11; I, tl, 5.). B Latloie veteribne cjtaatar 
ad I, t, 10. Liviua, ad 1, 0, 70; Priacianac, ad I, Ift, 11. Pliniuc 
Secnndne, ad 1, 14, tO. Chaicldiue, ad U, 9, It. Martianac; e poe- 
Ue Virgilias ad 1, 0,5. el ad II, 10, t., eiuedom veren^ (Bctog. lir, 
103.) nomine noa addito ad II, 7, 18., el Hjrgiaua ad II, 5, tO.; e 



tocit» 



«) Ul ad I, I, I.! Plotoa liiftltor lalam, inde Plato dietn$ a lolt- 
..wtae kumeromm: primum tnim fuii ofJUsla, doindo voriit $6 md phUooo- 
phiam; etibid.: Cicero «ocafttr a( Aafttfii /aeiet. taae, tctViGel ^vod ro- 
tundam faciem Aafterel imtar eicerity fui etl rof ifndiis, ef pallidam eo ^tioii iti- 
flut iladerel taaleatiae; el ad I, 9,3.: iPiciinr auiem Spienrne qua$i eit- 
per porcoM. Nam Gmeoe EJU onpor XTPOC pereae dioOnr. 



CAPDT V. Lxw 

Onieeic eMlBeiioniiitiir Plalo td I, ^, 70"; I, 8,- 10; II, 14, 9; II, 15, 4., 
ArialoCoIeo »4 I, *8, 70; U, 14, «0; 11, 15, 4; II, 15, S7., Brfttoatfte- 
neo ftd I, 90^ 90., Ptolenaeiie ad II, 5, tO. 8ed aaetorem Graece 
Deodvitse apparet e scholio ad 1, 4, 1«: CKOnOC Chmot OraM et 
Latine Mciivr aerjet tmde cremea dieUnr eeriee umpomm, Cetemm haec 
Miioiia opeetaot nrodo ad pMlooophiaai , nodo ad phyaicaa, ail seogra- 
pUam, ad astroaoBiani atqae ad geoaietriaBi , qna in re coBgraont cum 
excerptie illis GroDOTiaiile qoae ComnMBtariit aabiecimas , ubi etiam ho- 
rum scholioram ezcerpta quaedam ' posoimas. ' Scrlptara codlcls fere 
eadem eat qoae codicls F. Eodem modii a bt i ooBinngaDtar com llteris 
m et «. Siipra Uteramy plornmqae ponitnr paBCtom, litera i .fore ohl- 
qae notatnr apice, qnod.anam me reddft daMam de codicis aelate: nam 
scripturae dompendia, qaamyis non sint rara et ad totas aliqnando to- 

ces eztendaDdir (ut d> pro dicitur^ g\ pro igttMr^ H pro enJm, ft* pro oii- 
fem, p* pro posi)^ dod tamen . eiasmodl suDt, ut prodaot aetatem secalo 
XI. mlDoreiD, ut saepe pooitur pro u$^ Dumquam pro con. 

Qnldquid de codlcibus RehdigeraDis proferfe mlhi licuit, id debeo 
summae liberalitati F. Haasil V. Cl. Collati suDt cnm ed. ZeiiD. 

8) BeoedlctobureDsis 11 S., diidc MoDaceosis (M), membraaaceus 
sec. xn.,formae qnadratae-miooris foliis LIII-CHT. cootlDet Somaiam 
ScipioDls cum CommeDtariis Matrobil. Illud a maau recenti In- 
scriptum est: Somniu^ Scipionit auctore Tullio, bl (fol. LVI. v.) a ve- 
tnsta maDii: Macfobii Amhrosii Theodom.orinqriiit incipit eommentum in 
Somnium Scipionis, qn)ie iDscrlptio addeoda erat supra, cap. I. p. ii. Nnlla 
praeterea Id eo legitiir iDscriptio. Descriptlooes adsuut eaedem qnae In 
aliis codicibus, sed ininus accurate facta est descriptio refUslounm 
oceaoi. Primo libro passim adiecta suDt.schoiia. Hlc codex Dulla Id re 
sirailis est codicibus C et F: sed adDumeraodus est iis qnl n, 11, 1. 
habent verba ClceroDls: Quid autem interett . . . melioree fuerant viri. 

9) TegerDseeeosis 1471. (T), dudc MoDacensis, membranacens sec. 
XII., formae mibimae foliis LXlU. continetClceronls Somnlnin Scl- 
pionis cum Commentarils Macrobii. lilud iDclpit fol. I. a cap. 
III. § 9. verbls: >lef« repreM^ et deslDit fol. III. v. sioe subscriptiooe. 
Neque olla iDscriptio addita est CommeDiariis. Literae iDlClales fere de- 
sideraotur. Ubi incipit cod. C (I, 14, tl.), In margiire legitur: iVtme 
fracfiif cfe aJtfronsmia. Vbi desinit ille (post*. lib. II. cap. 9.), nihil Inserl- 
tnr, neque leguntur verba: uf confenfui . . . requirat. 

In his codicibus (8. et 9.) lam anno MDdCCXXIX. coDtiill CiceroDis 
Somiiium Sclpionls cum ed. Manbem., ct CommcDtariorum lib. I. caput 1. 
cnih ed. Stoer. (s. I. MDXCVII.). Ex hoc specimiDc quum iDteliexissem 
codicem T cootlDere Dihll singidare et e codice M apparatum crlticum oon 
nisi corrnptells augeri , In tanta 'codicum msa. copia hos amplius perscni- 
tandilabore snpersedendum eaae putavi. 

c) Excnssl ab aliis, sed nondiun ad Commentarlos emendandos adhibiti. 
1) 8. Galli (6). 1n Fabricli Bibliotheca Latlna tonu lU. p. 185. I. Ang. 
Ernestlus: „HRbeo, inquit, exemplum ed. Gryphianae t^ MDL., cui 
adscrlpca est varietas lectlonis e msto. monasterii S. 6a1li.'< Hoc postea 
▼enit In- bibliothecam A. 6. Crameri I. Cti, qnae qunm dlstra habe- 
tur auctione publica, emptnm est ab Eduardo Osenbrfiggen, nunc 
professore Dorpatensl et Russoram Imperatorf a conslllls aulicis , qui. 



x% PROLEG0MENA. 

qaae eat eiot luiaiultM, id altre Kilfai ai aie BLrft ^eitioet mteni ^- 
lietas leeCiDiiii taBtum adl CicerQrofeSoiiiiiiaBi Seipioote H otf Ma- 
crobii CooioieDtarioi. lo charta qoam froocr addidii; ii qoi hooo ii- 
brom compegit ab A. 6. Cramero oeripta leguator baecce: ^,001 in 
margioe libroroo^ io Somoiam.Scipiooia e yet. Me. S. Oalli yariaa lectio- 
noi adicripiit, Yidetor idem ille A. F. Fraocke ftiiiie, qai oe io averoa 
titoli pagioa poiieiiorera koiui exempll ftaiiiO profitetor. Ddleodom est 
SataroalflHU oon eandem fortanam obtigiaie.'* Sed vereor, ne erraverit 
homo doctiiiimai. Nam quae ia ipoo libri titolo icgootar ilterae, M. H. 
Ck, oao efoidom putaTerlm ocr^tai ab eodem jiai ioripoerlt iliai Toriafl 
leictlooei. Contra tt maoa recentlore profeeta eoie* Tideatar ea qoae le- 
gantor in altera eiuidem Mii phgiaa: ,,A. F. Francfce 1. C. C« Soc A. 
B|. 171t. Londioi Ang. lt« die.<< In pagina 8. a^ eo qal codicem ex- 
coiiit icriptom legitnr: y^YariaOtiae ez Mio^ Mooaiterii S. Galli.'* 
Praetereay ubi inclpit Cbmmeotariorum liber |. (p. 19«) , legitur io mar- 
gine: ,,In hoc mi. ioicrlptionei • . . oec distiDgiiuntur.*' Quae iateriecta 
erant, ot alia compluray iont praeciia. RuriUi, nbi ioclpit cap. t.y 

. (P- 13.) legitur: „1n ms. cootinnatur,' ut omoia capita.^' AUoqui de co- 
dlce ex qoo iumpta est haec Yarietai lectionum nihtl traditum eet: sed 
iatii booum enm l\iiiie apparet, et dilige^tla iUo quidem tempore egre-' 
fih videtur cise excuiitti. Ceterum noo idem eiie videtur ac Gero- 
hardi co4.ex S^ io Bibl. Sao - Gaileosium No.. 65. ieryatui» iec. XI. 
exeuote icrlptus. Nulla certe io Sooioio Scipiooii a yerbii c. II. § 1. : 
coacia per me • . Oique ad c. 111^ § 7. ct eae magnitudinety iodicatur la- 
cuna^ quaiem io illo eiic Oianoui retuiit ia praefktiooe ad Cicerooii 
de rep. fragmenta p. xxrv. 

9) Berolineoiii (Ber.)^ membranaceui iec. XIIL, cootioet Corameota- 
rioi in SomDLum Scipioois. Additae suoi descripiiooei , maximam 
partem diligeater dellneatae , eed mious accurate depiogitur iitui terra- 
rum in ea qua demooitraotur refuiiooei oceaoi. Satii negligenter scrlp- 
tui cit: iaepe aote literam i legitnr e pro t, ut tmitaoto pericia ticui», 
et. t.pro 0, ut /afiatinfpttienf; pro o iaepe habet cJk, noo iola in 
voce archanum, quae slc scribi solet etiam io allii codiciboi: verum 
etiam alioqui iAepe additur A, ut io perAenatf coikereettcr fte^Wetat &iff- 
dem: contra omittltur aaepe io voclbui Graecli, ut legatur: Ypocratee 
ejperae al.: pro pA iaepe habet /: interdum • pooitur pro x, nt egtimui: 
pro mn habet nn, ut tonnium eonniaref cootra mpn io caltimpnia con- 
fempnere. Collatni eet cum edit. Bipont. Uique ad lib. I, cap. 19., f 14. 
Nam uiqne ad hnoc locum perveDerat vir doctiiiimui Hoinapfel, ai^- 
periorom Ordinum Berolioi magiiteri cum lo. Fraonioi vlr clarisslmui 
mihique amlcissimui in bibliotbecam Berolioeoiem a me rogatui venit 
quaesltum, quae lode studiis meis Macrobiaoii iubiidia Ciiont petenda. 
(Cf. cap. IV. p. Lvii.) Mihi ooo tanti ciio videbatur, ut hunc codi^em 
naque ad finem curarem cum exeqiplnri typii descripto confereodom, 
quum congrueret plerumque com aliis meis, ioprii^is.com cedice P, eC 
duoboi tantom locii (I, i, 16. com vetoitiiiimo P4; I,.8, 7. aolai) 
rectiui aliquld quam ceteri mei codicee ioppeditare videretor. Eiaaqae 
coosilii mioime me poeDituit^ postquam perspexi ei piaoe gemioum esie 
codicem Gothaaum. 
Hic oodex Gothanna et qui aequitur Darmatadieniii excuiii iant 

a F. Qaanno V. Cl., qui, quae eius eat humanitai, ut iupra commemomvl, 



CAFOT V- Lxxi 

mikk wUtP^Btaai editfMite pci«Eifl exempteri Ib ^bo aUigeBtteaiiBe adno- 
teveiiu, ubi eodicea illi «I» ee Aieereferekii} libenni eiue mili eoncedeae 
IMIB, el jkdiietau ^x ipetais btUiolheca eodifefli BMia aoriptiiai luver me 
firuln eoBln lieeBte emptjum in mMtiooe pnlilicny f«o pro voAntate men 
nlerer. Hne oopiner. ai nli iniUo ad manum mihi fliiaoenty iree hi ccidicee 
•peaitne pertwtmUn ntque eocniti« eeeem ndnnmemndi: eed ■epCem primne 
meno editionin plngnlne e prolo inm prodiet«nl, appnmtiia critlca« nd reli- 

I €ommeillMrionim ia Somnium Sclpionis. pArtem tjpogmplio inm emt 
1, itnfim nihil milai relifnnm Aiit, nisi nt, com opeme eo ipeo tem- 

per nlifaod tempna eunm opne intermitterenty nppnmtiim criticnm -nd 
mo remitlendnm cnmrem, ut iade n pngina IIS., L e. a lib. L cap. SO. § It., 
ai non omnin, id f nod apatiom non permitteret^ at praecipaa inaerierem. 
Deecripeit hoa codicea Oaannua in pmefiitione ad editionem fk*agmento- 
mm Cieeronia libroram de re publica p. zxi. aq. Oaam eiaa deaerfptionem 
hio ponam additia iia qnae nddenda esae yideantar. 

3) Gbthanua (I i. e. lacobcii) y,in Bibl. ducali aenrataa, in membr. aaec. 
Ure X11L acrfptua cum Somnio. aiana Macrobii Commentarium 
complectenc: de quo nccumte Incoba Beitr. nar Uteren Littemtar d. 
hemogl. Bibl. nn Gotha I» ^ p. H^** Ez hoc cedice llnre eadem quae e 
codlco Berolineaai repperi enotntny ut «on dobltemy quin ex eo- 
dem ntquo illd mnnnverit fonte. Succedit ergo in locum illiua^ ut quid 
in hia oodicibaa legatur, ubi .diacrepeat quidem inter ae ceteri codices, 
requimtar tantumaMdo a cnp. J#. i 1#. uaque nd cap. 80. § IS. Veraus 
ftnem Hbmrina, qoem videtar a^aibeadi taedium cepieae, mnlta omiait, 
qnae dlligenter notavL 

4) Darmatadieneia (D) ^^lbi. Magni Daoia.membr. •aec. X1L vel X11L 
nilidiaaiaM acriptuay pmeter Somnliua ItoL 71, b« Boetbii Inetitutionem 
nrithmeticnm, Macrobii Commentarium in Somniam fol. 75, a. et 
nlin qnaedam continena. laacribitur Somainm: Spnmiwm $tiphni$ H 
IWU deerctM ejrosrptum ex Ukre •ejrlo 4% re pubUea, Scrlptne eet co- 
dex ab homiae lingoae quam imperltieaimo el omxfme aocorde, qni non 
oolom malta inepta exhlbuit, aed eiiam multa omiait vel bia acrlpalL 
Neque codicis, quem deacripaity mannm pempexiaee nbiquo videtar^ unde 
fnctom, al pro genuina lectioae aaepe monalm exhibuerit, ita taaiea 
eomparaU, nl qvid in exemplarl, quod aote ocoloa iste. habnerit, legere- 
tor, facile ioteiligatar: qoare la antiqnioribna et bonae nolae codiciboa 
referendua esl. . Pmeterea igadrantiae libraril snccarrit alia maoos mi-» 
nlme mcens, immo fere aeqaalis, quae vitia tum In Somaio tum ia Ma- 
crobli priore dimidia fero parte oohrexit,- vel, qnod aaeplssiaie fit, in 

' margfoo vel supra, adiecU notn ml , adaotaWI aliam acriptiimm, qoae 
.plemmqae genolnam eontextum praeataL Ceterom codex ollm Colo- 
aieaals 165. Ideal eal, ia quo, ^ste Harlnhemii Catalpgo p..157 extr. 
„„C0llat^ inter lihroa Plaloaia el CiceroBds de re poMiea<<<< exbiberi 
. dicllur, qnn nihil aUad quam Macrobii ia -Somalam commentarius signi- 
ficari vldetnr.«< Hlc codex iaprimls' aaepe babel atagolamm ordiaem ver- 
bomm. Non rnro oonaemil cnm A Uao loeo I, f, 35. e m^la codici- 
bna aolns habel: ItnM ers<eit, qnod e„Maa.<' aflTert Omaoviap, cuius siur 
guli codices qaid illo loco habeanl nescio. 

5) Oaannianus ^) (O) j^Codex membr. saec, fere XUI., .ut a rec. maou ad- 



•) Hnnc codicem qnnm Ipsl mllii lilBnerit perscratari, «t OmoDOs lan- 



Lini PR0LE60MBNA. 

BoMiiBi, forma ^mirCa seriptiu, emptua FnuiGot ad M* a. 184». in «iicaoao 

poblica bibliothecae liberl baronls de Lercl\enfeld baatae aablectae. Praeter 

SoinniamScipioniacontiaetMacrobiicoBaienti^riiimcaBAnonynil 

quodam llbello paginas 4 compleciente, qai ,|^SUyestro «immo ponHfici 

el philosopho'^'* [obiit a. 1003.] cnm dedicatione pmpliore inecrlptiMy 

iqaae Macroblas ,,„de magnitiidioe caeli terrBeque, solit -etlonaeeoram- 

qae rotunda globOsitate^*^^ la Commentario in Somnium exposuit, explica- 

(ius pertequitur.^^ Huiut. codicie qaaevit pagina continet XLll. lineaa 

B^n divisM» quanun binae enpra et bioae infra ezcarrunl in margiBeni 

blBlt lineis limitatum. In fronte codicit baec legaBtor eadem fere atqne 

Ib cod. 119: lacajMt tommam Sdpiom^. Quod AfadroUtw fxpvntmB md' 

emHaehium JiUum dw tdidit librM, an 9111611« nMUe dtMemit d« bomo (bO^) 

tM^ctatit el de natura tttumae viUieque eiuM ae «trtuttfrtit «t de dmuiimtikuo 

eUam et nominihue eomnior^m, Nee non de natuta nmmororum «t dwiftoiM. 

De $ideribu8 guoque et fteilit. de magniiudino ceeleatitim etrctiiortim. de po- 

aiUone et mognittMfine eaeli ao ierrae, de magnitudine ei defedu nee non et 

eiirtii eoU$ et Ituiae. de VIL planetie, de armbnia eeli. FoL III. ▼• incipit 

Commentariomm Uber I., qui intcribitar: Aoerofrii AmhrotU eommenim es 

eieerone tn Somnitim Seipiomii* Llbri 11. nec initiam nec fiBit tigaaiur 

Biti vooe prima et ultima tcripta.literit anclalibut. Volinm Vll. qnod in- 

terciderati auppletum ette videtur teoulo XV. a librario qai margini ad- 

tcriptit tcholium, quo comparantur Bfacrobii et Servii de Somnii porlis* 

sententiae. Contentit hio codez maziavB cum Rl: cum F et Rt ei com- 

mBBit ett coniunctio literanim 910 etna. roliiim codici praefixum cbarta 

agglutinata tectum est, eo vero fen^ttrae, nt peUnoereiy admoto legi 

haecce: „Godex Grauffianus. ' Anno MDCCCXVUI. emptus a iudaeo 

quodam bibllopola LadenburgensL Dr. Grauff. CaL Ibb. ldtt/< 

lacGronovias io Britannla perscrutatus est quattuor codices. 

Quae ipse ezscripserat^ ea perierunt: nnnc certe non reperluBtur ia biblio- 

tbeca Leidensi: ted Abrahaipnt eiut fiUnt Ula tranttcriptit in chartas 

insertas ezemplari edltionis quae ab eius patre curala prodiit Lngdanl 

Balavomm a. MDCLXX., quod Bune est ia Ula bibliotheca. Praeterea ibi- 

dem legUBtur BOBBUlIa e codice ThuaBOO et e.versione Mazimi PLbbu- 

dis. De bac re non tantum, quae est eius hiunaaitas, me. certiorem fecit 

I. Geelius V. Cl., sed etiam notata illa Gronoviana ab egregio iuvene, 

eui BomeB est UylenbroclL, dUigentissime exscrlpta mihi misit. Sunt hi 

codices: 

6)Bod]eianus (Bodl. vel „Angl.<< vel y^s.^0 ez bibliotheca Bodleiana, 
quae est Ozonlae: de quo.Abrah. Gronoviiis adnotavit: ,)Ms.y cai nota 
vel lUera non addita, esl Bodleianas^ idque apparel ez notie vov fui' 
utt^ltov praefiUioni subiectis'^, el alio looo: „Bodleianae parens nuilam 
Uteram .addidit, cuias coUalio procedil usque ad 0. VII. lib. VL^' Sed 
allimum commemorat ,y3 Angl.« ad Sal. lib. VII. C4p. 1. { 1^., el Bod- 
leianum ad eiusdem cap. { S. Hic cbdez idem esse videlar quem lacu 
Gronovius in praefistione vocavil ^yOzoniensem Bodleianom'^. 
7) Lincoinianus (L vel Likc.)» de qno Abr. Gronovius: y^LineolBiani 
cbllegU, 8^, ezemplari optlmo et cum lecUonibus geniiinis^S et aUo looo: 



tammodo ezcoeserlt In Somnlo Selplonlt, non tno loco. enm poeltnm seee 
fortitan dizerie: eed nec potol enm referre in codtbom pentlos ezcassoroni 
naniero, nec volui dislangere copiss OsaBninnas. 



GAPUT V; L3mii 

,,M8. CoUeg. Lincolii. qnod OzoiiiM oiti ImeipU StaerMm» sttper tomnium 
Seipiem§.** Continel taDtam GoariieDtaiiot in SoMninm Soiploni#. 

8) Baroccianiis (Baa.), do qOe iliet „Pat<r nilnotayit: * Contnli Ozoniae 
enm Bfe. bibl. BnrofABinane ezemplnri •atin nntiiao, cnius deecriptor in- 
terin» nao idgenio fnit oeniy abi nrclietypon Ife. Yidebntnr eete mnca- 
loenm. Fol/* Ef^o non dnWto, qnin rocontiOe boc «it esemplnr, el modo 
in priacipio Sntnmnliorom in eo legitnr Id qvod cnotnTit Gronovinc: 
^mreiii Biaerobii jimbreeii neodoeU, Vid. Cap. I, pog. i. 

9) Collegii S. Trinitalio (Tn.), qni oontinet tmitnm Commeotarioe 
in ^«mnivm Scipionje. 

10) Collofli S. Bonedicti (,;B«< yel Bbn.). . Adnotnvit Abr. GMiOTiac: 
„Bonodictini cdllegii:. ineipit C^rnnenium MacrebU $uper itfnd-S et nlio 
loco: ,,Paren« dnoe codicoe •ignnylt litoris B et C, qnoe Cnntabrigioneee 
fnieeo ojpinor, collegii namqne S.* Beoedieti et • .. . («ic), atrnmque ad 
cap. VII. lib. VI.«« (immo ad lib. VII, cap. 1, f 18.) Codex C pertinet 
tnntam nd Sntnmnlin. 

Qanttnor prinMM codicee GronoWae compleetitar slgno „4 Ox.*\i eed • 
•cripeit otinm nMdo „8 Oi.'' „8 Oi.*' ^Ox^S modo „lMb. Oz.", modo „M«.'« 
et „0x.'', medo „4 Angl.^^ „8 Angi.'S ^'* qo> •ignlfioontnr, non liqnct: 
qanm ob.rem ubiqao iea«dem qaa« Crronovlnc posni literae addiii« •ignie 
(n*%' qone, nbieanqoe in codicom mnna •criptomm noti^ inFeniantar no- 
m|no eiiM qni codicem ineponeritnon nddlto, ad hoe Anglicoa GronaFii 
perllnont oodieee. 

11) Tboanoae (Tbuan.), fortaeee idem e qao I. GronoTioe in Satarnali- 
bae emendafit Graeca (cf. infra lil, n, 5.), bie in iliic CKcerptie Grono- 
vinnie memominr: enotata eet enim enbscriptio Commentnriornm liliri I. 
et una eeriptame dtecmpantia ad lib. II., cap. 10«, $15. 

18) et 18) Dno codicee (fil et 8, qnae eigna flngitnnte tjpographo pocita 
cnnt pm 4>l et 8, qnne ego poeaeram, qao iaciliae diecornerentnr a Ber- 
neneibiM 111834) e qnibn^ permalta eaetata •nnt in margine eiempiarie 
oditionie Camerarii (Ba«ii. a. MDXXXV. fol.), qnod e bibliotheca 
Bernensi hnmanie^ime mlhi commodntnm o^t ab Alb. lahnio V. Cl. 
iliine bibliothecne praefccto. 
d) 'Singttlic qaiba»dem ioclc nb nliie mea o^OMi in^pecti.* 
a) In bibliothecn regia H otancenei C Haohtiae V. D. complarea 

in^pezlt codice*. Hi •nnt: 

1) Emmorancn^i^ £. 5d. (El) membr. •ec. XL formoe qnadratae .contl- 
net foliic X-XXXII. et XXXV-LXI. Cicoronic Somnium Scipio- 
nie cnm Mncrobii Commentnrii^ n^qno nd lib. II. cap. 9. linem, 
•criptnric dlccrepnntibnc et glo^sl^ pnrtim inter linea^ pnrtim nd margi- 
nem adscriptic. Ect hic codez einc generie cninc e«t cod. F. Continet 
enim en qnae* legnntnr in cod. C additic ex alio codice li^ qnae antcce- 
dnnt^ ced non, at in codice F, etiam iie qnae soqaantur. Post iib. I. cap. 
14. f 80. ineernntar fol.. XXXII. ab aiia, at ▼idctor, mann opietolae 
qnae fcrantor Senecne et D. Ponli cnm praefatione Hieronymi, €t «che- 
mata qnaedam mathematica cnm interpretntionibnc. Fol. XXXV. dcmnm 
incipinnt reiiqoa iadc a paragr. 81. nnlln praepo^N» in^criptionc , ab co- 
dem librnrio a qno prior parc operis Macrobiani , . at vidctnr qnidom, 
•cripta, Cap. 15. § 8. eadem Inserta •nnt quae in codd. CF cum in«crip- 
tione: DE DECEM CIRCIS. Ante c. 80. { 9. legitur eadem Inscriptio 
qaao ia cod. C, nier qaod foolo eeriptnm oot AmbroeiL In fine iibri 



um PROLEGOHENA. 



L el iii prfaclpio Ubrf IL eadem «qm iii oo4. C omiMA tiMft, et (11, 1, 
S.) pocl rpihn, wmpUt awreg »mu iaoerta ett ioseriptio: D£ MVSICO 
STELLARVM MODVLAMIlfE. Libri. IL eapal 9. eoden modo alfiio 
io illo codiee decinil Im ▼erba: «I . . oen refwral, et sefaoati» oodem 
ezoorpto e Plloii NalnniU Hielorio. Lib. L c. 19. §{18. el 19. Oadl- 
tmilor eadem qoae in C addita eiinl a ra&aa eeonnda *). 

2) Emmeranencie.D. 78. (£9) membrao. cec. XI. formae ^nadratao coa- 
Itnet foliic XCIV-CXVIL Commenlarioc in Semnlam Scipionle 
a lib*I. 0« 14. § Sl..ncqne ad lU». II. cap. & | 1. verba: eliom odocrcec 
itare vobi$, Congmit paene omnino cnm cod. C« Ita tamoo, iil noa ab 
Ipco illo ecce deccriploe, ced ox eod^m fonle maoaeco .vldealar. Omieca, 
etiam in fine libri L et in principlo libri il., a Telori manii eoal enp- 
plela. Bxoerpta iila PUniana legnntnr in boc cod. foL LXXVL 

8) Emmeraneneic F. eo. (E8) ■MmBiMn. eecXIIL cenllnel intec alia fo- 
liic C-CILW ▼. Expocltionem Commentarioranr Macrobil nb 
initio ncqae ad lib. I. cap. 9. Terba yvMi eecrvroir, qoao non taad ect, 
- «I deecribalor. Agilor eaim de cobcUIo Plalonle itoo^toe Cioeroaic in 
conccHbendlc •libric.de re pobUea et de partiboe pbUocopkiao, ol prtma 
qoidera Tcrba haec coot: Ploto • ommiim pkUo$opkorum ifcdicctfliac X oo- 
liMitno eempotvtl iu re piiKtoa; deinde fol. CIL IraDaitor «d lilalara lue 
▼erbic: Tiitdu^ vtro toitc ctl: Mwrobii Amhrom Ontmrmi$ »a SeaHitam 
S^umi$ eofluacatina' tiieqiit. Vox ceaimealiHa.ospiicalar o Prieciaai libro 
de exhortatioQiboc poeromm, deimle nomlna proprla eic eiplicaiitar: 
Maerofrtoc eero dlelac qiuid ionga cfo, o^ote qm m terra acfnr oif cee- 
liim 4neipiom$ iractatum eytendtt; a mocroc .fuod eii letif ac el ^tec fuod 
mt eio. itfmtrociac fforo dictac mt fiiaci dcoram ei6ac;iiiMie om&rocta 
^vaecIaRi herha e$t quae ii emarifioiii deoram oppoai ceicM, ooikvcia ^aaci 
ei(iic deontci appeilola ect. Gcafrajrit aatcm Aoo aomeay foio de imfliena- 
lilate deorum et aaimiftram trocf oeit. Qoiliftet caim cptritiic o^ ontifaic 
appeUati cont dU, Orineereeie cioc* Oriereoie ect foaci comaionim ia- 



*) Eiocdem f^eneric. etiara alioc codez Monacencic ecce Tidetar (sz. 
475.) membran. cec. XII. .qoi formae quadrataefoliic I-LXIL continet Ma- 
crobii Gommentarioc in Somnium Sciptonic cobiocto ipce Somnio. 
Fol. 1. legitnr: AMBROS1I. MACROBlI COMHEOITVM IM SGIP(0N1S 
80MNIVM INGIPIT. Ub| incipit codez C, notla qnidem invenitur inccrip- 
lio* ced folium XXVI. incipit ab hic Ycrbic lileric uncialibuc ccriptic: 
.. VNC VIDEAMVS QVAE SINT HAEC DVO NOMINA, et poct rap. 20, 
§ 9.. inceritnr inccHptio: ITEM EIVSDBM AMBROSII MACROBII DE 
S0LI8 MAGMTVDINIS. Sed p6ct Kb. IL cap. 9. aoUa ect dfctioctlo, ne- 
qoc legaotnr hoc loco verba: at . • . refiiirat. Fol. LIX. Ubri II. cubccriptio 
haec ect: MACROBII AMBROSII COMTA EX GIGERONE IN SOxMNIVM 
SCIPIONIS EXPLIGIVNT: ' Fol. LX. leeitur: INCIPIT SOMNIVM SGt- 
PIONIS, ciiinc finic cine nlla cobccripCione ect fol. LXIL ▼. Doo alioe 
codicec Monacencec nec Machtiac aaceepto 'meoeTo ceholaelico avocaloo 
incplcere potoil, aee mihl altqoot diec poetea Menaeliil eommoraati, ot 
perluctrarem, lempnc.coppeliTit. Hoc I. G. Krabingeruc in literic ad 
me datic cic deccribit: ,^Emm. G. 3. meinl/r. ccc. XII. iii ^^. Incnnt folile 
I-XLIX. Somnium Scipionic et Mecrobii.Commentariorom Ubri 
II. cnm gloccic mArginaUboe et interlinearibnc. Fol XLIX. ▼. iegilar: 
MACROBII AMBROSII V. C. ET ILL. COMMEN VA £X CICERONE IN 
SOMNIVM SCIPIONIS EXPLIGIVNT FELIGITER.'' et ,.Bibl. Elect. 40r. 
membr. cec. XII. in 4® continet foliic XLVL' Somnium Scipiooic el 
Macrobli Comroentar. .librom L cuminccriptionibttc: fomaiam 9ei- 
pionie et: ineipit 



ntar. .iiarom i. cum inccripttoniOtt 
Macro^iaa, aiM aNo ioeoHptioae.< 



G4PUT V. . uLvr 

cr«r, ideo tdHeft, fMfa otfMdie $t MmiieaffH fume 

oliqmid iemgnmmt et ptae nan^ 6fanlH ntiMle 

tur^V 
A In UbHotlim regia Psrl^lov pneter.eodioMi Bagiam «971. (Pl), 
qaem perlastniTlt tdtam, alkis •iBgalU qaibatilam loeb InapozU *a4hibit« 
e^tioiie Bipontiaa, atqae «xoerpta mo e am eDmamoloftFtt Tlieodoffao 
Pretsel V« 9. Hl oaat.' 
4) Ro^lao «Ser. (P8) membiaiv. fec. \IV. Mwrnm CXIX. rocmae nMxi- 

mae nhiilfooiroe ecrlptao ootbinia colamniOir .Cefitinet feHU I-¥L Cl- 

ceronla flemniam Selpionla; foKia VINLIX. Gdmmontatlea Ma- 

erobli. Llbrl •oemiii prinelpiam litem ptetn aignatnr, In eo4em.eo- 

Mee legmitar Sntnrnaliornm libri trea. 
6) Regiao 697^. («P4) roembmn. 000. (nt ▼lietar) IX., elegnntualmo acrip- 
• taa CXII. Miorom fermno modhie continelMncrobii in Somnlnm Sei- 

plonia Commentarioa ot (in oltimo ffoKe) frngmentnm Sntornnlio- 

rnm llbr| I. Mtelioribna oerm luc codev eot ndnameinndaa. Nnlla di^ 

atinctle e«t ilb. f. e. 14. f 21. H flne Hbri 1. habot aobaeriplieoem it- 

Innl nd STmmnebi emondntionem apeetmftem, dOsqnn Tid* aopm anp. 

IV. pw tMsYp. 
e) Regloa ei677. (P«) mombnm. aoe. &V. MHa CGLXXIV. formne mnzi- 

nae eontfamt Mnerobll Satarnnlioram Irbroa VII., et inde a M. 

GXXIIff.' Cloe^nla Somnium Salpienfa cmn Ifncrobii eommen- 
> tnrlia, et Platonia Tlmnoom Lotine, com commentnrto Clinlcldii. 

Ifotlff dlatlnctlfr eot Mb, I. c 14. | »1. Congrait hic eedez mnzime -eom 

editfeotboa Teteriboa.- 
^) lo biblietliecn Ovolferlrjlnnn onom onnoqoe aolom- codicem foi 
hoa Commentarioa iotegaaa cooUoent (nam dod. 86A. chnrt. to 4. aoe. XV. 
eootinet tontam ezoerptn, €>od. •. CooMoentnrlorum Ubb U. eopp. 16 et 
17. et BztmT. ftd; 1 , chnrt. In 4. aee* W\ ezeontlo lili; I. c. 1« 2. ot inl- 
tlom tertii) C^ P. C. Sohoenemanaoa V. Cl. bibliotbeeae pE4ofoetaa, eo- 
mfter nc libeater men cnoan pemerotntna eat. Hia eat 

7) GodlanaalM. (Oo.), ajKid P. A. Ebertom 6QJi., membran. 000. XIII. 
formne qaadrntae foliia CVlI-CLf. contlnet Goromentarioa in Som- 
ninm Scipionio. Nnlln in eo legitor in«crlptio, niai ante lib. L cap. 
12. 10 margine a mann ■ecnnda: QVALfTER AfE DESCEND)* DE CELO: 
nnlla diittnctio eot I, 14, 21. et poat lib. II. cap. 9. Pinem librl II. ez- 
cipiaat ezcerptn qoaedam de anlmia et de rebu* ad attrontfmiam pcrti- 
nentibuo.' Conientit II, 7, 10. cum If2 in ocriptara: ad tropieorum §igna. 
(Vid. practerea I, 15, 18; II, 8, §{ 1 et 4; If, 4, 5; II, &, 25; II, 7, §{ 10 

et .16.) 
a) Ez codlcibaa^bibtiotbecao Bernenaia .ezcerptn qn^edam praeter 
locoi qooa modo memoraTi opectantia ad I, 2, 18; I, 8, 9; I, 10, 12; I, 
16, 7; I, 1«, 4; I, 20, 23.' 11, 4, {§ 2, 3, T; O, 5, 18; II, 9, 9; If,.15, 18; 
n, 16. §§ 14 et 24. pertinentia liberalisiime mfccnm commnnicayit Alber- 
tos lahnioi V. Cl. blbliotbecae praefectuo. Godicei ■unt hice: 

8) Bongariii, In catalogo Sinneri 847. (Hl i. e. HelTeticnf I.) membran. 
■ee. Xf. (apad SlnnerumX.) formae quadralae, binlf colnmnia ■criptn^i 



^) Conf. c. t p. III. et infra, 9, cud. H2. Simiiis ei|f08itio dicitnr eeee 
In cod. Emm.-G. 92. fol. XXIV-XXXVIIL Incipiena n Terbis: Plato inter 
pMloMpftof parJtMawadttrom Ja n pvMiao 



LxxTi PR0LEG0ME9N1. 

eiiMdeiii ^verls Mt sc eod. C, ceBtkiel eBlm follle I-X&V. Coaiiiab- 
Carios la Somn. Seip. a llli. I. e« 14. f Sl. ■•qaoo^ li>. II. eopltie 
9. fioem, et excerpta e lib. I; c. 8. et e Plinil Natnrali Hietoriat iio- 
dem, ^oae io lUo codlco« omUeie, et additie la priitci|iio ot Hb. L e. SO. 
iiciiem inccriptionlboc. 

9) Beni^ariii 43«. (HS) membraik eoc 1111. (ap. Sian. XII.) folionim 
LXXVI. formao^iaadratae panlo maloric cootiaet roliie I-III. ▼. Cicero- 
nte Somnium Scipionie. Soqoaatnr addlta a mann receatlairi in- 
•criptlone: Frologn» m iiiocri&»e, •imilia atqoo ia codieibae et E8: 
Maonhhu olim croieo koe ett $omniormm imdox oel-fnlerprct (ef. 
oap. 1. p^iii*) coaMientaliu eft tn ••^iontt apooai^ei. id oH reoeloeieae^ 
fiiam ei .revotavermni iam cado reeqifi vel aJVieanttt aone oei poiilae paler. 
«I r^ert m. cicerio in tejrfo mro 4e re puhiiea, Cmine reveiaeionie mieimm 
el eieeronin magmijiea tferba mmiiie^o eeneikne refeifia praedielM mr. eigHla' 
iim ditencient Jmme lafrmm eeOqMeaai ta foe ililijfealer od AeaelaeJkinm >liiam 
dieterail lie nolare (eic) amMne oilii^fae oe oirloli^, de div f re i i a iikme el 
'nomini&ae •eoinionmi; nec non ei de nolara nameivnim' el dioieione, de ei- 
derikie ftto^ne^el •feiiit, ife nnmero el ma|fm'liidMie.eaelefliam etrtttlon^t ife 
potieioiie ae magniindine caeli ei ierrde^ de magnHndine el d^edn nee non 
el evrett •oli* el lanae ei eepiem planeOe el ormenia cacli. I^de maero- 
6ia« rfieltte eel, qmaei maero6ioe, qmmd Im6ne eemai longa otay alpele de 
coeio ad ierram. ifmi el amfrroeio medtolanenei epieoepOf .ftti, «I miillM pln- 
cel, anelor /Oil tn Aoe li6«llo deeerihendo, Sinnerne adnotavHr „Lmmga oia 
legi «eqnlt, qnin, otel Id f^raeco conToairel^, rfjdlenlAe ^ioal Iraiae no- 
minie, qoae hic aflTertnr, oon congrneret", at conCerae enpra codicom E9. 
A folli IILmedia paglaa prioro incipiant Commotttarii additaa rocontiori . 
mana inecriptione: indpii eepottlie Afaero6it tn •empniim I^^^Nonio. Intor 
folia XXXl. c^ WWh lolia complara oxcldorant, qnaro doeidoraotar cap. 
t6..§ 4. Yorba: enim kake ima^ ot qoao eeqaaaint neqno ad oapitie 18,f ta 
prlmam Torbnm: Lana. In fiiie libri IL legitnr JBeplieit /eficiler Af«ero6t«e. 
Praeterea nqllae iaTooinatar iooeriptionee, et deeidoraotar libronim iito- 
rae ioitialee. Plore^ quam in exeropleribus typie editie ad margioenrdo- 
iioeatae eaot de«criptiooee ot oomplara edlcmata ad logicam aliaeque 
di«ciplinae pertinentia. 

10) S..Arnulpli4 Meciiy in cat Sinn. 265. (U8), membron. eec. XIL (ap. 
Sinn. XL) foiiomm LXXXIIL formae qnadratae continet fol. XLVllt-LIX. 
oadem quae cod. Hl. 

II): Bernenele 866. (H4) membr. eec. XIV. (ap, Sjnn. Xll.) foUorum XCL 

▼ariao forroae continet foiiie f-XIV. bini^ coluronie •criptam Ezpo^i- 

tionem Hiacrobii in Somhium Scipionl^ (quae eet in^criptjo •e- 

cnliXVI.y OYanida in^criptione retere; in inflma paglnno parte legitor: 

Comiiienln» in macrobinm maikemaiicmm) iieqno ad iib. II. c. 1. $ 80. Torba: 

iiie numerme eonum parO, Ezpoeitioaie prima focba •nat: Piaio pUloto- 

pkorum doclittiatto, nltiroa: Hoe loco videiur maerohime eonirarime Boeiim, 

Inter foi.'VIIL et IX. aliqoot folia ezcidi^^e ridentnr, namque ezpo«itio 

tran^it a lib. L c. 6. § 35. ad c. 11. § 8., •ed etiam ia ipeo folio X. (pag. 

8. col. 1., tran^it a e. 18. § 14. ad c. l^ § 12., id qnod in margine eet 

notatom. 

•) E bibliotbeca Leidenei comploros codlce^ ad Macrobinm edendam 

adhibaie«o L GronoTium onpra retali. Sed nequo ita ooc discretit, 'ot 

•nnm caiqu6 tribaerot oigaom, ot iioaaallio locie attalitqoao ogo ia 



CAPDT V. hXTfu 

fAltmta vmllhr isTMii. OMtMwn tciM^ fni c«4ic9« caacerTarsBtar in 

blblicthecc LcUcnsi, ncBiqac ca qaac prctallccct Groncvias ia- iic Icgc- 

rcntnr. Eocta«l crgc loccc mihl aicTcnt«c 4abitaticncoi (I* 6« §f 43y'46, 

61, 76; I, «, S; I, II, 2; I, U, 94; I, 19, if 16, IS, M; I* »0, 10; I, «1, 

»i II, 5, f§ 6 ct «T; II, T, §§10, 16, 18; II, 10, 16; H, 12, §§ 2 ct 6; II,. 

13v8; ir, 16, 18; II, 16, §§ 1 ct 28.)« ct pcr litcroc pctivi a I. Gcciio V. 

Cl., nt 6c ccdiciboc Lcidcactbuc a6 niC' rcccrilicrct, Bcqac fjucrct ccrtio- 

rc», qaid IIKc lccic ia.qocfic lcfcrctor. Uqoc facilc inipctraTi ab cximia 

ilKac Viri baoMnitatc. Micit »ihi des^ripticocm ccdica» a cc ipco factam 

«t cxccrptc qaacian opcra Alpbonci Hcckcri, 'inYonic cgrcgii ctndiic 

CnlHnMcbcicd 'Antholdgicic nobllitati, nndc.pcfcpcxi L GronoWam nihil 

nici.qaod rc ▼cra iaycnicict ccdicibuc cnic tribniccc, ccd cacpc ccripciccc 

Jtftt., obi cicgnli ^01 paaci taalom aliqoid cxbibcrcat, Id qaod ipcic Ibcic 

licct viderck Godlccc antcm ilii a Gcciio cic caat deccviptii 

16) Lcldcncic (Ll> „Bibliothcoac pobiicac Lat. fol. 46. aaBO 

AiipCCGLILlLVl. ccriptac ccntinct Commcntarioc in.Somniom 8ei- 

pionic nt Satnrnalia. Ocacca ooNcca cthic iilic iaccrta tcI margini 

nppccitn ab alia mann.** Bn imc codicc nihii pdni profcrrc nlcl inccrip- 

tioncc ct «nbccriptioncc oporic ntriiicqnc, .in qnibnc Jlacroblnc Toca- 

tar Macrc^Nic jiurtliuB nciDdcctat, nt in Edd. et in «od. Biot. Nam 

Hocborac «nm ncn pctlnctmTlt, nt pntt tnyontam artcm typograpbicam 

ocflptnm. Brinvi, nbi cnm .commcmomvi, ad Gomrn. I, 6, §§ 46« 61, 76; 

I, 8, 2; I, 16, 16; I, 11, 2;.I, 14, 24. Qoi orrof iodc notac cct, qood ccro 

'iatcllcii mc Hcckcri lemmala pro ccriptoric codicic Ll Tcndidiccc. Vidc, 

nc hic cit ccdcx.cbnrtaecttc Gronovil. 

14) Lcidaacic (L2) „Bihliothecae pabllcae Lat. Oct. roaL 157. Sc- 

eoil XIIL Hacrcbiac ia Semninm Scipicnit. Sinc ioccriptiooc, ct 

deect Miam pcctrcmnm,* qnippe decinit in verbic Kb. I). c. 17. § 1.: 

jifrUanuB qmaliier cjrcrcftfc. Scholia in loarginc et gloicac intcr 

▼erenc ad pvimom llbnim.- Prirooc et cceaadnc . contigai cunt, cinc in- 

oeriptiencj GmecaGraccic iitcritt fignme actrenomicac.*^ YLdctnr cmc 

Gmncvii membrana altcjra. Vid. ad Gomm. I, 6, 46., nbi prc L3VS 

legcodam cctt L2V2,.et pro Li28V2Edd. paalo-.capra : £dd.Ga.l2V3, 

•et ad I, 10, 16. 

16) Oronovii (Gn.1) 78 (6). Oct., •eninc dcccriptioacm rcqoiro. 

16) GrencTii {GmJSt) „FoL 18. SocnK XV. dnabac ceinmnic. Macrobinc 
in Scmn. Scipionit. Inccriptio: .heipH $<mpmiim rctpicnM fncd nia- 
crcbint ccpcncnc oil cnttacbinm /iuici tiium dvct edidit likroi de. . Prcc- 
miccom So^mniam/* Hcckcrnc adiccltt „Pinrima folia cicicn cnnt, 
itn nt Incnna citindc.n verbir: ccoipctiticnc /crmontnr (I, 14,. 21.) ncqnc 
md (I, 21, 13.) in id principium noelit §§emndo9y 'ct a (I, 21, 33.) in- 
crcfMilcm va . . ntqoc ad (11, 8, 1 1.) tn6 atfncrc pcnltit* Dennit planc (II, 
6, 16.) in Tcrbici qnnc eH ak i «tqM&^* 

17) GroncTii [GnJi vd Frngro. Gron.) „Qoart. 20. Fxagmcntnm 
Comm. Uacrobii. in Soron. Sclpionic dnabnc coiomnic puicorrime 
acriptom. Scc. X. Dccct Somniam. . Dctinit in iib. I. c. 6. TCrba: 091MI 
a^r ct igniefribuM tinc dubio intcrftiliii.'' Hccberac adiccit: „Conttat IV. 
feliic. Cnntlnct M. I. Cemmcntnrii in Somn. Scip. I, 1 ct 2. ocquc 
nd (§ 3 ) Tcrba^ smtit nolmmc, felia 11. et III. (I, 3, 12.) vcrba: Ktt cnim 
orncnlnm, et ceqacalia ncqoe ad (c. &, §.10.) iia$que frifrnt, fcl. IV. vcrba 



&xxnii PROLBGOIIENA. 

1«) Ve«siaaa« (VI) ,M^. ^«rt a., mcuU X. FAfai««t» XIUII. foUo- 
riNii Coaiaientari*rDm Matrolbii in fiomninai Scif ionitv Incir 
pit k vofbic (1,6, 46.): Ah aiterooero porlc. Deoinit in TOffbio (Ub. II. 
eztr.): 9110 imio«rM ]iJhi<ofOpAiae conlMHla^ inUgriiM. Utrlaiqno boc fra^- 
montom haboC aooata divoMaa nalnffao ot aotatio.** lloeiLorno aAieciti 
^Doficit >ofano in ^orbio (Ly 14, 80.): de tmmcrtaiitato Mnlonlia. In no? o 
foUo pffima Torba-onnt (|I, 10, 1.): ^noii doctrinae jqr^mtnm. Oontinot' 
oo4ex piaeter nngao aliqnol raonachorom Satarnnlia>rttm partom, I, L 
[{ 4.]: qna€ vko$ et doetoe et ooqq. voqao ad I, 9. [{ 11.]: p^rfrui rmf ml* 
modvm; foK II: c. 4. [{ 7.]: foofno /ealt kmbmim^ aoqoo ad [{83.]: die 
priHm$; fol. 11]., qnod Bon integram margliiilioe arrooio o. 0. [$ 14.]: 
carmmi6vf doomm, noqae ad c la [{ 9.]: Moo eneri^leari.'* Apparot in 
hoc oodice decidemri oam i|wam Commontarioram pttrtom qaao logator 
in eod.C ot cimniimo, «I in einanMidi oodiclc onpplomeDinm hio Videa- 
tav ^oco coffl)^. An CtauS et VI oioodom codieiconal frng menUf 

19) Voaoianno (V2) ,4^t. qoart. 44w^ oeooli ILI-XIl.y initla lacoff. . In 
primo ffiilo ffocto oot finicSomnii oino aobocrlptiooo, io vorao inciploot 
Commentorti. in mnrginiboo primi libri oont molto fcliolin com 
gloaaia Inler ▼eraoa. Habol pro 00 aolalo mnlla Utoraffom cmopoodia,' 
aed aecorote acrlptoa eat, Oraoca Graocio literia. Adaant fignnaa iMtror 
nomicao.^* Vidotor eooo GrooaWI membraaa aotiq-olor, do qoa ro 
vid. aopra (nd L9). 

aO) Voaaianoa (V8) „Lat. oct. 191., oeo. XIIL, ooaUaot Blacrobil Com- 
mentarioa in Somniom Scipionia»> Pcnomlaanm Somnipm. Liber 
L [nt cod. F] doainil In ▼erbio (U, U 1.): onmm modoialiOne dupnlaCar. 
Snbacriptnra : iniiitl prmiKf. kvBtfii Uker eoenfiilae. lu fiim non inlogor: 
deainlt in (II, 15, 90,) ▼erbio: «tocndt jSnem AaAoal nooaaeo oal. .Gioaaae 
et panca acholia ia marglaoi Oraooa Graeclo liloriai figoffacr aalronomi- 
cae.*^ Hecberoo oz hoo codice et o cod. 6a.l onolaffit oompendinm 
acriptnrae H pro ^niw^ qood Invonitna elinm in codd; B ol BS. 
gi Iii bibliolheca Goltingeaai noaaool eodos Commonlnrioram 

in Somnium Sciplonia, cnioa apecimen ex lib. II, cap. 1. aomplom per- 

homaniter ad me miait F. Goil. Sohoeidewiooa V. OL, et, oi taotl eoao 

▼ideretnr, ae cnraturam oaae totnm codicem oom eaamplafff typla deacrlpto 

oonferendom eat pollicltoa. la oati 

91) Gotltogonala (GorrO aoc XIIL toI XIV. e moMoro qoidom oadico, 

qoaloa annt B el G, ▼idetor flnziako, oed. nogUgontiaaimo acriploi oat. 

Vercbar ergo, no hoo codico collnto angoffotor eoffmptoloffom polioa 

qnam emendationom nomoroa. 

17) In blbliothecn Lanroatiaaa F. do Fnrin V. Cl. doo oodicoo Ua- 

dem fcre Commentariornm locia qniboo codiceo Boffnenaea inapoctoo eoao 

anpra retnll meo rogjBtn ihapiciondoo corovlt. Hi aont: 

99) Medlcona (Ml) Cod. XIV. Piot. LL aoo* XL 

9S) Mediceua (MB) Cod. VI. Plot LXXVIL ooc XHL 

Inde intellosi hoa codicea non oinodom gonoria oaao ae C ot F , oed 

com reiiqnia meia ito coogfooro, ol digoi oon naaent qol oaooteMntar tati. 
Praetereo molla io moMa liibliothecia aecroolor horom Oommootaflio- 

rom exemplarla ■mao aeripta qaae eaeoloro amola apeMm protiom aoo. oat. 



GAPDT V. usn 



en Imc opm mlto «lim tram' Sstetnalki iH «omiplOTit Vol dMnao- 
nre co qooe in codiconi mu* c^Ulogb oionioroaftor longnm ocb 

De mtloM si qoooclverio qoao inler Iwe eodieee * lotoreeMy estomo 
poline qoont iotenia reperiee 4ieeriaUno. AlqOe prioMB qoidleai.fb oliie 
diecenioiidU eonl eedioee ii qni ooatineoat porleai tontom operie, o lib. I. 
cop. 14. i Sl. oeqoe odi lib. IL copitie 9. finem, qooiee eoot CESlilS, et ii 
^i o lolibac eocBcitoe ortl eiinl odillille eC iie qooe ontecednnt et iie .qooe 
aeqoontar, qoalee eiint F ol Hi^ yoI iie lontom qnno anlecednnt, qaolie eet 
Bl, qoibaecuni ceaiaogondoe eet VI qid ea coatinol qooe ^in codicibne 
Ce8lllS.ooo*li^n|afw Delnde commemoroadi eaot ii qooe o locenriene 
Symmachi fluxisee docet ■nbccrtptlo iibri L, JRSPlot4 et eod. S. Haxi- 
mioni, conf. p. zltii. Reetont nllqoi, B8eRlBaa«P6» codlcoe Ocaaai, Lei- 
denoee proeter VI. 

Ad benitntem eedlenm el epootaame, aallno oet adoo ogroglao, ul roll- 
qnin omnjbne natoceilnt. CeUris poalo detorioroe . oeie TJdentnr li qaoe 
prlam looo aomiaari. E roUqaie olii.allie lecie ialoe ee ceogranat Jiaud 
mlTo dloerimioe a libri L Rla eobecriptiooo eomplo« al minimo eU obenr- 
dom , ei qoie censeat omnee flnxime ez nrchotypo illo a Symmacho emen- 
dkto» rolicla ia aliie oDbeeripliooe, iii oUle deleta. Codleoe, qooUe oet C, 
excerpendi etodio deberi palol, Codez S» ▼idelar floxieeo oz oiemphiri 
qood hdmo qaidam doclae od aoam arbltriqm eorroxerit: com eo fore eon- 
.seotlaat^ magie certo qaam reUqoiv eodieoe P et Bsa. ol> qoi haie gemiaoe 
mt; L Qooamhr^m ego codieeo BGB12 potlmimom enm eocntao. 

II. Codicee ezcerptorom e libro de differeotiia eteocietatib<ns 
Groeci LotlBiqoo Torbi. 

1) Porieinae (P), Begiae 7IM.« primnm P. Pithori, pOetoo iColbertinus, 
niembraa. eee. XL eeatlaet l).Boothii tractatam do arlthmetica. 
9) Bzeeapla ilhif qaao, posiqoam eoram praefolioaem Hoar. Slepha- 
ansfnaorait epielohw editioni qooaa. HDLXXliV.^prodlil proemlmao» 
o. MDLILXXVIIL oz boe Ipeo codieo prfanne odidil L Opeopoeoe (cf. 
p. lW.). Meo caaea cam edit Dipoat collatoe esl a Th. Prossel V. D. 

2) Viadolioooosie (V) 16/B. 86., opad Eodliehorom CCCXXIL, olim rao- 
nostorii 13. Cokomboni de.Bobie, mombraa. eec VIIL Tel IX., foiierom 

* CLIX. fbrmae qaadratee eooiioet fSoL CXL v. eom laecriptionei TktO" 
dosios Maere^tas do Gfaesorom eeatagalieat&os §ie oil, fragmontom quod 
periinel ad eop. 3. (ef. p# att 'eq.),*et iolile CLVIL eqq. com inecriptioae : 
lnc^nm< potMo eecerpto de iHire Maerebii Tkeede$iu Tkeedeeiui Sym- 
maeke $me sololem dicfl oet. exoerpto qnae portioent od proeCoMooem et 
ad copito 1-9. et S9., edlto o loeepho ab Elehenfel^d et Stephono 
Endlichoro In Aoalectie grominaticis, Viodobonoe MDCCCXXXVIL, 
onde ea recepi *in apparatam crltlcnm. idhaereor oddito onllo inscrip^ 
tiooe exoerpto e Mnerobii Commoatar. io Somaiom Scipioois 
lib. I. cop. 8. de somqiis et cop. 6. de faturi portns discretiboe. 

S) Berbooicos „N. XVIL cod. chortoc. eoc. XV. vel XVL, qni Inter aiia 
continet IV. Excerpta qnaedam ex libello Maerebii Tkeede§ii ui ha- 
bet titolfis, de differeaUie et $eeietatibu§ Qraeei Latinique verbi: alia toroen 
ferma et expoeitieoe ac edita: nam Latina prolixe et ferme nnice anctor 

. perseqoltnr.'< Hnee Itnbet laanelli in CntaL blbi. Borbon. Neop. 
MDCCCXXVIII. 4<>. p. 19 sq. Hnnc codicem Tideri eeee deecriptom o 
codico Vindobooeosi monoimns snpm, cap. 11. p. ziii. sq. 
His adiiciendns eot . 



Lttx PROLEGOMENA. 

1^ii4«b4»BftB«lt (V ln iwmgm. ie wwkm) 17/R. SM. apa4- BaiMdiefw 
GCCXXL, oH» BebieBvis, ■enibff»«. tee. IX., qtti ceBtiaei iUad I«- 
certi rragnientiiiii de verbe ad Seyerani, de ^ne vid. enpra, 
p. ziv.,* et p. S78 eqq. .QnQn prinitte cedioie ^ninteraio mntiiatnt et a 
coinpactore pecitns «it poot «ecnndnni, lioc fragmentnm inclpiene a oodicie 
folio XIV. ▼. col. a. implot folia XV. *et XVI. et pmeterea t^VIII. Nam 
folia XIV. XV. XVI. onnt qniBtemionio I. folia \U VII. VIII., elnodeni 
folla IX. ot X. intereidemat, nnde orta oet Incnna ia fiae cnpitie 9., et 
qninteroloale IL foHa I-VIII. nnnc totfne codlcle ennt foUa r^Vill. Ba- 
llqna hnine qninternionio felia expleat PrObi Oxoerpta de nomine. 
III. Codices Satnrnaliornm. 
a) Ab alile ad Satnrnalia omendaBda adbibitl. 
1) loach: C»mcraril codez, qnem lUI mieerat Ittelinao jOoblertft, 
•crtba Conflaentlnno. Vid. onpra, p. Lin. SimUliBtBe eet hic codex meo 
Pl, ot paene idem ecco. poooit Tideri. Ubl eitnanc, yoI qnidjBo iaotnm 
'sit, non liqnett certe E. Dronkins V. Cl., Clymnaeii Pnldonolo Director, 
me fecit certieram neqne hnne codicem *neqne gontem GobUfrianam nBac 
ezctara Conflnentiae. 
S) Henr. Stcphani codex „qnem commodato Tlr docUeelmno Pet FI- 

th.oene dedit*)^ idem eet ac mene Pl« Vid. enpra, p. ur. 
8) le. Pontani Ang liennne, („Cn'ntabriflettoio, codez yetni, ecrlptni li* 
bor, calamo ozarntno, ocriptam, prio^a loi^tio''; cerael, ad Vli, 8, 18. lo-. 
gitnr: „in ocriptlo qnoo Tidi**) eot monn oodez A. Conf. onpra p. zzzvoq. 
et p. LIT sq. •) . * 

4) lac. GronoTli chartaccno („prieca ecriptnra, charta academlca, lec- 
tii^ ecripta, Mc Leldencio**) eolno Mt qnem el onppeditnret ad emendenda 
Satnraalia biblietheea Leideaoie. Pancn, nt ait ipee, ez eo margini aUe- 
▼erat. Fortnose hic oot cod. Ll. Conf. anpra, p. lv. ot pl-Lzzvii. 
5)Thttnnen« (Tbuan.). Ad.nltima libri V. capita, indo a cap. 19. § 84., 
lac. GroBOTlne o ochodis patrio onl pmtnlit nonnnlln, qilae ille e co- 
dice Thnaaeo eneta?erat, ad- TorhaQraeca qnne.illio capiUbno Inoorta 
eont •pectanUa. Simillimne hic qnoqne eet oieo Pl. Bnndem otoe pn- 
taverio, qnnmTio obotot nomen. Neqne tamen praotiBrmittendnm eot In 
IUo ezemplarl editionlc Granoriaaae in qno legnntnr ezcorpta e codicl- 
bni Angllcio InTcnlri etlam nonnnlla o codloo Thoaneo enotatn. Ez 
hio ^naedam ad Sat I, 11, 45; I, 17, §§ 44, 48, 5»; I, 18, §§ 19, 90, 99. 
pertinentia mecnm comnranicata onnt, qnae abi a codiee Pl diecrepant, 
ita dlecrepant, nt mlnno diligenter poosint Tideri' ezocripta, nt I, 17, 44. 
Thnaneo enototnm eet ^Tf^ufdfj nbi in P eot ^HPI^I; ib. § 48. ez 
illo KiXXceXog, nbl hic habet CKIAAIOC, et J, 18, 99. ez lilo AAIAXH^ 
MA et AVY9AOTE, obl hlc MIMHMA tt AYN^AOTE. Maior an- 
tem discrapanUa eet In Commentnriornm nno loeo, qno oolo inToar ali- 



*) Qnae in edltionls II. nnctario notarnm legnntnr: Ora codicio 
ScriTcriani (ad llb. I, 4, 94. ct VI, 1, 15.), margo Soriverii (ad lib. 
VI, 1, 36.), ScriTcriaDi libri ora (od lib. VI, 9, 18), Rescripcerat 
ScriTerini ad oram libri «ui (ad lib. III, 9, 18.)., AdnotaTit Scri- 
Tering ad marginom llbrl «-01 (ad Ub. 111, 18 (II, 14), 6), ea rafe- 
renda snnt nd ezemplar typie deacriptnm qnod •ScriTorinc commodaTorat 
Pontano. Conf. ad I, 17, l.: 'monente charta libro ScriTcrii hob 
loco Intcriecta, et ad V, 1, 7.; ScriTcriue scheda qnadam intejr- 
poeita conteztui adiecerat. EUam I. Ifenrell Tcterem codicem 
tjpis deicriptum fnieso ozemplar docai eapra, p. Lzm. 



CAPUT V. uzii 

qvid enototan II, 10, 16, ebi Thvwm dioitvr h$Men hmtUtumt^f mo, 
iit P, iuiirmmUt «I in tiibtoriplioiiii libri I., ia qaa in lllo aon, nl ia lioe, 
dieitar oooMioaioravi ooiondatio Syamoohi* 
F. Oail. Schnoidowiaao V. Ci. reliqaiao Graeeomai cani pootaraai 
ta» alioram flerlptorani a Macrobio 8at. lib. V. eap« 17 oqq. florratafl 
oaiendaTit *) adhibito eodice Part«iao, qui oflt menc Pl. : et vorflUfl La- 
borii lib. II, eap. 7, { 3., ad qaoo omendandos '<*) praeter illam Parifli- 
nnm oc Oadlanom, qnl o<t meufl G, nb oo adhibitufl ost 
6) Monttflpoflflainanfl (M) ,,a F. Daobnero olim inflpectofl, flatifl to- 
tnfltnfl, flod nt raro editlc meliora praebeat.** ^') 
b) A me Tel ab aliio mea caaea eom eiemplaribas tjpis doflcriptifl 
collati. 

l)'Cantabrigienflifl (A i. o. Anglicafl) flignaCnfl a ▼etoro mann A. 180., 
a reoentlore in eharta fronti praeposita 960., membran. cec. XIII., for- 
mae mazlmne, binifl colamnifl noa ah nno qnidom librario flcriptns, ced 
•eriptnra non maltam diflcrepnnte, in qaavifl pagina habet XXXVI. lineafl 
•tilo piambeo vel argeatoo dactac copra flcriptis a rflcentiore roann vor- 
bic: Maeroblofl In Sataraalibufl. Contioet Apaleii librum de doo 
Soeratio et Satarnalia ot ordine et dorectlbnfl congrnentla. cnm ezem- 
plaribnfl anto Poatanam oditle, nifli qaod iiber III. iiaitnr verbifl (c. 18. 
{ 0.): wiilMfam non reUmquemu^^ at dooit haiao eapitifl.parfl altora ot ea- 
plta 19 et SO, atqne Oraeca raro eicedoat fliaguiafl Toeefl, in qoibaa flaepe 
confondnntnr AAjdy Pet T, Ifot JV; ot omlofla plernmqne indicantar lite- 
rifl Ga. Litorao initialofl compinreo Tariifl coloribnfl oant pictae: in 
primo libro, Inde a cap. 18., nt In editionibafl qnibofldam ▼eteribafl le- 
gnntnr inflcriptionefl qnibufl •igniHcentttr dii de qaibofl oet flormo. Oe 
•criptara nihil notayi, nifli qnod pro iitera n flaepe legitar maittflcola 2V, 
eaqao oitra oolitam modom dilatato, ioprimifl lib. V. cap. 9SL io aao fo- 
lio ia qao etiam linene flanfbrevloroc, qno faeiliafl ozpleretur flpatiom 
haiofl folii, qaod ezcipit alia maoafl. Compoadia haod rara, toI ad to- 
tofl Tocefl portinentin, nt ^ pro «•!, t[Vo$ pro Kaleuda$^ grd pro graiia^ 
flnopisflimo logitor pro vc, flaope pro cen ▼•! cam; y •igaatar pnnoto, 
M, nbl ooo •impiez ponitor », dnobn^ apiciba^. Orthographia fere eadem 
oat qoam ego ezpres^i, •od legitar: ftareno eoAercflre J^eerolet yperboU 
j4ri9MUm oeftid AomI hiUra kiempa alia. DMtribotio per dioo commemo- 
ratar ia ioseriptlone libri I. et in ealMcriptionibao libroram II et VII. 
Nomera^ libroram omnino nnilao indieatnr. Liber IV. a tortio onlla in- 
ocriptiooe •eparatnr, liber V. inM>ribitar: Db 9tilo Firgtli», liber VI.: 
Ffnil de hi$ quae yirgiliuo a Graeeio iraaiU De ki9 quao a 
veieribu9 Laiiui9 Maro iran9tulii. Poet librum VI. in^ernntor 
gloo^ae qoaedam, epitaphiam Seneeao qaod legitor la epiotolaram 



•) Vid. ZeiUchrift f. d. Alterth. Wis^enech. 1848. Mai. N. 59eqq. „Bei. 
trage sor Herfltellong der Graeca in Macrobiufl Saturoalien", et Roeiniach. 
Muflenm fdr Philologio. Neoe Folge. III. Jahrg. fa«c. I. p. 70 flqq. „Aeachy- 
ioe Aetna und die Paliken". 

10) Vid. Rhein. Mnsenm f. Phll. N. F. II. Jahrg. fa«c. III. p. 086 •qq. 

^i) Oo«|. Haenefitt* in catal. libror. mflc. qul in bibliothecis Gal- 
liao etc« ae«erirantor (Lip«. 1830. 4^.) duoo coromemorat codiceo in biblio- 
theca flcholae medicae Montispeflflulanae. a) Macrobii Satornalia 
oec. XIII. membran. in 4. ez libr. orat. coll. Trecenaifl notat. H. 824. b) 
Macrobii Satnrnalia ... flec. IX. membr. 4. Cod. Pilhoei et coll. Tre- 
ceasU oetat. H. 395. 

[6] 



Lnxii PROLEGOHENA. 

«dillda* priMipo(«. h el a.), ▼wniaMsxliiilattl, 4e 4«o rhi. H. Meyeri 
Anliiol» L»l. vol. 1. p. xxsi. 90., CieorOflit, Wd. OrMI. vol. IV. part. II. 
p. b7%, y sed eliam alia qoaodaai liaie IM Iriboaotar qoao oon ma^ie 
apo4 Orollinm ioTooiae quan in odillonibao Locanltex tomoo qoi 
boiae poelae eceo dicaalor , A o e o n i i epigramnHi LXXIL, O ▼ i 4 i i ▼or* 
eoe ex Ponto IV, 8, 36-40., qnoe excipil libor VIL nnila aMiU in* 
•criptione. Haac codicem ab le. Ponlaoo ocee etcaeeom, aod ea qaao 
ille in eo «e inrenieee eimalaTil eom non ooalloere otlendi enpra p. zzzv 
•q. Samma losopbi tlomilly V. D. liboralilale mihi eooligit, ol onm 
conferrera com edit. Zeaaii. 

2) Parisinoi (P yel Pl), Ref^iat 0871., primnm Pet Pilboei, pettea 
Colbertinot, raembran. cec. X!., coioe deicriptioaem, qoom coaliaeal 
eliam Commonlarioe In Semninm Sciplonie, peeai cnpra p. lzvii. 
Salaroaliorom coolinel iilMoe omoee, cod aliier ac Tnlge nomoealae. 
Liberl. ioecribilnr:... PRIMI DIEI 8ATVRNALI0RVM LIBSRl. INCIPIT. 
In eioedem fine le|r«lari ... BXPLICIT LIBBR L SATVRNALIORVM. 
INCIPIT SECVNDVS. In fioe libri II. vaoaae cnol relietae IV liaeae. 
In fine libri lU. legilor: EKPLICIT LIB. II. SATVRNALIORVM. INCIPIT 
TERTIVS IN LAVDE VIROILIL Libri IV. V. VL non dietingonnlnr, 
nisl qaod in fine libri V. nollo inlorpoeito cpalio logontnv verbo: ^oe 
tuol 90oe fumcj^ FirgUiu» o6 tmUqtd$ Lotmemm peelic. Liber VII. in- 
•eribitor: INCIPIT LI& IIII. DE DIVERSIS QVAESTIONIBVS. la fine 
nolla oel mbecriptio. Commemoralor ergo dielribotio ia dioc non niei in 
inecriplione libri I. In libri I. capilic IS. principio legilor: DE LIBERO 
PATRB. Grooca, omieeo laaldm oraoolo qood legilor I, 7, 28., in eo 
leganlor ceripla Itlerie unciaiibne» Hoec Tbeo^lerae Preecel V. D., 
qni hoBO oodicem cootalil com ed. Biponl., ila exccripeil, nl ipeoe lile- 
rarom apicec redderel aecoralieeime. Saepe cenfnadontnr litorae AjLd, 
£E0O (oam lileravom S 9t E formo obiqoe eel rotooda), HNIITT, 
TTPy Z^ MSl (aam harom literaroofr formae eibi eool eimiilinme), i7P, 
JYEIy EHy OSly T8. Ubi porro iBlervalio •eqaoalor ooedem iitoHie, 
eaepe a librario ab ooa ad alleram aberroote omieca ecl allera com lite- 
rie inlerieclie. Non raro complovoc lilerae vel vecee intf^rae in alinm 
^ercnra eont tranclntae. 

8) SaliebavgeoBic anlicne 88. (S), nonc Menaoeneie, membran. eec. 
XV. centinel eiittm Commenlarioe inSomninmScipionie. Qnam ob 
rem enm doecripci copra p. lzvi eq. Salaroaliaio eoplem libroe eonl 
dUlribota: eed praeter primom omnee carent inccrlptiooiboe, reliclo epa- 
lio abi iacererentor. Nomioa propria et iammoria haod raro io mar- 
giae legantar robro colore ccripta, qoo etiam Graeca qoaeqaae adennl 
scripCa canl, literic minnccolie. Sed mollo plora omieea eonly in librio 
V. VI. VII. fere omnia. 

4) Barabergencie (B) M. V. 5, in laeckii catal. 878., mombran. cec. X. 
folioram L\IV. formae qoadratae minorie, habel in qooTic pngina lineao 
XXm. non diTicac, ctilo cine ollo colore doctac, qnarum prima et nltima 
qoaeqae excorril in marginem. Contiael Salarnaliorom libroe tree 
oeqoe ad lib. III. c 19. § 5. verba: Fider Ate el etlrettm nomtnart cl 
omnta. Libcr cocondoc a primo ^on ceparator. lo principio libri I. le- 
gitor: ... CONVIVIORVM PRIMI DIEI SATVRNALIORVM INCIPIT 
FELICITER, el in fibe libri H.: ... CONVIVIORVM PRIMI DIEI 
SATVRNALIORVM EXPLICIT. Liber UL , at io principio el in 



CAPUT V. i.»»!! 

■«tilui , et iMerifiinse el aalNi«ripiioiM caiet Ia prina lilir» iaJe a 
cap. 18. at ia cod. A. legaotor eonploree iotcriptiooes qoiboi iodiceatar 
dii de qnilioe ofiUiri et peet eoe prima qoaeqae Terba eeripta eaot literic 
•ocialibai. Soriptora eet illioi aetatit miantcula. Fro u plerumque ie* 
gltnr t, litera y pnocto ootatur; pro n «aepe •cribitur N. Compeodiic li- 
teramm coleot cigDificari literae m et e, cjrllabae tcr iur tray praepocl- 
tienec per prae pro, rarioc post, et non est (me4o e mode r^) et etae. 
Orthographia ea fere ect qnam ege ezpreceL Graeca rerba ccripta cnot 
literis nocialiboct eadem qaoe io e^d* P notarl in iic iareainntnr men- 
4n. Centnli onm ed, Bipont. 
6) Ondianne (G) 313., in fiberti catalogo bibliothecae Gnellerbytenae 
650., nMmbraa. cee. UIL fellernm LXXVIII. forniae qnadraUe roiuoric. 
In eingnlie peginic annt lineae modo XXIV., modo XXV., medo XXVL, 
ant nnUe ant eerte palUdicclmo colore dnctae, qnaram binae eaeqne pri- 
mne ezcormnt In margiaem binic lineic cignatnm. Membranne nec co- 
lore nec dencitate aequalec, et a eomplnribnc librariic aon eodem tem- 
pore eodex Tidetnr examtlic. Centlnet, nt cod. Bambergeacic, trec llbroc 
prierec, eed lertium integrnm. Vetnc manuc inroincro inccripeiti „Trec 
iibri Satnrnalinm Macrobii ambrecii theodocii rari et boni in icto voln- 
mine continentnr^S eed in felio primo ▼aene legitnr a nmnu reeentiore: 
„Maerobti Sataraalinm libri qnalnor. Ceteri decnnt.'^ qnam ob rem 
JSbertac ccripeit iaeace qnattanr iibroe priorec. Inccriptionee in principie 
libri L et In fine Ubri IL eaedcm cunt ntque In eod. B., niel qued in 
hecce additur; Incipii $eeundu$, In fine libri IIL legitnr taninm 
EXPUCIT. In principio libH L a librario omicca cnat verba: MuHae 
varioiqne re«, in B. literic oneinlibuc ccripta: qnae in margine adceripta 
euat a manu receoiiore. In praefationic fine legitur inccriptio PEOLOGVS. 
Capitlc cecnndi prima liteta rabre colere picta ect. Inde a cap. la eae- 
dem fere atqne in cod. B. legnntnr inccriptionec. Liber cecnndnc incipit 
in eedem Tercn quo fiaitnr primnn. linnc eedicem ex eedem fonte ' 
•e eodioem B. flnxicce appatet Sed einc orlbographia ect oorrnptior, 
nt habet cemper midu nicAii, et interdam tollempnie irageeerai ciroilia. 
Cempeedia ccriptnrae mnito ennt freqneotiora, Tel ad tetac Tocec perti- 
nentia, nt El\ pro Kalendae^ dnr pro di€uniurf eijv^ pro maxiaic, ueOdia 
pro vereeundia* Scriptnra mnlte roinnc eiegaac: cemel, foL XLIX., in 
Terbe referamue (II, I, 15.), nltuna cyiiaba mu$ ect dictracta, nt ezplere- 
tor ultlma felii iinea. Foliam ee^enc ab alia mann ecrlpturo ect. 
Graeca mai&ma ei parte, lengiorn oninin, oroicca cnnt adccripta in ipco 
▼ercn notn «I tn Or. Contnii cnm edit. Zeunii ^'). 

6) Bernencic (B vel 11 1) 514. membran. cec» IX. fermae qnadratae, cen- 
tinenc librum ceptimnm Satnrnaliorum in ucnm menm coilntuc 
ect ab Aiberto lahnio V. Cl. bibliothecae praefecto cum edit. Bipent. 

7) Bernencic (H9) 404., olim Franc. Danielic, membran. cec. XII. 
eentinet libram V. inde a capite 13. et libroc VL VII. £iue ecriptnra ect 
leetn diffie&illmai qnnm ob rem enm vir docticcirone tantnm a principio 



^*) Praeteren C. P. C. Sohoenemannna V. Cl. incpezlt codlcem 
Gadiannm 858., apud £bertnm 561., clmrta«:. cac. XV. exeuntie, fermae 
qnadratae,. cellectanea et excerpta varia in Italia conccripta contineiiteinf 
foliic CCLXV-CCLXXIX. ex Macrobii Satnrnaliorum libric L et 
11.: ced facile mifai percuacit vir docticcimnc haec ezcerpta leviccime ac 
temera iaetltota Hacrobiom emeadatnra nihil oaaine predecce. 



LxxiiT PROLEGOMENA. 

libri VTI. atqii^ ad cap. 6. § 1t« excaMlt Neqoa 9g% ptur» detide- 
rnTi. 
a) EicnMi ab aliit, led nendum ad Satnrnalia eiBendaiida adhlbiii. 
E lac. GronoTii codicibne Angliciiy de qnlbne Tld. enpra p. lzjcu., iMie 
pertinent : ^ 

1) Bodleiannt (Bobl. Tel „Angl.** Tel „Me/0* 

2) Baroccianni (Bab). 

8) S. Benedicti („B'< ycI Bkn.). 

4) Cantabriglonsit (C vel Cant.) cemmeinoratiir «d iib. II. c. 1. { 19., 
et sarpiiii inde a lib. V. c. 9. § 17. Videtnr hie eodex nullne aline eeee 
nici me»« A. Namqne quae codicl peoaliaria ennt, ea in A legnnlnr ita, nt 
ezccribentie menda qnaedam inbeMe ▼Ideontar. Cf» II, 1, IS. C Aitw 
fim, A J^fit Fteaciilt; V, 6,9. C (Atetla, A (Arene; V, II, a C et A Fir- 
gtlmc pro tetier; Ib. 9. C et A ab§ei9am; V, 18. 41. C taelliirnasi, A ta- 
cilttfam; V, 14, 8 C et A reipofidenevr,* V, 16, 8 C <f e retOj A do' reUo; 
V, ai, 19. C od Enf^ tdem, A AASFYTHPA id^. 
Praeterea hnc pertinent qnae legnntnr in Beraenei exemplari edilio- 

nis Camerarlanae (Bae. a. MDXXXV. fol.) eicerpta o daoboe eodlclbne 

Hl et /12, de qnibue vid. ftupra p. Lxxiif. 

d) Singnlio qnibnedam locie ab alile mea eaaoa inipeoli. 

cr) In bibliotheca Laarentiaaa tree codicM emnlbae fero leeie dif- 

ficilioribni adhibtta editione Cameraril iniplcleadoe cnraTit Fraacleeae 

de Porla V. Ci., Latina dnmtaxat, nem Groeea io odlnihue aat deeide- 

rantnr ant mendooieairae ecripta «nnt. 

I) Mediceno (Ml) codex VIII. plntei Ll., de qno in Bandinii Catalogo 
tom. II. fol. 588. legitor: „Codex membranaceno Ms. in 4. Saec. XII. 
optime ■erTatui, dignoe certe qnl cnm edito oonferatnr. Conetat foliie 
scriptie 187." Cootinet Satnrnaliorum libroe VII. In prlncipio librl le- 
gitnr: ... SATVRNALIORVM LIBER I. IKCIPIT, et in elns llne: 
. . . SATVRNALIORVM L1BER PRIMVS EXPL1CIT FELICITER: in II- 
bri II. fine: ... CONVIVIORVM PRIMI DIEI SATVRNALIORVM LIBER 
II. EXPLICIT, et in libri IH. fine: CONVIVIORVM SECVNDI DIEI 
EXPLICIT. In principio iibri V. DE STILO VIR6ILII. LiberVL com 
hoc coninngitur, et Inltinm libri VII. nnlla eerte inscriptione signatnr: 
in eins 6ne legitnr: . . . CONVIVIORVM TBRTII DIEI LIBER EXPLICIT 
FELICITER. Qtiaroobrem Bendinins In deseriptione eodicis M8 refert 
tam in lllo qaam in hoc codlce Satarnalia in qninque dividl libroe. 
Verba Graeca, abi paaca sunt, integra legnntar literie malaecalie exa- 
rata: ubi Tero snnt plnra, tantnmiuodo initinm. ^nae adsant'in mar* 
gine repetnntnr, ac cetera snpplentur mana sec. XV., docta illa qaidem 
et elegante. 

8) Medicens (M8) codex XXXVI. plntei LXV., olim Matthiae CorTlni 
Hangariae regis a Bandlnio tom. II. fol. T59. sic deecribitnr: „Codez 
membranacens ms. In 4. sec. XV. nitidiseimaa eum titnlo aareo et pictam 
In principio. . . . Constat foliis scrlptis 116.** Continet Satnmaliornm II- 
bros septem in quinqne libros diTisos. In fronte legitnr; . . . SATVR- 
NALIORVM LIBER PRIMVS INCIPIT, In fine libri I.: . . LIBER PRIMVS 
RXPLICIT . INCIPIT SECVNDVS, in fine libri n.i . . SATVRNALIORVM 
LIBER U. EXPLICIT . INCIPIT m., in fine librl IH.: SATVRNALIORVM 
LIBER IIL EXPLICIT . INCIPIT IV., in fine libri IV.: ... SATVRNA- 
LIORVM LIBER IIIL EXPLICIT . EIVSDEM INCIPIT LIBER QVINTV8 



CAPUT V. «xxT 

ET VLTIMVS. TrM reliqni libri contiaai taiit Septiaie ■abicriptoni 
e«t: .. SATVRNALIORVM LIBER QVINTVS ET VLTmVS EXPLICIT 
FELldTER, DEO ORATIAS. Verba Graeca plemoique iategra iegon- 
tar ia tribae priaribos librit, eed ia qainto ooiniflo deficiaoty Tacoo re- 
licto spatio md ea «uppleoda. 

8) Mediceoc (M3) codex XXV. plutei XC, olim bibliothecae Gaddia- 
oacy de quo BaodJniac tom. IIL fol. 459.: ,»CodeK membraoac. Mi. io 4. 
•ec. XIII. com Graccie ▼erbic eais locic antiqna mann adiectii et com 
•ammariia et ootulia marginalibus varia mano , num. 96 antiqaitu^ de- 
•ignatos. Coottat foliic 103." Continel foliifl I-XCVH. Saturnalio- 
rum libroe VIL Libri primi ioscriptio ect: ... CONVIVIORVM PRIMi 
DIEI SATVRNALIORVM INCIPIT, eiotdem •ubflcriptio: .. SATVRNA- 
LIORVM LIBER I. EXPLICIT FELICITER. SECVNDVS LIBEIL Libri 
IL cobccriptio haec ect: . . CONVIVIORVM PRIMI DIEI SATVRNALIO- 
RVM EXPLICIT. lo morgine ab alia ced antiqoa mana iegitor ad- 
coriptum Terttur dtet. Libri IIL •iib«criptio est: .. CONVIVIORVM 
SECVNDI DIEi EXPLICIT. loter librofl IV. et V. nolla facta ect di- 
•tinotio. loter Hbroc V. et VI. legUur: FINIT DE HIS QVAE VIRGILIVS 
A GRAECIS TRAXIT . DE HIS QVAE A VETERIBVS LATINIS MARO 
TBANSTVLIT. Libri VII. principiom nolla ioccriptiooe oeqoe olla alia 
dictloetiooe •igoatar. lo fino librt VII. legitur: FINIS ... CONVIVIO- 
RVM TERTII DIEI EXPLICIT. Verba Graeca maioriboc Itteri^, «ed 
pleramque meodo^e ai: •ioe iotervallo qao ooam ab altero di^tingoator, 
•cripta •not a librario Graeci •ermooi^ adeo imperlto, ot nollum fere 
▼erhom meodie careat, raro integra **). 
p) la bibliotheca Moivaoen«i praeter codicem S aoo« taotom ceo- 

tiaaom qoaodam Sataroaliororo partem eoatioei i*)^ qoem C« Machtioc 

V. D. compiariboc ioci^ ioepexit. Hic e^t 

4) Bmmeraoeo^iB E. 5& (E), mcmbr. tec. XIII. Gootioet folii^ CXV.- 
CXXXVL Satornaliornm librom VII., •ed haod magni e«t pretii. 
y) lo bibliotheco regia Paricioa a Theodoro Prec^el V. D. com- 



I*) Praeter hoc Satarnalioram codice^ Bandinio^ in catalogo biblio- 
thecae Laarebtianae alio^ qdosdam posuit: 

1) Tom. n. foL 529.: „Cod. IX. plot. LL Macrobii Theodo^ii Viri Cia- 
riaeiroi et llloatri^ coovivioram Saturoaliorom libri III. prio- 
re^, qaorom po^tremo^ eicepta prima pagina roanu •ecoli XV. ct qoi- 
dem clegantiflcima «uppletue fuit. Heic quoque Graeca verba «018 loci« 
habentur in ipso teztu ezarata. Codez niembran. in 8. Sec. XIII. . . Con- 
•tat folHfl lia'« 
9) Ib. fol. 634.: „Cod. XIL plut. LL Macrobii Theodocii Saturna- 
liorom libri VII. anepigraphi praetcr primum, ot •opra in cod. VIII. 
hoio^ plutei, cum Graeci^ verblfl multis in loci^ alia manu suppletis. Co- 
dex membran. in 4. Sec. XV. eleganti««ime exaratns. . . . Con^tat folii^ 
•cripti^ 159.«« 
W^ Tom. IV. p. IT&i „Bibliotheeae e Plorentino S. Cruci^ coenobio in Lao- 
reiitiaoam tranclatae plot. XXIV. cod. IX. Macrobii Satnrnaliorum 
liber VII. com prplogo et liber II. . . . Codez membran. in 4. min. 
•ec. XIII. exeootis, nom. 668. notatus. Con^tat folii^ •criptic 41.'* 

i^) Cod. We««obrooDeo«i^ 4. foliifl CLXXII-CLXXIV. continet 
exoerpta e Sataroaliba^, lib. I. c. 7. de Papirio et lib. II. c. 7. de 
ioeic Gae^ari^ Aogo^ti. Dno alii codicr^ qui etiam excerpta Macrobiana 
coatioent, Cod. Lat Hardt. 631. fol. LXXIV-LXXVL, ct Cod. Lat. 798., 
^aoadam Petri Victorii, qui cootioet varia, forte Petri Criniti roanu, liz 
nUiaa momeoti ec^e dicootar. 



LixxTi PROLEGOMENA. 

plnres codleei SatarnBlla oentliieiitee mea eavM eval perinetrati prteter 
Reglam 6971. (Pl) qaera ezcoetlt tottim. Hl eODt 

5) Reglne 5797. (PS), membran. sec. \I1I. formne qmi^ratne, centinene 
Inde a fol. LVII. Sntnrnnlloram llbroe tree prleret. Oraecn Teilin 
■cripta eunt literle mniu§cali§, §ed non omnln ndrant. In Hne librl II. 
legltar: ... GONVIVIORV!» PRIIIII D1EI SATVRNALIORVM BXPLICflT. 

6) Reglae 6867. (P8), membran. eec. XIV., contlnene inde n fol. LX. 8n- 
tnrnnlioram libroe I. et H. cum Ineeriptiones ... INCIPIT LIBBR 
SATVRNALIORVM, et ■nbecriptione! EXPLIOIT LIBBR. Graeca Terbn 
adiont Itterit maintcalie tcripta. 

7) Regine 6870. (P4), membran. tec. IX., contlnene fol. CXII. tnntom Sn- 
tarnnliornm prlncipiam atqae nd praef. § 6. eam inecriptlene : 
EIVSDEM SATVRNALIORVM LIBER I. 

8) Regiat 8676* (P5), membran. eec.MV., continene folllt XLVU. Sntar- 
nallornm llbros I. II. III. et VII. blnit eolumnle tcrlptoe elne olln In- 
•criptione. 

9) Regint 8677. (P6), membran. tee. XV., formae mazlmae contlnene fellie 
I-GXX. Sntarnnlioram librot VII. Libro I. Inde n enp. 18. inee- 
runtnr in§criptione§ Tnriae, in eiot fine legitur: .. SATVRNALIORVM 
L1BER L EXPLICIT, in llne librl IL: .. G0NVIV10RVM PR1MI DIEI 
ET SECVNDI SATVRNALIORVM V. C. L1BER II. EXPLICIT. INCIPIT 
TERTIVS FELICITER, in fine llbri HL: .. CONVIVIORVM SECVNDI 
DIEI EXPLICIT LIBER TERTIVS. INCIPIT QVARTVS PBLICITER. 
Llber V. Inecribltor: DE STIbO VIRGILH. LIBER V. CONVIVIORVM 
TERTII DIEL In fine cap. I. legltnr: DE RHBT0RICI8 0B8BRVA- 
TIONIBVS VIR6ILII FINIT, et In fine libri V.: FINIT DE HIS QVAE 
VIR6ILIVS A 6RAEGIS TRAXIT. NVNC DE HIS QVAE A VBTERIBVS 
LATINIS MARO TRANSTVLIT DICETVR. BT INGIPIT LIBBR SEX* 
TVS, in fine libri VL: ... LIBER 8EXTVS EXPLICIT. SBQVITVR 
LIBBR SEPTIMVS FEL1CITER, in fine librl VII.: ...SATVRNALIORVM 
LIBER SEPTIMVS ET VLTIMVS EXPLIGIT FELICITER. Verba Gmeca 
literla minoribnt ecripta legnntnr tantum In libria duobue primia. 

10) Regine 8678. (P7), membran. eec. XV. foroiae qnadratae, continentSn- 
tarnaliorum libroe VII. in V libroi diTieos. Liber I. inicrlbitnr: 
INCIPIT LIBER MACROBII DE SATVRNALIBVS FELICITER. la fine 
libri I. legltor: BXPLIGIT LIBER PRIMV8. INCIPIT 8BCVNDV8, in 
fine libri U.: BXPLICIT LIBER SECVNDVS. INCIPIT TERTIVS, in 
fine libri IIL; EXPLIGIT LIBER TERriVS. INGIPIT QVARTVS. Li- 
bri V. principium eignntur tnntum litera mabri: in eine fin# legiUir: 
EXPLICIT LIBER QVARTVS. INaPlT V. Dno nltlmi llbri tlne olla 
inscriptione continnnntnr. VerbaGraeca in doobnt primit llbrit legnntnr 
literie mnioribnt ecripta. 

6) In bibliotheca Borbonicn quinqne ennt codicee mann «cripii Sa- 
tnrnalia Tel partet quaedam eorum rontinentee ■>). Praeetantietimi ope» 

'^) Praeter codicem CCCIV. lannelllne eommemorat 
1) „CCCCn. Cod. chart. fol. tec. XV. Habet Satnrnnllorara llbroe VIL 
8 Terbie praefationle: aliqua e$l iUie aeuta priino felie deperdito. Graeca 
Torba eaepe ab alia mann et ad oram apposita, eaepe prorene omleea.^ 
3) ^CCGGin. God. chart. fol. eec. XV. Saturnaliorora libri VIL Ad 
calcem; ExpUeit lihtr 9eptimu9 Maerohii Theodimi eenviviofum fimt ^ ood 
non ftni§ e$t operi$f tit in promptu etl agtteeeere eoniicferare eelenli. Graeca 
de aunt.'* 



CAPUT V. uuTu 

cimeB mecani conininBicavU P. GDil. Schneldcwianc V. Cl., a qno ra- 
gatnc H. Keillac V. 0. nanoulla, Oraeca pfaecortfai, o libri V. capitibao 
19. ot 90. coninlit cnm odit. Bipont Hic eet 

11) Borbonlcno CCCCIV. (N i e. NeapomaBBo) , qnem Iimoelllus in 

catalogo bibl. Borboo. p. 267. eic deecripeit: „Cod. membr. fol. parT. 

qnadrata forma, claro ot accarato charactere deccriptuc eec. XI. toI XII. 

Habet ¥11« libroe oeqae ad verba: quia his loquendi U»berinthi$ imparu 

no$ fatcmur^ 9ge yeiii^ lib. Tll. cap. 5. [§ 2.] Titulue I. libri literie ru- 

fie et maiorlbae hic: MACROBII THEODOSII V. C. £T ILLVSTRIS 

CONVIVIOBVM PRIMI DIEI SATVRNAUORVM INCIPIT. Graeca Torba 

•moia adcunt ab eadom mauu forraa mainecola.'' Hic codoz meo P ei- 

milic otee videtnr. 

Apparet omnee hoc codicee Satnroalia contioentee ex eodem floxisee 

exomplari, q\inm oinnee parl nnodo eint manci atqne mutili. Codicee B et 

G einedem otee originis pro certo poteet affirmari: uque Macrobii yerba 

eatie integra exhibere yidentnr: propterea in tribue lis quoe continent li- 

bria hoe potieeimnm eecutue eum. In reliquie librit yerba Latina praeci- 

poo accommodavi ad codicee A (qnem ipee excueel totom) et M3. (qnem 

praottantiesimnm o Medicoie eeee sero intellexi: alioqul totom eum cnm 

oxemplnri typie descripto cnraeoem conferendom) : ▼erba Graeca emendaTi 

ad exomplom codicie P, qui •olue fere omni^ continet et in hie diligen- 

tieoime eet excneene, qnnm in yerbis Latinis non omnee minutiae pari dili- 

gentia ex eo siot enotatae, In his igitor codicem P secnndo loco posni 

cora recentissiino codice S, ut iis obtemperarem, nbi qnae legerentur in 

illia codicibos non yiderentur referre Macrobii manum. 



S) „CCCCV.. Cod. membr. fol. parTo soc. XV. Habot libros soptom. 

Graeca plemmqao desunt.*' 
4) „CCCCVI. Cod. membr. 4^ sec. XI. vel XII. Habet Satnrnaliornm 
libros duos priores. Graeca assnnt, forma raainscnla. Olim lani 
Parrhasii et Ant. Soripandi.** Hlc codex videtnr eins ffenorts osse 
cnins snni B ot G, ot oontinoro libros III* Nam hnins libri finem in 
«xomplaribus post Poutannm editis finem libri II. osso constat.^ 
Keilins,. qui codicem Borbonicum CCCCIV. inspexit, Schneidewino 
scripsit se in Italia nullum fntegrum Saturnaliornm codicem vidisse Medi- 
ceis votnstiorera, sed in blbliotheca Vaticana unnm qnl oontinoret taaUim 
partem quandam eorum. In catalogo bibliothecae D. Marci qoae est Ve- 
netiis, „praesido et aiodoratore Lanrentio Theupolo, MDCCXLI.*% 
p. 185 sq. memorantur quattuor Satiir naliorum codices secoll XIV. 
et unus secnll XVI. Bernardus de Montfancon in Bibliotheca biblio- 
tbecarnm praeter snpm dictos memorat p. 41B. Florentiao in bibllotheca 
Bonedidlnomm B. Hariae Saturnaliornm codlcem membr. scriptnm a. 
MCCCCLXl., p. 425. in bibliolheca S. Marci Dominicanornm nnnm cnm 
SQbscriplione: ^atum. eonviviorum tertii diei liher ultimui explicit, p. 485. 
PataYii in bibliotheca S. lohaonis in Viridario: „Macrobil Satnrna- 
lia'% Mediolani in bibliotheca Ambmsiana: y,Saturnalla perpm. ter. 
D. Gttst. Haenellns in catalogo libror. mss. qui In bibliothecis Galliao 
oot asoerrantnr, Lipeiao MDCGCXXX., praeUr oodlces Montispessulanos 
Col. 48^: in bibliothoca pnblica Trocensi: „Macrobii Satnrnalia oec. 



XIV. membmn. 4w not. O. Q. III, 41. '^ Col. 770. in bibllotheca pnblica 
Tornacensii „Maerobii Satnrnalia et S. Scip. seo. XIV. mombr. 
4.*% etCol.981. in Ubliothoca£scorialensis y,sec. XlII. et XIV. membr. 



4. qnater<% Col. 971. in biblioiheoa regia Madritonsis „Macrobll Sa- 
tnrn. bis^S Col. 994. ia bibliotheoa Tolotana occlesiao maiorls: „Ma- 
crobii Satnrnal. ooo. XV.'* Brnxnllis doniqno F. GniL Schnoldo- 
winno mihi scripsit in apistola se vidisoo in bibliotlMca Bargnndica co- 
dicom Satnraaliaraai mo. XIL •on. BlLVllL aigaainiii. 



LxzxTiii PR(H£GOMENA. 



CAPUT SBXTUM. 

DE EDITIONIBUS OPERUM MAGROBIL 

Qot da Macrobii operibat bene niernerint, et qnid quisqoe ad ea emen- 
danda contnlerit, demonitraYimns tnpra cap. IV. p. li. tqq. Rettat, ut 
enumeremue editionee, et adiiciamut qnidquid praeter •ingulorum libro- 
rum inecriptionea, quas auie locie posuimut, de cuineque forma et tpecie 
dicendum eet '). 

VENBTA I. (▼ vel ▼!). Editio princcpa «) (foiia CLX\T* formae ma- 
zimae, e qnibne III. aunt Tarua, yersnum XL.). SobtcribiCur: Maerohii 
Aurtlii TheodoBii viri conBulari$ et iUu8tri$ Satumaliorum lihri impre$$i 
Venetii$ opera et impen$a yieolai len$on Galliei, M. CCCC. LXXIL^ 
•ed continet etiam Ciceronis Somnium Scipionit cura Commen- 
tariie Macrobii, omieeie tantammodo ▼erbi§ I, 21, 10.: lege di$eurrere 
et quae eequuntur ueque ad § 11.: et $ibi invicem nuntiarent et. Saturna- 
liorum libri partim in capita dividnntar, ted non eodem modo atqoe in 
editionibue recentioribot : nec niti qninqoe primis primi libri capitibot 
addootar nomeri. Reliqoie, ot librornm nnmerie et detcriptionibns quae 
erant Commentariis addendae, relicta tnnt «patia. Idem factnm eit, ubi 
omitta tnnt ^erba Graeca, qnae maiore qoidem ez parte adiont, Horoe- 
rica praeiertim, accentiboi minni accorate potitit. Orthographia eadem 
ett qooe in oodicibua recentioribut, nlti quod pro $$ et tt legitur Inter- 
dura te et ct, ut no$eet et adnitcfere Compendia tcriptorae inveniontor 
fere eadem atque in oodicibui tecnli XII. (Conf. tnpra pag. li.). Uina 
anm ezemplari bibliothecae Unif ertitatie Erlangeniii, quod, ut ceterae 
editionei, contuli com Zenniana. 
Brizientia I. (folia CXCL* ▼ertnum XXXVII.). Subicribitur: Macrohii 
Aurelii Tkeodoeii viri e9n$ulari$ et iUustrie eatumaliorum libri impre$$i 
Brixae (tic) per Boninum de Boninie de Ragueia. Af. CCCC 
LXXXHIL die VL lunii. Continet eadem quae Veaeta T. cura iiidem 
lacunia iiidem intcriptionibna iiidemqne fere literarum compendiis. 
Literae initialea deiiderantar, aed additae tunt detcriptionei *; mathe- 
natieae et geographicae , et in margine paaiim indlcatnr argamentam. 
Uini tnm ezemplari bibl. Uniy. Wirceburg. 
Brizieniia IL (folia CLXXVI.* Terinum XXXVIT.). Snbtcribitnr: Afa- 
cro6ii Aurelti Theodo$ii viri eon$ulari$ et Hlu$tri$ tatumaliorum libri 
impre$$i Brixiae per Boninum de Boninie de Ragueia. M. CCCC, 
LXXX. die XV. MaiL Haec ez antecedentif ezemplari faeta ett| In qno 
interciderant folia XCVII. et XCVIII., in quibni quae leguntur: Sat. I, 
SM, 11. «t paane vilio mmHe otque ad II» 2» 4. ei nooi$$ime domum quae^ 



^) NuUam reoepl editlonem qaln aiit habean ipae int Tiderim anft 
eognoveriro eeee in certa aliqua bibliotheca. In jnibaa nihil einemoiii 
ndnotaTi, eae lo meo tant apparata. Signum * foliamm namero additam 
•ignificat nnmerom in editionla •iagalia foliie non eeao notatam. 

*) Alii pataTeront editionem priacipem prodiiaae anta annom 
MCCCCLXVIIL led Tid. eupra p. li. 

*) In hae editione, nt In •equentiboe (ez ii« qnamm •criptome dlecre- 
pantiam ineerni apparatui critlco TS-g), Commentariorom libre II. cap. 9. 
f 16. inaerltor de«criptio nomeromm Platonia qoam •ignavi la., proptomft 
qood in nolio codica maov •eripto tam me Tldere meauiil. 



CAPUT Vr. Lxxxtt 

in hfte e4id«iie emiMa eant luind iBdicftia InenDn* Etiam forma atrina- 
qne editionis est eadem, aiei qnodl in hae Tereae enni latioree et ecHptnra 
arotior. Uene enm exemplari bibl. pnbl. Bamber^oneie, in qno praeter- 
qnam qnodi eoloribae pictao ennt litorae initlalee, otiam prima pagina 
pictnrie eet omata. 

Venota II. (folia LXXXIX. Torennm XXXVIII. tcI XXXIX.). Snbecribi* 
tnr: Muerobii Aurelii Theodo9ii «trt connclarMet il/nftrir iafvmalio- 
rma likri impretM r«ael»ie. ^ane domiui Af. CCCC. LXXXXIL dio 
XX. VIUL luuH» Continet oadem eodem ■eodo compatata atqno oditio- 
nee antecedontee. Ipeo hanc editioncm non ridi. Sed Monacbia, nbi 
eeptem eine ennt ezemplaria (in qnomm nno, Inc. c a. 2737*., legnntnr 
margioi adecriptao adaotationee, eed nniline moroenti), 1.6. Krablngo- 
rne, qnae cine eet hnmanitae, moa canea eam iaipezit. 

Venota III. (^2; folia XXXVI. et LXXXVI. ▼«rennm XLV-XLVII.). Snb- 
ecribitnr: Maere6 tt ^areZt» TJIieoiioett etrt conmUirtt et tliaetrie ta- 
tttmaiiemm Itfrri tsipretet Feaetitf aPJkilippo Pincio Maniutmo. Anno 
a nativiMo domiui M. CCCCC. dio XXIX. octefrrie. ^ifg:«fltno Barbadieo 
SerentMWio Fenetiamm duoe. Baoc oditio omnino fore congrnit cnm Ve- 
neta I. No enppleta qnidom ennt ea qnao in illa doelderantor Comm. I, 
21. Eadem habet literarnm compondia, eed minne eet nitida: in mar- 
glno paeeim iadicatnr argamontnm, et additao eunt doecriptionee. Litera 
initialie tantnm Somnio Selpionie a typogmpho addita cet: reliqnae ml- 
noecttlie tantnm eignantor iiterie. Uene enm ozemplari bibl. Univ. Er- 
Iwg- *) 

Brizieaeie III. (rolta IV.* et CLVIU. Torennm XLI.). Titnlne eet: Ma- 
erohiue de Somuo (eic) Seipionie: neo non do Satumalibue UM. eumma di- 
Ugeniia euo nitori reeHtuti eimt. iia fuo plue fuam ier mille erroree oorri- 
gttntnr s graeeumque fuod in oliuf impreeeie doermi fere omuibue lode rope- 
nitvr. 

Alacrofriiie Lecteniiit. 
Qtti mntilM dudum et crefrrie ermrifriie anctue 

Macrofritte aitili paene Ugtndue eram 
Taheri (eic) ae Pyladae eura magnoque lafrerc 
Nune itorum mikimet reddOue oeee legor» 
Snbecribitnri Maerohii Aurelii Theodoeii uiri eoneularie et iUueirie 
eaiurmaUorum Uhri impreeei Brixiao per Angelum Briianieum. 
M. CCCCCL dio XVIIL meneie /mwarti. Haec editio oadem fere qaae 
antoeedentee habot: eaedom libroram iBecriptionee , eandem impcrfectam 
SaturBaliornm in eapita divieionom, eaedemqne fere lacanae. Nam per- 
paaca Gmeca enppleta, noo mnlta praotoraa emeodata ennt: dcecrlptio- 
nee panlolnm matatae: argomontam in margino paeeim Sndicatnm. In 
hac prima oompamt Indes voeaMorum Maerohu. Ueae enm ozemplari 
bibl. pabl. Norimborg. 

Ex hae editioao ozpMeea eeeo Tldotar 



^) Hac edltione nene eet lac. GronoTiiie. Vid. appar. crit ad Sat. I, 18, 
17. ot 21, 21^. Eadom oeeo Tidotar qnam ad I, 22, 7. dioit. ^friecam edi- 
tlonem Venotam^ ot ad Comm. I, {^, 8.: yji^roaldinam^: wbo inre, neecio. 
— Commemorantur etiam editionee Mediolani apnd Scinscnseler, 
HCCCCXCVIIL fol.| ot a Monreio (vid. enp. p. lziu.) Bononiae a. MDI. 
Nentmm neqne ogo ia alla bibliothoca iaToai noquo aliae qaieqaam eo 
▼idieeo retalit. 



t€ PROLEGOMENA. 

V«BeCa IV. (vS), BiTiaaa, laatiaa prior,(MiaCXm Taraaani XLVL). 
Tiinlas rabra oolare. iatigniCno hic ett: Em Ubi Uctmr mmdidimim^, Afa- 
crefrjnt: qui mtUa mmtmus ■afilaii oe looer drcuw^ehmkir: aaac pri' 
anMi Mileg«r; mUdu9 el tiio attorj reiiiCHfas ta faa grmemM mmm^mUt 
dignitmt quoad «iii« fieri potuit ntperHee reperitur, Sigaam «raois eqaitam 
Moliteatium ezoipiuaft yerlia: /eaanet rietae receaeail, qaae ooqaitar 
•igaora lilii, qaale eet ia ■tommate rofpim Fraaco§alliae, cam literie 
L. A, Sttbecribitur: Afo erofrii Aurelii otri coatatorie ei iUuetriB Smtur^ 
naiiorum li6ri neoifer reeo^itir inJbiiliefMe erreri6iit expurgaUi quam diU- 
gentieeiiue nune primum impreeei Fenetiie per Auguetinum de Zannie 
de Porteeio ad tneiantiam J>o. Lacafa ^ntoaiam de Giunta, Anno 
Pki. M. D. XHL Die XV. lumii. la titali pagioa aTorea legitar epi- 
■tola: loannee Riviue Venetue. Rapkaeli regio gravimimo ae erudiU$~ 
•tmo oire Salnfem. . . . l>eeioio Caiendae iulU M. D, XUL E qaa epiotola 
protali ooanalla p. iiix. lo caiaeqoe libri priticipio praotor magaam li- 
teram ioitialem ab Ipeo tjpographe oxoraatam ozotat pictara ligao in- 
ciea* Satarnaliorum eiagolie capitibas praepoeitao eaat literao eimiliter 
ornatae, eed minoree. Alioqnin omaiao Brixienei IIL baee gomioa eet 
Qaae ergo oaotari ex hac, in illa qttoqao legi pataada eaat. • 
E Veoeta IV. factae eont Aoeeneiaaao. 

Aeceneiana L (foiia VL* et CXVH.). Tltalna eet: Maerofriae mteger 
lutiffvi euoque deeori a loanne Rivio reeUtutue. Cum indieio et. ataploet 
veridieo. Prtlam Aeeoneiaaam^eequaatat ▼erba: f^eauiiiiatifr 06 ioiioco 
Badio et loanne Parvo. Subecribitur : Maerobii jiurelii viri ean- 
eularie ef tllatfrit ^farnolieram iLbri (tio) aetyifer reeogniUt inflniUsque er- 
roribue expurgaU: quam diUgenUeeime ntme rarfam Mapreeti Parrkieiie 
aeturaUone jieceneiana. Ad JCalendae Fekruariae Colealo JleeHmo 
If. D. XV. Haac e4itioaem vidli olim ia bibliotb. pnbl. Bamberg.t eed 
eine titulnm accaratiteime deecriptum debeo I. 6. Krabingero V. Cl. 

Aecentiana IL (folia V.* et C). Titalae oet: Jlfacro6i«t integer nifi- 
dttt tttojve deeori ak I. Rivio euporiorihue amnie ef nane eta^a A$een$ia~ 
nornm «ttlfo diUgentiue reetitutue Parrkieiie apud lod. Badium. 
Af. D. XIX. Aeeedit Ceaeorioae do die aatall. Hanc qnoqae edi- 
tionem ridi Bambergae. Titolom eoggeeeit EbertaeL c. 

IVNTINA altera (i, folia XIII.* et S79., %• mia., veroonm XIX.). Ti- 
tnlae eet: Hoe volumine confinentar. Afaero6ii tnfrf|irefafie in eeanMam 
Seipionie a deerone eonfioium. Riuedam SatumaUorum Ukri eeptem. Haee 
omnia Nieolaue Angeliue oir ofprime emdifae twnma diligenfia eorre- 
jrif imprimique caraotf , enbiecCo eigoo cmete eqnltam Meliteneiam. Snb- 
tcribitnr: Impreeeum Fiorentiaa operm ef ettotpfa Pkilippi luniae. 
Anno a nativitate. D. XV. euprm mille. atente luUo. Leono Doeiwto Fenfi- 
flee. In altiml folii pigina aTorta plcCi eant dao pvori onm eonnbae 00- 
piae lilii tignam tenentet. lo tituli pagioa arotoa logltar: Nieolaae 
^agelitft Attcifientts, loanni Saiviato iumoni prmeetantieeimo S. P. 
Seqnitor epiitola, e qoa protoli nonnnlla p. lii., et fol. III. Indes ooca- 
6ttloram Moere6ii idam atqae ia Brizlonei IIL et Voneta IV. Etiam ia- 
•eriptioaee oaodem ennt, nee enpplota Graeoa qoae in iilie detidenmtar. 
Libroram literae inHialet minoribne (antnmmodo llterie indfcaator. Ueaa 
exemplafi bibl. pobl. Norimberg. *) ' 



•) Repetitam eeee haao oditioaomVenotiie aaao MOXXL a Taoviao 



CiPDT VI. xoi 

COLOBIIBN6I9 I. (cl, Mi» TI« el 14«. Temwn Xi*V.). TiMin fign- 
ri« wtmmtm liie «sts M«er«^M >tf«relft Tft«#do«tt vir» «oimiiarit tn 
AoiMiiMii SmpimtU Ukri duo» et B w^t wm 4m$d9m Ubri SmhmiaU^rttm. — Boe 
ermtue eU Ifcior, «t , fHmBfmmm de meeira eive emrm eiwe imemrim ^emmmUeif 
hmee ememipimrim iUigemier emm mHie eenf ermt, me ium qmae qmilme «nlo/e- 
remdm eim$ «uMcat •*- Apmd eametmm Cekmmm. S«bseribl««r: Coloitiae 
i^ttil irti«A«r«tim Corotcorntim. ^imo otiprii tot^tii «itllfttflitim 
«ilocttmo primo. MtMo jiugmete. •-* ArDoldno Veoalientit, ^al 
hnne editionem cnnTift, in mweiTem titali pnginn poci^t ^il tftidiotoi tpi- 
grmmmM Omece et Lnttne; in fol. IL* legttnr epietolns ^rnotdnt Fe- 
onltonttt tltulioto Leetori tolntcm ... Fiflt. Colonioo., e qon protnli non- 
nnlln oupm, p. nn., deinde Mdcjr orcfino trl p fai 6 c<ieo ctngOfllnt. Veonlion- 
oU in fanc oditione primno libroo it^, nt fit in reeentieribno edilienibat, 
diviiit in enpitn, hitque pmemlrit onmmnrin. In nmrgine pnufm indicn- 
tnr nrgnmentnm et notantur libri e qnibnt Mnecobinc oiagnla qnnednm 
eitnTit : nliqueiieo nliernianr ocriptarao dlocrcpnnlec. Locl Homorici ple- 
riqiro ez ipco pnetn onnt tnppleti. Vid. cnp. I. c Utnt.tam enemplnri 
bibl. pnbl. Nerlmberg. 

Colonientio IL (c ¥01 c2, fblin \^ et 140. Teronnm XLV.). Titnlnc 
fignrit ornatno hic octt Jfnoroftit ^dnrcltt Theede%ii viri eon$ulariM in 
tomninm Seipioni$ Ubri dmot et eepiem cintdcm i$ntiMntaltornm. jYnnc ifc- 
nno reeogniii d mtiliit loeie tmtft. JSndUritit Comwor. cxenilt6at. ^ano 
jlf. D. XXVL Snbocribitnri Coloniac «pnil £ncbart«m Cervieor^ 
nmm aere et impentn Jf. Qodefridi Hiiterpii cimt Colonien$i$j Anno 
M. CCCCC. XXVL pridie nenae Imnmmrime. In titnli pnginn n¥crta legitnr 
idem ntqne in edit. Coleu» I. epigmmmn Omeee et Latlney fol. II.*: Ar- 
noldu$ Ve$mlien$ie e$mdide leeteri S, D. ... Colonime. X» ealenda$ 
lanmmrii M. D» XXV, (e qnn, nb editienio I. epiotoln nnncnpntoria di- 
Toroa, protoli nennnlla p. Liti.), et Bimedem Gde Smfpkiea hendeeaejfllaba 
Tercnum XX3LII. Reltqnn iMDnino fore cengmunt cnm editione I. 

Colonienoio IIL (folia eomplom * et pngtnne 468., 8».). Titnlna ett: 
Maerehii Aurelii Theedo$ii viri contnlorit m Somninm St^ionit UM 
IL Bimedam SatumaUormm Ubri VIL IVttno dtnno rctognifi cf mmliie lo- 
ei$ ancft. Colonint, opcm cf tmpentn lomnni$ Soterie, Amno 
MDXXVIL M$m$e Augm$io. Snbaeiibitar: Celoniae mpmd loannem 
Soteremh oerc cf in^Mntn rintdem. .^nno MCCCCCXXVIL Mett$e Augw 
eto. Prorouo endem hnee editio, qna ntuo ect Zeunion, continet atqne 
C^elonienric IL Cnino rei auetor ect L Q. Kjrablngcrnc V. Cl. Ifam 
in bibL rog. Blonac. dmm cnot eiemplnria. 

ALDINA (n, folia XVUI, qnorom quattnor cnnt Tncoa, et 832.» codl Mia 
m-SSS. oooopnt Cenoorinnt, 8« min., Teronom XXX.). Tilnlno cot: 
Afncro6ii tn Somnimm Seipiemie em Cieeronie VL libro de rep., erudiUe- 
mmm eaplmnmUoi Simedem SaimrmmUerum lAbri VIL Centoriunt De die 
iMfnli, addtfit cn •tfntfo earcmplnri aonnttllit, quae deeidarqbaaturi coqoitnr 
•ignom offleinae Aldloae, piocic eirca anoomm floxnc, addito nomine 
^ldtit. Snbccribitnr: Vemeiii$ tn aedihue Aldif ei Andreae Aeulemi tooeri. 
M. D. XXVIIL mentc ApriU. In ultimi folii imgion nTnina itonun tignom 
ect officinae. Fol. 11. etUL* iegitnr epiotola: l>oiiafnt Fcroncntit lo. 

de Tridino refernnt Ebertut (Allgem. Bibliograph. Leiic. toI. II. p. 14.) 
et F. L. A. Sehveigeroc (Handbneh d. claao. Bibliograph. Vel. 11. pnrt. 
IL pog. 686.). 



xcii PROLEGOMENA. 

Bapi, Rhamnutio GroMe et LaHtiM iiofllMtiflM «• FoMto* r#i^. Stfflfctario 

S. P. 1» Taltf. SeqnUor foliii IV-l^III.* ladez, e«i pMMiMit DoMtae 

haec ▼erba: Goaf»<irato Aimo fietiriMi Mieem, GeiMiMle Leeter, ciim eoeferia 
Ifn» anle Aimc dteM loiiireMt fynl: eMie6J« faoM ^eiie tf6i eefu«ll«M e»C «etlrte 
iafror»6ti«. «011 Moiie ciitM eoptottoreM depreAeiitfet: «««1 eltaM oftefiie oMiit 
fraude ii«meroncM co«flaftleM >SMeMf»e. «nfHaM (eic) le MiUel «efnaM» 
9»tft ibidem ete ifteenlicnce 9«o4 fuaerebae. In foi. XIII. ▼. et XIV.* le- 
guntar FirgUii oernce a Maerobio eapoeiti wna ototxBhm* Libri non divi- 
dantur ia cnpila, nec qaidqnaoi legitnr In margine. Literae initinleo 
omieeae indicantnr parTolie literie. Ciceronie Seniniam Seipionio iiedem 
literie ecriptnm eet ae yerba Macrobii, qaibue qaae ez lllo ioeerta oanti 
literie eaat deecripta aocialibue. Praeter moam exemplar haioe editio- 
nie neae eam alio qaod eet in bibi, rog. Honac,.olim P. Viotorii, in- 
ecriptie margini nnoc praecieo notnlie quibaedam) qaaa ad Satarnalia 
pertinentee troneecripei. 
HEBVAGIANA (b, folia XIX.* et paginae 884. ▼erennm XL.). Titalae 
•et! Maero^tt Jmbroeii Jurelii Tkeodoeii viri eoaeularie etiUuetnt 
in Somnium Seipionie libri IL Eiuedem SatumaUormm libri VIL €s oel«- 
flMfimM mof»«fcHplif reeogniti el aueti* 

loaekimue Camerariue Ledor». 
Haee qui ferte videe auiorie eeripta , nideto, 

Quam quoquo tmlgatie eint meliora priue. 
Haee bona nune Bhttie operata dantur ab arte 

Hervagii^ quae iam tot dedit ante tibi. 
Quid eed ego momorem eorrecla, ejrplela, rcpOfla, 

Quotque quibueque madie^ qmotque quibueque loei$? 
Pauperie eet numerare peenf , fimtcl emnta landeM 
Nen aliqua tn «eelrtf parf fttola re6«f Jba6el. 
Q«i lamen el «oflr» ««iiieniM miil fctre Ia6orM, 
^«««Merel oerenf loli«f tUe iibri. 
Sequitar eignum officinae Hermgtaaae, Hercnrioe tricepe etane In co- 
lamna cnl adecriptnm eet Hervag.^ et deinde Baeileae e» ofjloinm 
loan. Hervagii. Jnno M. D. XXXV» In titali pagina aTorea legaa- 
tnr Jutoreoj quorum teetimonio in hie librie ueue eet Maerobiu$j et fol. II.* 
epietola: Neibili ae geaerofo demtRO Paulo Baroni ad Sekuuartaen-^ 
bergy Pabenbergae et Vuireipurgi Ao, Cottegae tJanonico .. loaekimue 
Camerariue. QV, S. D. ... Fale., e qaa protnll nonnnlla enpra, p. Lni. 
Fol. IV.* incipit norae Remm ae verborum in Maerobii libros index^ qaem • 
eequitar p. i. Macrobil Commentariornm io Somniam Scipionie liber I. 
omieeo Ciceronie Somnio Seipionie. Praoterca in hac editione leguntnr 
oadem fere qoae in Coloniensibae, eed multirariam emeodata atqae aueta, 
Graeca praeeertlm , quibue e codice eamptie In lib. V. non addantnr ad- 
notationee Veealieneie, eed et hle ot aliae aliao noTao. Uene enm exem- 
plari qaod mihi commodaTit loachimae Meyorne V. D. Profeeeor 
Norimbergeneie praeter illnd qood e blbliothoca pobllea Bernenei mihl 
mieerat Albertne lahniue V. D., de qao Tid. p. Lzxm. 
Ez hao editiono factae eant 
1) Editionee Gryphianae. 
a) Lagdooeneee. 
Gryphiana I, 8^. Titoloe eet: Maerobii Ambroeii Aurelii Tkeodo- 
eiif vhri conf«larif el tU«flrif , Jie tfomniiim Se^ioaif Ii6. IL SatumaUo^ 



CAPUT YL xcm 

mm Uk. VIL E» vmriU os vehuiinimiM coifMtit r^eegmiH 9t autH, Se- 
f nkar •igsaiB offficinae, grypt aUuit in lapida qundrnto «apor globam 
Blataai, addiftlo varUit VirtMle diieey oomite fmiunm, Lugduni upud 84b. 
Grfpkium. MDXXXFUL Logooiar in on foro oniaia qaae In odlL 
HerTafclaoa, . ooileoa tamea opiotola nonoopaloria ot oddlto Sonnio Sci* 
pioaio. Paaca tantnn nnlaia ooat, et paacis locio legnntar tcriptnrae 
diecropaoteo qnao illio non InToniao. Indices ad ▼olaminio flnom reiecti 
•ennty 1) Ludes rtrum €i verhvrum kuiu$ aperi§y 8) ^titorot, fiienim tcftlnio- 
moiiio m Att Ubri$ omw otf Moero6iaio. £zotat.Monaoliii« 
Eaadom formam oandomqao titalam liaboat 

Gryphiana II., a. MDXLIl., ot 

Grypiiiana III., a. MDXLVUI^ qnao OMtant Monachii. 

Gryphiana IV. (g, paginao 667. et folia X&XV.* ▼eraanm XXII.), a. 
MOL. Praetor unttm ezomplar qaod oot in moio librlo allonim, de qno 
Tid. p. LZiz., ad mo mitit Bdaardas Oseobragf oa V. Cl. 

Gryphiana V., a. MDLVL, et 

Qrjpbiaaa VI., a. MDLX., ozstant Monaohii. 

Gryphiaaa VIL (la»), a. MDLXXXV., enndom habot titnlam, nlsi qood 
additar: Oim mdics (oonpistMftmns (sic). Unum ozemplar exstal Erlan- 
gao, nnnm Monachii. 
b) Veaolao (si modo plnros snat). 

Gryphlanam Vooetam» qnao prodiorit Feaeijts apud I^h. Grypkium, 
In B^ , a. MDLXV. ezstaro GoUtngao refort Sohwoigorns. Alteram anni 
MDLXXIV., 8^, idem eommomorat enm Eberto. 
S) Sftoeriaaae, qoao factao sant e Gryphiana VII. 

Stoeriana L (12«, paginao 74&. Torsnnm XXIX. et folia XLIX.* lodioes 
contineotia.). Titnluo osts Macro6it Jmbro$ii jiurelii TAeodotti, 
viVi coiitvlartt et iiZvttrts, Jn Somnium «Ssipionts lib. IL Satnmaliomm Li6. 
FIL Ex variii ae oottistitttmtf eodidbm recogniti et oiicti. Citm Mice 
locupleCittimtw (sio). Soqaitnr pictnnt, dno pneri sedontos qni teneot co- 
ronas. jipud laeobum Stoer MDXCVIL 

Stooriana IL, priori gomina, 12», apnd iac. Stoer. MDCVIL Schwei- 
gerus additu(Gene«.> Exstat Monachii. 
In omnibas his odilionibus in Satamaliorom librls legantur adnotatio- 

aes qnilMis Araoldns Vesalioosis demon«traTit lacnnaa (fid. p. zzzii.), ot in 

margioibus broyes nolae modo plnroo modo panciores qaibus iodieiitar 

Tol argamentnm rel scriptarao disoropantia. Eodem porlloero yidonlnr 

editioneo, qnas commomoraat Bborlas et Sohweigoms II. cc, Lngduni 

apnd Theob. (Schw. Thood.) Paganam MDLX. 8*, ot Venetiis apud 

Hi. Scotnm. 

STEPHAKIANA (s, folia \\\.* titulnm ot opislolas continontia, paglnae 
678L yersnam XXXIU., folia XL.* indicos contioontia). Titulos est: Au- 
relii Maerokii Ambroeii Tkeodotii, Viri Conoularie et tliiifCrit, In 
Somniom Seipionie Ubri IL Eiuodem Conuiviorum Satumaliomm Libri 
VIL De kae odkione lege ad lecforem epitfolam Henriei Stepkaniz a 
qoo ti6i dohuntur eiiam ^aedam esotfpta ex tiuedem Maerebii liftro, 
fuem tntcriptit De differentiie et eoeietatibue Qraeei Latinique 
vorbi. Parieiie eum privUegio Caoearie et GaUorum Begie in doeennium, 
Anno M. D. LXXXV. Titulum soqunntnr opistolao: Jaee6o Donetio, 
Begie nt Senaiu Parieienei CenmUario. ••• Fals. 'Parieiie. XL Col. April. 
ot: Henrieue Stepkanue leetori loctionit Jfacro6ii tfudtoto. ... ValOf 



x«iT PROLEGOlfENA. 

e qaibm proCali MiittBlia p. min. «q. Cie«ro»i« SomDiaBi Scipio- 

Die deei4effoHnr. VeeolieDeie eoMoiorio eiog«lonMi copitQiD logootar 

pogg. 158- l«a. et 570-678. proemieeie ioeoriptiooilNie t Aioiom eopteo», 

proul oolfe eomoeoloriM to ee i i iwo o i Ae^iootf eo Gfoereiiie Ukfo 4m re- 

poUita terfe dMlmeloe ef#, ets Soomm tf^erooi el copilooi, proot oti^e 

Iifrri Morooiierooi .ditltoeli «tmt. Seqoootort jtmtoMi qwrmm letliom mV tn 

hU lifrrie otue etl MaeroWoe, el htdw rerom el oerfterom Atiioe eperit, eni 

proemittootor hoecco: LeeUrii (eic) orfoiooilio de eefiieole ImlMe. Jfeoeo- 

iftie «f , UetoTy qumedmm woakmU io Aee iniliee inoeol«m tri fnoe in foperio- 

Wfruf nm^ exiant^ «ieiffimfue tn ftee defirferolom tri n^mdia ^ooe UU ka- 

beni cet. Hoioe edittonie cororo H. Steplionoe mODdoTit Lodovico Cor* 

rioni, qoi oroieit doecriptionec Commeotoriie In Somniom Soipiooie op- 

pictoe et odoototioooe io ontecodootiboe ediCioolbae eom io nMrgioo od- 

ecriptoe tom Sotaroolionmi qoiboedom librio eobecriptoe, eed locoooe 

iodicoTit lo Sotoroolioram llbri I. fioe, in lib. 11, d. S. § 14.« llb. III. 

post cop. la., in fine librorora III. IV. VI. Vlt., oddltie oeleHecie. 

OPSOPOEIeditio priocepe oxeorptorom grommotioorom. Ti- 

toloe eel: A. Afocrefrii TAeodofii de differeniiie el foeielalifrnt 

OroeeiLnlinifne oerfri lifrelZnf noneprimnmtn lueffmeditueemnnelif 

1. Opfopeet. Porif iif iqiud Dionyf. J^uoalliom. MDLXXXVUL^) 

8«. Exetot In bibliotheco regio Porfelie, eod io ollenle mooiboe orot, com 

Tbood. Proeeol V. D. n me rogotae oom orol ioepectoroe. 

Koeoptoo oot hio liboUae io Orommolicoe Laiinae oueloref anii- 

quoe qoi epero el tludio Heliae PuUekii prodieroot Aooeoii, Igfpi* 

Weekelianie^ MDCF* 4». p. S797-8775., ot olio oioedom Hbri excerpta 

io Jnalecia grammaiiea wuuimam porlem enecdela qooo edidenml 

lQ$ephu9 ab Eiehenfeld et Siephanme Endlieher. Viadebemae 

MDCCCXXXVIL 4«. p. 185-198. Coor. p. siii. 

PONTAMI editio prior. (p rol pl, 8«, folio VIII.*, pogg. 897. reraaom 

I^ILXIIL, folia WVII.* iodieoe ot Heareii ooloe cootinoolio). Tilalas 

eet: Amr. Tkeodoeii Maerohii V. d, ei inlnflrif epera. leb. leaoime 

Ponianme roememiit ei SaUtmaHorum Ukroe Me. epe ooxil, ordinoeil, el 

Cattigotienef fioe TVetof adieeii. Ad ampliffimum mirum ^meMnm H^ii- 

feUium regni l^ioe Genceliarimn. Gtnteola koe Uhro vide pagina ee- 

fuenli.* 9ui6uf ooeedunl L Meureii brevioree /Velae. Soqoltor pietoro, polmo 

com. romo oloogiooo colligolo, oddito ineopor elrcioo et riocolo io qoo 

ioeoripto eool Torboi Labare el induetria. — Lugduni Baiamorum ejr 

of^oina Plantiniana, Apmd #Wmeieeum AapAelenginm. Af. D, 

XCVIL lo poglno eeqoooti legitort ContmOa kae odUione. Cemmen* 

loriuf in Somnium Seipionis. Saiurnaliorum Libri fcptem. De dif- 

ferentiio el foeielali6ttf Groeci Laltnifue oerii £i6elluf. Ad quae 

emnia lok. leaci Poniani Ca$iigaiionm fioe yotae. Aooemit, praeter 

Indieem rerom H oer6orum, SifUakue Auetaram qmormm toeUmoniie Maero- 

bime ufuf efl. Soqoilar foL II.* opietolo: IVofriliM. H Am^^iu. otre Ar- 

noldo Wiifeldio ab Odereberek^ regni Daniao Gonoeilorio /o. /fo- 

ciuf Penlonuf. S.... Vale. Lmgdum tn Butame XV. Kai. Oetob. QD* 

D, Ilia^ et fol. W eptgroatmala IV. tn Amr. Macrobimm a lok. leae. 

Pomtmna reeUtuium eompoeato o loeepko SemUgero /nl. Cae$.JUio^ P. Ber- 



•) AIH hooe libollam' iom aono MDLXXILITI. prodlieeo referont; eod 
Tid. p. LIV. 



CAPUT VI. mr 

ih^ Fr. DauMa^ FV. B tqt k e hm gio F. F.» iywAgu^p M. Itaeia Pomimmo Am- 
kroBii Jmr* MocrofrM «iMfio» el adomiori ftaetorc P. SeriooriOf 'Ettfy^ftfia 
'louiovji *Ioa%U^ Ilowapip Mtan^o^iao dfimwoifi ... iyifa^fa *Yyeiav6i 6 
Fif^viogy idMfoe ob eodeai LatiM Teronin. Seqaantiir fel. VIII.* De 
Maerobio otmeqM Seripiie teeiimomm et alia quaedam ad Leclorem» Som- 
niam.ScipioBit al nb ed. Stephaa. abeet. Satarnaliorani libri III. 
eepita 13-90. PentaBOin traoetalieae in libvain II., obi eeeeat capita 
9-16., eaBiqae ia prineipio libreram III et IV. et io fioe librorom III. 
at Vf. affinsiMe ^aedam qnae e codice Caatabrigienoi ee enmptiMe ni- 
molaret docaimao «apm p. xzxt. oq. et p. aiT. of. Haee «e de ocripto 
addidioee in margiae adootaTit, praeterea nibil. Reeeneionem •eentas 
ett Lod. Carrionit, ted addidlt praeter libellam de differentiit 
cet. ez Opeopoei editione deteriptam p. &66-663. eaae ad Uhros Satur" 
noliorMm notat, p. 66^1-666. I» libeUum de differenHiie cet. lok. Op$epoei 
et loJL liaeii Pontoni brevioree noiaet primnm Opeepeei, praemieeie Tor- 
btt: IdbeUu» Jkic, Leetor^ P. PUhoei munict ett. Dedit eum primue etvtdem 
Pithoei UberaUiuie loh. Opsopoeue^ adieetie Ait, ^fiMie tu6dimut, Monitie eive 
Piotie^ deiode (p. 666.) Pontani praemietie ▼erbie: floee, ut dm, Ojpto- 
poevt. 2Vot quae- poeiweodum animadvenimue et iUuetrie viri loeepki Seali- 
gori indieio aeeepimue (eomwumieaoerat enim i» «oftMcum esempUtr euum 
appoeiUe ad oram loeorum aliquot emendation^ue) ieta euntt^ p. 669-687. 
GtUectonea ail Jur. MaerobU Commentarium in Somnium^ p. 667-697. 
Oawtn. Indicee teqnoatnr lok, Meureii ad Maerokii SatumaUorum li- 
(rot 6revioret Noiae (qoae legnntar etiom in Meortii operibnt editie ab 
1. Lami, Floreot. MDCCXLV. fol. Vol. VI. p. 247-261.). 
Fentani editio altera (p2, Iblia ltV*« pagg. 768., ▼ertoom XmV., fel. 
XXIV.* indicee et errata coniinentia). Titnloe eet: jiur. Tkeodoeii 
Maerohii F, CL et tnlutlrit Opera, lok, Itaeiue Pontanue eeeundo 
reeeneuit: adieeii» ad Ubroe einguUfe Notie. Quihue aeeedunt lok, Meureii 
hrovioree Piotae. Seqnitor pictora, homo terram fodiene, adecriplie ▼er- 
bie: Foc, Spera» — Lu^ duni Batavorum. Ex offtcina loannie Maire. 
M. D. CXXVIIL lo pagina arerea legitor, nt fere io edit. I.: Con- 
tenia kae edUione ... CaeUgttUenee eioe Notae, Jok, Opeopoei et lok. 
leaeii Pontani iVotoe ad Uhellum de Gtaeeo Lotino^ue eer6o. Aeeeeeit 
SjfUabue Auetorum fuomm (ettioioniit Maerohiue u»u» eetj ad kaee Index 
Rerum et Vethorum eopioeietimu»: noe nen Auetoree qui in CoUeetanei» vel 
Notie laudaiif iUutiraii vel emendaii. lok. Meur»ii Breve» Noiae ad 
Macrobium. Seqoitar fol. 11.^ epittola: IUu»iri ac magnifieo viro D. Ckri- 
etiano Fri»io eei. lok. Itaciue Pontanu». S. D. ... Dat. Hardevici 
Gelrorum XIL Cal QuiaiiL Atmo Ckri»U MDCXXVU. et fol. V.'' ea- 
dem carmina atqne io ed. I., p. ▼ii.V tettlmonia allqoanto aocta, fol. 
IX .%., ot in edit. Stephan., quamqoam tingulit qooque capitibue praepo- 
eita eoot eoiiimaria, iSumma Ii6rerttm Maerohii et CapUumy prout kae edi- 
iiane a lek. haeii (tic) Pontano ditUneti eunt. Somninm Scipionie bic 
qnoqne eet omieenm. Verba ecriptorie eeqnnntor p. 607-635. CoUecianea 
ad Aur, Macrobii, Commeniarium in Somnium Scipioni»^ p. 636-730. Ad 
Aur. Maerobii Ubro» SaiumaUorum iVotoe, p. 731-736. /n ii6elium de diffe- 
rantUe cet. lok, Op eo p eei et iob. leaeU Pontani ftreeieret IVotee, nt In ed. 
I., p. 787-746. Auctarium Neiarum ad Macrobium ex codice praenertim V. 
Cl. P. ^crioerii, *ad Satnmalia tantnm pertinent, p. 747-764. lok. Meur»U 
ad Macrobii SatumaUorum Ubro» hrooioree Notae, Deniqve SffUabeaa 



xcTi PROLEGOMENA. 

auctormm cet (p. 706-746.) roliqni «•quaatar indicas B«lli« pagiaarttai 
namerii ■ignnti. Deccriptionibas omnina carent Pontani oditionen ')« 

6R0N0VIANA (d, 8«, folia liV.* dedicationem cet. ot Somniani Scipio- 
nii contiaentia, pagg. 704. ▼orcaam XXXIil., folia XXXIV.* lodicos coa- 
tinentia). Tituloe, eai ez adveroo poeita ect pictara do inciso note ez- 
pretea, ia qaa depingltar •omaiom Scipiooic et per aediam fores aporta* 
conepicitar cooviviam Satarnalioram, liic e«t: jtur. TkeodQtii Maero' 
hii V. Cl. et tnlvfflrM Opera, Jeeedunt No$ae iategrao leaeii Pontani^ 
lok. Meureii^ laeobi Gronovii, Lugduni Baiaoorum^ Bs effiana 
AmeHdi Doudt^ ComeUi Driehuyeen^ 1670. Cum PrivUegio. loeeritar parva 
pictara, pelecanus palloe eao oangnine paacena adecriptis ▼erfcie: Fioi^ 
nittff ex «no. In pagina aTcna legitnr: jiur. Tkeodoeii Maerobii V. 
Cl. ei inluetrie Commentariui in Somnium Seipiouie Ub, IL StUumiUia Ub. 
VIL De differeniUi el 0oc»elati6«« 6ra«ci Latinique oerbi UbeUue, Cum 
integrie ei ex ehirographo aueUe lok. leaeii Pontani, lok. Meureii, 
laeobi Gronovii Notie. Seqniiar fol. II.* dedicatio: l2eoerend»Miaio ei 
CeUieeimo Prineipi ae Domino D. Fcrdinandoy Dei gratia Epieeopo Pader- 
bomeaei eet.f Libero Bareni de Furetenbergj.. . Lugduni a. d. FL Idue 
Maiae A. C. MDCLXX.^ et fol. Iil.%. Praefatio, cai eabilciantar 
Addeada o cod. Ozoaieosi et Eicorpta illa raatiiematica qaae poeai 
p. SI8 iqq.9 fol. Vlil.* Do Maerohio eiutque eeriptie teetimoma el aUa quae- 
dam o Pontaai odit. II., fol. X.* Af. TuUU CUeronie &'oBmittm Seipienie, 
praemi««io ▼erblc: Seipio loquitur (aon ergo iraec editio p. 3. in eatam 
nnmoro orat referenda in qnlbue non iogeretar Soraaiam), ot fol. XV.V 
Summa privilegU D. D. Ordd. HoUandiae Weet- Frieiaeque. Macrobii 
operibae omaet qnae ia Pontani edit 11. iogaator adaotatiooee eaie 
qaaeqae locie oubiectae oant, auctae I. GroaoTii noiia. Libor et caput ia 
qoaTie pagioa notator ia liac eola editione, namqne tam in prioribue, Inde 
a Colonionei I., quam in poeterioribns taatom libri «ignantur. Indicee 
iidem ennt atque ia Pontaai edit. 11., o qaa haec facta eet additic dum- 
tazat deccriptionibne et praeioren pancie mutatie» Conf. p. zv. Uoue oam 
ozemplari qaod est ia bibliotheca gjawaeii SaoTofurteneie. 
Ez hac editione profectae sunt qnae aeqaaatur: 

Loadineneie, Q^, cuiac titalos est: jtur. Tkeodoeii Maerobii opera. 
Aeeedunt integme le. Pontani^ lok. Meureiiy iac. Oronooii -nolae el 
animadvereionee. £ditio novieeima eum indiee rerum cl oocnm locttpletittifflo. 



^) lode profecta esse dicitar editio Ozoniensis a. MDCLXV. 8^ Sic 
Schweigeroe I. e. Ebertns hanc editiooem omieit. In editionis Bfpontinao 
notitia literaria p. zii. legitnr: „Haec ropetita Ozonii, nescio an 1605., 
ita nt ootae snbiicerentur ipsis Macrobii verbis,'' et p. ziii.: „1665. — 8. 
Macrobii opera c. adnott. Tarr. curn Georgii Hnrnii optinie prodiisso 
refert I. F. Nolten in IV. L. L. aetatibns earnmqHe scriptt. ad calceia Le- 
zicl Antibarb. ed. 1744 j nescimns an eadem cum seq. qnam Fabricins s. a. 

jandat Ozoniensem,^^ et„ Ozonii, 8. repetita est ed. Pontaai Lugdnn., 

ita ut notae, quae antea ad Macrobii calcem reiectae erant, textoi subiice- 
rentnr; qnod observat Fabricins in B. L. ed. Hamburg. 1721. Vol. I., p. 
623. [ed. ErneHt. Tol. III. p. 184.]. Ozoniensem certe repetiTit lac. Gro- 
noTios, ita nt meliorem faeeret ez pena a patrelo. Frid. ipsi relicta. »Bgo 
aeque liaoc oditionem^ asqaam , neque eiusmodi qaidqaam infeni apnd lac 
Gronovium. Immo hic in Addendis qnao praefationi snbieeit: „Angenda 
haec, inqnit, ez Ms. Ozoniensi Bodleiano*% ez eoqi|e plures delnceps 
locos emendaTit. Cf. p. lzit. Non ergo editionem sed codicem Ozonlen- 
som ante oealoo se habuisse coniirmat. 



CAPUT VI. xcTii 

Londini tff^ M. C. «I fi. M. Impmm T. Dring 9t €. Hmrper. 
MDCXCiy. Haec •ditio, ^ aaiii ip«e qod vidi, dieitiur «Me noe saUe cor- 
recte nec Mtie olegattc *). Ezetet Moaaoliii. 

PatttTina, S^, cniae tttalae eet: Aur. Maerohii Amhr^^ii Tkeod^^ii 
qumo exHant oamim diligenti99im€ emondaia et ciMa opitialt ccfilMRilat cd- 
loto, «t «r prai/atloac flian(fc«tttai. Pmtavii MDCCXXXFIL Dc hac 
cditiono vid. cnpra p. i.yi. Exctat Honachii. I. G. Krabiagernc Eberta 
adctipnlator* 

ZEVNIANA (c, 8<», folia VIII.% pagg. zyi. et 848. veraaaoi X\XIV, Mia 
Lll.* iadicec continenUa). Titoloc ect: Jur, Theodoeii Macrohii F. 
C d illiictnc opcra cuai noti$ integrie I$acii Pontani, /c. Mourtii, 
Imc. Oronoviij quihuc mdiuMmit ct raoc /o. Car. fleaaivf. Liptiac 
impcncic a. ThmphiU GeorgU. MDCCLXXIF. Soqaitor fol. II.* dcdi- 
catio: riro magnifieo iUuftri Carolo Andreac Bclio, m aula Pr, SUet. 
Sas. a conciUiCf poeccoc profcccori ordkiario cct., fol. V.* praefatioy e ^aa 
protali nonnnlln p. IiTI. Unic cubccribitur : Scripci Lipciac tn ipcic iVon- 
ifmic vemic MDCCLXXIF.^ p. i. ceqnltur pracfatio I. Gronovii ct re- 
liqna qnac In hninc editione legantnr, codem ordine, nisi gnod Add«nda 
ibi adinncta praefationi hic cuic lOcic et ezcerpta illa matbematica hic ad- 
notationibac ad Commeot. lib. II. cap. 5. «ont iacerta, ct additae Somaio 
Scipionis adnotetionec qnaedam criticac, ot inde a Satnrnaliornm libro V. 
notantur in qnavic pagina iocl poetoram alioromqoe «criptornm od qnoc 
recpicit Macrvbiuc, rt libcllo> de diffcrentiic cet. cobiectae caat etiam 
Zcnnii adnctationcc Eincdcm Animadvcrcimtcc t» MacrohU Sowmium Sei-. 
pioni» <*t tn SatumaUaf quibuc inceritur etiam notatio locorum acqnc ad 
Saturnal. lib. IV. cap. 3. § 5., icgantor pagg. 76U848. Soqnaatar loifi- 
cc« et Corrigcnda. 

BIPONTINA (b, 8«, vol. I. pCgg. ziv. et 381. ▼ercnam \}L%J., yoI. II. 
p«gg. 339. et folia L.* indicec contincntia). Titaluc ect: Aurclii Tbco- 
dd^iii Maerohii V. C ct iUuctri» opera ad optimac cdiiionee eoUata. 
Pf€tcmUtUur notiUa Utcraria. Aeecduni kidieee. StudUc cocictatie Biponti- 
nae. Bditio accurata. Biponti ex hfpographU^ eocietatie MDCCLXXXFIIL 
Volnmini I » qnod coatinet Notitiam titorariam et Commenterioa in Somnium 
Scipionic (omisco ipco Somnii)) ct Saturnalioram libroc I. Ct 11. , ad#ita 
est imago Hoaoriiy volnmini 11., quod contiaet Satumaiioram libroo 
IIUVII «t libellnm dc dilTerentiic cct. et indii^cc» imago Theodoeii. Ao- 
titiac Uicrariac dc Macrohio cs /o. Mb. FahrieU BibUoikeea Latina a lo. 
Aag. Emccii aaetiuc cdiia T. IIL^ lih. HL^ e. 14. cubiectac ect pag. vi sqq. 
Indcs cditiemum Maerohii aueUor Fahricio' KmcMiino inque IIL actatc» 
(Aetac I. 1468-1535.; actao II.| Camcrarianay 1535-1697.; aetec 111., cnnt 
«olic oariorttm 1597 '•1788.) digeaiue, Adnotatione haee editio carct 
omnino. Deccriptionea addnatnr ia duabHC tebiilic volomioL 1. adiocti& 

DoMazimi Plaoadls Comaraoterioram in Soinniam Sripitmic vcrsiono 
Graeca nd. stipra, p. xlviii. sq. Adde ▼erba G H. Schaefttri ad 
Grcgorinm Corinth. p. 876. qucm edidit anno MDCCCXI.: ,)Hane Planu- 



>; Mahal I. c. (Anncfec encjclop. p/ 71.) ait Fournier (IVonveau 
dictionnaire dc bibliograpbie, 11« ^dition, Paris 1809, 8^.) de hac cditiono 
pronuntiasse' haec: „D*Mpr^s nn examen approfondi nous airons reconnn, 
qne r^dition de 1694. n^^tait qn*une copie tris-incorrccte de la pr^c^dente 
oanc aaenne augmcntation tant danc les notec que danc Tindex." Cf. 
Schweiger. I. c. 

[7] 



xcTiu PROLfiGOlOSNA. 

dU v#r«i6liciby Mit p6tiM fragoMtam eiot, e eodlce Aagoetaoe in prhno 
AneeJoloroiii Gmedoraitt tonio onte hoe ooto «nnoo editorne erot Chri- 
• tianns Frirfericnt Mottlioei, openieqile Toochnittii oeetri qna- 
toor primae plagolat eleganiieaiine impreteoe loio obaolverant, rnm in- 
gubrit nora redemtorle (!•« Chr. Frld. Roehii) optimi ▼iri, nod mercotn- 
rom librarhiiD infclicitsime faoientit) iitiltaaimam inttitntom afaffomvit.<^ 
lo aermonem Germanieom nondnm Tereo auot opero Blocroliii. 
Veraionet Francogallicat Schweigeras coramemorot trea <^). Onae 

oitper in locem edttoe aaot: 

ilf aorofte, oeoeref eooipl^tCfj Fidnron de lo langue lotme, Pmtpumiui BMoy 
oeovfce compUlet. jioee la trodttetion eo FVaofolt pudlidn $9U$ tm direttion 
de M. Ni§ardy Profmtur d^Hoquenee Infme mi eoUige de Frauee. Pari$ 
/. i. Dubotket eC CompagnU^ SdiUure, 1846. (pagg. il. et T10. io dtioa co- 
lomnoa dlirieae, 8* moi.) P. 1. legilor: ^lVoof c» depooa la trodiictie» d 
M, Makul, hquel n*a pa$ peu ajaut4 au prig de $m traoail en Vaeeem' 
pdgntnU de oote# tri$^eomplMe$ ooitj ^oe d*nne di9$ertatian eur la oie el 
ies euwagee de Maerobe, et p« II. t Le ttxle adoptt pour Maerohe e$t eelui de 
Vddiiieu de$ Deojr-Pontt. Veraio lo qaavia pagino aobiicitar Terbit 
Mocrobii. Qoae od Macroblom pertioeot in hoe rolomine hoee tont: 
p. 1-8. Notice tiif Moerole, (Ett dittertatio illo Alphooti Mohol, de 
qoo vido aupro, p. ltii.), p. 9-llS. Commeotoire dv Sooge de Seipion tiri 
de Im ripMifae de GeiSrony p. 114-116. Aetet etrr le CStaimenlotre d« Seoge 
de CMrofi^ p. 117- I4S. Traitd $ur la di^irence et lo coacerdoncc de$ ver- 
b9$ Oreet el Lotnif, p. 146-417. Le$ SatorRolef, p. 418-471. iVotet fur 
iUiaerofre (i« e. od Sotarnolio). Vid. aapro, p. Lvn. et Moochner gelehrte 
Anseigeo 1845. N. 217 tqq. 

Oeuvre$ de Macrobe, Traduction nouvelle par MM. Henri Deeeampe^ 
iV. ^. Duboi$, Laafe d*^goeo, A. Uhieini Martelii. Pati$ C. L. F. 
PoAofcooflbe Bditeut* Tome premier 184&. Tome tecood 1846. S^, Vol. 
L (pagg 649.) cootioet p. 1-80. JVotite $ut Maerobey cuint nltimo Terba 
hneo aoots ^fM. Mahul avait fait fi 6ieo, ^e noaf o*oooof pof dkercA^ d 
mieojr faire ... Le texte fue nou$ avon$ adopti e$t cehii de V4ditiou de 
Padoue (1896.), qui a $ervi de eapie aug 4diteur$ de Veus-PomU. iVowf 
tt*eo ceoooiffoof pot de meiileiire. N. A. Duboie, p. 31-601. IfCt Satur- 
oolcf (Libb. 1-lV.). fVaductJeo ooueel/e pat M. A. Vbieini Marteiii^ 
Profe$$eur de VUniver^itd (In qnoTla alnlttro pagioo annt Latioa, in qna- 
via deitro Terelo Francogallica) , p. 609*646. iVolet tor le$ Satumale$ de 
Maerobe^ p. 647-649. To6ie de$ maiiire$ du teme premier. Vol. II. p. 6- 
46K Lef Sotomaiet, Livres V, Viy ViL Traduation nouvMe por Af. 
Henti De$camp$, p. 462-486. /Volet tor iee &'ottfrnalef de Macrobey 
p. 487-494. Table olphaMifue dee nom$ propree eiltft dan$ le$ Satumale$^ 
p. 496-697. Table dee moti^ef do lome deojri^me. Volomeo tertiom od 
me ooodom penrenit. Vid. topni) p. i*ru, et Mooohner gel. Annei^ 
1847. N. 163 tqq. 

*) Cf. 1. c. p. 688.: „Let oeovret de Macrobe traduitct par C. 6. 

D. R. Y. Avec le texte. 9 Toni. 8 Parit. Barroit. 1826. trad. par Ch. 

de Rotoj, 2 Toro. 8. Parit, Didot ld26-27. trad. pur Th. Lopar t, 

3 Tom. 8. Parit, D^tanget 1826." llitima haec vertio niim In Incem pro- 
dierit Schweigeriit ipte dubitat. 



EXPUCAHO COMPENDIORtlM 

VOLUMINIB l>BfMl. 



1) Signa codicum 

a) Id Connenlarllfl In Seainlum Sclplonls. 
,,Angl.'' BodJeianua aUuaTe ofdex Anglicna 1. Gronovii. 

Conh prologomena p. lzzii. 

B BAmbergenaia M. IV. Id. aec. XI - lxiv. 

Bar* Barocclanua ..«..• - lzziii. 

Bbn. vel ^B" CoUegii S. BeDedicti ibid. 

Bua. Berollnensla aec. Xlil • - lzz. 

Bodl. Bodleianna - lzzh. 

C S. Corblnlanl,FrlsiDgiinala 164«, »«na Moaac.y sec. IX. - lzit. aq. 

P Barmaladienaia aeo, XII. vel XIII »> juczi. 

Bl. S. fimmeraniB. >$., nnnc Mooac^ aec. XI. • « . •> lzzui^ aq. 
Et. - - D. 78., - - --.,.- ucuv. 

B3. - - F. 60., - - aec. XIIL . • iUd. 

F Frlalngenaia i49.^ nuao MoDaoenaiai aec X, e( XI. • lzv. aq. 

6 Bzcerpla e cpd. S. Oalli In ezempl. ed. 6rypb.iuMDL. * lziz. aq, 

OoTT. Gottittgeneia aeo. XiU. efc XIV. • • • lzzviu, 

6a.l. 6ronov|l 78. (9.) oct. , nnnc Leldenala, . , . . lzzvii, 

6a.ll. - Fol. 13. - « aec. XV. Ibid, 

6a*S. vel Fragm. 6ron. 6ronovll, Qnart. 90. - - aec. X. ibid. 

6i7. 6ndlanua 1A9., nunc ^oelplieriitytanttay aec XIII. . - lxzv. 

HI4 Bongarall» nnoo Bernenaia 947«, aec. XI * ««s^zv. aq. 

H9. - - - 496., aec. XIII. ... - Lzzvi. 

H9. S. Araulphi Mecil, - - 965., aec. XII. . • • U>id. 

H4. Beraenaia 966., aec. XIV. • . . • ibid. 

/11 et 9. Ezcerpta e codicibna in exempl. Bernenai 

edit. Oamerar. * •• - lzziu. 

I 6ailianon, «ec XUI. 4 -. i«zzi. 

U vcl liOH?. CaUegii Lincolniani* -> lzzii. $q, 

Ut. Leidonala bibliotb. publ. Lat. fel. 46. aeo. XV. . * lzzvu. 

UL • - - - ocl. mai. 157. aec. XIIL ibid. 

M Beaedlctoburenaia, nnno Moaaceaaia, aoc. XU. • « lzuu 

Ml. Medleema Otd. XIV. Pluf, LI. aec XI - lxzvi^ii 

Att. * . VL. - LXXVIL aef . XIIL . • ibid. 

„Ma.*' Bodleianua (niai additnr nomen nliquod) . . . - .lzzu* 

O Osannlanna aec. XIII - lzzi. aq. 

„0z<< Ozonienaea Oronovil - lzziii. 



C BXFLICATIO COHPBMDIOftUM VOLUHIIIIS rUHI. 

P Tel Pl Parislnaa 6971. sec. XI. Coof. prolegoDieB* p. lxvii. 

P3. . 6S67. - XIV - Lxxv. 

P4. - 6970. - IX ibid. 

P6. - 8677. - XV ibld. 

Rl. RehdigeraDUc aec. XIII - Lxvn. «q. 

R9. - - XI. vel XII - Lxviii. sq. 

8 SftlUburgeDtls 98., nuoc MoDOceosie, sec. XV. • . - lxvi. eq. 
T Tegeraeeeeaeia 1471., - - sec. XII. • . -> lxix« 

Thuan. Tbuoneue * lxxiii. 

VI. VoaslADU« Lat. quAd. 9«, diuc Leideo8i0y aeo. X. - lxxviii. 
V9. - - - 44» - - «ec. Xl-Xil. ibld. 

V9. - - oct. 197. ^ - sec. XIII. ibid. 

b) In oxeerplis • llbro de dUroroDUbi ei Meloletlboo Graool LatlniqM vorlil. 
P PArioiDos 7186. «ec. XV. . • . Coof. prolegooieDA p. lxxix. 

V ViDdoboaeasis 16. sec. VIIL vel IX. ibld. 

c) lo rrsgnieiito do vorbo. 

V ViDdoboDeDsisl7. sec. IX. • . Coof. proles^omeDA p. lxxx. 
Codlcam peDitus excussorum sigan poot editiooes posita iadlcaat oihli 

ex iis esse eootatum: sigoum („ <<), ubi Dullum additnr oomea, per^ 
tioet ad codlces AngUcos I. Gronovil. Cf. praelkt. p. xi. — o p. m. 
est a prima montt, a oec. m. o eecttncfa mantt, tup, ntpra ocfdtto, m mg, 
in marginc. Reliqua facile IntelligeDtnr. 

2) Sigua editionum. 

V Bdltiooes Veoetae. . . i • . . Coof. prolefomeaa p.LXxxvin.sqq. 

vl aDDi MCCCCLXXn., vt aooi MD., v9 aoni MDXIIL 

i luDtiDa aooi MDXV - xc. 

c Bditiones Colooieoses Arnoldi Vesaiiensis . . - xci. 

ct annl MDXXL, ct anni MDXXVL, c9 annl MDXXVIL 

a Aldina anni MDXXVlfl. p. xci. sq. 

Ii Hervagiana loachi Cameraril aaal MDXXXV. • - xcii. 

g Gryphiaoa anni MDL - xciii. 

s Stephaniann annl MDLXXXV. - xciu. sq. 

p Bditiooes Poatanl - xciv. sqq. 

pl aoal MDXCVII., p9 aDoi MDCXXVtH. 
d erooOTiaaa (Lngd. ap. Doude et Driehn^rsea) annl 

MDCLXX - xcvi. 

M Zeualaoa aaoi MDCCLXXIV - xcvii. 

b Bipoatlna aoni MDCCLXXXVIII Ibld. 

t Analecta grammatlca ed. a losepbo ab Blchen- 

feld et8teph.Bndiicher. Vindob. MDCCCXXXVH. - xin. 
SigDum (-) iodicot snpplenda esse oigna editlonnm inter duas nomioatao 

posirarum, nt n-g idem slt quod vieahg, •-& idem quod e^ifsft. Coaf. 

praefht. p. xi. F. Modii N. L. vel ep. sigolficat F. Modil Novaotl- 

quas Lectioaes, qnae prodieroot Fraocofbrti a. MDLXXXIV., Meore. 

Meorsli breviores oetas, qnae primum prediernnt ia ed. p. i., Barik. 

BaHhil Adversaria, qoae prodiemnt a. MDCXXIV. Conf^ prolegoM. 

p. Ltv sq. et p. Lxm. Reliqna nomlnum compendla non est qnod ex- 

plicemns. 



HACROBII 

AMBROSII THEODOSII 



▼ . G. BT UIL. 



COMMENTARII 

IN SOMNIUIII SCIPIONIS. 



SOMimJM SCIPIONIS 

BXCERPTUM BX 

M. TULLII CICERONIS 

LIBRO VL DE RE PUBLICA. 



/. Ctm in Afrtcam venissem W Uantlio canstde ad qmr-l 
tam hgionem trthunw, tU scitis, mHiium, nihU mihi,fuit potius, 
quam ut Masinissam convenirem, regem fqmiliae nostrae iustis de 
causis amicissimum, Ad quem tU veni, conplexus me senex conla-i 
crimavit, aliqmntoque post suspexit ad caelum et^ Grates, inquit, 
tibi ago, summe Sol, vobisqu^ reliquis, cadites, quod, ante quam 
ex hac vita migro, conspicto in meo regno et in his tectis P. Cor- 
nelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor: ita numquam 
ex animo meo discedit iUius optumi atque invictissimi viri memo- 
ria. Deinde ego illum de suo regno, tUe me de nostra re pMtcd 
percontatus esi, muliisque verbis uUro citroque hahitis Hle nobis 
consumptus est dies. Fost autem apparatu regio accepti sermonem 3 
in mmam noctem produximus, cum senex nihH nist de Africano 

CM«a. BFMPB126. Edd. vieags. 

Somninm Scip. M. T, C, eserptum ex Ubro aesto de repubUca B. Som" 
nium SdpiontB P. Affricani excerptum ex Ubro VI M, TuUii Cieeronin de 
re pupUca R2. Incipit Somnium SeipiontB sumptum ex Uhrig CiceroniM 
TulUi de re pubUea P. Indpit Somnium Scipionis a Gcerone (ot Tidetur 
qnideni, nam paene eTannlc intcriptio) P. Reliqni codicea carent inacri- 
ptioaibna. ^omntufn SdpiimiM ex CiceroniB Ubro de re pubUea exeerptum 
vi. Sitmnium ScipioniM ex Ubro eexto CHeeroniM de repubUea excerptum e, 
Somnium SeipioniM quod unum ex Ubro eexto CieeroniM de rep, extat a. M* 
TulL CicerontM Somnium ScipioniM ex Ubro de repub eexto g, Non legitur 
Sonininiii Seipionia io htpdb. 

I, 1. M.* Manilio % e coni. Sigonii. j4 Afanho BPR1(R9 a ■ec. in.) 
vE. A MalUo Rl a p. m. Annio ManUo ic. Anitio Manlio F. „in 
pervetnato codiee'' Barth. Adveraar. 87, 16. ^nttto ManiUo Mag. Ani* 
tjo MalUo G. — conauU Maa. vc. Com, iagG. oenMuU %. — mtJU fuitpo^ 
UuM FMPR126y. fuit mihi potiuM B. mihi potiuM fuit icg, 2. alt- 

quanto poMt (fop. add. que R12. : aUquanto poBt'ic, aUquanto: poMt ▼. 
aUquandoque poMt F a aec. m. -— mi eaeliim BF6Ti (PR2cE coeL). tn 
coeliim MRlags. — et inquit, GratoM R. — ti6t Mumme moI ago RI2t. — 
GrateM tibi ago Mumme moI qui antequam etc. j.Me,^'' Barth. I. o. — reU^ 
quiM BFMR2vE. reUqui PRlicagx. -* m regno meo P. — et tn Mm R2ir. 
— nomme tpso reerear P CM a aec. m.) az. nom. recreor ipMO ic. nom. 
tpee reereor BFR12 (M a p. m.) vgG. — itaque PcgE. ^ diMeedU 
BFMR12iegGE. dtfeeefltf Pva. deMcendit i. — de regno muo t. — 
perennclalttfl OMt Rl CP om. eet)* — tiltra ettra^ne G. — Ule dioM nobie 
eomMumptue eet M. tlle no6i'fl eef conflvmpfnf dtefl PgG. 8. aufem 

ook B» — regto f^arafn Barici. — t»tcepfi M. *— perdusimns P. — 



4 CICERONIS 

lo^ueretur, otmiaque etus non fada solum sed etiam dicta memi' 
ntsset. Deinde, nt cubitum discessimus, me, d de via et qui ad 
muUam noctem vigHassem, artior qtum soMhjU somnus conplexus 

4esL Hic mihi (credo equidem, ex hoc quod eramius locuti: fit enim 
fere, ut cogitationes sermonesque nostri pariant aUquid tn somno 
tale quale de Homero seribit Ennius, de quo vidmcet saepissime 
vigUans solebat cogitare et hquij Africanus se ostendit ea forma, 
quae mihi ex imagine eius quam ex ipso erat notior. Quem ubi 
a^noti, equidem cohorrui, sed ille: Ades, in^uit, anmo et omitte 
ttmorem, Scipio , et quae dicam trade memoriae. 

U. Yidesne illam urbem, qua^ parere poptJo Romano coacta 
per me renovat pristina beHa nec potest quiescere fostendebat atUem 
Carthaginem de exceho et pleno stellarum, ittustri et daro quodam 
locoj, ad quam tu oppugnandam nunc venis paene mHes? Hanc 
hoc biennio constd evertes, eritque cognomen ia tibi per te partum, 
quod habes adhuc a nohis hereditarium. Cum autem Carthaginem 
deleveris, ttiumphum egeris, censorqtie fueris, et obieris legatus 
Aegyptum Syriam Asiam Graeciam, delegere iterum constd absens, 

ibeuumque maximum conficies, Numantiam excindes. Sed cum eris 
cttrru in Capitolium invectus, oWendes rem publicam consiliis per- 
turbatam nepotis mei. Hic tu, Africane, ostendas oportdnt patriae 
lumen animi ingenii consUiique tui. Sed eius temporis andpitem 
video quasi fatorum viam. rfam cum aetas tua septenos octies solis 
amfractus reditusque converterit, duoque hi numeri, quortm uter- 
que plenus, alter altera de catisa, habetur, circuitu naturali stm- 
mam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tutm nomen se 
tota convertet civitas: te senatus, te omnes boni, te socii, teLatini 
intuebtmtur: tu eris untM, in qtw nitatur civitatis saltis; ac, ne 
mtdta, dictator rem ptAlicam constituas oportet, si inpias propin' 

Zquortm mantis effugeris. Hic cum exdamavisset Ladius xnge- 
muissentque vehementius ceteri, leviter arridens Scipio: *St! qtiaeso, 
inquit, ne me e somno excitetis, et *pariimper eius atidite cetera, 

Ma«. BFiH CT inde a § 3. verbis fleiu repreuo) Pai2G.] 
eJiM non aolum faeta BI13. non tolum eius faeta t. — et defeeeum via 
ic. et feeeum de via gG. de via ei feeeum a. 4 Hie ego 

mihi Ra. hie ergo mihi t. — eaepe fere (RL a sec. ni.) Tic. eaepe 
(oin. /ere) M (Rl a p. in.) G. — aliquid in eomnio F a p. m. tn •o> 
mnto aliquid B. — illa forma s. — ^tia i. — noftor erat RStic. — «I 
agnovi Edd. — eorrui Gv. — memoriae trade yic. 

II, 1. P. II. VRl. pti6/»cae rei F. ret pn6U'cae Mt. — per me co- 
aeta B. -^ Ottendebai ... loco] cf. Comni. 1, 4^ 5. — antem om. M. — 
el tUtietrj g. — tihi id eognomen R2Ti. eognomen hoe tibi c. nomen id 
tibi F. — poraeum RlG. » a nobia adhue nereditarium F. adhue haere-' 
ditarium a nobie R2vic. — deleverie eartaginem B. — CBSS. fueri» (om. 
jfne) a. — Graeeiamgtte t. — deligere Fac. — abeene eoneul Mia. — et 
bellum R2t. 6eIItfm (om. que) ic. — eonficiene M. — exeinden» gG. 
2. CapiioUum (om in) icax. — perturbatam eoneiliie R2. Edd. — 
tng^entt^ne (tit conftlttfve B. — Nam eum ... effugerin] cf. Comm. I, 5, 2. 
— anfraetue boU$ B. — hii RI2G. — nt<afttr (■np. add. tn) R2. — 
manne propinquorum B. 3. ejrelamaeeef icasM. — eetert veke^ 

menltttt R2Ticaz. — lentCer Edd. - St! quaeeo •cripei e coniectara. Cf. 
Cic. ep. ad fam. XVI, 24. Ego vix teneor, quin aeeurram. Sed et! Uterae 
tuoM esepeeto. Et quaeeo BFPRl (R2 a eec. m.> gGE. quaeeo M (R2 a 
p. m.) Ticai* — a somno MBafica. — flttfettetM M. — parumper etna 



SOMNIUH SGIPIONIS. CAP. 1. IL lU. 5 

ilL Sed, quo m, Africane, aiacrior ad ttUandam^rem ftMi- 1 
eam, sie habeto: omnAus qui patriam conservaverint adiuverint 
auxernU, certum esse in cam d^nitum hcum, ubi beati aevo sem- 
pitemo fruaniw. Nihil est enim ilU principi deo, qui omnem 
mimdum regit, quod quidem in terris fiat, ckcceptius auam concUia * 
eoHusque hominum iure soeiati, quae civitates •appmantur, Ha- 
rum reetores et conservatores hinc prt^ecti huc revertunhar* Hic2 
ego, etsi eram perterriius, non tam mortis metu quam insidiarum 
a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Pauhu pater et alii quos 
nos extinctos arbitraremur, Immo vero, inquit, hi vivunt, qui e 
corporum vinctdis tamquam e carcere evolaverunt: vestra vero 

rdicitur vita mors est, Quin tu aspicias ad te venientem Pau^ 
patrem, Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum profudi: iUe3 
autem me conplexus atque osctdans flere prohibtbaL Atque ego, 
tU primum fluu represso loqui posse coan: Quaeso, inquam, pa- 
ter sanctissime atque optume, quoniam naec est vita, ut Africanum 
audio dicere, quid moror in terris? quin huc ad vos venire pro- 
perof Non est ita, inquit itte. Nisi enim cum deus is, cuius hoc4 
tem^lum e9t omne quoa conspicis, istis te corporis custodiis Hbera- 
vertt', hiic tibi adttus patere non potest. Homines enim sunt hac 
k^e generati, qui tuerentur illmn globum, quem in hoc templo me- 
itum vides, quae terra dicitur: hisque animus datus est ex iUis 
sempitemis iymbus, quae sidera et stwas vocatis, quae ghbosae^ H 
rotundae, dtvinis qnmatae mentibtu, circtdos stws orbesque confi- 
dtmt cekritate mirabili. Quare et ttbi, Publi, et piis omnibus re-5 

£Edd. Ticagt. 
(tc. avi TerbB) acripai e conieetnre. Parumper coniecisae Baheriom di- 
eit Moaer ad b. 1., abi Tid. aliorani coniectoraa. Cf. de re p. I, 7 dent 
ogeramparumper atque audiant eo$. parum rebue BFPR12E. „nielior 
Iiber^* Barthii 1. c. pax eit rebut (qnod piitaverim ortam e ^loaaa 
pauxillum) M.(R1 a aec. D.)«Edd. „Ma.'' Barth. 1. c. qni coniecit pojr 
iU trihue, 

III, 1. Sed qua eie ,». frvantur] cf. Comm. I, 4, 4. Sed que sie ... 
kue revertuntur cff. Comm. 1« 8, l. — tutandum s. tuendam M. — coa- 
•enaarint n. — <fe/lfiitMn BPR2. ,^elioree libri*' Gron. ad Comm. I, 4, 4. 
^ifjinitum FMRXv. et deftnitum ic. ac de/Enftfiiin x. ae difjlnitum a. 

— laoipilemo aeoo io. *— . PiikU enim ett MgG. -^ omnem huno mundum 
gs. . quiequid (aup. add. ouod quidem) F. — iure toluti VL — eivi- 
tatte voeantur P. — Earum Conim. 1. c. Maa. et Edd. — reverlenlvr (M 
a. p, m.) gG. 2. t^ie ego .. . arbitraremur'] cf. Comm. 1, 10, 1. 

— HielM mortta a. — et tpae Rl. — pater Paulut M«ic. — exatmcfoa (om. 
e«fe) £dd. R12G. — arMfra6amar vioa. arftifromtir (F a p. m.) gG. 

— Inuno . . . mort eaf] cf. Comm. I, 10, 6. - kii vivunt 3FMR12gG. tt 
vionnt ▼ican. uhi vivunt P. — e* eorp. gn, — vinclie BR2G. — evola- 
runt B. — dicifnr eeae Comm. 1. c. Maa. plerlqiie. — nafrem Paulum 
RSvie. 8. amplexna FMa. — oacnlafna M. — ^aeao, tn^nam 
... defugimo videamini (§ 5.)] ef. Comm. I, 13, 3. et 4. — kaee vita.ett 
F. — andto Jfricanum R2t. — propero venire R2v. 4. eaf tnqnif 
ifn B. — enim enm dena ta BFTRlvgG. enim dena ta (om. emn) PR2a. 
enim dena (om. cnm et ta) M. enim ta (om. cum dena) ic. deue i$ (om. 
emim eum) i. — eaf quod eernta (om. omne) M. — non poterit B. — in 
fampfo Aoe Comm. 1. o. et I, 14, 1« Maa. et Edd. — medinm BMRl 
(rai a 9%€. m.) vicai; Comm. 11. cc. Maa. et Edd. medio TPgG (FR2 
a p. m.). — Ata quihus M. - rofnndoe ef glo6oaae R2vica. — circoa 
CoauLlL cc. Bfaa. pierique. 6. piU Smmihus M. - eat onimna 



e CIGERONIS 

tinmdus Ohmus eH m cuaodia carjH^, nec iniussu eius, a quo 
^h e$t vehiB doHis, ex hominvm vita migrandtm est, ne munus 
humamm adsignatum a deo defugisse fnaeamini. Sed sic, Scipio, 
vX ams hic Puus, ut ego qui te genui, iustitiam cole et pieMem, 

' guae cum magna in parent&us et propin^is, tum in patria ma' 

(ixima est Ea vita tna est in cadum et m hunc coetum eorum ^i 
iam vixerunt et corpore laxati ittum incohmt locum quem vides 
ferat autem is sjdendidissimo candore inter flammas circus ducensj, 

7 qum vos, ui a Grais accepistis, orbem lacteum nuneiq>atis. Ex 
quo omnia mihi contmplanti praedara cetera et miralnlia vide- 
iKmhir: f&ant autm eae steOae quas numqwm ex hoc loco vidi' 
mus, et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspieati 
sumus: ex quibus erat ea minimaj quae uUima a caeh, dtima ter- 
ris, luce hicebat aliena:^ stettarum autm aMn terrae magniiudinm 
facUe vincdHmtJ. lam ij^sa terra ita mthi parva visa est, ut me 
imperii nostri, quo quast punctum-eius attingimus, poeniteret. 

IV. Quam cum magis intuerer: Quaeso, inquit Africanus, 
quousque humi defioca tua mens erit? Nonne aspicis, quae in tm- 
pla veneris? Novm tOi orbibiu vel potius gloois conexa stmi om- 
nia, qiun-um unus estr caelestis , extimus, qui reliquos omnes eon- 
plei^tur, summus ipse deus, arcens et coniinens ceteros, m yuo suni 

2 infixi itti qui vohunlur stiUarum cursus smpitemi. Cm suiiecti 
sunt septm qui versantur retro, contrario moiu atque cathm. 
E quibus unum globum vossidet Ula quam in terris Satumiam no- 
minant: deinde est homxnum generi prosperus et salutaris iUe ful- 

Mm. BFilITPBl2a] 
BlazFMT. ^ mottv B. — nobU Pvica. — migranduB B. — &iifliimfim 
om. Comm. 1. c. — diffugiue Comm. !• c. Mts. pleriqne. defuisse B. 
deteBtati fuitse.F. —^ Sed sie Seipio .. • 9«c>n vides (§ 6.}] cf. Comm. 
I, 4, 4. ~ et ut ego ▼. — cum magna sit T. cum sii magna gs. ,,Ib 
membranio legitur: quae ctim parentibus et propinguis in patria maxima 
est, in altero codice: ^uae cum a parentibus.** Barth. 1. c. •— maxima 
om. ▼!• — masimae, Et ea FM. 6. reltjusati P. — vixere Comm. 

I. e. Mai. et Edd. — i incotunt illum B. — Erat autem . . . v»(/e6afiliir (§ 
7.)] cf. Comm. I, 4, 6. Erat autem ... nuntupatis] ib. I, 15, 1. — ctreiia 
lueens P. eltcceiit drculus Tiea. — a gragis B. 7. Ex quo 

• • . faeile 9incebant'} cf. Comm. I, 16, 1. — mihi omnia R2; Comm. I, 
16, 1 Mff. pleriqae. mihi C*ap* ^dd. omnia ante mihi) Rl* omnio niAil 
B. — confemp/oniit B. — eetera om. Coihm. I, 4, 5. — mrroftilia (om. 
ef) Rl. — auiem om. Ba. ^ hae stellae B (F a eec. m.) Tyio. heae st. 
B19. — hae magnUudines (F a sec. m.) TTie. heae magn. Rl. — ^itaa 
(add. a ■ec. m. e««e) R2. — > es quihus autem M. — ea erai P. era< illa 
s. — oaelo (om. a) Bai. tn caelo Rl a eeo. m. ^ proxima ierris G. ~ 
lucehai luce M.*— «tefZamm ontem ... otncedant om P. — lam vero 
t)g«a FMTic. -- pan;a miAi ^isa BMRlg. mihi visa parva F. ^ eine 
ptinctnm M. • • 

IV, 1. magt« eum T. — fner erU mens R2. ertt fna mens wle. mene 
erii (om. tno) (B a p. m.) 6. — IVon (om. ne) Rl. niimntf g. ~ quae 
eoniemplaveris F a p. m, — ZVooem ... natit «tro ponrfero (§ 8.)] ef. 
Comm. I, 17, 8-4 — con exa (falt cono.) R2. — caelestis esi FM. — 
ejrttmtt« (t in rae.) RI2 (R2 «np. add. n). — complectihtr cmnis vi (e. 
omnet«). conpf. oms R2. — «ttmmtt« om. P. — injixi suni a. — steUa- 
rum „non ^«t in membranis^' Barth. 1. e. 2. fhite Comm.l. c. 

§ 9. M«o. et Edd. — subieeti (om. sunf) PRI26vic. ^ i;er«anfar raro P. 
•^ Es quibus M. — possidei quem (om. tUa) R2. — «ofitmt («np. add. 
am) nominani R2. «af n rmam ooeanf FM. — demife (on. e«f) vic — 



SOMNIUM SCIPIONIS. CAP. III. IV. V. 1 

gar qui didiur Ims: ium nUUuB Aorri&t7wjfue i&rri$ quem Mar- 
Uwn dicitii: deinde nAter mediam fere regUmem $ol opiiHet, dux 
ei princepe et mqderaior himinum rdiquorum, mens mundi ei iem' 
peraiio, tania magniiudine, ui cuncta eua luce lusirei ei conpleai: 
nunc ui comOes consecuntur Venerie alier, alier Mcrcurii cursus: 
m infrnoque orbe luna radiis solis accensa converiiiur. Infra au-3 
iem uun nihil esi nisi moriale ei caducum praeter animos munere 
deorum hominum generi datos: suprj^ lunam suni aetema omnia. 
Nam ea quae esi media ei nona, iMus, neque movetuTi et infima 
esi, et m eam feruntur amnta nutu suo pondera. 

Y. Qme cum intuerer stupens,, uijne recepi: Quid? Hic,l 
inquwn, quis esi qm conpkt aures meas iasUus et tam dulcis so- 
nmf Hic est, inquit, ille qui intervalUs coniunetus inparihus, sed 
tamen pro rata parte ratione disiinetis, inpulsu et motu ipsorum 
arbium efficitur, ei acuia cum gravHms temperans varios aequabUi- 
ier concenius effieii. Nec enim sHeniio ianH mo^ incitari pos- 
sunt, ei natura fert, ui extrema ex aUera parte graviter, ex altera 
auiem acute sonent. Quam ob causam sununus Hle cadi steDiferi 
c%irsus, cuius conversio est Cbnciiatior, acute exciUjUo movetur sono, 
gravissmo auiem hic lunaris atque infimus. Nam terra, nona, in- 
mobiUs manens una sede semper haeret, conplexa medium mundi 
loeum. lUi autem odo cursus, m quibus eadem vis esi duorum, 
septem efficiunt distinctos intervalHs sonos, qui numerus rerum om^ 
neum fere nodus esL Quod docii homines nervis imUati atque 
camtibus aperuerunJt sibi reditum in hunc lotum, sicui alii, qui 
praestoMtibus ingenus in vita humana divina studia colueruni. 

CEdd. Tcigs. 
ftoBper Yie. — iunc R2t1. — et karribiliBque t1. et karrlbiUe TSic. ^ 
Mariem (Ra m p. m.) Ticag. — compUat ei lutiret RSt. iilusireH ei 
eampUai b. — oonsequentee P. eeqttuniur g, — alter Feneris zFMT. 

— auccensa T. 9. Infra autem eam C«min. 1. c. Mu. et Edd. 

— generi kominum mmnere deorum gm. — omnia aeiema M. -* in ea P. 

— referuniur Comm. 1. c. M«t. pleriqae. — euo nutu %. m oiu g iu mg. 

V, 1. Quem ewiii Rl a p. m. — et me Rl ap.ro. — t^d? ... 
m kunc locum (§ 2.}} cf. Comm. II» 1,2 et 8. — Qi»t kie gG. — quid m- 
oiiam eei (om. kic et quie') t. — imparikue c^nivnctue n2, eonvinciue 
Inp. M. dieiunctue inp. Comm. II, 1,2; 2, 21$ 8, 12 et 16. Mss. et 
Edd. et Favonias Ealogine p. 412 Or. — pro raia raiione (om. parte") 
Rl. pro raia panium raiione F. ,,»oriptara eiemplar^* Barth. 1. c. j^o 
rmia pari raiione i. pro rota portione agx. *— distinctu» \. -^ eonJUitur 
vics. — qui aeuta (om. e() gx. .- vartM om. g. ~ aeoualiCer i. — 
imnia M. — graveiur t. — «owctttr t. 2. coeii etellifer ilU 

BemmuB eureus Rl. $ummu9 ille eieUifer eoeli cur$u» -c. $um. iUe coeli 
tieUiferi eur$u$ g. — coacifafior e$i tic. eit tneitaitor ir — acufe Comm. 
11, 1, 8; 4, 1 et 4 Mss. paene omnee. aeufe ef BTP (Rla sec. ra.) 
R2G. acufo ef (Rl a p. m.) Edd. FM. — ejrctfafto B. — ima $ede R2. 
lUid. At cf. Comra. II, 4, T uf eau$a $ii ierrae tn una eede eemper Aae- 
rendi nec in quamlibei pariem permiUaiur moveri. — niunifi medium locum 
P. «eii. locum mundi RSyic. ^ JUe F a p. m. — autem oro. P. — vie 
e«f modorum (T m p. m.) PRUic (g in mg). vi$ eft «<> R2 a p. m. 
vifl ciC dttorum moiorum mereurii ei venerie F. vi$ e$i duorum Mer-^ 
eurii ei Venerie as. Verbn Mercurii ei Fenerie, quae „absopt a Me/' 
Barthii, in margine addnntur in B. Vid not. ad Coinm. II, 1, 8. — «e- 
pre» diflftncf (om. ejQlciunf) B. Videtar natnm esee ez dtsftncunf pro 
ififlflnguunf — modus e$i (R2 a p. m.) a Iroprobante Zennio ipao. — 
Qmi daeii B. — aperuere Pags. — ifipifui ob. B (Rl add. a flec. m.). 



8 GIGERONIS 

ZBbc sanitu appUtae aures haminum cbiurduenmk Nec eM uOue 
hebetior sensus in vobis: sxcvt^ ubi Nilus ad iUa guae Catadupa no- 
minantur praecipitat ex akissimis montibus, ea gens tfuae iUum 
locum adcdit propter magnitudinem sonitus sensu aud%endi careL 
Hic vero tantus e$t totius mundi incitatissima conversione sonitus, 

' ut eum aures hominum capere non posstnt: sicut intueri solem 
adverstm neauitis, eiusqtte radiis acies vestra vincitur. Haec ego 
admirans referebam tamen oculos ad terram ideniidem. 

YI. Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc ho- 
minum ac domum conjtemplari. Quae si tibi parva, uit eet, ita «t- . 
detur, haec cadestia semper spectaJto, iUa humana contemnito. Tu 
enim quam celebritalem sermonis hominum aut quam expetendam 
consequi gloriam potes? Vides habitari in terra raris et angustis^ 
in iocis et in ipsts quasi mofiulis, ubi habitatur, vastas solitudines 
interiectas, eos^ qui ^ncolant terram non modo interruptos ita 
esse, ut nihU tnter ipsos ab aliis ad dios manare possit, sed par- 
Hm obUquos, partimtransversos, partim etiam adver^s stare vobis, 

2a quibus expectare ffhriam certe nuUam potestis. Cemis auiem 
eandem terram quast quibusdam redithitam et circvmdatam dngu- 
lis, e quibus duos maanme inter se diversos et caeli vertidbus ipsis 
ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem 

3 t//tim e^ maximum solis ardore torrert. Duo sunt habitabHes: quo- 
rum australis iUe, in quo qui insistunt adversa vobis urgent vesti* 
gia, nihil ad vestrum genus: hio autem aUer subieetus aquiloni, 
qttem incolitis, ceme*q%um tenui vos parte contingat. Omms enim 
terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus Jatior, 
parva quaedam instda est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, 
quod magnum, quem Oceanum appeBatis in terris, qui tamen tanto 

Mss. BFMTPRlSG.] 
9. JFfoe tontltt . . . chmTduerunt oin P. — eoinpletae Mytng» — til* 
Ub tI. — in no6f«. icfri «tcul F a p. m. — eataduppa F a p. m. MT. 
eatadupta Bl. cataeltipa ▼!. — praectpitatttr FRIyic. — locum add. 
a sec. m. BRl. ~ oitfaai BotUtuB tactt. coao. ▼. — tactftflitma e. — etae 
railttfl (om. oite) t* -* octee tfe$tra §€n$u8que (cop. a ' cac. io. t. oMae} 
reoerfreratar F. ' , 

VI, 1. Tune tIc. — inquit tentio FM. — eftaai (om. nttac) P. — • 
cdefrritate M. — glariam canseaui Mgx. — VideB habitari • . '. quam $U 
parvue vide» (§ 3.)] cf. Comm. II, 5, 1-3. ^ tn terra om. H2v, — ataflca- 
Im B. — eoBque Sic h. 1. onuc P. hoBque Mcc. rell. et Edd. At Comm. 
1. c. in omnibac Mfls. ct Edd. legitnr eotque. ^ ineolunt Edd.; Comm. 
1. c. Mss. plerique. -^ meare poteit Rl. — partim traneverBoe om. 
BTPRI2G. parCtin vereoe (in mff. tranevereo») g, partim averBoe a. ^ 
partim omnee adver»09 r. — «cStfl ftore M. — ejrpedare . (F a scc. m.) 
Picaz; Comm. 1. o. Mts. ot Edd. omnes. tpeetare BFMTR12¥gG. Qnod 
dofendit Arntaen ad Plio. p. 166. Sed natum ccse Tidetnr e pronnntia- 
tione qna nunc Qtuntur Itali. Ek epist. ad Att. II, 3. Forcellinns pro- 
fert epectare^ sed in ed. Orell. sine ulla discrepantla legitur ejrflpeetare. 
— ^ eerte add. a sec. m. Rl. 2» quihuedam auasi i. quaei (om. 

quibuedam) ▼. -^ iptie verticibue eoeU TiG. — parte -add. a sec. m. Rl. — 
abriguiise, M. 3. adverea nobi» urguent veatigia P. adt>. «»•- 

6tfl veeUgia urgent TRl. -^ nU FM. — quem ineoUti» om. ▼. ^aem colitts 
G. — Omatfl aatem ▼{. ^ anguttata Mss. vicag. „Ms." Barth. 1. c« 
oagtiflta a.; Comm. 1. c. et II, 9, 8 Mss. paeoe omnes. — tn/ ala Cflt B. 
• «flt tnflala.Comm. II. cc. et 11» 9, 6 Mss« plerique. — quod Occoaaai 



soMMUM scTnom CAP. V. VI. m 9 

nmme fuam niyartm, vide$. Ex hi$ tf^ cuUi$ nati$jue terri$A 
mm aiU iwm aui cuiuequam no$inm nomen tei Cauca$wn hune, 
mem eemi$, tramcendere potuit, vd iUum Gangen tranaiaref 
Qui$ fn rdiqui$ orientie aut obeuntie $oli$ ultimi$ aui aquihni$ 
au$trn)e partAue tuum nomen audietf Qinbue amputati$ cemi$ 
profeeio quantie in angustii$ ve$tra $e gloria dHatari vdiL Jp$i 
auiem,qui de nohi$ locuntur, ^piam lopientur diuf 

Vn. Quin etiam $i cupuU prolee illa fuiurorum hominuml 
deincepe lauidee umu$cuiu$que no$trum a patrwm accepta$ po$teri$ 
prodere, tamen propter dimonee eocustionesque terranm, qua$ ae- 
cidere ttmpore certo nece$$e e$i, non modo non aetemam $ed ne 
diuturmm quidem gloriam adsequi pos$umu$. Quid autm inier-i 
e$i ab 0$ qui po$tea na$ceniur sermonem fore de te, cum db 0$ 
nullue fuerii gui anie nati $uni, qui n^ paucioree et certe mdio- 
re$ fueruni vtri: praeeertim cum apud eo$ ip$o$, a q%$ibu$ audiri 
nomen noetrum potest, nemo uniue ami memoriam coneequi 90$- 
eiif Hominee enim popuiariier mntm tantummodo $^, ia esiZ 
uniue astri, reditu metiuntur: cum auim ad idm, unde semd 
profeeta $uni, cunda aetru redierini, eandemgue toiiue cadi de^cri- 
ptionem longi$ tntervaUie retulerini, tum iUe vere vertene mmu 
apvdlari poieei, in quo vix dicere audeo quam mulia hominum $e- 
aua teneantur. Namque ui oUm deficere $ol hommibus extinguigue^ 
vi$u$ e$t, cum Romuli anmu$ haec ip$a in impla penetravii: 
quandoque ab eadm parie $ol eodemque tempore tierum defecerit, 

[Edd. Ticags. 
B2 Edd.; Comm. II, 5, 8. U«8. pacne omne«. qui oceonflifl appellaiuf 
,,in librif oiL^' Barth. i. e. — m ierra (fop. W) M. — tanif» tome» g. 
4. vide» es hi$ ipait euUia notiBque terriB. Nam P (VL2 NunO. .— 
euiueque BFM. ^ Gon^^em Edd. ~ tranBnatare (P a eec. m.) Rls 
iranBnare ag. — Vi» in P. Fix in B6. Vel otiij m R2Tic. — ab~' 
aunUB Tti. — Invm (om. nomen') „membranae*' Barth. I. c. — audiat 
P. — noBtra ▼. — ^lorta te ». — dilatare T. — de vobie (F a eec. m.) 
Micn. — loquentur PR2Ga. — litu loqueniur a. 

vll, 1« Qutfi etiam . . . poBBumuB] cf. Comm. II, 10, 1« — Qiim (om. 
eltam) ▼. — potferlfl noeirum a patrtbue aceepta» R12. noslr, aceeptoB .a 
patribua potl. Comm. 1. e. Maa. pleriqoe. — a parentibuB r. — certo 
tempore B. ^ non nioifo (om. non') Rla. 2. (iuid entm ▼. — tn^ 

ferett (snp, prodeat) F. — ab kie qui BFMR2G Tica. — eiim ab hia 
BFMT (Rl ab add. a eec. m.) R^GYlca. — ante te Pg. „mombr.«« Barth. 
I. c. ^ natt ttnt ag%. — - nt certe B. — me meZioret Rl. — Praeaertim 
CBtm . . . eaae eonveraam (§ 4.)] cf. Comm. II, II, 1-3. — praeaertim eum 
(T a oec. m.) Pficas; Comm. I. c. Mse. et Edd. cum praeaertim FM 
(Rl a aec. m.) 9. praeBeriim (om« enm) (TRl a p. m.) R26. dtim 
^aeaeftim B. — apud voa (flop. eoa') quibtu (om. iptot a) M. ^ nomen 
nottmm pofett atfdtrt g. audiri (add. a eec, m. ante nomen) F. — no- 
afmm nomen Rl. nomen oettnim FM. — ne unint g. — poBaet Rl a 
•ec. m. 9. Hominea auiem Tic. — populartter annum (F a 

•ec. m.) PRlags. „in Yctaflto cod. eet." Barth. I. c; Comm. 1. c. Mea. 
pleriqae. Cf. Cic. de legg. I, 6, 19; Me finn. II, 6, 17. {o^uelartter 
•nnum B (F a p. m.) MK^G. Probat Scalig. ad Foet. e. ▼. jim. p. 905. 
Lind. annum loguelariter T. annum (om. 'populartter) wie, — taatum 
Com. modo) ▼ic. ~ rediium FRl (R2 a p. mj ▼icag. — re ipaa au- 
tem. Cum ad idem autem ▼!. re tpto^ autem eum ad idem v^ic; Comm. 
I. c Mflfl. paene omnee* — tunc tlle ▼ic. -^ aBtdeo dicere Rl. — flecnla 
JbonMnum Ms. 4. eol defieere ▼ic. — omni6ttfl BR2. — ^nando 

Cooi. ^ae) M (F erae. que). 'ita quaadoqae cai. — eadem (om. 06) s- 



10 aCERONIS 

Itnn MwU mnilm ad prweipiwn $UlOuqu6 reeoeatii expieiHm a$^ 
mm hobeto. Hum quidem anm nondum vieesimam parUm seito 

5 esse confversam. Quocirca ei redihm tn kunc loewn detperaveris, 
in quo omnia nml magnis et praeetantihm virie: quanti iandem 
est tsta hominum ghria, qme pertinere vix ad unius anni partem 
exiguam potest? Igitur atte spectare si voles, atque hanc sedem et 
aetemam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec 
in praemiis humanis spem posueris rerum tuarum. Suis te opor- 
tet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum deeus: quid de te aUi 
loquantur, ipsi videant; sed lo^uenlur tamen. Sermo autem omms 
me et angustiis cingitur iis regumum quas vides, nec umquam de 
uUo perennis fuit, et obruiHir hominum interitu, et oUivione po- 
steritatis fxtinguitur. 

VUl. (^uae cum dixisset: Ego vero, inquam, Africane, si 
quidem bene meritis de patria quasi limes ad cadi aaitum patet, 
quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro 
non aefui, nunc tamen tanto jpraemio exposUo enitar multo vigi- 

ihntius. JEt iUe: Tu vero enttere et sic kabeto, non esse te mor- 
talem, sed corpus hoc: nec enim tu is es, quem forma ista deda' 
rat: sed mens cmusque, is est guisque, non ea figura quae diaito 
demonstrari potesL Deum te tgitur seito esse, siqwdem est deus 
qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et 
modertUur et movet id corpus cui praepositus est, quam hunc mun- 
dum ille princeps deus: et tU mundum ex- qi$adam parte mortakm 
ipse deus aetemus, sic fragik corpus animus sempitemus mov^ 

Zffam mtod semper movetur, aetemum esi: quod autem motum ad" 
fert dieui quodque ipsum agitaiur aliunde, quando finem habet 
motur, vivendi mem habeat necesse esU Solum igitur quod sese 
movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem 

Mm. BFMTPR126.] 
cum ob eadem c; Comm. 1. c. Msa. pleriqoe. — iierum oro. M. — iteUia- 
qu€ ad prineipium rev^eatie vi. etelliBque ad idem princip. revoe. ca« ad 
tdeln prineip, Btellieque revoc. gs; Comm. 1. c. Mm. oraoefl. — exem- 
plum annum M. — habeo P. — Cuiue qvidem anni vic. Huius quippe 
anni F. 5. sunt omnia BM. ~ ieta etC Rl^ ^ ^loria hominum 

(om. ittd) V. — Butpectare voleus l. — aique ad hane M. — conltierc 
BPRl. eligere G. — dedideris BTPRl. dederis FMR26 Ead. - tUe- 
eebris oportet Tica. — quod de te rl, — ^ermo entm iile omnis irie. -* 
tte Pz. his BFMR12vicag6. iis om. T. 

VIII, 1. o Africane Rl a oec. m. (g Aphr.) %. — cquidem (om. si) 
W. ^ a pueris (snp. rtcta) M. — ]fatriis gsG. — vestro non adii. a «ec. 
«. Bl. — tton lamen vl. — praemto tanto vic. — proposito Edd. — eni' 
tar om. g6. 2. Tu vero ... mooct] cf. Comm. II, 12, 1. — 7W 

vere FPR2. — et ie habeio non esse mortalem vic. et sie habeto non esse 
te mort. a. ie add. a sec. m. post mortalem F. — igiiur scito te g. — 
fiette est Mgs. *- ^ut praetyidet F a p. m. •— et id movet corpus Rl. ~ 
princeps iUe g. -^ et ut ille mundum (F a aec. m.) P; Cfimm. L c. Maa. 
et Edd. etut ipse mundum vgG. et ut ipse mundus Rl (R2 ut add. 
a.aec m.). -^ quadam pafte (om. ejr) Comm. I. c. Maa. paene omoea. 
— mortalis TG. — aetemts P. 3. /Vom ^tcod . . . et oetema etC 

(IX, § 1.)] cf. Comm. II, 13, 1-5. Diap. Tuac. I, 23. Platoo. Phaedr. 
p 245 Stcph. — tpaum om. x. — tdiunde BMP Edd. 6; Cemm. 1. c Maa. 
plerique. alicunde FTRL2. -^ qusL Jinem B. — moven<it/nem P. — qmod 
«eee mooct icagaBFBlG. qued a« mooet (R8 a f . m.) ▼. quod de ae 



SOMNIUM SGiPIOm CAP. VH. Vffl. DL 11 

desmU; jnim eUam eeteris qme nwvenhtr hie fon$ hoe frineipinm 
eet i^Hwendi. Prinefqno autem ntHa eH erip; nam e prtneipio ort-4 
imlifr omnia, ipeum autem mJia ex re aha naeei potest: nee enim 
esset id principium, yuod gigneretur aUunde. Quod si wumquam 
oritur, nec occidit quulem umqtuan; nam prineipium eoctinctum nee 
ipsum ab alio renascetur nec ex $e aliud creabit, siquidem necesse ' 
est a frincipio oriri omnia. Ita fit, ut motus princtpium ex eo $it5 
quod wsum a $e movetur: id autem nec nasci potest nec mori, vd 
concidat omrn caebm ommUque natura et consistat necesse est, nec 
vim uBam nancieeatur, ^ a primo inpuka moveatur. 

IX. Cum pateat igtiur aetemum id esse quod a $e ip$o mo- 1 
veatur, qui$ e$t qui hanc haturam animi$ e$$e tributam negH? In- 
aninwn e$t enim omne quod pulsu agitatur extemo: quod autem 
est animal, id motu cietur interiore et $uo: nam haec e$t propria 
natura animi atque vi$. Qiuie $i e$t una ex omnibu$, quae $e$e 
moveat, neque nata certe e$t et aetema e$t. Hanc tu exerce optu-2 
mi$ in rebu$: $unt autem optumae curae de $ahUe patriae, quAu$ 
agitatu$ et exercitatue animue velodue in hanc $edem et aomum 
stumi pervolabit: idque ociu$ faciet, $i iam tum, cum erit inclusu$ 
in corpore, eminebit fora$ et ea quae extra erunt contemplane quam 
maxime $e a corpore ab$trahet. Nomque eorum animi qui $e cor- 3 

CEdd. Yicags. 
movet P CR2 ft sec. m.) ^od de »e movetur M. quod »e ipeum tnovet 
Comni. 1. c. Mm. et Edd., et Tusc. 1. o. § &3. — ne moveri Cadd. a sec 
m. ^idem') Rl. iie quidem moveri vi. se moveri ^idem 6. 4. - 

Priudpii autem Comui. 1. c. §3. Mse. et Edd., Taec. 1. c. § 54. — origo 
eft B. — e prineipio BR2.; Comm. I. c. Mse. omnes. ex principio Edd. 
FMTPRl. et prtneipio G. — fieri naicive poteet R2. — e««e id .prin- 
vipium B. prine. e»i id M. id e»»et princ. Tic. e»»et hoe prine. f. e»»et 
prine, (om. td) x. ~ naeceretur F a p. m. — »i nunquam moritur Rl. 
n non oritur Comm. 1. c. Mse. et Edd. — nee umquam occidit quidem 
Rl. ne unquam quid. oeeid. B. ~ a6 alia rena»cetur B. ah alio naeee^ 
tur T. renatcttur ab alio M. ~ aliud aliquid B. — a principio ne- 
eeeee eft Rl. — oninta orirt M. euneta oriri Rl. 5. quod a »e 

tBfitm iBovettir rli. quod a »e ip»o moveiur Rlv3c. quod ip»e movetur 
r. ei a »e aequetur B CP « P* ni.; Rl a eec. m.}. — neo moveri 
(F a p. m.) MR2. — tteet eoncidat BF a eec. m. — * conmtat ioaa. 
et) vicgx. „Me.'' Bartli.. 1. c. — neccMe enim (om. e»t) nec uUam vim 
„Mee." Barth. 1. c. — ulla B. — 0110 m R2Gy. quae r%. quia „Mm." 
Barth. — puha F a p. m. impuUu (F /1 eec. m.) Edd. R2G. „Me.^* 
Barth. 

IX, 1. Cum igitur pateat B. — aetemum eese Com. tcO ^T. id 
aetemum e»»e ti. — quod a »e moveatur Com. ip»o) FM. quod ip»um »e 
tnoveat Comm. 1. c. { 5. Mee. et Edd. quod »e *Pf^^ moveat Tuec. 
I. c. § 54. — qui om. M. — at(ri6utani (om. ee«e) T. es»e tribuendam 
P. — in animam e»t enim P. tn animum e»t (nm. entm) R2. tnont- 
matum vel inanimum autem e»t ▼. Jnani^ium autem e»t ic. — agitur 
F (Rl a p. m.). — quod enim vic. ~ e«t animal BFTRlGc. animal e»t 

K. Taec. I. c. CPtato I. c. ifi/tjfvxov*') eat anima PR2vi; Comm. I. c. 
le. et Edd. anima e»t M. — natura propria FMgs. — animae Edd. — 
miae ee tp«a moveat Comm. 1. c. Mee. pleriqne. quae se ip»a (ye\ ' 
tp»am) aemper mooeat Tusc. 1. c. — «t nata F. — e»t certe s. 
8. Hane tu ... revertuntur C§ 3.)] Comm. II, 17, 2 et 3. — tu om. g. 

— tn optimi» rebu» MgsG. — hae optimae vic. — ejrercitatu« et agitatua 
Bf. — pervolabi» M. — ftinc erii (eup. add. eum) Rl. — indu»u» erU vic. 

— emaiiaftit F a «ec. id. — eruni om. M. — ejrtraAet vic. 8. J^am 



12 aGEROmS SOMMIUM SGIPIONIS. GAP. £L 

parii vohpiai&us dedideruni ' earumque ee guaii mini^s prae' 
buei^tmi itipukuque hibidinum vohpUiiibue obedieniium deorum *et 
hominum tura violaveruni, corporum ehfsi circum terram ipsam 
vohtaniur, nec hunc m locum nisi muliis exagiiaii seculis rever- 
iuniur. Bk discessii: ego somno soluius sum. 

Mm. BFMTPBiaO. Edd. Ticags.! 
(om. ^e} B. — volupiaiihuM eorpon$ Tic. — dederunt BM. dedtdere g, — 
praehuere g. — iura om. M. ~ violarunt P. violavere g, — m Aiifio 
ioeum M. — eeeuliB (sDp. fldd. m aeo^ m.* per iculjf) F. — reoerieniur M. 
~ soluiue (om. eum) BTBlGa. oiaiim eoluius fnm f. 

ExpUeU Somnium B. EspUeU Somnium Scipiome es Cieeronis Ii6ro 
tejrlo excerpium B2. 



MACROBII AMBROSn THEODOSU 

T. G. BT IBTL. 

GOMMENTARIORUM 

IN SOMNIUM SCIPIONIS 
L»ER PRIMUS. 



I. Inter Platonis et Giceronis libros, quos de re publica uterque 1 
constituit, Eustachi fili, vitae mihi dulcedo pariter et ffloria, hoc 
interesse prima fronte perspeximus, ouod ille rem publicam or- 
dinavit, hic retulit: alter qualis esse aeberet, alter qualis esset a 
maioribus instituta, disseniit. In hoc tamen vel maiume operis2 
similitudinem servavit imitatio, quod, cum Plato in voluminis 
conclusione a quodam vitae reddito, quam reliquisse videbatur, [4] 

[IMUs. BFMTSPRiaGBBV. Edd. Tleahgapdsb. 

Ineipit tHaerohii Amhroni m idem Momnivm eomiorum liber primus R2. 
Maerobii Amhrosii Theodosii VC. et lU. Coili, in somnio Stipionis B. Mo" 
erobii Ambroeii Theodorii viri elari H iUustri» eommentaria es Cicerone 
m tomnium Scipionis incipiunt Cod. 3 Barthii CAdTors. 87, 17.}. Maerobii 
Ambro8ii Theodosii F. C, d in L. eommenta ex Cieerone tn «onntuiii 
Seipioni» Frai^ni. Gron. Incipit Commenium Maer^bii Amhrotii' Menieri^ 
ei» Rl. Maerobii AmbrosU Orinioeentie in Bomnium Seipioni§ eommen^ 
tarium incipit Cod. 1 Barthii I. c. Maerobii Ambroeii V. C. et M. in 
Momnium Seipioni» Hber primus ad Euataekium filium incipit foeUciter 
SG. Maerobii Ambroeii Tkeodosii V. C. et iUuetri» de eomno Sdpionie Ii- 
ber ineipit feUciter P6. IncipH Uber Maerobii euper $omnium *Seipioni$ V9. 
Macrobii Aurelii Theodotii V. C. et Uluetrin in eomnium Seipionit expo^ 
eitionie quam elegantieeimae lifrer primnt LlTic (ft ej(pofli<ion uin li» 
ber L; hg ^AureUi^ et in marg. Ambrotii), Aurelii Maerobii Ambrotii 
TkeodotU F. C. et inluttrit (sh iKtifllr.) coMiiienlarivfl ex Cieerone in 
Somnium Scipionit Uber primut s-b. 

I. Cffpni /. Quae differeniia et quae timUitndo tU inter PlaUmit ae 
€Heeromit de repubUca Ubrot; eurque aut Ule indieium Erit (chg Ert)^ aut 
hie tomnium Seipionit operi tuo atdverit eh-b. (In a nalln ett capitnni 
distinctio; in • „Saniina eapitnro, pront Tnlgo commentariofl in aomniam 
Seipionia dlfltinotns eflf' additnr in fine, pngg. 158-169.) 1. a- 

eeronitque r. — quot de re pubUea uierque eonHituit FMTBBR.i-gGP4L. 
,,qnatnor flcripti, qnod non Tldeo, cnr Tnlgato «it po«thabendnm.'^ Gron. 
quot uterque de r. p. eonttiiuH B. quot de r. p. ntrumftic eonttitit eom^ 
etUuiete H. quot de r. p. utrumque (▼ tilrvnotie, R2 a aec. m. utrotque') 
conflfituiflfle eonsfai SPR12Tfl-b. — Euttathi a-bP. — pariter duUedo 
u-hF, — proflpejrimtcfl ▼-h. — d^uit libri Barthii I. c. — a maiori6iifl 
efltel R5L — ordinata (tnp. add. a tec. m. vel inttituta} Rl. 2. to- 

flien eliam vel Baa. — tenya6il P. — intentio FML (El anp. imita-^ 
fio). — tn volum. eonelntione] lib. X, p. 614w Steph. -* a quodam Eri 
vitme reddHo ^Mm, Ett hlc Er Plalonicnt qnom eodem hoc capite [§ 9.] 



14 MAGROBn 

indicari faciat, qui sit exutaram oorpoiibus status animaramy ad- 
iecta quadam sphaeraram yel sideram non otiosa deseriptione, 
reram facies <ion dissimilia significans a Tulliano Scipione per 

Squietem sibi ingesta narratur. Sed quid vel illi commento tali 
vel huic tali somnio in his potissimum libris opus fuerit» in qui- 
bus de reram publicaram statu lo^uebantur, quove attinuerit in- 
ter gubernandaram urbium consUtata circulos orbes globosque 
describere, de stellarum modo, de caeli conversione tractare, 
quaesitu dignum et mihi visum est, et aliis fortasse videatur, ne 
viros sapientia praecellentes nihilque in investigatione veri nisi 
divinum sentire solitos aliquid castfgato operi adiecisse super- 
fluum suspicemur. De hoc ergo prius pauca dicenda sunt, ut 

4liquido mens operis de quo loquimur innotescat Rerum om- 

Mm. BFMTSPR12GBBR.] - 

Plaionieum Erem vocaf Pont 9,Recte ^uto Eri additom a priacU li- 
brariie/' Barth; I. e. a quod, Er vUae redd, H. „No«ter antiqaiMimas: 
nnde aon Eri faciondum, quod amplecti \idetor Ifaaciua iErum Tocari 
▼ideo, sed stne auctore, ab aliiaD, sed Ere^ ut c, 2 [§ 5.j. Neque hoc 
nomen a priacli librariia rccte additom dicimna, aed ab ipso aottoro.*^ 
Oron. a quod. tfitae redd. Er R2. a quod, ex viia redd. Bak. — a 
eorporikue „priaca lectio'^ Barth. I. c, t«Mf>'* Pont „Noa addo cum 
Barthio et Isaacio particulam a, etsi mihi qnoque in ano inventam. 
ilrnob. Iib.*ll. [c. 16.] post^uam {animae) euni corporibut humauis ex- 
fitae/* 6ron. (In ed. Hildebr. eat eumptae, Idem V. D. ad Apnl. Met. 
III, ae. coniecit «ecreCac.) — adieeUi hie SR2BBa.BAa.F-h (in F hie add. 
a aec. m.). — faciee rerum R2. — narratur ingesta h. 3. Sed 

quid vel illi FS6L» eed vel quid UWHl. »ed mad Uli (vel add. poat illi) 
B2. sed quod vel illi Ticaa-bBMTSPBBa, eed quod vcl (om. Uli) hg. -^ 
tali commento MT. commento (om. tali) R2. — quibut (om. in) FR16. 

— m quihue librit de rei ^vublieae ttatu Bbb. — loquebantuf BFTR16 
P4a. io^ue^atur S (R2 add. a aec. m. n) Edd. MPBbb. — quoque a-b. 

— tfiftituta Bbr. — or6i B. — motu coni. 2eunius. Vid. not. — ut 
mihi (aup. add. et) F. — nec viros P. — invettigatione (ora. in) Sg(} 
(R2 aup. add. in). in vestigatione (ut in ait praepositio) yh. — veri- 
iatit B. — BollicitoB (aup. add. vel toUtoe) R2. — Buperfluum catiigato 
operi adieciBBe R2. — igitur priuB B. priuB ergo v-g. — mene intenta 
operis H, — loottitur FT6Bbb.P4 (Rl in mg.f. — innotcBceret 6. — 
Poat innoteacal legitur in R2 Ineipit praefatio eiutdem^ in Bab. incipit 

I, 2. Non otiota detcrtptione] i. e. 6iliiaf molva, eonverBio eoeli. la- 

■on inepta. Cf. II, 9, 1 non oiioBa Tent. I, 84 [59.] Signorum ortuB eC 

ntfpeetione; I, 20, 13 tam ottoatit o6i(tta et atmuae eommutatioact, pro 

iamque ab omni ttrio feriatuB;. II, •Flaeco [37, 94.] quanto m motu 

5, 28 non otiosuB leetor. temporum^ quauta tn eonvereione 

3. vel ilU ...vel huic] i. e. vel r*^'"'^!!*?»»- ' t®' ?*5 "P*':'""- 

PUtoai .el Ciceroai. 'Zu'^Z^.'^V^t drtHr 

de Btellarum modo] „Si moduB eat ctnram commendant verba ipsiua 

Terbnm aanum, auctor intelleiit de Maorobii c. 8. § 13. quod caelum 

magnitudine et pulchritudine aide- caelique eireuloe eonverBionieque 

ram. Verum fortaaaia legi debet concentum, tteliarttm etiom ae tu- 

moiu h> e. eurau. Nam mottta ttife- minttm motut ... concepit. At te- 

rum eoelique eonvereio fere a Cice- neo Tulgatnm. Maerobiaa Tidetar 

rone coniungnntur, qaem noatery reapicere eaeli ae tiderum naturam 

ati alioa quoadam, aaepe imitari motum ae mod«lamen, at ait II, 12, 

eat eonataa, non modo in aententiia 8. Cf. I, 14, 90. motiit tiauiit et 

•ed et in Terbia aingalia. Sic Cic. ulemett modttt meandt et II, 14, e. 

Nat D. II» 6 [15.] occarrlt tuqum' modum aetruU qmo anima motetur. 



GOMM. IN SOMN. SCIP. UB. L GAP. I. 15 

niain Plato et aetuam naturam pettitas inspiciens adyertit in 
omni sennone de rei poblicae infltitutione proposito inAinden- . 
dam animis iustitiae amorem, sine qua non solum res publica 
aed nec exiguus hominum coetus nec domus.quidem parva con- 
atabit Ad hunc porro iuatitiae affectum pectoribus inoculandumS 
nihil aequ^ patrocmaturum vidit, quam si fructus eius non-yide- 
retur oom vita hominis terminari. Hunc vero superstitem da- 
rare post hominem qui poterat ostendi, nisi prius de animae m- 
mortalitate constaret? Fide autem facta perpetuitatis animarum 
consequens esse animadvertit, ut certa illis loca nexu corporis 
absolutis pro contemplatu probi infM^obivemeriti deputata sint[5} 
Sic in Phaedone inexpugnabilium luce rationum aninrn in veram 
dignitatem propriae inmortalitatis adserta *sequitur distinctio lo- 
eorum quae hanc vitam relinquentibus ea lege debentur quam 
sibi quisque vivendo sanxerit. Sic in Gorgia post peractam pro 
iustitia disputationem de habitu post oorpus animarum morali 
gravitate Socraticae dulcedinis ammonemur.^ Idem i^tur obser-7 
vanter secutus est in illis praecipue voluminibus quibus statum 
rei publicae formandum recepit: nam postquam principatum iu« 

£E«ld^ yicahgtpdBb. 
coflnunl. Maer. Amhr, im S, S> 4. penitui tnfptcietii naturam Bl. 

— animadvertii H. — wermone euo R2 Edd. P. » inetituiione eonBtituto 
ML (F aup. add. propoeiio). — amore BF. — $ed ne exiruue P4Tic. 
tiec esiptuB Com. aea) g. — ne domue quidem Baa.P^. „Ita legimus 
pro Tana ■criptara.*^ Jac. Groa. ad Lir. &7, 18, 9. eed ne domu» qui- 
dem g. 5. iuHiUae fruetum F. — reetoribua H2. — inoculandum 

TPGU-b (hff io mg.) El (P4 a p. m., R12 a «ec. m.), alter cod. Barthii 
L c, alter la mg. tao cc ulofidifm B. tnociilenJifm PS« oeculeudum M 
oopraocr. a; B2 add. sop. lio. tncalcaailttm FS (B12 a p. m.) y-gPS 
(P4 add. in mg.). „mioa« accurate.'* Poot „Verbnm tnocvUincIttm hic 
eooe praefereodom facUe conteitoe docet. Nam aeqoitor /rttctiM, cniot 
tropne ab eadem origioe proficiscitor qoam habet Torbum mocttlore." 
Zettn. wufderandum (enp. tncttlcondttm) UAa. — viderentur H. — Hune 
(om. oero) L. — pottjkominem dttfarc FHI. — ostendi iuete ni$i Membr. 
Barthii 1. c. „Optimae*' Gron. osiendi iuete nonntt» H2, — 0nimae 
add. a eeo. m. B2. — Fide enim («ap. add. otttem) B9. — anima adver-: 
tit L. — loea ilUe Bl. — nejrtfrttt t. — profri tmpro6t9«e FML. improhi 
mreibive T. -^ deputata aunt F (Bl eup. »int, in Ikig. ifcptttattifa). 
6. Pibeifrone Meo. t1. Cf. Phaod. p. 106 ext?. Steph. — Ittcet h 
iB Big. ~ oMertae eequ» ▼• aoferfa. ^e^tftir ffl. — intam hane B2. — 
eamaeruni B12GA2. „in doobne meiioribae Toro opioor,'^ Gron. coli. 
Sat. I, 5. [I ir.], loetin. V, 7;, Com. Nep. Thom. 4 [2.]. «onxtt „aan«'« 
Gron. — Gorgia] cf. p. S24. Steph. — tmmota groottale P. 
7. praeecptt Pe-i. receptt Mee. rell. T-gb. ^Meo. omneo.'* Groa. qai 

5. tnoettlontfttm] ^lnoevlare, h- tatem adeerere cf. Varr. L. L. VI, 7, 
otf^alfiitHv Mi motaphora, at ad- § 64. Moell. LiT. III, 45, 2; Soe- 
fliODet Camorariae ab iaaitioniboe too. Vitell. 10.; Ulpiao. Digeet. 
«neta. SIto etiam allasam ad di- XLVII, 10, 11,9 et tn terotlotem 
ctiim pootao apod Athoaaeom pLII, adaerere cf. LIt. III, 44, 5; XXXIV, 
«6. p. 546b. Cat.] Totorie oui ia- 18^ 2; XXXV, 16, 11; Soeton. Tib. 
otiftiao dicit %ifiiosop iftfuc.^ Poiit. S. Idem Soetonioo Calig* ^ «^ 

6. ontflMi tn «^om dtgntfatem Cland. 10 habot adeerere it6ertatem 



, • «dterta] Imitatot eet Macrobine ot Caeo. 16 m oiitereniia dtgnt- 
dlceadi foroiiilao aUquem <n Uber-' Mo. 



16 MACROBn 

stitiae dedit, doeaitque eiiimaiii post animal non perire, per il- 

. lam demum fabolam (sic enim quidam yocant), quo anima post 
corpus evadat yel unde ad corpus yeniat, in fine operis adseruity 
ut iustitiae yel cultae praemium yel spretae poenam animis 

gquippe inmortalibus gubiturisque iudicium servari doceret Honc 
ordmem Tuiiius non minore iudicio resenrans quam ingenio re- 
pertus est: post(iuam in omni rei publicae otio ac negotio pal- 
mam iustitiae disputando dedit, sacras inmortalium animaram 
sedes et caelestium archana regionum in ipso consummati ope- 
ris fastigio locayit, indicans ^uo his peryemendum yel potius re- 
yertendum sit qui rem publicam cum prudentia iustitia fortitu- 

dine ac moderatiotte tcactayerint . Sed ille Platonicus secretorum 
relator Er quidam nomine Aiit, natione Pamphylus, miles officio, 
qui cum yulneribus in praelio acoeptis yitam effudisse yisus 
duodecimo demum die inter ceteros una peremptos ultimo esset 

[6]honorandus igne, subito seu recepta anima seu retenta quicquid 
emensis inter utram<]ue yitam dieous egerat yideratye, tamquam 

Smblicum professus mdicium, humano generi enuntiayit Hanc 
iBibulam Gicero, licet ab indoctis quasi ipse yeri conscius doleat 
irrisam, exemplum tamen stolidae reprebensionis yitans excitari 
narraturum quam reyiviscere maluit 

n. Ac prius quam somnii yerba consulamus, enodandum 

Mm. BFSPR126BBB. (MT utqiie ad linem cap. I.)] 
confert h. tib. c. 8 [$ 2.]; 11, 4 [12.]; 11, 5 [8.]. -- et doeuit T-gG. do- 
cuit (add. a sec. in. ^ue) R2. — et unde fl-bP. — «el culpae B. 
8. ffntnorj FM. — reperit Bbb. — •r. p. in omnia ocio S. — colloeavit 
Vr-g. — iie g, — perveniendum eit FMBbb.Bab.L. — pociue (iinp. add. 
vet) Rl. — revertendum (om eiO FM. — iuBtitia prudentia S. — atque 
moderatione w-g. — traetaterunt s-bP. 9. Pamphyliut ^^gQ. — 

die demum s-bP. — ultimue B. -> urendus («np. honorandus) R9. — 
eubito add. a «ee. m. Rl. — in puhlicum B. — nttnciavif v-g. 
10. devitans Bbb. — naturam (snp. norratoriiin) R2. 

11. Caput 11. Quid rewpondendum Coloti Epicureo, putanti philofopko 
non 0980 utendum fabulie; quatque fabulas philosopkia recipiaty et quando 
fttf philotophi eoleant uti chb. 1. verbttBomnii R2. — consulimuo 

FG (]M «np. o). — enotandum («np. a sec. m. tf; om. nobie) Rl. — qua 

7. post animaJ[\ Cf. § 6.; c. 8, fidea, Titiam in hie Terbis latet: 

§ 12.; c. 4, § 1.; lib. 11, c. 17, § ie enim noo Arraeninm ipenm fniMe, 

14.! poH corpus. In R2 adnoiator: nt Tolnnt interpretee Platonia, «ed 

„y#ntma{ h. 1. intellegitur oommixtio Harmoaii filinm «cribit lib. IX. 

corporis et animae iiive sabiitantia Sympoe. probl. 5 [c. 2.]. £et aii- 

corporea animata eensibilie.^* tem £r nomea Asiaticnm, at disci- 

a ^^ju»^ ^^m^^^m ** ""■ ®* •acria libris/' GaoTf. Cf. 

vog ap. Herodian. II, 7, 2. ^^^ ^^^^^^ ^^ ^^^^,^ ^^^^^ ^^^ 

9. Er quidam nomme fuitj na- lapeo eibiqne obTio fecit Procnlna 
ttone Pamphfflus] „¥erba Platonia lulintf. Cf. LIt. 1, 16, Cic. de len. 

'^■- ' ■' I, 1., Plat. Rom. 28. ^^ 

10. eseitart] Cf. Somn. II, 8 fie 



•ant libro nltimo de repnbt. [p. 614, 
StephJ: *H4og tov 'Afffuplov vh yi- 



V09 Jlafitpviov. Sed «i Platarciio me e tomno excitetia. 



GOMM. IN SOMN. SOP. UB. I. GAP. L n. 17 

nobts esty « qno genere lioininnni Tullius memoret rel irrisam 
Platonis fabalam, vel ne sibi idem eyeniat non yereri: nec enim 
bis verbis vult inperitum vulgus intellegi, 'sed genus hominum 
veri ignarum sub peritiae ostentatione, quippe quos et legisse 
talia et ad reprehendendum animatos constaret. Dicemus igitur,2 
et quos in tantum philosophum referat ^uandam censurae exer- 
euisse levitatem» quisve eorum etiam scriptam reliquerit accusa- 
tionem, et postremo, quid pro ea dumtaxat part^ quae buic 
operi necessaria est responderi conveniat obiectis. Quibus, quod 
foctu facile est, enervatis iam quicquid vel contra Giceronis opi- 
nionem etiam in Scipionis somnium seu iaculatus est umquam 
morsUs livoris seu forte iaculabitur dissolutum erit Epicure-3 
orum tota factio, aequo semper errore a vero devia et illa aesti-[7] 
mans ridenda quae oesciat, sacrum volumen et augustissima ir- 
risit naturae seria. Golotes vero, inter Epicuri auaitores loqua- 
citate notabilior, etiam in librum retulit quae de hoc amarius 
cavillatus est Sed cetera quae iniuria notavit, siquidem ad som^ 
nium de quo hic procedit sermo non attinent, hoc loco nobis omit- 
ienda sunt: illam calumniam persequemur cpiae, nisi supplode- 
turi manebit Giceroni cum Piatoni communis. Ait a philosopho 4 

[Eild. ▼icafagflpdsb. 
Con. a) Rl. -^ idtm nbi v-g. — - tiiperidifn vulgu9 vuH R2. — miot U- 
giue (pm. et) F. '— conatartt animaio$ FHIGBbb. 9. bieemuo 

ergo FSL. — ef ^vi Umtum P sap. el quo9 tn; R2 eap. quoa. ^ refe- 
romi P. referantur (tap. vel referaf} U9. — ceaevroe oio. (add. poet 
esereuitse') R2. — defeetit iam (eap. eaereatM) P. — vel eontra Cieeronie 
Mm. r Bak. eotttra Cieeronie (om vet) ica. vel eontra Platonie vei 
«oolra Gwenmtt h-b. „t& oel eoatra Piatoatt aaetoritate ecriptoroni et to- 
taoto caoorum non retinenda iadico.*^ Gron. Vid. not. — > et tn Bab. (R2 
• eec. m.). .3. Enieureorum vero V. — ambiguo (R2Bbb. «ap. 

mequo'). — errore eemper R2. — aettraiant BFRlGBaa. esUmane Tichg. 
esiatimane a8-bPR2. — anguetieeima 6. aguetiseima .t. ttt6tttttttma 
Bae. — terta naturae F. — Coforet Tic — epieurei hg. emfcttreoram 
Rl. — hquacitate notahHior (non famotior et loquae. notoj., at e-bP) 
BF8R12T-g6P46 (Baa. eloquaeUate). „Tb famoeior et naeqoam rrpe- 
riae.'^ Gron. y,Abest ab omoibue Angll.** — amariue eaoiUatue e$t BFS 
R12T-gGP46 (t12 amaru») „omnee conotanter.** Gron. qni conf. 11, 16 
re 15.] aimilie eavillanti ett. amar, eaotU. eet nobit Baa. amariut ca- 
litmntatut eet L. amariu» reprehendit e-bP. — tntarta eontulit ao 
uoiavU R2. — ad hoe tomnium B. — hie om. Rl. — pertefuamttr t1P6. 
proteouamttr vS. — tupplodetur BFBI2T-gGP4BAa.BEa.L. eupplodatur 
a-bSPBaa. » eteerontt B. 4. Mt enim T-g. Zeon. reqairit toI 

II, 2. oel eonira Geeronie opt- lationee qaas Colotee, qaem Epicn- 

nlonem] ,,SeBea8 aactorie eet, ee re- ras blande Tocare eolebat KoXcttd^ 

ap*B«arom obiectie in ea parte, qna ^av tcI KoXmrdifiov, libello quera 

Bogabatar fabalao actoro de coele- inscripeerat: IIf(fl xov ht xarcc t& 

atiboe operl immiecendae a Platoae rmv &lXfov a>iXoa6(p<ov d6yfiata ovdl 

faiaee: caioe ubi Tanitatem elare trjv icri, In Platonie alioramqae* 

oatoadieeet, iam pariter nalliaafore philoeophoram placita congeseerat, 

Momenti ea qaae contra Ciceronem rofataTit Platarchue libello qaem 

▼el excogttata eant, toI forte etiam- insrripeit itifltg KoXenrjv. Vid. toI. 

Bam exuigitabnntnr.'' Gaoa. XIV. pagg. 139-196 Uutt. Similia 

S. aeftto temper errore a vero do- adnotaTit Zeanlae. 

eta] Gron. conf. Sat III, 11 [2.] nttt tttpplocfetttr] „A gloaeatore 

JVe non ubique in libando pari er- prisco a Teeica pede dtsploea da* 

rore ttt deotae. ctnm nofatnr/* Babth. I. e. 

Cdiofet ... eaptttatvf ett] CaTil- 4. a pAtlotopAo /aftaiam non (>por- 

2 



Ig . MAGROBn 

fabulam non oportuisse confingi, quoniam nullum figmenti gonus 
veri professoribus conveniret Cur enim, mauit, st rerum cae- 
leslium notionem, si habitum nos animarum docere voluisti, non 
simplici et absoluta hoc insinuatione curatum est, sed (juaesite 
persona, casusque excogitata novitas et composita advocati scena 
figmenti ipsam quaerendi veri ianuam mendacio polluerunt? 

5Haec quoniam, dum de Platonico Ere iactantur, etiam quietem 
Africani n*tri somniantis accusant (utraque enim sub adposito 
arcumento electa persona est quae accommoda enuntiandis h^be- 
retur), resistamus urgenti, et frustra arguens refellatur, ut una 
calumnia dissoluta utriusque factum incolumem, ut fas est, reti- 

6neat dignitatem. Nec omnibus fabulis philosophia repugnat nec 

Ms8. BFMTPRI2G.3 

Miim vpI autem. — finffi F. — no8 doeere animarum S. animamm de- 
«on.Irare cTm. noi) l - hoc et o»..I«t« B.b. CB d.l.t. koc ...t «t- 

«olttta). casuque P. — compoBiti advocata coni. Gronov. adiiciens: 

Sic advoeata cesel adhibita C«»c), ut auaetita et escogitala^ ut c. 20 h. 
iib. [5 9.1, Sat. VII, 14 [§ 17.] ct cap. uit. [§ 33] CoinpoMliiin figmentum 
ut compositam fallaciam Plautus [Poen. III, 6 , 29] , comoowtam Mnlam 
Livlut [III, 10, 10; cf. XL, 12, T] et lustinut [XXXIX, I], eomponere mi- 
mum Petronius diiere." — figmenti Bcena R2. ceriafigmenti Ceraso t) Rl. 
- nollttcre Sa. pollueret ▼ichg. Qnod amplectitur Zeun. qui putat aiit 
quae C«c. icena) vel quod C«c. figinentuni) ante ipsam inserendun esse, aot, 
quod ei roeUus iridetur, ut mutato ip$am in ita, 5. dum BFR12 

BBB.viP46BAR.BBiv.L. cnm o-bSPG. — platico vl. - aere BtI. Ero 
TSicirG — tractenlttf C««P- «) ^- «acttlonfttr H, nolaiilttr B. — ac^ 
euaant BSR1P46. ineuaant Edd. FPR2. — enim del. H2. — adeommoda 
GH. eom moda vichg. - frueia F. — rc/e«alttr calttmnia: ut unaw-g. 
CBarth Adv. 3T, IT: ^^flra" arguen$ ett ille Colotes ..., qnare legaa 
cum Mga. refellatur, ut wna calumnia.'"') - tacolttme Bbe. vl. tncoltfmen 

tuisse eonfingi] Cf. Plut I. c. cap. est invenire rationem^ quae in ip»o 

80. ol zovzoav iwtza^pQOvovvzsg £g vestihulo eseuhat quaestionia; 

tk-i^tov. ®^ rursus § 8. in yerbis: Hoc totum 

. ^. jj #n fa6iilarMm ffcnii». . . e «acrario «tto 

compottta advocaii scwafigmenti\ ^apientiae iraciatus eliminet, 

Vocem advocaU Zeun. recte inter- ^^ ^^^|,^, ^-^^^^ naitato vid. 

pretatur: „aliunde sumpti, velut e .^^^^ ^ ^ g ^ climtnalttm in 

injthologia, fabulit philosopho in- ^ui^o^ ^nundi partem. - In ora- 

dignw.'* Neqne eet quod cum Gro- j.^„., „^^„ id nnum me offendit, 

novio •cribamue: compoaitt advoca- ^^^ peraonam tecundam voiuiati 

ia scena figmenii. Quoe hic attulit i^^^ pasaivum cttralum esi, ct 

locoa, quibus apud Macrobium ad- ^^.^j^ j^^j.^ persona activi poHtt- 

i^ocare idem ▼**"«** *l°®V!f"v«* «>■»*««» «««• ^«'»»i aubiecta ette 
et cxcogitarc* c. 20 [§ 9J, Sat. \1I ^,^^ . „^,.ja, _ ,^„ f^^n^ 

14 [IT.r, ct ib c. ult. [33.], II n.h.l f„telligitar. Zeuniue, qui praefert 

omnino probant, et quae infra § 9. j^^u^^t^ totum locom eio interpre- 

legimoe, compotitacMcea, ea ob- ^^^^, ,,Ei composUa, h. e. facta 

.ctant quo minug h. L ecr.batur ^j decipiendum ett, ail«ocati h. e. 

compositi figmenti. allnnde «umti, Tclut e mythologia, 

tptam fttaercnilt vert tanttom mcB- fabulis philoaopho indignic, tcena 

ifacto pollttcrttnt] Gron. bene confert figmenti h. e. pereona ficta, qualie 

Sat. V, 2 [8.]: «6t ad ianuam nar^ inducitnr a comicis, nt tta ^uaerenrft 

randi venii, Eadem metaphora veri ianuam h. e. initinm disputa- 

^ eet § 6. in verbit: ac velui profana tionie de vero inTcttigando, men^ 

ah ipso vesiihulo sacrae disputa^ daeio poUuerei h. e. ncto illo Ere, 

tiont* exGludat. ad quae Grono- qnantum in ipeo fuit, refntaret, 

Tioe attulit c. 91 [2.] 2Veo longvm Taaani et irritum redderet.^' 



COm. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. H. 19 

omnibQs adquiescit, et ut facile secemi possit, quae ex his a se 
abdicet, ac velut profana ab ipso yestibulo sacrae disputationis 
excludat, quae vero etiam saepe ac libenter admittat, divisionum 
gradibus expiicandum est Fabulae, quarum nomen indicat falsij 

Erofessionem , aut tantum conciliandae auribus voluptatis aut ad- M 
ortationis quoque in bonam frugem gratia repertae sunt Audi*8 
tum mulcent, velut comoediae, quales Menander eiusve imitato- 
tores agendas dederunt, vel argumenta fictis casibus amatorum 
referta, quibus vel multum se Arbiter exercuit vel Apuleium 
nonnumquam lusisse miramur. Hoc totum fabularum genus 
quod solas aurium delicias profitetur e sacrario suo in nutricum 
cunas sapientiae tractatus eliminat Ex iis autem quae ad quan-9 
dam virtutum speciem intellectum legentis hortantur fit secunda 
discretio. In quibusdam enim et argumentum ex ficto locatur 
et per mendacia ipse relationis ordo contexitur, ut sunt illae 
Aesopi fabulae elegantia fictionis inlustres: at in aliis argumen- 
tum quidem fundatur veri soliditate, sed haec ipsa veritas per 
quaedam composita et ficta profertur, et hoc iam vocatur nar- 
ratio fabulosa, non fabula, ut sunt cerimoniarum sacra, ut Ue- 
siodi et Orphei quae de deorum progenie actuve narranturi ut 

[Edd. vicahgtpdzb. 
\3. 6. rtpugnat phUosophia T-g. — ah ae Edd. P. — abducat 

Csnp. ahdieet^ R2. — ab i$to P CR2 «up. ip«o). — tacrae dhputaUoni$ ve- 
stibulo U2. — quae vero Mss. inei et 6roDO?ii, P46BAa.BBif.L. quaeve 
Edd. quat vero Cet panlo «apra qua» ... profanae „neinp6 fabulot*') 
coni. Gron. -— admittit F. — explicandum Coni. est) vich|^. 7. t» 

bonam partem et in fmgem R2 a eec. m. — hortationis FL. 
8. aut audiium mulciuni H2. In Bl «iipra auditum add. a tec. in. jiut 
enim. — vel comoediae BS (B2 snp. veluti)' «t com. (tnp. vel) Bl. — 
vel sunt argumenta Bbb. — in quibu» vel multum e$te Arbitrum (omiMO 
Terbo exercuit^ qnod etiam a P abeet) 6, qnem qui contnlit, adecripsit: 
,,ita Wouwer in vita Petronii.^* Idem recepit Garrio in ed. Steph. C«)* 
nisi qnod hio omisit tn; Pont. qoi reatituit: 9111611« vel muUwn te Arbiter 
esercuit, adnotavit: „Tamen quod suffg^erit Stephanus: Quibutvel multum 
etae Arbitrum^ ti ez libris eet, non displicebit, quod ab aliie iam diu ob- 
•erYatnm: in quibut etc.*^ te abest a membr. Barth. 1. c. — miratur O. 
— profitetur deliciat F. — a tacrario (aup. e) B2. 9. Ex hit 

Rl Edd. praeter g. — virtutum Msa. T-^BAB.BBif.L. virftitts s-b. — flt 
eeeunda divisio L. Ilnc Tidetnr pei^tinere qnod legitnr in marg. ed. 
Stoer. [■. 1. 1597. 12<>.], direetOy ande Pont. paulo enpra coni. tapientia 
dierecto eliminat^ provocana ad Festum et Plautum. — Aetopiae T-gG 
„qaod Talde probem, ei quae habuerint membranae. Phaedmt iibroa 
•uoe Aetopiarum fabularum inecribit, Theo sophitta AtctonBlovq loyovq^ 
Aphthonioa Aicc&iesiov (ivS^ov,** Gron. — quidem argumentum Ri. » re- 
fertur C*np. pro) FR2. — et haee iam T-gb „meHor et lingoae conTO- 
oientior lectio.^^ Zenn. — fabulosa narratio «-bPRl^. — ut cerimoniarum 
Ct ut tunt cerimO tacra Hetiodi et Orphei (om. tit nec poeita dietinctione 
ante HetiodO ▼-ff* fiProbina duae Teteres membranao disiangont haec*^ 

8. argumenta] Quintil. II, 4, 9 mtramur] Scilicet in Metumorpho- 

argumentum, quod faltum ted eeon libris. Qunnti Apuleinm ae- 

«ero Mmtle eomoecftoe fingunt^ oppo- «timaTeritMacrobint, apparet etiam. 

nit/o6ttlae, quae vertatur in tra- ex Sat. VII, 3, 23: Qtiod genut 

goediit aique carminibut non a ve- (scommatnm) veteret ita ludicrum 

ritate modo ted etiam a forma veri" non putaruntf ut et Arittotelet de 

taUt remota. iptit aUqua eonteripterit^ ct Pttitar- 

vei ApuUiuM wmnum^am lutitte chus et vetter Apuleiut. 



20 HAGROBH 

lOmystica Pythagoreonun sensa referuntur. Ergo ex hac aecanda 
divisione quam diximus a philosophiae libris prior species, quae 
coQcepta de falso per falsum narratur» aliena est Sequens in 
aliam rursum discretionem scissa dividitur: nam, cum veritas ar- 
gumento subest solaque fit narratio fabulosa, non unus repperi-^ 

lltur modus per figmentum vera referendi. Aut enim contextio 
narrationis per turpia et indigna numinibus ac monstro similia 

[gjcomnonitur» ut di adulteri, Saturnus pudenda Caeli patris ab- 
scinaens et ipse rursusa filio regno fotito in vincula coniectus, 
quod genus totum philosophi nescire malunt: aut sacrarum re- 
rum notio sub pio ngmentorum velamine honestis et tecta rebus 
et vestita nominibus enuntiatur, et hoc est solum figmenti genus 

12quod cautio de divinis rebus philosophantis admittit Cum igi- 
tur nullam disputatiooi pariat iniuriam vel Er index vel som- 
nians Africanus, sed rerum sacrarum enuntiatio integra sui 
dignitate his sit tecta nominibus, accusator tandem edoctus a 

ISfabulis fabulosa secernere conquiescat Sciendum est tamen non 
in omnem disputationem philosophos admittere fabulosa vel licita. 
Sed his uti solent, cum vel de anima vel de aeriis aetheriisve 

14 potestatibus vel de ceteris dis locuntur. Ceterum cum ad sum- 
mum et principem omnium deum, qui apud Graecos tdya&av, 

Mm. BFMTPR126.] 
Barth. I. c ,,Eqoidem arbitror recte delerl poaee poflierlu ut Nam ita 
hoe membrani conveniene efficitnr «eqiienli: ut myffiea ... re/emntair.^* 
Zean. ^ acfii»e 6. — referuni Rlv-g. Ex „librie^* r^entutur corrigil 
Barth.l. e. 10. ^x hue ergo V^-hF. lutelleeta ergo ex hueG. — 

quam disimue] §9. ~ tnaliam rureue RlSBaa. rureue m alia» B. ^ di^ 
vieionemvel dieeretiouem R2. — ciim om. iudd. m eec. m.) R2. — tola Ceop. 
add. que) R2. et aola LTn. — narratio fabuta a. Modias N. L. p. p. 985 
,,ez daobae librie «criptie'' retlitait fabuloeu. 11. coalevto ▼! 

P6. eoafiejrio P. — dii FbP. dei T-g. — Caelii pairie vBMmJBmn.h 
(R12 a eec m.). patrie Coelii ichg — abeeiden» 6v „Mm". — regni 
R16A2. — malmit BSRI2GBaa.r-gP4BBii.L. nialiiil («ap. u) F. ma^ 
luerunt e-tP. — pio om. ep; reetilnil Groa. — cilio ▼• — pAiloiopftimtio 
om. ep; reetiluit Groa. 12. «el haee tndex ▼!. — dtteemere 

F. 13. fabulosa oel Ueita FSPRI2BBK.T-plbH24BAa.L ,,ecripli'' 

GronOTll, qui coniicll vet fieta. ooU. § 10 coiRpotita et fieta. 9,£d. 
Col. recte addit vet licila.'* Zean. fab. vel tutta (sap. lictla) B. fah. od 
«elita Bbh. fabuloea (om; vet licita) p2ds enadente Modio I. e. — «Is 
«olenl hie F. — - aeriie S6P4. aereis Rl2edd.BP. — aetheriieve «-b eaa- 
deale Modio N. L. p. 886. BPR2. aethoreieve SRIBbb.A2. velde aetht^ 
reie v-g (G aoihoriitiy. — de aotherii» aeriieque F. 14. ad emn- 

mitm dcMm et ftrineipem onmiiim FTa. (F a p. m. omaem). — Tcfyir^i^ !• 
TArSNaTON (eap. TAFATSIN') F. To/a^oy (eap. T^aloa i. e. nimr 
mat) altor eodez GroooTii, qui cooiicit ^Cntxtw (ia allero eet tayaJ^oPf 

18. feibulota vel Ueita] Sig^lfica- mea noa recte eogitavlt de terlie 
tur id figmentl geoae qaod € 11. fabnloeoram geaere a qao plaaa 

caatio de diTinie rebae philoeo- philoeopho oeeel abtlinendam. — 

phaatie dicltur admittere, oppoei- la g la mr. reclo adaotatort ^yOei 

tam llli fabalarnm genert qaod pro eliam.'^ 

ibidem philoeophi dlcantar malle 14. ad eummum el prmcqiem om- . 

neecire. lam ne illad qaidem di- nium deum md apud Qraeooe tdya- 

eantur philoeophi ia omnem diepn- ^^, qui n^mrov ecktov nuneupatur] 

tationem admillere. Unde apperel Interrogat Gronoviae: ^Unde pro- 

hene ee habere Torba vet Ueiiaj babitar snmmam deam ▼ocari Grao- 

qoae commeadavil Zeaaioe, qui la- cie TdyaMf^^ Cerle Platarchae de 



COMM. IN SOMN. SQP. UB. L CAP. tt 21 

qui nQmav tXtiov nancupatur, traGtatus 8% audet attollere, Tel 
ad mentem, quem Graeci vovv appellant, originales rerum spe- 
ciesy quae Idiai dictae sunt, continentemy ex summo natam et 
profectam deo: cum de his^ inquam, iocuntur, summo deo et 
mentey nibil fabulosum penitus attingunt, sed si quid de his ad- 
signare conantur quae non sermonem tantummoao sed oogita- 
tionem quoque humanam superant» ad similitudines et exempla 
confugiunt Sic Plato, cum de taya^^ loqui esset animatos, 15 
dicere quid sit non ausus est, hoc solum de eo sciens, quod sciri 
quale sit ab homine non possit: solum Tcro ei simillimum de 

[Edd. ▼icakgspdtb. 
et •». I. «. ftiiBiniiii»). iogaiou (tnp. I. e. ttiiiiiB»» deo«) L. — .««t on. 
BFPBBii.Tic. — nifmtop attwv »-b. PSITON AITION (top. proianii' 
eiam) R1. icqmtorautov (sop. ^QUmaniim u. omntpoieiu) alter cod. Gro- 
MT. fiM mnnnv (sop. jM-oCopmifoii .t. jm-joiico ]^hie9p9 omiriii») altor eiot- 
4om, qoi cooieoit: «ooroir namwf. xomtweeirw 6. IIPSITON (flap. 
nPSlTON AINON:) RS. HPSITONA U S. nomxonavt69 v8i (c 
ia mg.: alia* ^qAtov eehitnO» n^ntofUgpTov Bbr. IIPSITO IIANTSIN 
FH. nPSlTO . lUNTSlN P. dnQ»T0jeav8mv t1. n^Sxavtanf 8. 

— onrfet fc (traefotiif add. a coc. m.) RS. — ioUoro h. — quam T-ghG. — 
NOIN oppMunt F. NOYN voeani R9. — tcfeae Bar Bom.L. IJHI F. 

. cl9^ Tica. — confiiieiitee t. — per/ectom Ta (F •iip. pro); profeeiam 
iaetor Modioc I. r. — tiiinino ieo et meiile delere Talt Modiaa f. c. 
^r^uitata esoe ezploratom habeo, et libri quatoor omoet coolirmant.'' 
Groo. qui aimileo interpretationet affert ei cap. 8 [§ 9.] et cap. 6 [§ 3.]. 

— «ttfliiiio om. T. «irmmo («op. tifeoi) Rl. — oe meiilc c-bP „Angl.'^ ^ 
litl T. — peniiuM om. F. — «ed ^ttiii (add. a tec. m. ti) Rl. — ife kio 
ahas9erere LB. — auomte om. Tia; tiietnr Mod. 1. c. Ift. ife 
x*dya^ip e-bP. de Tdyabm FS. ife TAFAeO (tnp iagaiho) Rl. de 
r^ dya^f (in raa. a sec. m.) R2. de iagatho (cup. i'. omntttm rervm 
firme^ro), et.* de xaya^aiv (fltip. ttt|foto) codd. Groa. de Totycr^iD G. i/e 
xdya^ov Baa.lf. rara SO (om. de) B. de nfffi Tdyad^ov vl. nB(fl rcr> 
ya^^ov T8i. nfifl xdyad^ov c-g. — non e«t onette RS|T-g6. <— «cJtt ah ho- . 
mune non po$$U gttole stl Baa. — ah haminibue F. » poeeii Mm. (P pot* 

plac. philoa. 1, 7 dicit: Ilvd-ayO' nov xtva tS i%uv Th Thv vovv Blvai 
Qag xAv aQvatv ti/v phv povdHa d-Bov. ndvTmv atTiov. 

'^Z'^^^!'^^ 1L^/^^ ^dBignare] „Conieceram ti^e, 

«M^-^ P«n r »lf!£^5?!«: roSituJ^eViifot^^^^^^^^^^ flJaVr- 

srq:r.-LV«.T l^Vcoiifm'::;; -s^ni^»}^^^^ ''' » ^"^^ ^- 

Tocarit -afaoroy qood recipiendnm ^® » '^ 1' *^"®"' 
esoo censetGronoTioeY — Pro «^(o- 15. Stc Piaio^ enm de Tdya&^ 

TOV alTUHf eqoidem mallem, si snf- lomit ee^ei animaiue . . . eolem reppe- 

fracaroBtur libri M«t., ndvxrnv ritj Macrobiut Tidetur rotpicere ad 

ahuiv. Cr. Plat. Pollt. I. c Ov% Cratylom p. 412. Kal p>nv xoya 

&pa ndvxmv ys atxtov xh dya- dyad^hv xovxo x^g tpvotmg naofjg 

iS^Vj aUA xmv (ih si i%6vta»v at- xip dyaax^ ^ovXcrat ro 5yof»a £«t- 

Ttor, tAv dl watmv dvalxwv . . . Ovif ialtt»ai etc. At Ibi Plato non iptam 

£90, rev if fyA, 6 ^Bhg htfMi dya- aummam bonnm ette colem dicit, 

^hQj ndvxmv &v Un afoto^, i»s ol oed iattom. Cf. p. 413. 6 p\v yaq 

MolXol UyovaiVf dXl' iUymv pkv xoig xlg fprjot rotfro stvat dluatov rov 

dw^peinotg afrtos, nolXmv dl dval- ijXtov' xovxov ya(f (i6vovdtai6vta 

Tto& et Phaedon. p. 97 C. aicovoaff %ai %dovxa imxQOiuvstv ndvxa^ in- 

woti i% fitfiXlov xtvbg 'Ava^ay^ifov fra tamen addit^: stvai^ 8^ xo 81- 

etvaftyvmOHOvxog «al X^ovxog, dg uatov, B XiyBt'Avaiay6ifag, vovv 

&Qa vovg ioxtv 6 8teau>apmv xa %al $tvcu xovxo, De oole tommo om- 

ndvtmv atttog, . . . fdo{i ftot r^d- niuiu deo Tid. Sai. I, 17-33. 



22 MACROBn 

Tbibilibus solem repperit, et per eius similitudiaem yiam ser- 

16moDi suo attollendi se ad non conprebendenda patefecit Ideo 

[io]et nullum ei simulacrum, cum dis aliis constituerentur, finxit 

antiquitas: quia summus deus nataque ex eo mens sicut ultra 

animamita supra naturam sunt, quo nihil fas est de fabulis 

ITpervenire. De dis autem, ut dixi, ceteris et de anima non fru- 

stra se, nec ut oblectent, ad fabulosa conyertunt, sed quia sciunt 

inimicam esse naturae apertam nudamque expositionem sui: 

quae sicut yulgaribus bominum sensibus intellectum sui vario 

rerum tegmine operimentoque subtraxit, ita a prudentibus ar- 

ISchana sua voluit per fabulosa tractari. Sic ipsa mysteria figu- 

rarum cuniculis operiuntur, ne vel haec adeptis nudam rerum 

talium se natura praebeat: sed summatibus tantum Tiris sapien- 

tia interprete veri arcbani consciis contenti sint reliqui ad vene- 

19rattonem figuris defentibus a vilitate secretum. Numenio deni- 

que inter pbilosophos occultorum curiosiori offensam numinum, 

quod Eleusinia sacra interpretando vulgaverit) somnia prodide- 

Mm. BFSPR12GBBR.] 

e»t, snp. pofWt) v-gP^BsN.BAH L. possei t-b. — eiu$ aimilUmum hg — 
repperii aolem Bbb. — atiollena ae 8-«. „MagU me pascit scriptnra an- 
tiqua atioUendi «e. Neque enim Platonem se attollere ait, ■ed «ermo- 
nem; qiiae perpetna Aurelii ratio ett. Panlo ante [§ 14.] iraciatua ae 
audei aitoUere.'" Gron. — eomprehenaihilia Fv-gL. 16. Ideo ui 

SR2viag. - ei BSPR2T-p. eV FRl. eiua G//12 „membr.** Modii I. c. 
d-b. - ciffn Mts. Bbn.Bar Lv-gb probante Zeunio. quod eum t-z (re- 
poni volnit „ride.meinbranarnm" Mod. 1. c). — diia Csnp- add. aUis) R2. 
-^ consiituerentur (tc. simulacra cf. § 20.) scripsi ez Bbr.P4. Alias le- 
gitnr conftittferettir. — funt sunra naturam F. — esi faa F. 17. 

Ve diia enim (fup. add. ui dixi) R2. — ad fabula (fup. fahulosa 9. phi- 
fofopAi) F. — intmicum (fup. am) naturae esae R2. — ntifiofn ei apertam 
Ber. ^ 18. Sie (top. add. quod) Ri. ~ ctinicutif fuif in librio 

•uia legit et derendit Barth. I. c. cunulif (tnp. ic) F. fumicuUa g in 
tpg' (ed. Stoer. in mg. /uniculis). — haec adeptia (om. vet) P. velia 
aaemptia a. vel hia ademptia ichg (h in mg. haec adeptia). — flucfam 
FSR12BBR.T- gG. nudum Bar. nuda t-bBP. — naiura ae SRl. naiure 
$e BR2. nafuri t e F. 19 ^uo^ue ^in mg. a p. m. deniquc) F. — 

ocetiltorum om. (add. a teq^ m.) Rl. — offcnaa h. — eleuaina Rlvichg. 

ir. quia aciuniinimicameaaena' eontenti aini reUqui . . figurU] Cf. 

fnhli;'!?''''*^"^'? •"•^, F''"^' apud Lob. I. c. Vd.de ottent. 

««i K- ^gJ«"P^*™- l\ P- 13». «t III, 12 de Tagctit genitnra: rovro 

qnae ibi affcrontar: Strab. X, p. dXXrjyooiyi£g ntx^lc xhv Uqart^hv 




«^r^ff, et Philon. de profng. p. --«'.-•' 9 

480 B. ot (fivCBng ryjg xpv^re- I^* Numenio] Fuit M. Aorelii 

c^ui (piXovang dw&ntoi. et lul. Antonini aetate claruo philoaophao 

Or. VII, ai6. fpiXBl fi (pvaig «^^- Platonicat. Barih. Adv. XXXVII, 

«rf od-ai. IT. idemdeae reAsrre aitPaueaniam, 

18. figurarum cunieuUa aperiun- ^"10« verba haee tnnt, I, 38, 6: 

iur] Conf. infra c. 3. § 10 ^ffoil te- ^^' ^^ ^vtog rov zBizovg tov Uqov 

gii figuria et velui ambagibua .. if^ 'EXivaivlov) z6 te ovBifOv 

aignifieationem rei quae demonatra- antln$ yifamBiv, %al tolg ov rc- 

iur, et Cic. de leg agr. I, 1 Quae Xsa^tZaiv onoamv ^iccg $tifyovtat^ 

rea aperie petebaivr^ ea nune occulte ^V^^ dijicov fiijdl «v^eo^ai /iBtsivcu 

cunieulia oppugnaiur, aqnaiv. 



COMM. IN SOMN. SCSP. UB. I. CAP. H. 



23 



ruDt yiso sibi ipsas Eleusinias deas habitu meretricio anie ^per- 
tum lupauar viaere prostantes, ammirantique et causas non cour 
lenientis numinibus turpitudinis consulenti respondisse iratas, 
ab ipso se de adyto pudicitiae suae vi abstractas et passim ad- 
euntibus prostitutas. Adeo semper ita se et sciri et coli numina20 
maluerunt, (^ualiter in vulgus anti^uitas fabulata cst, quae et 
imagiues et simulacra formarum talium prorsus alienis et aeta- 
tes tam incrementi quam diminutionis ignaris et amictus orna- 
tusque varios corpus non habentibus adsignavit. Secundum haec21 
P|thagoras ipse atque Empedocles, Parmenides quoque et Hera-[ii] 
clitus de dis fabuiati sunt, nec secus Timaeus, qui progenies 
eonun, sicut traditum fuerat, executus est 

CEdd. Ticaligspdsb. 

— vho Rl (F sup. 9i$um; RS a aec. m.) T-gbGBBB. „Mm. otnnet'* Gron. 
iHaa Bar. vt«a« BSP iK2 a p m.') s-z; „correctorum manam vol floln 
orationio awragts libi probabit/' Groo. — iptaa om. (add. a sec. m.) Rl. 

— eleu9ina$ R2 CRl eraso vichg. — videre BFRl2F-gb6 „H8S. ora- 
ncs.*' Gron. — ludere PSs-k. — eonvenienieia h. —^se de adito BGBbr. 
aede adyto P4. «e adyto (om. de) £dd FPG. $e adito R2 a p. m. $e 
aditu Rl (R2 a sec. m.) /i. — $uae om. H. — ab$tracto$ Bbr. 

20. Jdeo $e $emper ita S. adeo cnim ita $e ▼. — eeiri et coli (om. pri- 
ore el) STa.L — volueruni yi Cg in nig.). — antiquita$ ip$a v-g; „non 
male.** Zeun. — alieni$ (enp. add. diia) F. 21. de ii$ fabulati 

h. defabulati (om. dis) ,,Manuecript.** Barth. 1. e. de dii$ locuti LTa. 
^ deomiii Bb».L „Mfinusor.'^ Barth. L c; .9,vuIgo et perperam eoruni 
pro deorum.*' Pont. — eicuti s-bP. 



vi$o $ibi . . . viderel „Hoc eet, 
qnum sibi visue eat [Numenint] %i- 
dere. Et propria haec illarum 
imaginum oratio ett, nnde et no^ 
ctnmoe vi$u$, Vid. nostrum cap. 
•eq. [f 2 et 9.] et cap. 5 [§ 1.], et 
Ovid. Metam. VII, 650 Quale^que 
tn imagine $omnu Vi$u$ eram vi- 
di$$e virof." Gron. Conf. Cic. 
Acad. II, 16, 51 iViim cen$e$ En- 
nium, quum m horti$ eum Ser. Galba 
vieino $uo ambulavi$$et^ dixi$$e: Vi- 
9u$ $um mihi cum Galba ambu- 
lare? At eum aomMavit, ita narrat: 
9i9u$ iIomeru$ ade$$e poeta; Apu- 
lei. de dogm. Plat. 1, 1 vidi$$e 
91 bi vi9u$ e$t eygni puHum etc, 
et qnae adnotavit Hildebrand. ad 
fi. 1. et ad Metaroorph. XT, 3. --- 
Non tatis qiiiiieni bene procedit 
oratio : vieo $ibi . . . videre pro$t a n- 
I e ff , a^mirantiTiie . . . rettpond i$$e 
iratae^ sed augct, non tollit, ma- 
Inm altera ecriptura vi$a$ $ibi ... 
tiidere. 

90. et imaginee et eimulaera] Pro- 
mitcne hit vocibne uane eet Macro- 
bine Sat. VII, 14, 2 et 6, eed h. I. 
Mnogineff ennt mente conceptao fov- 
nwe, eimalacra ftrte iactae cffigiee. 



Conf. Plin. N. H. XXXV, 2 e. 2 § 
9. etiam quae non $unt (imaginee), 
finguntur^ pariuntque deeideria non 
traditoe vultua. Ib. XXXIV, 2 e. 4 
§ 9 pervenit deinde (nobilitae aerie) 
ad deum aimulacra. Gra^ce: H- 
Tiovccg T6 %ccl ftdcala Cvcl dydXfuiTa), 
Conf. Herodot. 1, 51. ywambg it- 
8<olov xQVCsoVy TQlitrjxv^y t6 Jsk<pol 
xijg dQTon67Cov vijg KqoLoov ilnova 
liyovCLy et Doederl. Synon. V, p. 22[8. 
formarum talium pror$u$ alienia] 
Conf. Cic. Acad. I, U, 42. omnia 
quae e$$ent aliena firm a e et con- 
9tanti$ asffensioniff, et qoae inter> 
pretee ndnotaverunt ad Saluet. Cat* 
40, 5. negue aliena consil i i. 

21. fferaelittiff] Vide ne intelle- 
gendne eit HeraclideePonticne, qni 
quidem cnm cetcris qni h. 1. me~ 
inorantur in Pythanjorcornm nu- 
mero refertnr a Fabricio Bibl. Gr. 
lib. II, cap. 13. et cnm Eropedocle 
Goniunftitur apnd Plntarchnm de 
plac. phil. IV, 19. Sic certe c. 14 
§ 19. legitnr Heroelitvff Ponticue 
pro lleraolide, et Tidentnr haec 
nomina aliae qnoqne confnadi, nt 
apnd Plntarohnm I. c. U, 13 et 
Ul, 17. 



24 MACROBn 

dn. His praelibatisy anteqaam ipsa somnii rerba tractemi^ 
prius quot somniandi modos observatio deprehenderity cum li- 
eentiam figurarum, quae passim quiescentibus ingeruntury sub 
definitionem ac regulam vetustas mitteret, edisseramus,^ ut cui 
eorum generi somnium quo de agimus applicandum sit inno- 

2tescat Omnium quae videre sibi dormientes videntur quinque 
sunt principales et diversitates et nomina. Aut enim est oveiQog 
secundum GraecoS) quod Latini somnium vocant: aut est o^afia, 
quod visto recte appellatur: aut est XQr](iixti6iidgf ^uod onmUtm 
nuncupatur: aut est hwtvMv^ quod insomnium dicitur: aut est 
q>avta6iiaj quod Gicero, quotiens opus hoc nomine fuit, tnnun 

Syocavit Ultima ex bis duo cum videntur, cura interpretationis 
indigna sunt, quia nihil divinationis adportant, hvvjcviov dico et 

Aq>&vxa6iui. Est enim hvvTtvioVj quotiens cura oppressi animi 
corporisve sive fortunae, qualis vigilantem fatigaverat, talem se 
infferit dormienti: animi, si amator deliciis suis aut fruentem se 
videat aut carentem, si metuens quis imminentem sibi vel insi- 
[l2]diis Vel potestate personam aut incurrisse hanc ex imagine co^i- 
tationum suarum aut efiugisse videatur: corporis, si temeto m- 

Mm. BFSPR126BBa.] 

III. Caput UI. Qumque etM genera aomnittudi; atque iomnium hoe 
SeinumiB ad prima tria genera debere refeni. ch-b. 1. eewmii ipem 

9erha iractemue R2. ipaa eomnU verha tractem J72. ip$a eoneulamue 
verba eomnii „liber optimnfl'^ Barth. Advera. 39, 12. — abseroatio «ete* 
rum deprekenderit eum lieentiae figurarum q. p, q, ing, eub def. ae f^ga^ 
lam mitteret „ecribe membranls aactoribne.^ Gron. ^ lieentia R2Bbr. 
H2. — te tn^erttnt ,»liber optimiis** Barth. t. e. — difjlnitionem FSR12 
6. defensionem ffl. — et regulam Tichg. — generi eomniandi eom^ 
nium Rl. -^ de quo Rle-bPBBa. „dao, •ntiqaiesima exempleria^' Bartb. 
!• c. 2. prineipalea (om. et) vichg. prineipalitatea et FBbr. ^ 

Sfofuc (om. eat) vaff. eat OPAMA («ap. o») P4. eat OPStMA FPR12Q 
Bbb. eat OPOMAB, ^oeaaa (om. eat) i. — xP^/MnriejUog (om. etf) Rl 
T-g. eat PHMABIZMOZ F. ett n^fiotiefuog Bbb. ett XPHMSIS 
Ceap. eriamatiamoa) R2. — Cieero] Cf. Acad. I, 11, 40 et 41. II, 6, 18; 
11, 83 eeqq.; inprimie 16, 51; 24, 88. Taec. I, 41, 97. — Aoe Bomme 
epttff fuit R2. 3. ffvo ejr hia S. — eum videantur Tic. 

4. MmFiog t1. ENYIINYSIZ R2. — gttotiet c-gb. — oel eorporie 
Tichg. -. dormientia animo „ItB libri.<« Barth. 1. e. „Mihi qaod editar 
praeralet/^ Pont — ^ ut ai amator Rl. ai alterum (add. a eoc. m. amah' 
'.*""? ?• "~ 9ideat (add. a eec. m. te) F. — ai metuena (eap. ttoe) Rl. — 
inaidiia oel potettate Com. priore oel) t. vel inaidiia vel pro poteatate P 
BBB.ahLfl2 (pro del. Hl). „oeI inaidiia pro poteatate „IIIe. optimae. Le^^o 
prove potestate,^*' Barth. 1. o. ^ ex tamp'fiatione Bbe. — diffugiaae 

in, 2. ^ifi^ auni prineipalee quando revdatione^ aliquando eogi^ 

et diveraitatea et nomina] Barthlne tatione eimul et revelatione genorattr 

AdTore. XXXIX, 12. Macrobiam re- tar. 

prehondit, qaod eas Untnm epeeiee 4. onimt^ ^'EWsnrov pkr deeeri- 

nominet, qnao in Seipionie eomnio p«it eleg^nter Petroniuc [SatTr. c. 

reperiantnr et ad nnnm illnd refo- 104], nbi et id ab oracolo eiTe 

rantnr. ' In R2 adnotatur: ^lio mo- Ziftj(icniC(iov diacriroinat.'* Poht. 



ifo Gregoriua dividit aomniai dieit Conf. Lncret. IV, 959 oeqq. 
enim: ^ej: modia tangunt animum eorporia] „Apuleine lib. I [Metam. 

tmaginea tomniomm. Atiquando ao- e. 18] Nae meriio iaquam [Hild. t«- 

maia ventria plenitudine vel inani^ quam immerito] medioi fidi [Hild. 

tate^ aliquando Hluaioney aliquando medid acitL Pont. Infra affert cob- 

eo^itatioiie ttmtti et iUtttioae, ^oli- ioct. Lipeii medici^lci tcI Bie(lic{/te«e, 



COMM. IN SOMN. SOP. UB. l ClP. DL S5 

gnrgitatos ant distentiis cibo rel abundantia praefocari se aesti- 
met yel ^ravantibus exonerari: aut oontra, si esuriens cibam aut 
potum sitiens desiderare quaerere yel etiam invenisse yideatur: 
iortunaey cum se quis aestimat Tel potentia yel magistratu aut 
augeri pro desiderio aut exui pro timore. Haec et his similiayS 
quoniam ex habitu mentis quietem sicut praevenerant ita et tur- 
Daverant dormientis, una cum somno avolant et pariter eva- 
nescunt Hinc et insomnio nomen est^ non quia per somnum 
videtury hoc enim est huic generi commune cum ceteris, sed 
quia in ipso somnio tantummodo esse creditur, dum videtur, 
post somnium nullam sui utilitatem vel significationem relinquit 
Faba esse insomnia nec Maro tacuit: 6 

Sed faba ad cadum mittuni tVMotimia ma$ie$, 
caelum hic vivorum regionem vocans, quia sicut di nobis ita 
nos defiinctis superi habemur. Amorem quoque describens, cuius 
curam semper secuntur insomniay ait: 

— Haerent infixi pedore tntUui 

Verbaque: nec placidam membris dai cura quieiem, 
ei post haec: 

Anna eoror, mae me suspensam ineomnia terrent? 
OivtaCf/M verO| noc est tnndn, cum inter vigiliam et adultam? 

[E4d. ▼Irahgspdsb. 
HU defugh$e B% — gwratiiaiue («iip. add. m) F. -^ «ef ahmdtmiia 
FSPRS6 (BRl hab.) ▼ieaP4BAR.BBif. (in L ex eraaum est). v^ de 
mbtmdamtia H2. vel ex ahundantia h-b Baa. -~ te ,,in optimo libro aaa 
habeCur.'* Barth. I. c. — ae«fiaiet BFRSGBaa. estimei T-h. ejriettaieC 
Rlg-bP. — gravantia „{n optimo.libro videtnr eodem caen, qno abmn^ 
dantia eet, exaratam priue fnieee." Barth. I. c. -~ ee cjrAenerart Rl. — 
etlieat potiim F. — deeiderare (enp. attifo) R1. — aetlimel F. esisiimai 
T-g. ^ prae deeiderio ... prae iimore (In mg. vro) g. 6. jier- 

Urbaveraui Rl. — dormientee F. — avolont BFPRI2GBBa.d-b; ,,libri 
niee., quod probo.** Mod. N. L. p. 986L ,,Verieeime Modiue, et aaae ita 
edimue.** Gron. advolant S?-pL. — nomen (om. e«l) RlY-g- — per eom- 
num BFSRlBsa.vagO. per $omnium e*bP. — generi kuie F..— eomna 
Bbb. ~ ereditur fom. CMe) F. — po$i $omnum Buk.H2. — nnllam ei(t 
F. 6. Sea] Aen. VI, 897. fal$a inquii H\. — eemper eecuniur 

BF. Bemper eequuniwr RPRlBBa.T-plP4. $emper om. R2Gp2-b. Obe- 
lieco confodit Modine 1. c; eed in omnibue antiquie offendit Gron. — 
JSIaereal] Aen. IV, 4. ^ Jnna] ib. 9. — * «iupensa FP. — ferreal om. 

alior. mediei viri, enam mediei ^fiUi] veecereatur, qnod ie cibue traaqnil- 

aiba ei erapula dieieaioe eaeva ei litatem mentie qnaerentibue coa- 

|praeui eomaiare avtiMMml. Mihi etaret eeee contrariae.^ Pobt. (qai 

Srat^e, Ttioil poeuUe vetperi minue praeterea addit aliornm de hae ra 

femperam, nox aeerba dirae ei Iraeee eententiae divereae, Arietoxenl ap. 

laMigisiee obtuUL Plntarchne quo- GelL N. A. IV, 11. Clem. Alex. 

fve SyaM»oe. lib. VIII. quaeet. 10 Strom. III, Theophr. de caae. 

rc 1]: ivi di iati vmp ^OMatnv plaaL, Plotarch. [Mor. p. 19 £]). 

Jiwm 8v0&v$Hfa nal Tecffauzma rmv 7. tpdpvaOfux oere, bee eei ewina] 

uu^ ^fnf$$v lyipito9, fucQTVQloig iZ9i»V' Clcero, qul (§ 2.) qxhvaeua dici- 

TO TOtc T9 uvciiioie ual vv uHpali tor vienm vocaeee, Acad. 1, 11, 41 

Tof^ «oXvjMdoff, Aif ditixsevai %tX$v- el II, 6, 18 tpavraela - appei- 

ovot xabg daotUvovg t^s dta zmv lare Telle dicit ejtvai. Eodem mo- 

dvzlqmv (uxvznajg. Hinc Cicero {Di- do Ammianne Mareell. XIV, p. 81 

Tin. I, 80, 62; II, 58, 119] ceneuit Lindenbr. habet: Soluiie enim eer- 

'Pythagoraia Interdictiun ae faba poreie R<jrt6iM oaiaiae •cpper o^aae 



26 



MAGROBn 



quietem in .quadam, ut aiuDt, prima somni nebula adhuc se vi- 
gilare aestimans, c|ui dormire yi\ coepit, aspicere Tidetur irrueu- 
tes in se vel passim vagantes formas a natura seu magnitudine 
[iSjseu specie discrepantes variasque tempestates rerum vel laetas 
vel turbulentas. In hoc genere est lytiakxrig^ quem publica per- 
suasio quiescentes opinatur invadere et pondere suo pressos ac 

Mm. BFSPR12GBU.] 
Bbb. 7. prima obeliaco confodit Ho4. 1. c. primi Bbn. — tom- 

fitj S (F flup. ffomni). — vieilar^ te Y-g. — extimani Rl. exisiimant S 
T-g. — ' pasBim Con>- vet) Bbr. — inidlTrjg BSPTicagsG. huald-rjg F. 
itptaXvrig hp-b. et EiptulTrjg L. epAalfet Bbr. inifdnjg H2. et ni- 
MATHZ (aap. a «ec. m. efialtea) Rl. EMYFTHZ (tnp. epJkMllet) 
R2. — quum t1. — fuietcenfem Ctup. tei} Ra. — opjn-eesoe Hl „nie- 
lior^^ Barthii 1. c. C^ai coniicit oppresnoB ac suecutientes), — propre»-' 



motihue indefeeBie ... eolligit visa 
noeiuma^ quas pkantasias nos ap- 
penamtit, et Boeth. diah 11 in Por- 
phyr. Bae meniie eoneiderationee 
quae a rerum aensu ad intetligentiam 
profectae vel intelliguntur vel eerte 
finguntur, fpavraalag Graeci dicunt, 
a nobia visa poterunt nominari, 
Macrobio euffragatur Snidaa e. t. 
tDovtcatla: ^awaala lutl cpdvzaafuic 
oiatpiQSf (pdvxaafia fi\v ydi^ iavi 
doxTjaig diavolag oTa ylvsrai nccra 
toifg ^ievovg, wavtaala 8lTvn(oaig 
iv 'ipvxj, tovxiaziv dXXoUoaig, Minae 
clara dittinctio legitur in R2: 
Fantasma eat imago imaginum, 
faniaaia imago rerum^ quae niti Yi- 
detur tententia Chrjtippi, quam 
profert Plutarch. de plac. phil. IV, 
12: (pavtaaia iatt jcdd^og iv t^ 
ipvxi Y^vSfifvov, ivSumvvfjLhvov havto 
TB xorl th TCBnoiTpidg ... <pdvtaa[ia 
di iativ i(p 8 Uxo/uf^&a xara tbv 
(pavtaatvnhv dtdxBvov IXxvtfjuov. 

adhuc ae vigilare aeatimans] Pont. 
conf. Sen. ep. 83 [§ 6.] Conauetudi- 
nem meam nosti: breviasimo aimno 
utor ei quasi interiungo (ille coni. 
tntervtgiio). Sattt ett miAt vigUare 
ifettttte, atiquando dormiaae me. seiOf 
aliquando auapieor, 

intdXtrig] „Hanc Latini medici 
Tocant incu^itm sen laca^onem [cf. 
SerT. In Virg. Aen. VI, 776]. Tovg 
^nh i(piait£v TCvtyovg dicit Diotco* 
rideo III, 157 [147 Spreng.], qai- 
btti ntns herbae Paeoniae medea- 
tvr; Pliniuo Faunorum ludibria in 
quiete TAcat XXV, 4 [t. 10. § 29.], 
•ed XXVII, 10 [e. eo. § 87.] idem 
malam Terine et a tuperttitione 
plebeia remotioa appellat aupprea- 
iionea noctumaat nam Qtriatqne 
mali remediam etie praecipit Pac- 
iHiiam: wvjfoXUav dictna aataThe- 



mitone, hand dubie ob tuffocatio- 
neni, qiiae hic OTenit, ttti tradii 
Paulnt Aegineta III, 14, et Cael. 
Aureliannt de morbio chron. I, S., 
qui quoque commemorat a quibuo- 
dam appellari ini^oXrf», Recte ez- 
ittimant viri eruditi a Virgilio 
Aen. XII, 906 teqq. hoc mali ge- 
nut tpectari, et Lucretii locot IV, 
1006 teqq quamqoam latiut patet, 
tam^n quaedam continet, quae liuc 
pertinent. De cauta et origine mali 
duae inprimia apud veterct repe- 
riuntur tententiae. Sunt enim, et 
in hit Anffuttinnt de cIt. Dei XV, 
23, qui tingant Incubot quotdaiu 
Faunot, Silvanot et daemonet, quot 
Galli Dutiot Tocant [aliquoa apiri- 
tua elemento aereo corporatos Aug.]^ 
qui hominet opprimant: philotophi 
Tcro cautam rei ette contendont 
Cvide Gorraenm in Definit.) trjv slg 
ice(paX7iv dvatQixovaav dva^vfiUxaLv 
ii d887](payiag xkI dne^tag.'''' ZBVif. 
— Cf. Suid. oph. T. Barthiut CAdT. 
XXXIX, 12) ez altero tuo codice pro- 
fert ^glottam non oontemnendam*': 
EphieStea autem ex more iacendi 
oritur etc. Ipte praeter tupra no- 
minatot cltat Oribatium ad £a- 
•tath. VIII, 2, Actaarium Method. 
I, 16, Aetinm VI, 12, Scriboaiam 
Compot. C. Marrellnm cap. 20. 
Scripturam iTttdXtrig commendoft 
H. Stephanot in thetanro t. t. ifp- 
idXtfig. Conf. Enttath. ad II. |». 
661, 10: 'Ev dl ifjtOQaiip Uitnip (pi- 
oetai ort 'EmdXtfjv 'Attncol (paat 
ialfiovd tiva^ dtd 8h tov (p 'EtpidX' 
vfjv dvdif og ovop,a, htiQoa&t dhy ort 
intdXtfig 6 nviyaXlcav ^n6 ttvaav^ 
6 d* a^vthg %ul rpUaXogj qui qaidem 
Od. p. 1687, 60 habet: Thv hptdX' 
Tipf intdXtriy uatd naXatdv na^a* 
ciuuimatv 6 AXwaiog Xiyet, 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. ffl, 27 

Bentientes grayare. His duobus modis ad nullain noscendi futuri 8 
opem receptis, tribus ceteris in ingenium divinationis instruimor. 
Et est araculum quidem , cum in somnis parens vel alia sancta 
gravisve persona seu sacerdos vel etiam deus aperte eventurum 
quid aut non eventurum, faciendum vitandumve denuntiat Ymo 9 
est autem, cum id quis videt, quod eodem modo quo apparuerat 
eyeniet ^ Amicum peregre commorantem, (}uem non cogitabat, 
visus sibi est reversum videre, et procedenti obvius quem vide* 
rat venit in amplexus: depositum in quiete suscepit, et matuti- 
nus ei precator occurrit mandans pecuniae tutelam et fidae cu- 
stodiae celanda committenSb Somnium proprie vocatur quod te«lO 
git figuris et velat amba^ibus non nisi interpretatione intelle- 
gendam significationem rei quae demonstratur: quod quale sit 

[Edd. Yicaligspdzb. 
»08 n2. 8. non recepti» Bbr. — ad in^enium LTa. ^Mst/' Barthii 

1. c. ingenium (eraa. praepos.) Rl. — instrmtur Rl. — quidem om. Rl. 
— ioncla alia PLTr. ^ vel $acerdo9 R2 — eventurum vel non eventurum 
(om. quid'} FBbr.L. eventurum (om. quid aut non eventurum') S. ei^en- 
tttrtfiR quid aut (sOp. a sec. m. non eventurum) Rl. aperte eventurum 
quidy eventurum^ et paolo infra: Vi$io^ aut non e$t autem a, qnae trane- 
poflitione ▼crbornm aut non emendavit Modiut N. L. p. 387. ,,Utrobique 
venturum et nuntiat habent iibri.'* Barth. i. c. — faciendum quid FL. 

9. autcm e$t RI2. — cum qui$ id FBar.LTr. — apparuerit F. 
apparuit Bbn.L. — evcnerit Rl. — vtittm Brw. — e$t $ibi B?-g. — 
procec/ente (tnp. t) R2. — tusctpit.t-bP. ,,menibranae $u$cepit recte.** 
Gron. — iiecuniaa tutelam BFSPRlBER.t-bElP6Ml2H2//; „Ubri" Barth. 
1. c.y Mod. 1. c. pecuniam tutelac R2F-gLTR., „racmbrana*' Gron. pe- 
euniam tutelam 6. — fidae custodiae Ft-bSPBsR. (Cf. Cic. dc fin. 11, 
34, § 113 iu$titiae fida cuatodia'), fidae Qcelandam') cu$todiae ^membr.** 
Gron. fide cu$todie B. fide custodiae P6. fidei cu$todiae Rl26T-gElH2 
„1U}ri" Barth. I. c, Mud. I. c. fideli custodiae Tr.LM2. fidem cust, 
m. ex fide cu$t. M1. — celanda BFG8>bPMP6 Mod. 1. c. celandam * 
SRl2BBR.v-gElH2 „1ibri*< Bartb. I. c. „Libri nonnolli celandam^ at ad 
pecuniam tivo tutclam refcratur." Pont. „membr.*' Gron. Vid. aup. 

8. Et est oraeulum quidem] „Ora- matutinus ei precator oecitrrjtl Cf. 
colom tomnium intellexit antiqui- Martial. XII, 68, 1. mafvtine eliCRf, 
tat, qaod in fanit tive in templia Virg. Aen. VHf, 465 /Vec fnmtia 
linentari cura captabant. Cic. I de Aeneae $e matutinue agehat^ ftlia 
divin. [43, 96] Qui praeerant Laee- apnd poetat aimiiia. 

daemoRiit . . . m Pa$iphae$ fano ... mandan$ pecuniae tutelam] Aliaa 

somntaniif couta jncu6a6ant, quia dicitur tutela hQminum, pecudnro, 

vera ^uietit oracula dueebant. Apu-, locorum, aedificiorum, navium: pe- 

leii aimiio aomnium in templo lai- cuniae aut rei timilit, quod tciam, 

dit cxttat Milea. lib. XI [cap. 8 nntquam. Proprinm verbum ett 

teqq., ubi cap. 7 legitar: Sie oron deponere pecuniam apud aliquem^ 

culi venerabili$ fine prolato numen cf. Cic. do ofiT. 111,25, 95, at aupra 

tnotctum tn $e reee$$it], Saetonii ipae Macrobiua dicit: depotitum ... 

qaoqae locaa Vetpat. c. 7 notabi- «utcepit. 

lit.'* PoRT. (ad § 2.) ^ celanda] Sic acrlpti cam codd. 

9. et f^roeedenti obviu9 quem «i- melioribut, ut non aolR pecunia ia- 
derat venit] Id est: exennti ei i%- telligeretur, aed etiam aliae rea. 
▼era obviua venit amicaa ille qaena 10. tegit ftguri$] Cf. c. 2 J 18. 
in aomnio yiderat. Gronoviaa, qai yArtemidorua aiffnanter: Siquidem 
deaideravil proce<ient o^oio, non tveioog Graecie ab oVf id e$t ventm, 
perapexitae videtar in Terbia quem et HQBiVy quod eit loquor^ con$trui' 
vidtrat inaaae •abiectttm Tarbi venit, tur^^ Pokt. 



28 HAGROBn 

non a nobis exponendam est, cum hoc unusquisque ex usu qutd 
sit «gnoscat Uuius quinque sunt species: aut enim propriwn 

llaut a/tefium aut canmune aut pubUcum aut generale est /Vo- 
prium esty cum se quis facientem patientemye aliouid somniat: 
aUenumf cum alium: cammunef cum se una cum alio: jnMicum 
est» cum civitati forove yel theatro seu quibuslibet publicis moe- 
nibus actibusve triste yel laetum quid aestimat accidisse: generale 
est» cum circa solis orbem lunaremve globum seu alia sidera 

ISyel caelum omnesve terras aliquid somniat innovatum. Hoc 

[uier^o, quod Scipio vidisse se retulit».et tria iUa quae sola proba- 
Dilia sunt genera principalitatis amplectitur et omnes ipsius so- 
mnii species attingit Est enim oraculwn, quia Paulus et Afri- 
canus uteroue parens, sancti gravesque ambo nec alieni a sacer- 
dotio» quia illi eventurum esset denuntiaverunt: est visio, quia 
loca ipsa in quibus post corpus, vel qualis futurus esset» aspexit: 
est eamnium, quia rerum quae illi narratae sunt altitudo tecta 
profunditate prudentiae non potest nobis nisi scientia interpreta- 

13tionis aperirL Ad ipsius quoque somnii species omnes relertur. 



1 eti na. — gmcrme \pm. 9nj ni. ii. paucmicm /a- 

« G. faeiemtem patiemtemw «e (etiBm «apni: Cum »e fUM^e) 

/oro (am. ve) Rl. ~ pubUeie moribue Rl. publieie muuerikue 
N. li. p. 888. — aliquid P. — estimat ▼!. existimai SRIS 



Mm. BFSPRISGBbb.] 

10. m nobie nim «-bP. — emni quinipu F. — mmt (om. OBifli) F. 
aut enim ett R9. — generale (om. e«t) Rl. II. patieiifeai fa- 

eieniemve G. ' ' ' ^" 

PR9. 

cooi. Mod 

T-g. — ciim qui$ cirea t-gG. ^'gMum om. sb. » onmetfHe terrof T-g. 
omne» etellae («op. add. odl terraa) Rl. 18. tiee auiem v-g. — 

•e vidiise FSR2. vidisse tete Rl. — trta illm (om. et) v3-g. et »11« 
(om. tria) e-B. Sed Groa. comprobaTit, qaod lejpt in 2«Meo.^S et tria Uia. 
— aHUngai F. — amho om. P. — eacerdoUo (om. a) Pe-s. tfMM. aUeni 
m «oeertfotie, ot perpetDO anctor.** Groa. — quod iili chgG. — eiitifieMi- 
vemtit ▼!. emmcioriffit v3ib. e»ttntiarviit cag. — > eiiarrafae h.* — 

Smifeiitiae profundUate R8. 13. Ad iptum ,,«crlptB lectio*' Mod. 

[. L. p. 30. — referi t. referuniur BPRlG (RS del. mi) „ecripU le- 
ctio** Mod. 1. c |,Bo«ter optimua*' Groa. qai Modio, cni coociBalor loBge 

Huiu» quinque mmi fpeciet] „Sam- qaid noYi ot iaaaditi nccidiaae, 

ptom ab Artemidoro lib. l^ cap. 1, cf. § 13. 

qul et aptiteime adnectlt, eiut modl 12. jfttoe toia prehahilia euni ge- 

tuBc aomnia dicl proprie dXXriYogi' mera pnncipaliiatt»] Opponnntnr da- 

novg Spel^ovg^* Pont. obaa aliia, insomnio et vieo, cf. 

II. ptt6iictf moeniftttf acti&tte»e] | ^«"nTl^"'''^*"*' v^^^^-^i!* 

Foreitaraliquia eneplcetnr legeni 1* * ?' ^•"'" 9^ ""'^^ •^ ^•^* 

dnm eate aerfifrttt. Ut nnnc eat, *"'riJ?«^'t '"Li .«a^i ^-«««.. 

«ctttt pntaTerim eaae apatia inter ^Zhl\^Qj^7^nf^\d^M^ 

Bgroa VelictB. „nbi et Brmentn trB- JS^^LS^ /J^J^- SJttL/l^i^^^ 

iicere et Tohlcnlnm ducere iiceat,** ^\^lTTt vni irft JITl. ^ 

mt Bit Modeetinna Dlg. Vllf , 3, 10 ^^L^T.L L^ildi-Ja-/^^^ 

(conf. Cic pro Caec. 96, T4 i«er, 7^Z l^ \\^ U^r^ \V 

acttt.). Ad rei pnblicae admini- tTro^^' VmhaeAmbll 

atrationem qoo minna referamne (nt ***• T^?*.***?**, ^^J^l\ ^iTi? 

■»nj VAnt.lL r.» « a v^t:^' ^\^ auroptett» memetaevetiwu» ambae. 

Bpnn Vopisc. (/ar. c. 6 relix e»»et fi^„# ti.-.k vi f^ta i v..l> ..-•.• 

m<«tra rei ptt&lica, ti, qual(» Caru» ^h ^^""^ ^' ^IH -'•*JL/"l 

«•* •ii.u*^. fc«iL>«JL L «^«.-1^...^ •ariotte am6o. Sed hne qnadrat 

ett, ... pCttrct naoerem m aciioueu -.«.#;«. n— .- n r»z- iii ia ru.. 

amfto eiderentttr, et quae congeiiaift 
•lifNMl • . . jimovalna»] i «. ali- aimiiia DaedeiL Synon. IV, p. 350. 



GOMM. IN SOMN. SCIP. UB. L CAP. m. 30 

Est prf^fnium, quia ad gupera ipge perductiu est et de se fatora 
cognovit: est anenum, quod quem statum alionim auimae sorti- 
tae sint deprehendit: cammune, quod eadem loca tam aibi quam 
ceteris eiusdem meriti didicit praeparari: puUictm, quod victo^ 
riam patriae et CarthagiDis interitum et Capitolinum triumphum 
ac sollicitudinem futurae seditionis agnovit: generak, auod caelum 
caelique circulos conversionisque concentum, vivo adhuc homini 
nova et incogoita , stellarum etiam ac luminum motus terraeque 
omnis situm suspiciendo vel despiciendo concepit Nec dici pot- 14 
est non aptum luisse Scipionis personae somniumy quod et ge- 
nerale esset et publicnm, quia necdum illi conti^isset amplissi- 
mus magistratuSy immo cum adhuc, ut ipse dicit» paene mHe$ 
haberetur: aiunt enim non habenda pro veris de statu civitatis 
somnia nisi quae rector eius magistratusve yidisset aut quae de 
plebe non unus sed multi similia somniassent Ideo apud Ho-15 
merum, cum in concilio Graecorum Agamemnon somnium quod[ia] 
de instruendo praelio viderat publicaret, Nestor, qui non minus 
ipse prudentia ouam omnis iuventa yiribus iuvit exereitum, con- 
cilians fidem reiatis: De staiu, inquit» publico credendum regio 
$emnio, quod ei aUer vidissei, rep%idiaremus ut futHe. Sed non 16 
ab re^eraty ut Scipio, etsi necdum adeptus tunc fuerat consuia- 
tum nec erat rector exercitus, Cartha^inis somniaret interitum 
cuius erat auctor futurus, audiretque victoriam beneficio suo pu- 
blicam, videret etiam secreta naturae vir non minus philosopnia 
(|uam virtute praecellens. His adsertis quia superius falsitatislT 
insomniorum Virgilium testem citantes versus fecimus mentionem 
eruti de geminarum somnii descriptione portarum, si qfxis forte 
quaerere velit, cur porta ex ebore falsis et e cornu veris sit de- 
putata, instruetur auctore PorphyriOy qui in commentariis suis . 

[Edd. vicahtpdgsb. 
•eripta lectie ▼idelmiar, refragfttor ooll. e. 4 [f 1.] et e. 6 [f I.]. ife- 
feriur Beii. — ad 9up€rna pro w ipte „niano»criptoraiii melior^* Barth. 
Advers. WXIX, 12, ooa ptr «e, qaod cnm Pontano ex hoe eodice et 
praelcrea ex optimo eao anert Gron. (ipM per te Hl. per «efe [rae. 
ante per] AS). ail Bupera perdueiui (om. ipse) g. ad iupera dueiue Rl. 
malorHiR (corr. in altomin) PR2. — eortiiae 9uniJBVSw-g. — e«t eem- 
■e Bdd. eommnne e«t LTa. — est puUieum Bdrf. — Inlertdim «omni- 



aotl F. — et eoliatttdinem T-r (e tollte.). » fuiurae «ediCionlr toUicttn- 
djncm F. — esi generale Bdd. generale ett F. H, Non did 

Baa. -^ fuod generale (om. et) y^g. — magietraltue eantigiseei omplittl* 
■Hie R9. — ' paene miletl Somn. II, 1. » aui de plebe (om. fiiae) Rt. 

ISu Sic ei apud H2. — apud Homerum] II. ^, 79 aoqq. — Ineea- 
iuB LTa. — eredenilnm (enp. add. eei') R9. — «t fuiUe repudiarewtue F. 
repudiaremuB uifaeUe Baa- 16. erat ak re R9. ah re fuii Rl. 

— tnae erai w-g. — aeior mMo.** Barth. I. «. — iin^lteanilam FSBaa. 
T-gG. 17. «iqiertnff] f 6. — FirgUium Mee. Tia. VergiUum 

eh-h. — ilnettfante* g in mg. — ei«« oerttM SBdd PBaa. — emtt om. 
Bnm. ernlt (enp. oel eatti*) Rl. edtti g ia mg. — «omnt (add. a eec. m.) 
RS. — es e^nre R9. — et cjt eemn Rl. et eoma (om. e) C. e eomtt 
{am, eO ohgG. et de eoma L. — m porpkirio anetore FLBab.Tb. — im 

1S. •teilanim etlam ae lominnm] e. 6, f 18 et c. 14, f S3 et 85; c. 
LumUna eaat ■•1 et luna* €onf. 17, f 16. 



30 MACROBH 

haeo in eundem locum dicit ab Homero sub eadem divisione de- 
ISscriptum: Latet, inquit, omne verum: hoc tamen animaf cum ab of- 
ficiis corporis somno eius paululum libera est, interdum aspicit: 
nofmuimquam tendit aciem, nec tamen t>ervenit: et cum aspictt, ta- 
men non libero et directo lumine viaet, sed interiecto velamine 
IQmtod nexus naturae caligantis obducit. £t hoc in natura esse 
idem Yirgilius adserit dicens: 

Aspice: namque omnem, quae nunc obducia tuenti 
Mortales hebetat visus tU)i et humida circum 
Caligat, nubem eripiam, 
2OH0C yelamen cum in quiete ad verum usque aciem animae in- 
[i6]tro8picientis admittit, de cocnu creditur, cuius ista natura est, ut 
tenuatum visui pervium sit: cum autem a vero hebetat ac re- 
pellit optutum, ebur putatur, cuius corpus ita densetum est, ut 
ad quamvis extremitatem tenuitatis erasum nullo visu ad ulte- 
riora tendente penetretur. 

lY. Tractatis generibus.et modis, ad quos somnium Scipio- 
nis refertur, nunc ipsam eiusdem somnii mentem ipsumque pro- 
positum, quem Graeci anuMov vocant, antequam verba inspician- 
tur, temptemus aperire, et eo pertinere propositum praesentis 
operis adseramus, sicut iam in principio huius sermonis astruxi- 

Mm. BFSPRlSiGBBii. {C asquo ad fin. cap. 111)1 
eodem loeo Rl. eodem loco C. — acrihii hoo m etindem locum R2. — ah 
Homero] Od. r , 562 seqq. ah Homero suh „Non ■nnt in bonis et fidelibna 
membranifl. Ego vero abease debere puto/* Barth. 1. c. — deMcripta 
FvicabBBK. 18. inierdum iendii LTb. esiendit aeiem C. — 

$ed pervenii (tnp. non «t. nec iamen') F. — non iamen libero FC. nee 
(anien /i6ero R2. — dileeio lumine C. perfecto lumine n-gil\2 Cg in 
iHg. direeio qudd ex „roembrani«^' afl^ert Hod. N. L. p. 30). — nejru . . . 
• ohdueitur Med. 1. c. ohdusit L. 19. dteent oro. L. — jiapice] 

Aen. II» fi04. — tihi oro. C. — circumli^at C. — et nu6em H, — eripiat 
P. 20. onimae aciem F. — aciem (om. animae quod ,,e libro 

bono^* additom tuU Barth. 1. c.) icahg. — creditur (in mg.: ^alias con- 
ilitiir^O ^* "" perviuin ^at F. pervia ait (enp. um) C. — a vero oro. C. — 
oAtttttum Bab.L (R1 dol. 0. iniuUum Bbm. — deneetum eat FR1«P4LB 
Tr.d. 7,in dnobns ecriptie ▼etuetiMiroie Kbrii.'' Barth. I. c. „optimae 
fidei membranae.** Gron. denaatum eet BCSPBBB.T-gp-b6. eat denaa" 
tum R2. — eratfum vie. 

IV. Caput IV, Propoaiium aeu acopua kuiua aomnii quia aii. ch-b. 
1. Traeiatua igiiur Rl. — generihua aomniorum R2Bbb. *— re- 
fertur eomnium Seipionia F. » eiue<iem ipeam R2. — ipaumque propoaiium 
om« „in manu exarato codice^' Barth. 1. c; eed fuit in Gronovii codd., 
qui confert cap. 5, f 1: mentem propoaitvmque, — quod Graed Sv-ff. ^ 
anoxhg S (eop. vel tcopo» R23. CROUON Rl. — Tfraeaentia aomnli /#. 
— ticut (oro. tom) Bbb. — in prineipio] cap.^ I9 § 8- m primo „qui actate 
caeteroe praeatat, Me. eBhibet.'' Gron., qui confert: in primo Sat. praef. 

17. in eundem loeum] „Locii« Sat. lib. Vll, c. 7, § 8; c 9, § II ; 

theroa illud, eam tractationem de- c 12, § 27) eam commendant fere 

ai^nat, qnae de •omnli portieqnae-. plerique codicee, neque refra^an- 

rit et eventilat.'* Baeth. Advere. tur ea quae ad hunc locoro in Modii 

XXXIX, 12. et in altero Gronovii codice adno- 

20. denaetum] Rariorem hanc tantur: „Eat denaetum qnod in ana 

huine «verbi formaro ubiqne prae- natura habet apiseitndinem, denea- 

tnli, qnia lit locie quoe collegit lum vero quod ab alio agente.^' 

GronoTina (h. lib. c. 15, § ft; c. 22, IV, 1. praeaentia operia] i. e. Ci- 

§ 6 et 9 [adde lib. II, c. 7, § 6]; ceronie Somoii Scipionia. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. CAP. |IL IV. »1 

mus, ut animas bene de re publica meritonrai post oaipora 
caelo reddi et iilic frui beatitatis perpetuitate nos doceat Nam2 
Scipionem ipsum baec occasio ad narrandum soronium proyoca- 
vit, quod longo tempore se testatus est silentio condidisse. Cum 
enim Laelius quereretur nullas Nasicae statuas in publico in in- 
terfecti tyranni remunerationem locatas, respondit Scipio post 
alia in baec verba: Sed quamqmm sapievUibm conscietUia ipsa 
factorum egregianm amplissimum virtiUis est praemium: tamen illa 
divina virtus non statuas plumbo inhaerentes, nec triumpkos are- 
semtibus laureis, sed stabUiara quaedam et viridiora praemiorum 
genera desiderat. Quae tamen ista suntf inquit Laelius. Tum[ir] 
Scipio: Patimini me, quoniam tertitm diem^tam feriati sumus, et3 
cetera, quibus ad narrationem somnii venit, docens iila esse sta- 
biliora et viridiora praemiorum genera, quae ipse vidisset in caelo 
bonis rerum publicarum servata rectoribus, sicut bis verbis eius 
ostenditur: Sed, quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rempu-A 
Uicttm, sie habeto: omnibus qui patriam conservaverint adiuve- 
rint auxerint, certum esse in caelo definitum locum, ubi beati aevo 

lEAA. ▼icabgspdKb. 
§ U; V, 2, f 7; Vljf, 6, § 6; in uliimo Sat. IIJ, 4, § 3; m noviatimo Sat. 
IV, 2, § 8; aprimo luci$ Sat. I, 5, § 11, et guae «dnotaTit I. F. Grono- 
Tios ad Liv. ^, 14, § 17. •— btne meritorum de R, P. Bbb. — reddi caelo 
Rl. — beaiudinis v-g6 CBbe. a sec. in ). 2. queretur (aop. 

add. re) leUus Ra. — etatua» pubUce interfeeti iyranni munere Bab. «fa^ 
liiiM in rep, vnierfecti tyranni remuneratione L. St. in interfecti iyranni 
reiRiifi. Bbvt. in publieo add. a sec. m. R2. $t. in pub. in interfecti iy- 
ranni remuneratione Fvica (Bbb. qid. altero tn). ,,Nec codicuin acripto- 
rom ita (in . . • refnunerafioRem) quitquam , nec alla veterum editionum, 
qnae praefernnt m ... remtinerafione. Longe dolciua. FlorDs III, 20. 
deinde m honore virium gladiator, II, 2. in causa beUi Saguntu» deleta 
(al. delecta'). Ita enim Kazar. codex, non m causam. Trebeliiua Pollio de 
Posthnmio iuniore: tn honore eiu» Augu»iu8.^ Minutina Felix: tncpfa «o- 
tatia a poeti» in dulcedine carmini» lu»a. Solinut c. 2. Hereium a Graeci» 
in honore ilerae, e. 44. in cuiu» memoria , . . lacum populu» circuit, Ita 
Qtrobique Mtt. Scholiattet Arati: Canem Procridi tn honore datum, Me- 
lior tamen membrana omitto r^ in ottendit Macrobium h. I. utum ep- 
exegeti »tatua» remunerationemf quo vix me teneo^ qoin declinem.'* Gron. 
— e»t virtuti» F. — triumpho hg. — lauri» F. 3. me, in^nif, 

guoniam Edd. FSPBbb. (in^it om. BR126i^. — iam tertium diem 
B. tercfum tam diem R2. ferfinm iam (om. diem) FR2. — ninf (top. 
aumu»') F. — dictf ef cefera F. ef caetera pro»equi vSich (h in mg.: 
^jpro»equi antiqout codez non habet et videtnr inculcatom.")* — dicen» 
Y, — »tabiUora e»»e O. •— verbi» (om. eiu») LTb. 4. Sed quo\ 

Somn. III, 1. — - fttfandum R2 a p. m. fufencfam F. iuendam S. — 
c»ii«emavennf BRlBaBv-gG. contemartnf R9 (F a tec. m.) t-bP. ter- 
«armf S. eonsecrarinf F ap.m. — definitum BSR12P4ABab.Bbw.L „me- 
liores libri'* Gron. diffinitum F. ef definiium. £dd. — •empifemo aei^a 



3. m intetfecti tyranni remunera- »tatua» plumbo inhaerente»] Vid. 

lionemj Cf. Cic. de oiF. I, 22, 76: Pflugk. ad Eurip. Aodrom. 267 et 

JVec ptu» Africanu» »inguhiri» et vir Turneb. Advert. IX, 14, qui affert 

et imperator in execindenda Numan- ^^^^* ^^^ defecto orac. p. 426 B. 

tia rei pubUcae profuit^ quam eodem wcn»^ dydlfutra nQOifrilovTai xcri 

iempare P. Naeica privatu»^ eum avvriJKBTai fidciciv, F«dc ad- 

Ti. Gracehum inieremit P. Na- nmbrata dicit Pontanut Tiberil 

aica ille foit P. Corneliua Scipio Caetaria verba apad Tacltnm An- 

Kasica Serapio. naK IV [c. 88]. 



3S MACROBn 

$mpiiemo firuMiwr: et paulo post, hanc oertam lociun qui sit 
deflignaiiSt ait: Sed sie, Scipio, ni axms hie iuut, ut ego qtd te 
genui, iusiitiam eoU ei pietaUm, quae cum magna m parenObui 
ei propinqui$, ium m pairia maxima uL Ea vita 9ta eil m cae- 
lum ei m hunc coetwn eorum qui iam vixere ei corpore laxaii 

&ittum ineoluni locum quem vtdes, si^niGcans, ^^aAa^/oi;. Sciendum 
est enim, quod locns» in quo sibi yidetur esse Scipio per quie- 
tem, iacteus circulus est, qui yaXailag yocatur: siquidem bis 
yerbis in principio utitur: Oeiend^ai auiem Carikaginem de er- 
eeleo H pleno UeBarum, iUusiri ei daro quodam loco, et pado 
post apertius dicit: Erat autem is splenaidimmo candore nUer 
fiammae cireui ducens, quem vo$, ut a Grais accepi^ie, orbem 
ladeum nunawaiis. Ex guo omnia mihi contenqJanit praedara et 
mirabXa videbantur. Et de boc quidem yalailf, cum de drcu- 
lis loquemur, plenius disseremus. 

(18] Y. Sed lam» quoniam jg^ter libros.quos de re publica Gi- 
cero quosque prius Plato scrij^terat «quae differentia quae simili- 
tudo habeatur expressimus» et cur operi suo yel Plato Eris in- 
dicium yel Gicero somnium Scipionis asciverit, quidve sit ab Epi- 
cureis obiectum Platoni, yel queroadmodum debiiis calumnia re- 
fellatur» et quibus tractatibus philosophi admisceant vel a quibus 
penitus excludant fabulosa» retulimus» adiecimusque post haec 
necessario genera omnium imaginum quae falso .quaeque yero 
yidenUir in somnisi ipsasque distinximus species somniorum ad 

Hst. BFSPRISGBnt.] 
frumniur RM, uevo frmnantnr sempiiemo F. aeve $emp, fruuntwr H, — 
poHpmuU h. — fiiis nl Bl. quid vel qui sii L. — signans Rl. — Sed 
im] SoDin. III, 5 et 6. — qune (uH, a sec. m. eum) t» parentibus el pro^ 
pinquis magna F. — el hunt i%u^, add. m) R2. — vtsere Mgs. ««-bll, 
vixerunt Tlg; in Sonin. 1. c. Hka. et edd. omiies. vixerint Taich. — re- 
lasaii Bbb. — iUum om. v-p. — locum meolimt G. -~ etrni^lcmil F. 
Vorba fiffii^aiM ralaxian in ep non recCe eadem, qna aatecedentia, lito- 
lanim forma scribi, qiiaai Scipionis conCinna verba eatent, monnit Gron. 
— galaxian Mss. et Edd. 5. esl antesi F. — • videtur eeipio eeee 

F. CMe videtur Seipio Edd. PBka. ^ galaxiae Mss. et Edd. — m prin- 
c^iio om. Rl. — 0«teiide6at] Somn. II, 1. — illttelrittoi ,P. — ICral aw 
Urn] Somn. III, 6. — Erat te Com. autem') H, erat en im 'is R9. — cireus 
FBaB.LTa.; sed Somn. I. c. Mts. onines. eircttltte RI2£dd.BSPG. -^ 
mgragie B. agragiie Rl. — aceepieti h. — nominatie C«up* vel «ttnea- 
patie) BS. — miki omnia v-g. •— raiaxia Mss. et Edd. — cttin . . . toqwe^ 
miir] e. 15* — lofttimur C*np. e) R3. — edieterasitte Ceop* e) RS. 

V. Capiil V. (iuamquam omnee nvmeri Modo fttodam pteni tinl; ta- 
m«n ec|rtenarittm el oelonarivm peeuiimriter plenoe ilici; quamque o6 eaatnm 
odenarine fUmue oocetar. ch-b. 1. ftiotoe T-g. '^ aerie iudieium 

t1 (v9l eru). Eri indidum ch^. redivivi Erie ind, ,,Ms. opCimns, nec 
•aounoo repellero! vitae redditnm sopra [c. 1, (^ 9«] dizit.** Groa. — 
qmdve Com. til) F« — oel admitceanl oel B. — adiieiemtte^tte v. — no- 
eeeemrim M. ^ qumequefaUo RSL — ia eomniia w-gQ, — iptie^tte B. — 

4. Jhme eertum loeum qui $it ile- quod^ et aot seq. — Hoe portinero 

•ixiiant] Graocnm morem etiam Tidetnr otiam Sat. IV, 3, 1. JVnne 

auie ia rebns secntns esl Macro- viileamttt paihoe quo tenore oralio- 

biiu. Coaf. i 5. 6^cienilttm eel • • . ni$ exprimitur. 



COMM. IN SOm SCIP. LIB. I. CAP. IV. V. 53 

quas Africani somnium constar^t referri, et siScipioni convene- 
rit talia'somniare, et de geminis somnii portis quae fuerit a ve- 
teribus expressa sententia, super his omnibus ipsius somnii de 
quo loquimur mentem propositumque si^navimus et partem caeli 
evidenter expressimus, in qua sibi Scipio per«quietem haec vel 
vidisse visus est vel audisse quae retulit: nunc iam discutienda 
nobis sunt ipsius somnii verba» non omnia, sed ut quaeque vi- 
debuntur digna quaesitu. Ac prima nobis tractandam se ingerit2 
pars illa de numeris, in qua sic ait: Nam cum aetas tua septenos 
oeties solis amfractus reditnsque converterit, duoque hi numeri,\\9] 
quorum uterque plenus, alter ahera de causa, habetur, circuiiu na- 
turali summam tibi fatalem confecerint, m te unum atque in tuum 
nomen se tota convertet civitas: te Senatusy te omnes boni, te socii, 
te Latini intuebuntur: tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus: 
ae, ne multa, dictqtor rem publicam constituas oportet, si inpias 
propinquorum manus effugeris, Pienitudinem nic non frustra3 
numeris adsignat, plenitudo enim proprie nisi divinis rebus su- 
pernisque non convenit. Neque enim corpus proprie plenum di- 
xeris, quod quum sui sit inpatiens eflluendo, alieni est appetens 
hauriendo. Quae si metallicis corporibus non usu veniunt, non 
tamen plena iila sed vasta dicenda sunt. Haec est igitur com-4 
munis numerorum omnium plenitudo, ^uod cogitationi a -nobis 
ad superos meanti occurrit prima perfectio incorporalitatis in nu- 
nieris: inter ipsos tamen proprie pleni vocantur secundum hos 
modos, qui praesenti tractatui necessarii sunt, qui aut vim opti- 
nent vincialorum aut corpora rursus efiiciuntur aut corpus efS- 
ciunt, sed corpus quod intellegendo, non sentiendo, concipias. 
Totum hoc, ut obscurit^tis deprecetur offensam, paulo altius re- 
petita rerum luce pandendum est. Omnia corpora superficieS 
finiuntury et in ipsam eorum pars ullima terminatur. Ui autem 

[Edd. vtcahggpdzb. 
ei n Scipiani BRlGbP (hg in mg.) „libri maDn esarati. Quod qnin tit 
anctorit, noD dubito.^' Gron. et Scipioni si F. et Sdpioni (om. $i) ▼ (R2 
•up. unde), ei cur Scipioni i-z (h quur), — eonveniret R2 (F a tec. m.). 
eognoverit F a p. m. — portie aomnii R2. — a veieribu$ fuerit F^ — lo- 
quemur F. — auHire F. — suni nobi» F. — ged quaeque (om. ut) ▼. •— 
quaesitu digna Rl. 2. tractandam BFSPH12Bbb.P4LBb]v. ira- 

etanda Edd.G. — Nam] Somn. II, 2. — alque tuum (om. in) vl. — te 
latini te $ocii BsB. — iota civitatia »alu$ icahg; toia del. H2. ^ impio- 
rum H2. 3. appeteiis e$t R2v-g. — eveniunt vc. — va»ta (top. 

solida) P4. — 9uni om. Bbb. 4. tractui BF. — aut eorpora ejfl- 

eiunt aut corpue rur$u$ eX^citnr ' Bbb. — deprecetur offentam BFR12G 
LiNcBBif.Tl. „libri .t(ffen$am: ande in Beroaldina dittingnitor, netcio 

3UO tenta, depreeeiurt. offenaam paulo.'^ Gron.. deprecetur offen»a St-bP. 
epuUetwr offen»a Td-gfil2. 5. uUima par» F. — Mi enim (tnp. 

V, 1. »i Seipioni eonvenerit] „Si 3. effluendo] Hoe Terbnm non 

pro on. Hoc lib. c. 10 [§ 5.] diea»^ commode retpondet teqnenti hau- 

oi ... ttfpertttnt, t, 16 [§ 13.] »i riendo. Extpectet efflando vel ef- 

vere luee lueet alieRO, eequeniia do- fundendo, 

cefriint, c. 17 [§ 7.] ut quaeramu», »i 4. deprecetur offen$am] Gronor. 

vereaiur eaelum,**' Gnoif. Tid. not. obterra t deprecari potitum ette pro 

Ad c. 17, f 7. ot ad lib. H, c. 16, evitare, qt Comm. H, 15 [§ 26.], nbi 

S 86. Tid. not. 

3 



34 MAGROBn 

termini» cnm sint semper circa corpora qnorum iermini snnt, in- 
corporei tamen intelleguntur. Nam quousque corpus esse dice- 
tur, necdum terminus intellegitur: cogitatio, quae conceperit ter- 

6minum corpus relic^uit Ergo primus a corporibus ad incor|)o- 
[aogrea transitus offendit corporum terminos: et haec est prima in- 
corporea natura post corpora, sed non pure nec ad integrum ca- 
rens corpore: nam licet extra corpus natura eius sit, tamen non 
nisi circa corpus apparet Gum totum denique corpus nominas, 
etiam superficies noc Yocabulo continetur: de corporibus eam 

Ttamen etsi non res sed intellectus sequestrat llaec superficies, 
sicut est corporum terminus, ita lineis terminatur, quas suo no- 
mine ygafi^ Graecia nominayit: punctis lineae finiuntur. Et 
haec sunt corpora quae mathematica vocantur, de quibus sollerti 

8industria geometriae disputatur. Ergo haec superficies, cum ex 
aliqua parte corporis cogitatur, pro Ibrma subiecti corporis ac- 
cipit numerum hnearum: nam seu trium ut trigonum, seu quat- 
tuor ut quadratum, seu plurium sit angulorum, totidem lineis 

Osese ad extrema tangentibus planities eius includitur. Hoc loco 
ammonendi sumus, quod omne corpus longitudinis latitudinis et 
altitudinis dimensionious constat £x his tribus in lineae ductu 
una dimensio est, longitudo est enim sine latitudine: planities 
veroy quam Graeci txi^avBUiv vocant, longo latoque distenditur, 

Mss. BFSPR12GBBB.1 

auiettt) R2. — in eorpore tamen Rt. — Nam quaniliu H. — dicitur 
BRa. — reliquit SR9P4hgO. relinquit Rlvicas-bBFSPBBR. 
a. ad ineorporea a eorporihu$ Bbr. — offendit BFSRia6BBB.P4L0T. 
OBtendil i-bP. — incot^rea prima ▼!. eorporea prima tS. — poU 
corpora Mst.vicagb ,,Angl.** „IIoc praefero.'' Pont. „Ab Igaacio ataBt 
etiam omnet acripti." Gron. post corporea ht-z. — licet non pure 
Bbb.^ ~ eaiB tamen et$i FPRl (Ra tamen in rat.) 6P4 „duo mrmbra- 
nacei'* 6ron. iamen eam et$i L. tamen ea et$i B. eam tam etii Edd. 
SBbb. — intellectiu (del. $ed) „in nno mcmbran.*' Gron. (amen m- 
telleetue ▼ „chartaceas iiber*' Gron. qni ■nepicatna eet reram acrtpturam 
ease: tamen et$i non rea, tamen intellectue. Confert Sat. I, 2, 18. ubi 
quidem tametwi — tamen legitur, et Cic. fam. IV, 15 [§ 2.], et qoae col- 
legtt Mnret. XI. Var. 17. 7. yQOfifiag a. gramma$ Mae. et Edd. 

rell. (R2 grecia grammae'), — Oraecia vocavit i-g. — duobue punctie 
acribendnm esee «ritpicatur Gron. coll. § II. ~ i^eometriae* FSP4T-gGm. 
geometricae e-bPBBB. geometrice B (R1 e corr.). geometrica (tnp. 
tria) R2. geometria di$putat ffl „Mt. Anglicnnue.'' 8. eorporie 

euhiecti F. euhieeta eorp. S. — $eu $itplurium F. — planicie$ (om. eiu$) 
p2dB, improbante Gron. 9. Hoc modo hg (g In mg.: hoc loco). 

— lon^tudini$ et latitudini» altitudiniBque FLBbn.Tb. — e$t longitudo, 
E9t entm P (: e«0 ¥*g. etl. Longitudo enim e$t F. — epiphania FSR2 

5. iVom quou$qu9 . . . reliquit'] Vt eequewtrat] „Verbam te^Betfrore, qao 
litoetiir et eoficeperit, aiM retpendene auctor taepe namero atitor, eat 
imieUegitur et reliquit. Needum in Terbam deteriorie latioitatie et Bi- 
Bpodoti pooitar pro nondam., conf. gnificat ««ponere, teiungere, teiia- 
§ 5^* ^ rare.^^ ZBvif. Pasitam eat II, 6, 83. 

6. pQ$t eorpora] Et h. L et § 13. inter ▼erba $eparare et reaMoere. 
Bd rerum ordinem haec apectaat, Cum praepoeitione a hoe verbam 
noo Bd temput quo, ot att Cicero iaogit Macrobiaa Comm. I, 6, 85 I, 
Soina. III, 2., e corjioram vineuU$ 8, 8; II, 5, 33; II, 14, 10. Meatra 
eoolaoerunt ammae, ot aapra c. 4, praepositio addleitar § 13. 

5 i* .- 7- corpora quae maihematiea ©o- 

de eorponbui eam ... tnteUeetue ettutur] Cf. II, 2, 8 aqq. 



eoMH. m som sop. *lib. i. cap. y. 35 

alto caret, et haee planities qnantis lineis cdntineatar exproMi- 
iDQs: soliditas autem corponim constaty com his daabus additor 
altitodo; fit enim tribos dimensionibos inpletis corpus solidum, 

Suod (ftSQSOv Yocant: qualis est tessera, quae kv^ Yocatar. 
i Yero non unius partis sed totius velis corporis superficiem 10 
cogitare, quod proponamus esse quadratum, ut de uno, quod ex- 
emplo sofficiet, dispntomus, iam non quattuor, sed octo anguli 
colhgantar: quod animadvertis, si super unum quadratam, quaie[2l] 
prias diximusy aiterum tale altius inpositum mento conspicias, nt 
altitudo, qoae illi plano deerat, adiciatur fiatque tribus dimensio- 
nibus inpletis corpus solidum, qnod &ttQsdv vocant, ad imitatio- 
nem tesserae, quae xvpog vocator. Ex bis apparet octonariumll 
numerom solidum oorpus et esse et haberi; siqoidem unum apud 
geometras puncti locum optinet: doo lineae punetum faciunt, 
quae duobus punctis, ut supra diximus, coercetur: quattuor vero 
puncte adversum se in duoDUS ordinibus bina per ordinem po- 
site exprimunt quadri speciem, a singulis punctis in adversum 
punctum eieete hnea. Haec quattuor, ut diximus, duplicate et 
eeto faete duo auadra similia describunt, quae sibi superposita 
addflteque altitoaine forroam eubi, quod est solidnm corpus, effi- 
ekmt £x his apparet, antiqutorem esse numerum superficie etl2 
lineis, ex quibus iliam eonstere memoravimus, formisque omni- 
bus. A lineis enim ascenditor ad nnmerum, temquam ad prio- 
rem, ut intellegator ex diversis nomeris Knearom, quae fer- 
mme geometricae descrtbantur. Ipsam vero superfieiem cum li-13 

[Edd. Tleahgtpdsb. 
OBft.v. epnfmM B. ^pfphamam Bl. — fiiotl* UneU H, — eonHat cor- 
porum Rl. — JU autmm (aup. eium) BS. ^ CTEPEon B. tfereofi FSB12 
,,teripti^' Gron. Hreon yZ. — qui G. — %v6og H2. enhoB B2. et6o« G. 
euhot BPI4LBAR. „Mtt.'' Gron. cubu9 FSBlEdd.Bsa. 10. wm 

in uniui B. imist C«"P« ^^^- «<^) ^- ~~ ^^^^ eorpori» veltt B. — pro- 
pontmiit BBa.i-gG. ponamu9 B. — esemplo fuod niffieiei F. qmod ti^Qfl» 
oiet exemplo Rl. quod exemplo eufficiat Bsa. -* 9110^ tum animadvertU 
T-g. — ti per unum TIV2 CR2 tup. toper). tie per imnm SRl. — eoii- 
eipian BMau, et h. ^Planpdeo uava vovv Xa/f oig.^ Groii. tn mf. -— 
cxhQ^hv uH2 „tcripti" Gron. ttereon Mtt. et £dd. roll. — 3c«i/3os M. 
€|6ot R2. ei6at G. ett6ot BP „oDtiaia iueiDbrana'' Gron. en^ntFSBt 
Edd.BBR. — quae vocatur eubu» r. 11. ottinarium F. — eofimt 

ette (om. et) Bl — punctum loci H2. — Jttctum Uneiie Rl. — qui Tielig 
O. — ifiio6ut faciunt puncti$ B. — vt eupra diximu»] i T. -- quadraii 
R2. — quae euperpoeiia (om. ti60 FBG; eibi add. a oee. m. Bl« — a4^ 
dita (om. oue) GL yvoptima membrana'' Gron. oitifitaoifte om. F{ add. a 
aec. m. Rl. id eet addita Bbb. — ey6i GR2. eibi B. 12. «tto 

antigiuorem B2. — iUam adiecta altitudine eonetare HU — dioerttt 
add. a tec. m. Rl. — geometriae F. geometrieo Rl2. 13. Jpeam 

vero BFPR12GBBa.P40l2 ^Mto.'' Groo« Tcag. ipeam (om. voro> ho-bS. 

9. oamiiit imott] i. e. ^ot l^ 10. tom non fMrftaor, tod oofo 

Boia» cf . § 8. amguU eeUiguntur] Baae reo dlTor- 

totoer« oiiae %^oq voeatur} Cf. { oae h. K confandantvr! fvattiior 

1# ei II, 2, 7. Bartiiliio afferi (Adv. anguM eont eiao generlo qnodT mor 

V, T.> em FaToale BnUgio p. XVII tiiematiel dtennt ITffiM; oeto on* 

[p. 40« Or.1 u4pow Graoot, noo f »•• guU eltto firod dieant M^rpertkke 

dramtal dieimme, et ei oMMOtleo Scilroa. Cf. Cobidi. II, t, 7. 
▼etcre: Qukdraatalj wPog. 



36 MAGROBn 

neis sois primani post corpora diximus iDOorpoream esse natu- 
ram, nec tamen sequestrandam propter perpetuam cum corpori- 
bus ^ocietatem: ergo quod ab hae rursus recedit, iam pure in- 
corporeum est: numeros autem hac superiores praecedens sermo 
patefecit: prima est igitur perfectio incorporalitatis in numeris» 

14 et haec est, ut diximus, numecorum omnium plenitudo. Seorsum 

[29]illa, ut supra ammonuimus, plenitudo est eorum qui aut corpus 
efliciant aut vim optineant vinculorum, Ucet alias quoque causas 

15quibus pleni numeri eflSciantur esse non ambigam. Qualiter 
autem octonarius numerus solidum corpus efficiat, ante latis pro- 
batum est Ergo singulariter quoque plenus iure dicetur propter 
corporeae soliditatis efiTectum; sed et ad ipsam caeli harmoniam, 
id est concinentiam , hunc numerum magis aptum esse non du- 
bium esty cum sphaerae ipsae octo sint, quae moventur: de qui- 

16bus secuturus sermo procedet. Omnes quoque partes, de quibus 
constat hic numerus, tales sunt, ut*ex earum compage plenitudo 
nascatur. Est enim aut de his quae neque ^enerantur neque 
generaht, de monade et septem, quae qualia smt suo loco ple- 
nius explicabitur: aut de duplicato eo qui et generatur et gene- 
rat, id est quattuor; nam hic numerus quattuor et nasoitur de 
duobus et octo generat: aut conponitur de tribus et quinaue, 
quorum alter primus omnium numerorum inpar apparuit, quma- 

ITrii autem potentiam sequens tractatus attinget Pythagorici vero 
hunc numeruffl lustitiam vocaverunt, quia primus omnium ita 
solvitur in numeros pariter pares, hoc est in bis quatema, ut 
nihilominus in numeros aeque pariter pares divisio quoque ipsa 
solvatur, id est in bis bina. Eadem quoque Cjualitate contexitur, 

18 id est bis bina bis. Gum ergo et contextio ipsius pari aequali- 

Mm. BFSPR120BBB.1 
'— m Uneis Rl. •— disimu$] § 5 «q. — e$se in eorpoream R2. et«e (add. a 
«ec. ni. ineorpoream') F, -^ ab hac euperficie Hl, — pure ut numerus 
F. — nraeeedene eermo] § 4. — Prima eet ig. perf, ineorp. oecurrit in ««- 
meri» Kl. — ut diximua] § 4. — plenitudo communi» Bbb. 14. Se- 

oreum iUa Mt8.P4ABAB.BBjf.L. eeortum autem illa Edd. — til eup. am- 
mon,] § 4. ut eupra diximue t. — quae aut ▼!. quae ad tS. — efji'. 
eiunt FBm. effidunt aut effieiuntur ¥-g. rffieiant a^t efficiantur 
B-b. {E% §4. tcribendam este ?idetur: aut eorpora effidanturO — obti" 
nent FBBB.T-g (vl opt) — non ette S. — ambigamus „iege cttm anti- 
quit: iCa disimue^ admonuimu». DefecCut idero in lib. II, cap. 19 [§ 8.] 
revolvam^ cnm libri vett. omnet revolvamue^^ Gron. 15. octona- 

riu$ (oro. mimenft) F. — *anfe latis] § II. ut anU laiie LBbw. ante $ati» 
c-g (h in mg. y^antelati» ant.'0. — prolattti» Bbb. — plentttt gH2. — 
atmoniam, kune Crap- add. eontineniiam) F. — ip»ae om. Rl. — mUhuM 
Com. de) g. — tecuf. termo] c. 14, § 23. — procedi t Rl. 16. eorttm 

F. — neque generamt neauegenerantur G. neque generantur Com. iieotte 
geseronO BFSPBbb.P40 CR12 add. a tec. ro.). ^ ttfXem C«up. add. m 
aec m. eeptenmM) Rl. - ttto loeo] cap. 6, § 1 et 7. — dupUoato Com. eo) B. 
— et ^tttiiarw «»tem B. quinarii emm Csop* autem) R2. — $eq. tr«efaf«t] 
cap. 6, § 19. 17. 9ero del. H. - «e^tte Cdel. portfer) H. ^ koe eH 

auatama Com. m bi$) F. — tpta om. F. -^ toliHifttr Com. id etf) BFT-gO 
(R2 add. a aec. m.). tolvafttr koe etf 8. 18. eonfexto Com. et) B» 

ef eonfe«io Bbb. CR2 anp. a^ld. f). — aequmbiUtate „Ubri<' Oroa. qni con- 
ffert oap. 22 [f 10.] mequabiUter dktat et aequabiUter toemri alio ioeo [I, 



COMM. IN SOm SCIP. UB. l CAP. V. VI. 37 

late procedaty et resolutio aeqnaliter redeat usqoe ad monadem, 
quae divisionem arithmetica ratione non recipit, merito propterfta] 
aequalem divisionem lustitiae nomen accepit: et quia ex supra 
dictis omnibus appar^ quanta et partium suarum et seorsum sna 
plenitudine nitatur, iure plenus vocatur. 

YI. Superest, ut septenarium ^uoque numerum plenunHl 
iure vocitandum ratio in medio constituta persuadeat Ac pri- 
mum hoc transire sine ammiratione non possumus, quod duo 
numeri, qui in se multiplicati vitale spatium viri fortis inolude- 
rent, ex pari et inpari constiterunt. Hoc enim vere perfectum 
est, quod ex horum numeromm permixtione gemeratur: nam in- 
par numerus mas et par femina vocatur, item arithmetici inpa- 
rem patris et parem matris appellatione venerantur. Hinc et Ti-2 
maeus Platonis fabricatorem mundanae animae deum partes eius 
ex pari et inpari, id est duplari et triplari, numero intertexuisse 
miemoravity ita ut a duplari usque ad octo, a triplari usque ad 
viginti septem, staret altematio mutuandi. Hi enim primi cubiS 
utrimque nascuntur, siquidem a paribus bis bina, quae sunt quat- 
tuor, superficiem faciunt, bis bina bis, quae sunt octo, corpus so- 
lidum fingunt: a dispari vero ter terna, quae sunt novem, super- 
fidem, et ter tema ter, id est ter novena, quae sunt viginti se- 
ptem, nrimum aeque cubum alterius partia efBciunt. Unde in- 
telle^i aatur hos duos numeros, octo dico et septem, qui ad(9i] 
multiplicationem annomm perfecti in re publica viri convenemnt, 

CEdd. Ticaligtpdsb. 
90, 90], et LacUmt. T, 14. jiequitatem ilteo, ntm ytiqu^ bene iudicandi^ 9ed 
ae caai eaeteris eoaeguandi^ ^am Cieero aequahUitatem voeat. — aequabi- 
iifer „libri'' Gron. aequabilitate Bbb. — ae^abiUm F. ~ jttamai 
quanta R2. — deorntm B. 

VI. Copttt FL MttKaft esse eaueae^ eur septenariue plenue voeetur, 
cli-b. 1. cme admiratione trannre F. — iftto hi numeri 119. — 

miittrcal (snp. tnclttffcreat) Rl. — eonetitere S. — corttm O. — .c«l aiac 

F. — arithmetiea B. — aiipcllatton cai B. 2. Hie Ba». — TY- 
«lacoc Platonii] p. 35. Steph. Cf. II, 2, 14 cqq. — nttaicro partee eiu$ 
fatcrtejrttitec R2. — altcrcatto FRl. ~ aivtandi g. hg in mg. „al. nttmcnV* 

3. eybi R2G. — «trttm^ttC R2. ^ a pari O. — 6if 6ma, quae 
ecripci e canicetura, nt congruerent haec cum eequentibae. bi$ bini quae 
BBa.P4Tf. bini quae Com. bis) Rl. bie bini quia R2. bi$ bini qui e-b. 
— 6it 6mtf 6»f qui vi. bi$ bini bis qui c-g. — ter tema id e$t novem' 
Baa. quae $unt ter tema id est VtiU F. — tttpcrjlqcm (cine Tcrbo) 
BS (Rl a p. m.) R20 „Ubri aotiqui'' Modii N. L. p. 80. nipcr/Scicm 
Ttddunt FEdd.PBsa. — effieiuntur B. - tcr wn)em Rl. — cjv6«m R2 

G. — datar inteUegi S. — conecacrtnt (in mg. convcncrttn t) Rl. con- 

VI, 1. teptcnartttm] „Ad haae 9tili$ amfraetu$ reditueque eonverterit. 

Macrobii digpntationem de ▼! et inpar numerue mas ct par femmaj 

praectantia nnmeri eeptenarii ooa- Gron. conf. II, 2, 17. 

ferantur, qnae Gellins III, 10. ex 3. nmer^lcicm] l e. qnod mathe- 

Varroaic Hebdoroadibna vel Ima- mBtici dicttat qnod ratnm, nt cor- 

{finibttc diccerit. Atque praeterOel- pMt tolidam ect cnbnc. 

ii interpretec adi, ci lubet, Pet. Pe- iatclicgi ifatvr] Cf. 11, 5, 12. ai- 

titi Miccell. Obcerr. Ilf, 3, it. Cael. talee aura$ natuta dedit ineiji9 

Rhodigini Lection. ant. XMI, 11 edrpere. Sat. IV, 4, 23. non di^ 

aeqq.*^ Zaira. laciifc dieitur^ $ed datur intelligt- 

dma numeri etc.] Cf. Somn. II, 2. octo dieo . . . coaaencr««l] Haec 

«aai a9ta$ tua tcpteaot octict Terba, llcet in omnibaa libna Mac. 



36 HACB0BU 

fotoi idoneos ad dBciendain mundi animain iudicatos, quia nSiil 

4post auctorem potest esse perfectigs. Hoc quoque notandum esty 
quod superius adserentes communem numerorum omnium digni- 
tatem antiquiores eos superficie et lineis eius omnibusque cor- 
poribus ostendimus: procedens autem tractatus invenit numeros 
et ante animam muncli fuisse, quibus illam contextam augustis- 

Ssima Timaei ratio naturae ipsius conscia testis expressit Hinc 
est» quod pronuntiare non aubitaYere sapientes animam esse nu- 
merum se moYentem. Nunc Yideamus, cur septenarius numerus 
suo seorsum merito plenus habeatur. Cuius ut expressius pleni- 
tudo jioscatur» primum merita partium de quibus constat, tom 

Gdemum auid ipse possit inyestigemus. Constat septenarius nu- 
merus Yel ex uno et sex Yel ex duobus et quinque yel ex tribus 
et quattuor. Singularum compagum membra tractemus: ex qui- 
bus fatebimur nuTlum alium numerum tam Yaria esse maiestate 

7 fecundum. Ex uno et sex compago prima conponitur. Unum 
autem, quod (lovitgj id est unitas, dicitur, et mas idem et femina 
est, par idem atque inpar, ipse non numerus sed fons et origo 

Snumerorum. Haec mouas, initium finisque omnium, neque ipsa 
principii aut finis sciens, ad summum refertur deum eiusque in- 
tellectum a sequentium numero rerum et potestatum scHquestrat: 
nec in inferiore post deum gradu frustra eam desideraYeris. Haec 



Mm. BFMSPRI2GBBR.1 
iinn^nmi (gop. coiio«ii.) F. — qua Bbr. (B3 ft fec. m.) — poti auHo- 
rm iiiAil Rfl; 4. ttiperiu*] c 6, 5 4. — omnium numcTorum n% 

— antiquiore» e$$9 tuperfieU F. anU ros supcr/icii^ e§»€ !5*iii* — 1*««*« *■ 
omnibuimte h. ^proeed, iractattis] lu c. | 2. pracedcrts BFlil2lMBKs-T-RO 
praecedens S«-bPBBft. — nutcm om. RL enim K2, — anguaih-^ 

9el augu»ii$$ima R2. augtiitiinirai P. — raiio iimti F, ei raiio t 
maeO ftl. — eonecia Jeetis BFSR|2v'^IjGBr&. ,A\hc\ acrlpli'' f^ 
OOBfert o. 16, f 5.; Sat. I, 12, § 9. et I4, j a. (Vid* oot. ad Sat. > 
eonecia ei ie$ti$ Pa-s. — dubUavcrunt H^v-g. &. tvorifr^ 

meriio (ttio add. a toc. in.) U t . — ciprcsfiu» BS (Rl a p. mJ} R'- 
proMUM FBBif.v-gG. „Pritiiii vonit ejpreniu9 iiTllalja in opUmi 
dU erat eratai aliae inxta vulgsuna cimtinu^m^mm^ ^ H"''' 
potarouo esto.'* Gron. qiii iiuir. Unc IIU. r. B^j^^^^tc* U. 
§ 8.{ llb. II, 0. a. § 9.} Sat. VU, IG. 5 m, ^^^^^Rin'^' 

— luiie dfoitim R2. 6. AiWuim 
U. — iam 0$$e varia F. — ftcunSum ^^^^^^Hl i^ 
Mllbr|*< Gron. aol confert inf. § lb\ el " 
bPBaa. ««oiiRduiii p-i. Ct § 16, ^^^^^^^^. 
F. — femina diciiur (tDfi. ai} F. — f^^^^^^^Hi 
numtrorum rorum B. B. in 

legantar ot qaodanmodo rommen- 
deatar ile quao legantar f 46 »1^,, 
roihl •aepeota ennt. NanqiiG ad ef- 
flciendaro mundi anlmam ncm noli 
idonel OMo dlcantar namerj t^cfo ei 
eeptem^ eed (< 2.) par el inpar nu- 
meriM, quot Macrobiam dicerc hoe 
duo$ nuwteroe putaTerim. Practirrca 
me offendunt rerbai qui ad mul^ 
iiplieaiianem annorum pcr/acii 



COMM. IN SOMN. SCaP. UB. I. CAP. VL 



39 



jlla est mens ex suinroo nata deo» quae vioes teffiporuin ne8cien8{96| 
iQ uno seroper quod adest cojisislit aevo, cumque, utpote una, 
non sit ipsa numerabilis, innumeras tamen generum species et do 
se creat et intra se continet. Inde quoque aciem paululuro co- 9 
gitationis inclinans hanc monada repperi^s ad animam referri. 
Anima enim aliena a silvestris contagione materiae, tantum se 
auctori suo ac sibi debens, simplicem sortita naturam, cum se 
animandae inmensitati universitatis infundat, nullum init taroen 
cum sua unitate divortium. Yides, ut haec monas orta a prima 
rerum causa usque ad animam ubique integra et semper indivi- 
dua continuationem potestatis optineat Haec de monado casti-10 
gatius quam se copia suggerebat Nec te remordeat, quod, cum 
omni nuroero praeesse videatur, in coniunctione praecipue septe- 
narii praedicetur: nulli enim aptius iungitur monas incomipta 
quam virgini. Huic autero numero; id est septenario, adeo opi-11 
nio virginitatis inolevit, ut Pallas quoque vocitetur. Nam virgo 
creditur, quia nullum ex se parit numerum duplicatus, qui intra 
denarium coartetur, quem primum limitem constat esse numero- 
rum: Pallas ideo, quia ex solius monadis fetu et multiplicatione 
processit, sicut Minerva sola ex uno parente nata perhibetur. 
Senarius vero, qui cum uno coniunctus septenarium facit, variael2 
ac multipiicis religionis et potentiae est: primum quod solus ex 
omnibus numeris qui intra decem sunt de suis partibus constat 
Habet enim medietatem et tertiam partem et sextam partem: et 
est medietas tria» tertia pars duo, sexta pars unum: quae omnia[26] 
mitul se\ rariutit. Ilalfet ct olia siuie vcnenitloius indicra; sed, 
m longior ruciat saDlno rustidium, unum ex oninibus eius oflicium 
pcfseqoeoiyry quo^^* * i praelulimus, quia hoc coiHDieuiorato non 

^Edif. vtcali<^8|jfl£b. 

jj ptLKtra a-liPRRn. — fiacc eitt itiQ f\ — es 

UiL § 20. ct c. 2, § 14. e summo nata Bbb. 

-i-liP. cx $ummo enafo V O' I tiiniBia). — 

tiumcTahilis (ftu^. tii ai^liOfi) H2. — ipta 

— cofitincat P, "^^j^, avie Bbr. — 




LHeh. — *ortilvr Ilf 

-- ad uxqnr i 
individttam ^.i\.* t 
l», — rtitlti Q ij r 
- ideo Hl. - 
i-g. — sula I 

.Uiffl'i ,.nir 
intfn drmii^ 

• 1» facint • 

• ^tncrpt 



rf»ti?n* 




r rrri BmiP4 

^italis inmen- 

iid rvem|)lnrt 

liiiiEii:" Mod. 

10. 

rtiitMiiU Mnd. 

12. ii/n- 

.^T6 iiohia cav6 

j, c, „Msi. om- 

— e^ auis F. — 

me. tn. F). - /a- 

rt Bbb. — noa lon- 



nlcannf , ctiatn Mart, 
nfiiii ilim iniiiiina de- 

ii. Vii!i-iiniiiii lunone 
1111 rptiUcruiil lletiod. 
:\ A|inllod MM. 1,3,5. 
Uud. Fasl- V, 229. 



36 HAGROBU 

sol#8 idoneos ad efBciendain DHaiidi animam iudieatos, qnia nflifl 

4post auctorem potest esse perfectigs. Hoc quoque notandum est, 
quod superius adserentes communem numerorum oinnium digni- 
tatem antiquiores eos superficie et lineis eius omnibusque cor- 
poribtts ostendimus: procedens autem tractatus invenit numeros 
et ante animam muncli fuisse, quibus illam contextam augustis- 

Ssima Timaei ratio naturae ipsius conscia testis expressit Hinc 
est» quod pronuntiare non aubitayere sapientes animam esse nu- 
merum se moYentem. Nunc Tideamus, cur septenarius numerus 
suo seorsum merito plenus habeatun Cuius ut expressius pleni- 
tudo jioscatur» primum merita partium de quibus constat, tnm 

Gdemum auid ipse possit inyestigemus. Constat septenarius nu- 
merus yel ex uno et sex yel ex duobus et quinque yel ex tribus 
et quattuon Sinsularum compagum membra tractemus: ex qui- 
bus fatebimur nullum alium numerum tam yaria esse maiestate 

7 fecundum. Ex uno et sex compago prima conponitur. Unum 
autem» quod (lovagj id est unitas, dicitur, et mas idem et femina 
esty par idem atque inpar» ipse non numerus sed fons et origo 

Snumerorum. Haec mouasy initium finisque omnium, neque ipsa 
principii aut finis sciens, ad summum refertur deum eiuAque in* 
tellectum a sequentium numero rerum et potestatum sequestrat: 

nec in inferiore post deum gradu frustra eam desiderayeris. Haec 

• 

Mst. BFiMSPRl2GBBR.l' 
iinn^runi (sap. coiio«iiO F. — qua Bbb. (Ra a sec. m.) — poti aticlo- 
roM nikil Ra.- 4. «ttperiM] c. 5, f 4. — oauitv» nvmcromm R2. 

— antiquiwre» e§$e Buperfieie F. ani. eo« ntperfieie eeee Bbb. — Unei» in 
emnibuique h. — proeed. iractaiua] h, c. { 8. proeedene BFBiaP4BBB.T-gG. 
praecedene St-bPBBB. — autem om. Rl. enim R2. — angueiiiaima G. 
vel augu9ii$$ima RS. auguetiasimi P. — ra£to iimei F. ei ratio (tuf. U^ 
maeO Rl. — emueia ie$S$ BFSR]a?-gbGBBB. ^libri acripti'' Gron. qai 
oonrert o. 16, § 5.; Sat. I, 13, § 9. et 14, f 3. (Vld. aot. ad Sat. I, 7, 17.) 
coatcta et ie$ti$ Ps-s. — dubitaueruni Ra?-g. 5. teortiim plenue 
merUo i$uo add. a tec. m.) Rl. — expre$$iu$ BS (Rl a p. m.) Rao-bPBBR. 
pretitut FBBif.v-gG.^ „Prima vocis expre$$iu$ oyllaba in optimit membra- 
aio erat erata: aliae iaita ?algatoo conttantcr pre$$iu$f qaod Macrobti 
patamat ette.'' Gron. qni conf. hoc iib. c. 8, f 9 et 13.; c. 14, f 15.; c. 18, 
f a.; Ub. II, c. 3, f a.; Sat. VII, 16, f ao. — membra partium coni. Zean. 

— tune demum Ha. 6. Singularum partium (tup. coaipagtum) 
Ra. — iam fi$$e varia F. — fecundum BSRltBAB.LTB. (in B add. .t.) 
„libri« Groa. qa! confert iof. f 16. et II, 6, f 4. foeeundum FRav-gG 
bPBBB. tecandiim p-«. Cf. f 16. 7. pWaia eompontlar compago 
F. — femina dieiiur (top. e$t) F. — par ataue impar (om. tdem) Ra. — 
«ttmeromm rerum B. 8. m inferiort F. inferiore (om. tn) Rl. 

t^S^^L}^J!Ll}V^T^ ' ** 5'*'';* ^^^ «»■» antecedentibat (f l.)t 
mihi oatpecla eaat. Namqae ad ef- ^j ,•„ $$ muliiplicaii viiaU apa-^ 

fdro^e^eTi^L:^^^^^^^ ^^iriforiUiLudereni. ' 

aeptem^ «ed (f a.) por ei inp$w bh* ^* tnpteRtet] „Xenocratem ianoit, 

merot, quoo Macrobium dicere Aot ^^ <iv<^ ^><l« cap. 14 [f 19.1. Fa- 

dttot ftttmerot putaTorim. Praeterea ▼onint Eulogiut [p. 4oa Or.J : £tt- 

me offendaat Torbat ^vt ad mttf- 9»« numerttt, ui XenoeraUa ccBtaif, 

ftpltcationem anaoram perfeeU onimue ae cfeat.*^ Gbob. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. l CAP. VL 39 

jila est iiiens ex smnmo nata deo, quae vices temporom ne8cienfi[96| 
in uno semper quod adest cojisisUt aevo, cumque, utpote una, 
non sit ipsa numerabilis, innumeras tamen generum species et de 
se creat et intra se continet Inde quoque aciem paululuro co- 9 
gitationis inciinans hanc monada repperins ad animam referri. 
Anima enim aiiena a silvestris contagione materiae, tantum se 
auctori suo ac sibi debens, simpiicem sortita naturam, cum se 
animandae inmensitati universitatis infundat, nullum init tamen 
cum sua unitate divortium. Yides, ut haec monas orta a prima 
rerum causa usque ad animam ubique integra et seroper indivi- 
dua continuationem potestatis optineat Haec de monade casti- 10 
gaiius quam se copia su^gerebat Nec te remordeat, (juod, cum 
omni numero praeesse videatur, in coniunctione praecipue septe- 
narii praedicetur: nulli enim aptius iungitur monas incomipta 
quam virgini. Huic autem numero; id est septenario , adeo opi- 1 1 
nio virginitatis inolevit, ut Pallas quoque vocitetur. Nam virgo 
creditur, quia nullum ex se parit numerum duplicatus, qui intra 
denarium coartetur, quem primum limitem constat esse numero- 
rum: Pallas ideo, guia ex solius monadis fetu et multiplicatione 
processit, sicut Minerva sola ex uno parente nata perhibetur. 
Senarius vero, qui cum uno coniunctus septenarium facit, variae 12 
ac multiplicisreiigionis et potentiae est: primum quod solus ex 
omnibus numeris qui intra decem sunt de suis partibus constat 
Habet enim medietatero et tertiam partem et sextam partem: et 
est medietas tria, tertia pars duo, sexta pars unum: quae omnia(26] 
simul sex faciunt Habet et alia suae venerationis indicia: sed, 
ne longior faciat sermo fastidium, unum ex oronibus eius oflicium 
perscquemur, quod ideo praetulirous, quia hoc commemorato non 

tEdtf. Ticahgapdzb. 
— poH Com. deum^ b« — eam fmMtra •-bPBsR. — iiaec e$i iUa F. — ex 
tummo naia BR2BBif.P4; cf. inf. § 20. et c. 2, § 14. e tummo naia Bbb. 
cahg. ex Bummo enata RlGa-bP. ex eummo enata ▼ C^l nifRma).^ — 
aevo con$i»iU F. — $it ip$a innumerabili$ Csnp. in add. non) R2. — ip$a 
om. ▼-g. — fnn«iiierfl6i7€ • F. — contineai P. 9. acie Ber. — 

manada FRIGL CB mona'). monadem R2Edd.SPBBR. — referri BFR1P4 
T-g^G. po$$e referri SR2s-bPBBR. — $ortitur Rl. — univer$itati$ inmen- 
$Uate R2Brr. — etit unitate Bar. — prima Coro. o) ez edito exeinularl 
Ca) affert Mod. N. L. p. 30. ^ ad u$que FRIt-^G „nierobranae'' Mod. 

I. G. — iniegram ei $emper individuam ,,mcrobr.'^ Mod. I. c. 10. 
euggerebai Cadd. dicta «unO L. ~ nulli autem C«np- enim') R2. 

II. infra Tr. — quoque ideo Rl. — $ola Mss.s-b; restituit Mnd. 
1. c. contcnt. Gron. $olo v-g. — $ola minerva R2, ^ 12. ii/n- 
efue R2. — eolum T-gG quod delevit Modiat 1. c. „T6 $olu$ cave 
rooveae.'' Gron. — fntra Ms8.bf/12 „membranae*' Mod. I. c. ^Msa. om- 
nea*' Gron. qni coofcrt § 11. intra denarium. infra v-b. — ex $ui$ F. — 
et medietatem R2. 13. faciai om. /1 {tkAd. a eec. m. F). - fa- 
eiai mora Bbr. — fa$iidium generei H. — prolu/ii»»» Bbr. — no$ ian- 

• 10. oattigaiiue] i. •• preeains, dem pacto Vnlcanne, etiain Mara, 

brevius. Sic Augustin. doctr. Chr. dicontur lunoni doo nomina de- 

IV, 14. dicit ea$tigaiiu$ eloqui. bere.'' Groit. Vulcannm Innono 

11. fola es -11110 parente iiota} aola genitom retnlernnt Uesiod. 

„NotR Uacrobio oon convenire cam Theog. 927. Apollod. bibi. I, 3, 6. 

aliia^ qiilbaa praeter Mtoervam eo- Martem Ovid. Fatt V, 229. 



40 MAGROBn 

Hsenarii tantam sed et septenarii pariter dignitas astroetur. Hu- 
mano partui frequentiorem usum noVem mensium certo numero- 
rum modulamine natura constituit: sed ratio sub asciti senarii 
numeri multiplicatione procedens etiam septem menses conpuiit 

15usurpari. Quam breviter absoluteque dicemus. Duos esse pri- 
mos omnium numerorum cubos, id est a pari octo, ab inpari ti- 
ginti septem, etesse inparem marem, parem feminam, superius 
expressimus. Horum uterque si per senarium numerum multipli- 
cetur, efticiunt dierum numerum, qui septem mensibus explican- 

16tur. Goeant enim numeri, mas ille qui memoratur et iemina, 
octo scilicet et yiginti septem, pariunt ex se quinque et triginta: 
haec sexies multiplicata creant decem et ducentos, qui numerus 
dierum mensem septimum claudit Ita est ergo natura fecundus 
hic numerus, ut primam humani partus perfectionem quasi arbi- 

17 ter quidam maturitatis absolvat. Discretio Yero sexus futuri, sic- 
ut Hippocrates refert, sic in utero dinoscitur. Aut enim septua- 
gesimo aut nonagesimo die conceptus .movetur: dies er^o motus» 
quicumque fuerit de duobus, ter multiplicatus aut septimum aut 

ISnonum explicat mensem. Haec de prima septenarii copulatione 
libata sint. Secunda de duobus et quinque est £x his djas, 

[27]quia post monada prima est, primus est numerus. Haec db illa 
omnipotentia solitaria in corporis intellegibilis lineam prima de- 

Mm. BFSPR126BBR.1 
ium Menarii R2. — dignitaB pariter F. 14. cotutitit hsp. — nU" 

tneri ienarii F. — muUiplicationem T^gG. — menait B. — ueurpare Rl. 
15.^ dicemui om. cg. — omnium primoB Rl. — cyhoe R26. — et 
ab impari F. — euperiui] cf. §§ L et 3. — per eenarium (om. numerum) 
B2HI. — multipUeeiur om Ri. — dierum (om. numerum} Rl. 
16. Coeant autem (sop. entm) R2. — feminae H, — mentem dierum R2. 
— iia om. „vctu6(a tcriptnra'* 6ron. ad § 6. — - fecundue BFSR12«pL 
Tn.BEn, foecundus Tf^hGFBKR, eecundus 6z. Cf. § 6. IT. $e- 

XU8 futuri BFSPRl (R2 top. partus) 6P4BAR.r/12. partue futuri v-g 
Bbn.Ij. futuri partue s-bBsR. — dignoscitur v-ff. — fuerit om. P. — 
explicet L. 18. tunt Bbr. — monada BFR1Bbr.P4. monadem 

R2Edd.SP6. — «ufiierttt ett R2. -- Unea tIc (g in mg.}. ~ primam H. 

15. Quam hreviter . . . dicemus, 6(6fiazog tov natdiov Sia^d^ l|a), 

Duos CMC . . . superiue expreMimue.] nai ol Iwpq xal al rqlxBg if^iicS- 

Sic intcrpungendum ettc mihl vi- ^ijaav, xoxt Sii xal niviBxcu, xal o 

dcbatur, licet in nnlla editione pott XQOVog ig xovxo yivexai' xm fihf &Q' 

Terbum^ dicemus diatinctum tit, nc- obvi xQstg firjvsg. zn il ^Xslfi 

qne quicauam e librit Mse. enota- rioaaQeg. mds yoiQ inl x6 nXiZ- 

yerim. Namqoe Torba: quam hre- cxov ^fi^alvBt,' iaxi S' & xal «qo- 

viter . . . dicemue non ad proximo ae^sv xciv naiSlcav xovxov xov XQo- 

•equentia tantom, quae pendent a vov wviaxai, et de carnibut (quem 

verbo expret$imu8^ sed ad omnia libellum tequitur libellut de sept. 

pertinent, qnae iotnnt in §§ 15 et partu) p. 254: ro ncu8lov hnxdfirj- 

16. vov yovov ysv6jiBvov l6y(o yfyivrjxai 

IT. sicut Hippocrate$ refert] „Vide xal f^, xal X6yov Ix^i xoiovxov xal 

libellot de natura pneri et de partu a^t^oi' axosytia ig Tag hpdofiddag, 

geptimettri.^' Zauif. At quae ego ^nxafMivov dl yBv6fitvov ovSbv Bioi 

inveni apnd Hippocratem, ea non nchioxB, hvia dl fiffvAv xol iina 

gatis conffrunnt cuui Macrobii ver- ' ' 
bi«. In libello de natura pneri p. 

241, 1. 25 (ed. Francof. a. I620 .-, , ^.« «.«.w^ .^«v^- 

legitor: oray dk 8rj xa &%Qa xov dctv lifUifai eialv dapt6aMi 6ydo^- 




COMM. IN SOMN. SGIP. LIB. L GAP. VI. 41 

fflaxit: ideo et ad Tagas stellarum et lutnittQm sphaeras refertur, 
quia hae cpioque ab illa quae &jtXuv^q dicitur in numenim 
scissae et in varii motus contrarietatem retortae sunt Hic ergo 
numerus cum quinario aptissime iungitur» cum hic ad errantes» 
ut diximuSy ad caeli zonas ille referatur: sed ille ratione scissio- 
nis, hic numero. Illa yero quinario numero proprietas exceptalO 
potentiae ulU*a ceteras eminentis evenit, quod solus omnia, 

SuaeqQe sunt quaeque yidentur essCy conplexus est Esse autem 
icimus intellegibiliay yideri esse corporalia omnia, seu diyinum 
corpus habeant seu caducum. Hic er^o numerus simul omnia 
et supera et subiecta designat Aut enim deus summus est, aut20 
mens ex eo nata in qua rerum species continentur, aut muiidi 
anima quae animarum omnium fons est, aut caelestia sunt usque 
ad nos, aut terrena natura est: et sic quinarius rerum omnium 
numerus inpletur. De secunda septenarii numeri coniunctioneSl 
dicta haec pro affectatae breyitatis necessitate sufficiunt: tertia est 
de tribus et quattuor, quae quantum yaleat reyolvamus. Geo-22 
metrici corporis ab inpari prima planiUes in tribus lineis constat, 
his enim trigonalis forma concluditur: a pari yero prima in quat- 
tuor inycMtur. Item scimus secundum Platonem, id est secun-23 
dom ipsius yeritatis archanum, illa forti inter se yinculo colli- 
gari quibua interiecta medietas praestat yinculi firmitatem. Gum 
yero medietas ipsa geminatur, ea quae extima sunt non tenaciterc28] 
tantnm sed etiam insolubiliter yinciuntur. Primo ergo temario 
contigit numero, ut inter duo summa medium quo yinciretur ac- 
ciperet: quatemarius yero duas medietates primus omnium nactus 
est Quas ab hoc numero deus mundanae molis artifex conditor-24 

[Eild. Ticahgtpdsb. 
priiio B1« — quatqut Bba. ^ dTckavriq c-bP. aplam$ BFSB12GBbb.¥I« 

— c»« kw M8t.P4LTB.BBir. dum hie £dd. — eaeli (oin. ad) Bl. 

19. emiuenieiB h. — quae »unt (pm. que') F. quaeeumque eunt Bbb.HI. 

— diximue G* — omuia uupera (om. et) Bbb. 20. eet »ummu$ F. 

— flieiif ex eummo enata deo F. — epeciee rerum Edd.P. — eontinetur 
6 (F sop. mi etur). ^ natura terrena B2. 21. euffieiuut Mm. 
euffieiant Edd. — tertia (om. e«0 Bl. — et de Illlor F. — reeolvamue 
Bab. 23. eeetfJidtim Plaionem] Tim. p. 31 eq. ^ inferieeia una 
medieta» P4. -~ tiid»eeoIii6i7i(er S. tii5o/ii6i7ffer (sop. die) B2. eoluhHiier 
P. — Primttm Bbb. — femario iittmero eonftg-if T-g. fen». num. contingit 
Im, — tnfer dua» »umma» Bl. — viiicerefttr Bl. 24. humanae 

uovra* . • • Ix^L dl z6 hnaarjvop ys- nie, tlle ad eaeli sona» numero. Cf. 

96(i»op VQSi£ denddag hpdofiddanr» II, 5, 7. ef II, 7. 

Vide ne Hacrobina diverM confa- 23. liem »eimu» ... eoUigori ... 

61—0 pntandui cit. Cum vero geminatur . . . vinciunf ur] 

1& tn nttmenim »ci»»ae] i. e. te- Ez oratione obitqna in rectam 

paratae, ita nt nnmerua ortns ait, trantiit Macrobina, licet haec qno- 

cf. c. II, § 5 aqq. qne e Platone 1. c. deeumpta aint. 

in varii motu» eonirarietatem] i. e. Verba: cum medieta» ip9a gemi" 

in motum eontrarium. Cf. §47. et naftfr idem Talent atque infra 

e. 18. gttafemariu* dua» medietate» na- 

eum hic ad erranfe», ad caeli eo- cftts eef, et § 28. dtta6iit interie" 

ma» ille referatur; »ed iUe rationo etionihu» finiuntur; et Terba ea 

$ei»»ioni9^ hie nuinero] Idem nnme- Ottoe ejrf ima ««nf, idem atqne in- 

rne modo hie modo iUe dicitnr, ira d«o •nmma, et § 28^ duao 

BBmqne Intelllgendiun est: cttmAie •«mmifafet. 

ad erranJte» reforatur rafioBO eeieeio' 24. Qttoe] Maiorein dietinciui- 



42 IfAGROfin 

« 

qae miituatus insolubiii inter se yinculo elementt devinxit: sicut 
in Timaeo Platonis adsertum est, non aliter tam controyersa sibi 
ac repugnantia et naturae communionem abnuentia permisceri, 
terram dico et ignem, potuisse et per tam iugabilem conpeten- 
tiam foederari, nisi duobus mediis aeris et aquae nexibus vinci- 

25rentur. Ita enim elementa inter se diversissima opifex tamen 
deus ordinis oportunitate conexuit, ut facile iun^erentur: naro, 
cum binae essent in singulis qualitates, talem unicui<}ue de dua^ 
bus aiteram dedit, ut in eo cui haereret cognatam sibi et simi- 

26lem repperiret Terra est sicca et frigida, aqua vero frigida et 
humecta est: haec duo elementa, licet sibi per siccum humectum- 
que contraria sint, per*frigidum tamen commune iunguntur. Aer 
humectus et calidus est: et, cum aquae frigidae contrarius sit 
calore, conciliatione tamen socii copulatur humoris. Super hunc 
i^nis, cum sit calidus et siccus, humorem quidem aeris respuit 

27 siccitate, sed conectitur per societatem caloris. Et ita fit, ut sin- 
gula quaeque elementorum duo sibi hinc inde vicina. singulis 
qualitatibus velut quibusdam amplectantur uinis: aqua terram fri- 
gore, aerem sibi nectit humore: aer aquae humecto simili, et igni 

[S9]calore sociatur: ignis aeri miscetur ut calido, terrae iungitur sic- 
citate: terra ignem sicco patitur, aquam frigore non respuit. 

28Haec tamen varietas vinculorum, si elementa duo forent, nihil 
inter ipsa firmitatis habuisset: si tria, minus quidem valido, ali- 
C[uo tamen nexu vincienda nodaret: inter ouattuor vero insolubi- 
lis colligatio est, cum duae sunimitates duabus interiectionibus 
vinciuntur: quod erit manifestius, si in medio posuerimus ipsam 

29 continentiam sensus de Timaeo Platonis excerptam. Dwxni de- 

Ht«. BFSPR126BBB.] 
moljf F. — indi99oluhiU FSBAB.Bsit.TR. — m Tmaeo] 1. c. -- nee alt- 
ter ▼-g. ^ acrnatuTat Bbr. — eofnmtiiiieRefn om. P4. commtmicme t. -* 
ahnuentia enunm ot eaprascrtptum eet invieem aversa in Rl. — perml- 
eceri om. LBbit. „mombr.*' Mod. N. L p. Sl. permiteere in rae. a •<»€. 
m. R1. fermitci P4. promi9ceri (B anpra per) F?ichgG. promi'- 
acere H2. — per tam iugahilem competentiam foederari potuisBe Com. an- 
teced. eO *• — potniete per (om. eO Pv-li. potuiiee necjper g. — et ao« 
ri$ R2. 25. Ita elementa Rl. ila ot«tem elem. R2; in utroqoe 

snp. add. enim. — confexuit Bbr. conlejril (snp. conejrviO F. — evm 
hinae in singulis (yi 8ingula$) qualitatee eaeent r-g, — talem om. F. — 
de duohuB BRl28-zF. — oifera B. — haereret BFGBbr.P4LTr.Bb!V. 
aciAaereref SR12Edd.P. — cognatum Rl. 26. el kumida T-g. — 

et humeetum aint contraria F. — cvm aquae friguB contrarium eit calori 
Bbb. — eontrariu9 (om. 9it) R2. — copuiantur Bbr.^. — humorcM Bbr. 
-» cvm ealidue »it et siceu» F. eum ait »iceu» et calidu» R2. — »ocietate 
ealori» T-g. 27. Aine ef ificie L. — nectit oro. F. — humore, ila 

aer G. — humore aimili R2LTr. humore »imiliter H, — ef igni» ca- 
lore R2. — in calido „Mte. mnlto melins.** Gron. — tcrrae vineitur L« 
28. forent (snp. eatent') Rl. — infer ee ip»a G. — hahuitsent 
F. haherent S. — tamen aliquo Rli7. — vinciendi R2. — indi»»oluhiUa 
S. — in quatuor h. — posueri» T-gb, quod legibua lingoae conTenientioa 
eaae pntaTit Zeun. — de Timaeo] I. c. — excerptam BS (Rl enp. lin.) 

nem potui ante hanc Tocem, nt tionem interoBdi geminatam rae- 

magit eluceret teqni aliqnid uotL dietatem. 

In edd. lej^itur comma: e Mtt. nl- 29. Divini deeori»] ,,Ezpotitio etl 

hil enotBTi. Ad pronomen qua» in- •ententiae PlatOBicRe, Bon Teribo- 

lellegaa dua» medietate»^ £ o. ra- r«ai.** Cambb. 



COMH. IN SOMN; SGIP. LIB. L CAP. YI. 4S 

carii, inqoit, raHo posiulabai takm fUri nwmdum qui H mtim 
paterefur a taeium. Cansiabai auiem nemte videri aliquid voeee 
iine igms ben^icio neqae iangi nne eolido, et eolkhm nihti esee 
sine. ierra. vnde omne mundi eorpus de igne ei terra imiiiueredO 
fabrieaior incipiene vidii duo convenire eine medio eoUiganie non 
poste^ ei hoc eeee opiimim vincuhm pi/od ei se pariter ei a $e li^ 
ganda deoindai: unam vero interiectumem tumc sohm posse eufH- 
cere, cum superficies sine (Uiiiudine mncienda esi: ai, ubi artanda 
vincuKs esi alta dimensio, nodum nisi gemina inierieciione non co- 
neeti. Inde aerem ei amuan inter ignem terramque coniexuii: eiSl 
ita per omnia una ei swi coneeniens iugabHis conp^enHa cucurrii 
demeniorum diversiiaiem ipsa differeniiarum aequmitate consodans. 
Nam quantoin interest inter aquam ist aerem cansa densitatis et32 
ponderisy tantundem inter aerem et ignem est: et rursns quod 
interest inter aerem et aquam causa levitatis et raritatis, hoc in- 
terest inter aquam et terram: item quod interest inter terram et[30] 
aquam caosa densitatis et ponderis, hoc interest inter aquam et 
aerem: et quod inter aquam et aerem, hoc inter aerem et ignem; 
et contra quod interest inter ignem et aerem tenuitatis leTitatis- 
que causa, hoc inter aerem et aquam est: et quod est inter 
aerem et aquam, hoc inter aquam intellegitur et terram. Nec39 
solum sibi Yicina et cohaerentia comparantur, sed eadem aitemis 
saltibus custoditur aequalitas: nam quod est terra ad aerem, hoc 
est aqua ad ignem, et quotiens yerteris, eandem repperies iuga- 
bilem conpetentiam: ita ex ipso quo inter se sunt aequabiliter 
diyersa sociantur. Haec eo dicta sunt, ut aperta ratione con8ta-34 
ret neque planitiem sine tribus neque soliditatem sine quattuor 
posse vinciri. Ergo septenarius numerus gemiDam vim optinet 

[Efld. Ticahtpdgsb. 
R2BBB.BAB.TK.ff. deeerpiam Bm%. exeepiam F (Rl a p. ni.) fidd.P. 
.29. tn^ittl decoris (ivquit in rat.) R2. — el iactwn patereiur F. — 
«ifttl ett R2. — fiitt ierram Bbb. 30. mfifidt omne RSEdd.SPBsB. 

- de igne BFSR2Bbb. de igni Edd.PRlG. — tBtCrif ere v-g. — fabri- 
eaior mundi FBbb. — rfuoe B. — non poeee etne «ledio eotiiganie Bbb. 

— tem eoliim R2. •— ett vincuUe R2. — fioRditm H2 (sdd. „lege non- 
fitVO. — necii (Rl tnp. cofi) BBB.P4T-g. neelenda e$t B2. 31. 
Inde (snp. ifnde) Rl. Inier B. — una eibi (om. el) 6. — cttciirrtt 
BFSR12?-g6P4LBB:f. ctirrtl Bbb. eircutl cttCttrril Bab ; „ted ctt pri- 
mae syllabae adscriptnm.'^ oc cvrril e-bP. — ipBom divereitaiem elemen- 
lorum differentiam ae^alitate Bbb. elementorum diverntaiem (om. iput 
iiffer. aeq.'} F. — fttaUlale (snp. add. e) Rl. 82. fuonlttm inler- 
ecl del. m. qmanium eel Rl. ^ quanium tniered inler afvam el ier' 
ram Hl. ^ rortlaltt ei levUaiie F. — Aoc iniereet inter ierram et aquam ¥ 
(Rl ordine reatiliito «npra pooitia literia b. a) v-g. — item quantum 
mlereee H1. ^ iboe tnler (om. Meretl) Hl. — el ^ttanlttm tnler a^am 
ei oerem Hl. el quod iniereei tnler aquam ei aerem Bbb. — hoe inier- 
e$t tnler aerem el ifnem Bbk. — ^Koii inter t>nem et aerem (om. inlereeO 
Rlhg. quod tnler aerem el tgnem etf F. ^ ftoc inier aerem esi ei aquam, 
Ei quantum H2. — eH mter afttom ei aerem F. ^ Jkoc inteUegitur inicr 
aqumm ei ferrom FO. 38. quaUiuB L. ~ ejr ipto quod Bbb. — 
aofttafrillfer FSR126P4. aoftialiler BEdd.PBBA. 34. tdeo F. ^ 
dtcfa fttia BFSRlT-gbPBB». liicfa tinf R26a-BP4. — ne^tte tociefafem 

82« jViam fvmifMm tnferaif ete.] annt, nt non «npUaa Platonia Terba 
Qnaa aeqnnntar, ea llB matata dici poaaint. 



44 MAGROBn 

vinciendiy quia ambae partes eius vincula prima soriitae sunt, 
ternarius cum una medietate, quatemariuft cum duabu8« Hinc in 
alio loco eiuBdem aomnii Gicero de septenario dicit: Qui nume' 

35 rut renm amnium fere nodus est. Item omnia corpora aut ma- 
thematica sunt, alumna ^eometriae, aut talia quae visum tactum* 
ve patiantur. Horum priora tribus increroentorum gradibus con- 
stant: aut enim linea eicitur ex puncto, aut ex linea superficies, 
aut ex planitie soliditas. Altera vero corpora quattuor elemen* 
torum coUato tenore in robur substantiae corpulentae concordi 

36 concretione coalescunt Nec non omnium corporum tres sunt 
dimensioneSy longitudo latitudo profunditas: termini adnumerato 
effectu ultimo quattuor, punctum linea superficies et ipsa solidi- 

[8l]tas: item, cum quattuor sint elementa ex auibus constant cor- 
pora, terra aqua aer et ignis, tribus sine duoie ioterstitiis sepa- 
rantur: quorum unum est a terra usque ad aquam, ab aqua us- 

37que ad aerem sequens, tertium ab aere usque ad ignem. Et a 
terra quidem usque ad aquam spatium Necessitas a physicis dici- 
tur, quia vincire et solidare creditur quod est in corporibus lu- 
tulentum: unde Homericus censor, cum Graecis inprecaretur: 
Vo8 omnes, inquit, m terram ei aquam resohamini, in id dicens 

f quod est in natura humana turbidum, quo facta est homini prima 

38concretio. lUud vero quod est inter aquam et aerem* Harmonia 
dicitur, id est apta et consonans convenientia, quia hoc spatium 
est quod superioribus inferiora conciliat et facit dissona conve- 

Mm. BFHSPR]26Bn.] 

T. — m alio loeo] V, 8. — dieU ds tepfcnano RS. — fere amfdtm rerm 
FBb& — modu9 h (R9 a p. m.). 85. aut alia h. — deilur iimea 

Rl. Ilfiea cretcit „Mtt.** Gron. cni hoc tatit elegant ette Tidetnr coll. 
I. F. Gron. Obt. III, 1. et h. I. c. 19, § 6.: ted ipte confert c. 5, § 11.: 
eiecta linea. — Mtera enim F. — eollata (tnp. o) R2. — tenore Pt-z, 
fenore BR2. foenore FR1P4 ,,mnlti** Gron. foedere GT-jrbBn. „char- 
ta*' Gron. federe S. 36. dimentionee $unt F. — profun^ 

dum F. -- tollrfiCat. Item FSRlLBaif.Ta quattuor i (om. c«m) F. — 

agtia ignie aer (om* el) Bbb. ~ tecttnduiii ab aqua ufque ad aerem' te- 
quene, tertium Ta. 37. qua vineiri et eolidari Bbr. — Homeri^ 

ciit eenior] cf. II. fi% 99. In a (nt in hg in marg.) additnr MenelauOy 
qnod nomen deleri ynlt Mod. N. L. p. 81. — praecaretur P4. — 7110 /a- 
cCa eet (tnp. es) L. 911011 facta eet BFG..— Aominit R2LBBif.TB. (Bbk. 
a tec m.). 38. quod inter (om. esf) g. — armonia (hic et infra) 

BR12. dff/iovla Edd. » iuperioribue (om. quod) B. — t»penor»5iit inferi^ 

86. eorpora maikematiea] Cf. c. q»»*. "• •^fici* chartae tcriptara 

6, r. foederoj qnae ▼oz optime hnc qna- 

, ^ » ^ ^ draty et notat •mtttlaim, conlmtK- 

giiatfimr elemenlorttm collalo U- Uam. Sic inferiat [§ 40.1: Bi dmo 

nore] Cf. IncerU fragment in edd. ^^^ ... tfJUdomdie uiiieqme cor- 

Centonni I, 1: /m(ia rerttm eadem porMnu eoatenttt mmttCri foederio 

elementaetprmctpuidicuntur. Ea obsequuntur. £t antea [§ 24.1 dl- 

Stoici eredunt tenorem atque ma- ^u ^erram et Igaem per imkaki-^ 

ienam: tenorem qui rare$eente ma- Um eompetentiam foederari: licel 

teria a medio tendat ad eummum, ^tiam [§4I.] eeqnatnr: expUeamdiM 

Mdem eonereecente nirnit a eummo corporibu» Ai duo numeri collatjimm 

referaturad medium. De tcriptora frad^ent /aeorem." At foedu» aliaa 

foedere GroooTiut: »,Admodom, in- notqnam dicitwr eonfeni. 



COMM^ IN SOm SGIP. UB. I. GAP. YL 45 

nire. Inter aerem yero et ignem Obedientia dicitnr, quia sicutSO 
iutalenta et gravia superioribus necessitate iunguntur itaTsuperi- 
ora lutulentis obedientia copulantur barmonia media coniunctio- 
nem utriusgue praestante. £x quattuor igitur eiementis et tri-40 
bus eorum mterstitiis absolutionem corporum constare manifestum 
est: ergo bi duo numeri, tria dico et ouattuor, tam multiplici 
inter se cognationis necessitate sociati emciendis utrisque corpo- 
ribus consensu ministri foederis obsecuntur. Nec solum expli-41 
candis corporibus bi duo numeri collatiyum praestant favorem, 
sed quaternarium quidem Pythagorei, quem retQaxtvv vocant, 
adeo quasi ad perfectionem animae pertinentem inter archana[8>J 
▼enerantur, ut ex eo et iurisiurandl religionem sibi fecerint: 

Ov ita tov a(UtiQa ifvx& 7Caqa66vta tttqaxtvv. 

[Per qui nosirae animae numenm dedU tpse mtatemuin.] 
Temarius vero adsignat animam tribus suis partibus absolutam|42 

• 
[Edd. vicahgtpdsb. 
•r i Ccorr. in : tuperior a^ inferior ihus) RU 39. lutulenta C«op. add. 

ef gravibuiVKl. — ita ... copulantur om. Beb. — coniunctione t. ^ 
ntrMfue BRlGBBR.ia-d. ^Reponendam iitrobiqae C^ic et inrra § 40.), 
«fritftie pro utriMBque.^*' Mod. N. L. p. 82. utriueque ▼-gmbrSPRa. 
40. lrt6iM tnlmfitm Com. eortiM) Bb&. -^ eepuleti C«np* eeoiaU) 
Rl. — utriusque ag. — foedere L a eec. m. 41. litio ki F. — 

collati Baa. — quidem om. B. — Pylhagorei e-bFSP. pytagorei B. py- 
ikagoriei T-gLTa. pytagoriei Rl. pitkagoriei Bbb. phytagoriei 
R96. — quem „a membranamm altera abeet. Pato foieee: Quatema^ 
rium quidem PyUtagorei itBZQcnizvv voeant') adeo quasi eto.^* Gron. — 
TETPaCTJNBVLX — Nal iia S. — naoaSovTa Ter^aTttvv om. Bbb. — 
^ONTA C«op. Pororfoinla) Rl. — TETPAKTIN B. TETPACTYN 
BS. — Per qui nottrae animoe fitnneriiiit dedit ipee quatemum FRl CBS a 

£. m.) GL Ccbg in mg.) CB per qui» [«op. aotj; tI per quae; alter cod. 
ron. perque^ alter pert. ^tii; S [R2 a eec. ro.] fll alter ood. Gron. de- 
dit eeee quatemums alter cod. Gron. dedU ip»e quatemarium'). numerum 
dedit ipte fiiatemtfm Ccett. om.) Baa. per qui dat animae noHrae qua* 
iemarium numemm P. non per gtfafemarinm ntinierttm qui animae no- 
girae fontem dedit „2 Angi.*' per fuem n. a. dedil quaiemarium Bar. 
tnro tihi per eum qui dat animae noatrae quatemarium numerum T3-b. 
^Uaec Latina iua iarandi formiila neicio cnina nngatorii eit." Qron. 



40. «Critone eorpori&nt] i. e. et nbi ftadem inrie inrandl repetltnv 

■laihematicie et talibne qnae Ti- formnla, ^tcDftara ixovcccp.** ZniJir* 

onm tactnmTe.patiantnr« cf. § 86. ErraTit V. D. Namqne a Luciano 

minietri foederi» ohteeun" in lllo dielogo c. 4, ut pro lapi. 



Inr] i. e. InterTinnt propter foedne Int. ealnt. c. 5 et Phllop. c. IS^ 

talem effectnm adiuTani. Cf. § 78, commemoratur taatum Pythagore- 

•I I, 21, 9. eerenitaiie oheequiOj ornm ineinrandnm, ted integra le- 

OTid. Her. XXI, 114. LHmtna pre^ gltnr formnla apnd Sextnm Erapl^ 

notili /oefa mtnttfra fni, et Oom. ricnm adT. Math. I. IV, e. 3, et 

Ilep. Att 2, 2. idonetim fempnt ra^ adT. Log. i I,^ i.^9i, nbi nltimfi 

Int tlttdiit oheequendi ttrit. Terba ennt j^tifofiat txoveav. Conf. 

41. Oi ftit tM „ln Cnrmlnibna Brnckeri Hitt. crit. phiL toL I, p. 

illii anrere qnae Pytbagorae Tulgo 1064. 

tribnnalnr [t. 47.] iategm eenlen- 42. animam trihue euie partihue 

lla elc eel expmeea: Nal fui x^ afttoltilanij „Qoae auctor hlc de tri- 

dfUtiQa ^ta na^96rta terqcnmv^ plici mentit facnltate obiter tonj^it, 

Jlayiiv devuov qM^octtff. Hio addil copioee trattat Salmaeioi ad Sim- 

Laciaana ia VeaditioBe Vilaran, pliciam p. 184.'« Zavir. 



46 AIAGROBn 

qoaniin prima ert ratio, qaain ioyi6uiAv appeliaiii: secunda anH' 
inositas, quam dufuacoi/ vocant: tertia cupiaitas, quae bu^pmju- 
43xov nuncupatur. Item nullus sapientum animam ex symphoiiiis 
quoque musicis constitisse dubitavit Inter has non parvae po- 
tentiae est quae dicitur 8ia nauimv. Haec constat ex duabus, id 
est Sia tB66aQGyv et dia xivts: fit autem dia xivte ex hemio* 
lio, et fit duc tB60a(feiv ex epitrito: et est primus hemiolius tria 
et primus epitritus quattuor: quod quale sit suo loco plaoius 

44 exequemur. Ergo ex his duobus numeris constat dw tB66aifmv 
et dia xhtB: ex guibus dui m6wv symphonia generatur: unde 
Yirgilius nullius disciplinae expers, plene et per omnia beatos 

45 exprimere volens, ait: tet^ qwUerque beati. Haec de partibus 
septenarii numeri sectantes compendia diximus: de ipso quoque 
pauca dicemus. Hic numerus iietag nunc vocatur antiquato usu 
primae litterae: apud veteres enim 6Bsctag vocitabatur, qiiod 
Graeco nomine testabatur venerationem debitam numero. Nam 
primo omnium hoc numero anima mundana generata est, sicut 

46Timaeus Platonis edocuit Monade enim in vertice locata terni 

[33]numeri ab eadem ex utraque parte fluxerunt, ab hac pares, ab 
ilia inpares: id est, post monadem a parte altera duo inde quat- 
tuor deinde octo, ab altera vero parte tria deinde novem et inde 
viginti septem: et ex his numens facta contextio generationem 

47animae imperio creatoris effecit Non parva ergo hinc potentia 
numeri hums ostenditur, quia mundanae animae prigo septem 
finibus continetur: septem quoque vagantium sphaerarum ordi- 
nem illi stelliferae et omnes continenti subiecit artifex fabricato- 
ris providentia, quae-et superioris rapidis motibus obviarent et 

48inferiora omnia gubernarent Lunam quoque, quasi ex illis se- 



BFSPRI2GBBm.] 

48. Ugi9tieom Mit. — fftymieon R9. ihimkom R1. timieom F. 
Hfmelieam S. — ejitlAymeticoii R2. epfikimeiieon Ri. epyiimeiieim B. 

49. Ila P4. — HipitHiimM RIGBbr. -« diot %a9m9 c-b. ^iapae&m 
BIw.Ti. — dut TMtfa^flNr e-b. dimieeem^om FSPG. diaieneron BRlSBBii.Ti. 
-» dia idvTi o>b. diapenie Me«.Ti. — Jii om. Rl. — diapente Mee. et Edd. 
— diaieetaron (eliam infni} c>bFSPG. dtoletteroii C«l*am iofra} BRl 
BBa.vi (R2 ■eniel or). — tiio Zocol cf. Comm. II, 1 , 14 oqq. loeo suo F. 
^ ptoniiit BFRlGe-bPBBa.GR.12LlV3. pleiijiit SR9v-f( „libri omaes** 
GroD. qui coarrrt c. 4, § &; c. 5, § 16.; c 14, { 2. (L2V9.) 44. 
plane cb. 46% - Haee eum de B. — dixermmt BP4. — dioeBiM 
IMiiea F. - l«raff Il2g-b. epfae BFSR12. hepirn Tiea. hehiae h. ~ 
opud oeleree auleai R2. — eepiBat Mee. ol Bdi. — oocilabalar Moo. (Baa. 
ooca&alar) Ll23V2Bd4. naacttpabolar „Moo.'« Gron. (LAVa.) — ge 



rola tanl (eDp. otl) Ri. ereeii« etl F. — TSBiaeiitl cf. pu 26. — plaloate 
Itoieat B. 4«. ea nirafme parie aK emdem FS. — domiie //llor 

toiTo R2. - lieiiuio XXFli (eiip. a4d. el) Rl. — Ss kie (om. d) FSTiog. 
*- effieii /Hviap. 47. miaieri botae poiemiia F. *- ordmoe F. — 

oroalorit (top. fakricaieriii) Rl. — fiqMriort Rl. 48. . ^mmi dol. 



43. «Mllttf topteiilttm ... duhHa^ nermliemem] f^%h tov 9ifiia9m.** 

vii] „Praecipno tamen hoc afflf* Gaiiba. 

MYomal Pytha^orao ot Pbilo- 44. Jitaade etc.] Coaf. ovp. { 2 

lano.'^ Goow. Eadom ac h. L vor- ooqq. ot vid. Ag. 1. 

boriiffl ooaotraclio ioireaitar Saft. 47. eeploat fMo^o ««iraalMia» 

Ili, 12, 4. epftaoraniai . . • ohoiarem] Cf. ( 18. 

45. Graect «ooiMM leeMatar M- uioo (I ad magae •ieUarmm el 



COHM. IN SOm SCIP. LIB. l GAP. YI. 47 

ptiroam, noineru^ septenarius moyet cunwBQtte eios ipse dispen- 
sat Quod cum multis modis probetur, ab noc incipiat ostendi. 
Luna octo et viginti prope diebus totius zodiaci ambitum conficit 49 
Nam etsi per triginta dies ad solem a c|uo profecta est remeat, 
solos tamen fere vigiuti octo in tota zodiaci circuitione consumit, 
reiiquis solem, qui de loco in quo eum relicfuit accesserat, con- 
prehendit Sol enim unum de duodecim signis integro mense 50 
metitur. Ponamus ergo sole in prima parte arietis oonstituto ab 
ipsius, ut ita dicam, orbe emersisse iunam, quod eam nasci vo- 
camus: haec post viginti septem dies et boras fere octo ad pri- 
mam partem arietis redit, sed illic non invenit soJemy interea 
enim et ipse progressionis suae lege uiterius aceessit, et ideo[34] 
ipsa necdum putatur eo unde (»*ofecta fuerat revertisse, quia 
oculi nostri tunc non a prima parte arietis sed a S0I9 eam sen- 
serant processisse: hunc ergo diebus reliquis, id est duobus plus 
minusve, consequitur, et tunc orbi eius denuo suocedens ac de<- 
Duo inde procedens rursus dicitur nascL Inde fere numquam in51 
eodem signo bis continuo nascitur, nisi in geminis, ubi hoc non- 
numquam evenit, quia dies in eo soi doos supra triginta altitu- 
dine signi morante consumit: rarissimo in aliis, si cirea primam 
signi partem a sole procedat Huius ergo viginti octo dierum52 
numeri septenarius origo est Nam si ab uno usque ad septem 

Juantum sinculi numeri exprimunt, tantum antecedentibus ad- 
endo procedas, invenies viginti octo nata de septem. Hunc53 
etiam numerum, qui 10 quater septenos aequa sorte digeritur, 
ad totam zodiaci latitudinem emetiendam remetiendamque con- 
sumit Nam septem diebus ab extremitate septemtrionalis orae 

[Edd. ▼ieakg«pdsb. 
/fl. — teptima t1. . 49. viginii aeto die» Bju. — eircviUione BL. 

— accesicrat BPGH2 (P^ «np. tcr. ab $ ceeieraf). abeeaerat Rl. abi^ 
eeaerat FSR2Edd.BBR. 50. eolem ... cofi^tliitiifn BP. — poit 
viginii ieptem diei et horai fere octo R26Bbb.LTb.Bsii. nott vigiati octo 
diei et horai fere ieptem Edd.FSPRl (B diei octoy — iUio (tnp. hic) Rl. 

— iavetuei B. — acceait BFSRlGP4fi2. abiceait SR2Edd.P. proceuit 
Bbk. — nondum F. — fuerit B. — eeneerant eam R9. eam ienserat B. 

— eiui orbi g. — euccedem (onii. denuo} Bbb. continuo eueeedeni Rl. 

— rursum natci dicHur F. 51. in eo (add. • tec. ni. iot) Rl. 
eol m eo.R2. — rarinime LTr. — proeedit P. 52. iernariue 
nnmerui i/l. -— tantum eeterie antecedentibui Bbb. — naacijie ieptem 
P. 53. digeriiur aegua iorte F. — remetiendam (oni. que) Bbb. 

Ittminiiin ephaerae refertur, quia 50. orbe] I. e. «phaeni yoI globo, 

hae quoque ab Ula quae dnXaiffjs cf. c. 14, { 24. 

dieitur in numerum icinae et in • • j« «^*^ j« * 1. 

varii motue eonirarietatem re- . '^•f?*?*", •JP««« «»?• «\ *.f«» 

iortae iunt, et infra c. 18. f^\ ^l |^""5^Vif •J^i:!!"?*' 'v.7 

AQ ^s Ai.i.i»Mi>t-a£l I fl ant conlcU diebos \XVlI ot horie Vll, 

.of;«JSa;-trr^ol •«bl^r»! -•-«• XLIIl ...«odl. X.I Pyl 

pHwieoU tempore, oee rar» yet- «er «pteoo. rf«., qoib..cnni confo- 
C.»«eMd.f»iLo;«letoeyr«^S ««.'l"» «•«?»»«'$ Sa. Hmu* nu- 
cf. § 60. «t ind. •. h. T. *^' MffMnuf vrtg^ tt «te. 



48 MAGROBn 

obliqne per latam meando ad medietatem latitadinis pervenit» 
quilocus appellatur eclipticus: septem sequentibus a medio ad 
imum australe deiabitur: septem aliis rursus ad medium obli- 
quata conscendit: ultimis septem septemtrionali redditur summi- 
tati. Ita isdem quater septenis diebus omnem zodiaci et longi- 

54tudinem et latitudinem circum perque discurrit Similibus quo- 
que dispeosationibus bebdomadum luminis sui vices sempitema 
lege yariando disponit Primis enim septem usque ad medieta- 

[96]tem yelut diyisi orbis excrescit, et dtxStofiog tunc vocatur: se- 
cundis orbem totum renascentes ignes coliigendo iam conplet, et 

Slena tunc dicitur: tertiis dixotoiiog rursus eflicitur, cum ad me- 
ietatem decrescendo contrahitur: quartis ultima luminis sui di- 

55minutione tenuatur. Septem quoque permutationibus, quas tpA- 
6Big vocanf, toto mense distinguitur: cum nascitur, cum fit dt-^ 
X^Ofcog, et cum fit Aiupbivqtogy cum plena, et runsus dfttplitvQ' 
rog, ac denuo Si%6tofu>g^ et cum ad nos luminis universitate pri- 

56vatur. jifuplnvqxog est autem, cum supra diametrum dichotomi, 
antequam orbis conclusione cingatur, vel de orbe iam minuensi 
inter medietatem ac plenitudinem insuper mediam luminis curvat 

57 eminentiam. Sol quoque ipse, de quo vitam omnia mutuantur, 
geptimo signo vices suas variat. Nam a solstitio hiemali ad aesti- 
vum solstitium septimo pervenit signo, et a tropico vemo usque 
ad autumnale tropicum septimi signi peragratione perducitur. 

58Tres quoque conversiones lucis aetheriae per hunc numeram 
constant Est autem prima maxima, secunda media, minima est 
tertia: et maxima est anni secundum solem, media mensis se- 
cundum lunam, minima diei secundum ortum et occasum. Est 
vero unaqvaeque conversio quadripartita: et ita constat septena- 

Hss. BFSPR126BBB.3 

— meando per lalvm HI2v-g. per laltit meando Hl. — * ^i toco B. — 
eeptem $e sequentibui F. — dilabitur L. — auetrale F. — eeptem et aliue 
TurnLB B — obUquata ad medium F. 54. Primie enim iAeX. m- 
ptem') H. — renaeeente» ignes (snp. ie ,.. if) K\. » cresGenifo Rl. — 
imminutione P a •ec. m. C^idetur fuUse tn diminutione). 55. 
mutationibuM Rl. — q>daBig H2g, pha8i$ i-hs-bPBKB. fati» BFSR2Gr. 
falsi» Rl. — vocant Graeci Edd.6. — lunc^l dicothomo» Rl. cum JU 
dichotomo» rell. Mm. et Edd. - cum (om. eO B. — AMPHYCYRTOC 
CbU; semel Amphitirtot) B. JMPHICIRTOC Rt. dfi<pCavqtos 6. in 
Edd. semel legitur ap,cpUvqzog^ bU amphicyrto», — rur»um F. — ad noe 
Csup. apud) F. 56. e»t autem del. H2, autem e»t R2. — dicho^ 
iomi Mss.P4LTr.Bbiv. dichotomi e»t Edd. — de orbe Coni. vcl} P. — cii- 
ra t Rl. 57. omnia vitam RlG. — mutantur Rl. — eoUtitio Com. 
a) S6. — ad ae»tivum »ol»titium BFSR126 „libri antt.** 6ron. qui con- 
fert quae seqnontnr: a tropico vemo u»que ad autumnale tropicum. 
ad folflitium aettivtmi T-gbBBB. ad ae»tivum Qota. tolstitium) Pl4s-s. 

— peroenil eeptimo F. — auliiffinale F. — eeptimi Com. signi) P. — per- 
ducitur BFSRl2BBB.LTB.BBii.m. proifucitiir Edd.P6. 58. per 
kune numerum luei» aetheriae F. — «elAereae SEdd.P. — iertia mini^ 
ma e»t F. 69. ^dripertUa F6. — * fC7)lenaritts numerttt Fi-bG 

63. qui loeu» appeUatur eclipti' ^** canBtmctloBe Vid. not adl I, 

eu»] Sic c. 15, § 10. ecliptica Unea ^®» **• 

ducta esse dicitur per mcdium ao- ^^* •» oiilumnale Iropictim] sc. 

diacum. signnm. Cf. !, 12, 1. qua duo Iro- 

1 longUuii^u. ... iinunit] D. ^''fllJSZ: '^'^'^'^ *» ^' 



COHM. m SOm SGIP. UB. I. GAP. YL 4Q 

rius nainenis, id est ex tribus generibus conversionum et ex 
quattuor modis quibus unaquaeqne conyertitur. Hi sunt autem 
quattuor modi: Gt enim prima humida deinde calida inde sicca 
et ad ultimum frigida. £t maxima conversio, id est anni, hu-60 
mida est verno tempore, calida aestivo, sicca autumno, frigida per[36] 
hiemem. Media autem conversio, mensis, per iunam ita fit, ut 
prima sit hebdomas humida, quia nascens luna humorem assolet 
concitare: secunda calida, adolescente in eadem luce de solis aspe- 
ctu: tertia sicca, quasi plus ab ortu remota: quarta frigida, defi- 
ciente iam kimine. Tertia vero conversio, quae est diei, secun- 
dum ortum et occasum ita disponitur, quod numida sit usque ad 
primam de quattuor partibus partem diei, calida usque ad secun- 
dam, sicca usque ad tertiam, quarta iam frigida. Oceanus quo-61 
€[ue in incremento suo hunc numerum tenet Nam primo nascen- 
tis lunae die fit copiosior solito, minuitor paulisper secundo, mi- 
Doremque eum videt tertius quam secundus, et ita decrescendo 
ad diem septimum pervenit: rursus octavus dies manet septimo 
par, et nonus fit similis sexto, decimus quinto, et undecimus fit 
quarto par, tertioque duodecimus, et tertius decimus similis fit 
secundo, quartus decimus primo: tertia vero hebdomas eadem fa- 
cit quae prima: quarta eadem quae secunda. Hic denique est62 
Dumerus, qui hominem concipi formari edi vivere ali ac per om- 
nes aetatum gradus tradi senectae atque omnino constare facit 

[Edd. Ticahgspdzb. 
Bbr. teptenvi numeru$ BSPRl2vP4. — ex iribu» generibua eanversicnum 
BSRt2v-gbGBBa.; „8cripti: et oinnino sic scribi debet/' Gron. ejr iri-^ 
hu9 conversionum (om. generibut) P«-z. es tribus canveraionibue F. — Hi 
autem tuni numeri (top. modi) F. 60. iempore vemoaKSL — per 

hiemem frigida F. — menaia conversio R2. conversio, id e$i men$i$ „Mf. 
Oxonientit Bodleianua*^ Gron. qui confert in antecedentibnc: id e$i 
anni, — JU ita F. — ebdomada humida Rl. humida ebdomae R2. — m 
eaifem (tc. luna) BRIGBbn.//2. eadem (om. in) FBaa.L. in ea iam R2 
Edd.P. iam (ora. in ea) S. — de $ole a$pccttt B. — quia plu$ e$i 
„Bodl. Quod indubitanter accipio. Nam pmfecto rationem dat Taria- 
tioniii, non bariolatnr, et ita de priina hebdomade loquitur.** Gron. — 
Teriia (om. vero) S (eraeo F). — humida fit F. — partibue diei varte 
Rl. — n$que eecundam (oro. ad) F. 61. tit cremento „Mss.'* 

Gron. qni confert infra § 73 tn crementie in snis Mse., et Favon. Eulog. 
[p. 407 Or.]: dierum noctiumque crementa» Scboliatt. Germanici et Ful- 
irent. lib. II, fnb. ult. (bis) creinenttt Zunae, ibid. de contin. Virgil. ad 
honi eremenia, et apud Plin. N. H. XI, 37 [t. 55, § 149.] ex cod. Chifft. 
el Leid. ad erementa lunae^ et ▼ariae lectionet 1. Bongartii ad Inttin. 
Y\ll, cap. 2, et membranam Leid. At apud Macrobinro, nt apud me- 
liores hot tcriptoret, tn a librariit pntat oniittnm. (Spatinm minimum 
relictnm ett in L2; nnllnm tn GR.I2LlV3BAB.Baif.; in L m adtcri- 
ptiim ett; in VI2 legitur t» tncremenlo). m inereto (tnp. inen) R2. — 
videi eiim FEdd.PBBB. — par eeptimo R2. — $imHi$ fii $exto G. — imde- 
ctmut (om. et) B. — quarto par (oro. ])!() P. quartofii parKl. fii quarto 
(sup. add. par) R2. — tertioque BrSRl2G „Anglicani.'' lertio quo- 
aue Edd.PBBB. — tertiue decimue (om. ei) B. — $imili$fit om. F. fii 
eimili» Edd.PBBB. — eadem (om. faeii) P „Mtt." 62. ntcme- 

60. qua$i plu$ ab ortu remota] tertia nentia pnrte lona dici pot- 
Tenpus, qno naacitar lana, non re eat ticca, ^att ab orto, qoi af- 
▼«r« eiui ortoa eat: itaqae •aoe ferre Tideator humopem, remota. 

4 



50 MAGROBn 

Nain ut illud tacearaus, quod uieruin nulla vi seminis oecupatnm 
hoc dienim numero natura consiituit, veiut decreto exonerandae 
muiieris vectigaiiy mense redeunte purgari: hoc tamen praeier- 
eundum non est, quia semen» quod post iactum sui intra horas 

[37]septem non fuerit in effusionem relapsum, haesis«e in yitam pro- 

63nuntiatur. Yerum semine semel intra formandi hominis mone- 

tam locato hoc primum artifex natura molitury ut die septimo 

-follicuium genuinum circumdet humori ex membrana tam tenui» 

qualis in ovo ab exteriore testa clauditur et intra se claudit li- 

64 quorem. Hoc cum a physicis deprehensum sit, Hippocrates quo- 
que ipse, qui tam fallere quam falli nescit, experimenti certus 
adseruit, referens in libro qui de natura pueri inscribitur tale 
seminis receptaculum de utero feius eiectum quam septimo post 
conceptum aie intellexerat Mulierem enim semine non effuso» 
ne gravida maneret» orantem imperaverat saltibus concitari» aitque 
septimo die saltum septimum eiciendo cum tali folliculo qualem 

65supra retulimus suffecisse conceptui. Haec Hippocrates. Straton 
Peripateticus et Diocles Carystius per septenos dies coucepU 

Mm. DFSPRiaGBBR.] 
ru9 €$t •-bSPBBB. — Ulud «i ia. — dtereium Csnp* to) RS. — tsornondae 
gG. — quia ««mper ouod G. — m effusione relaptum FG. in eff^uMiene 
meniiruali lapnim KL. 63. semel 9emine R2. — foUiculo ge- 

nmmo dreumdetur es memhrana (om. humori) ^meinbr.'* Mod. N. L. p« 
321. — genitivum T-gG (hg in mg. genuinum). Pont conf. Cnton. 
de liberis edocandit [Sat. llf, 6, 5.]: DeU ad Jpollinis Genitivi aram, 

Senuino 172. — claudat L. — Aumorejn Hl CR2 ■up. liqu.') 64. 

e nai. pueri} p. 236, I. 24. ed. Franc. — eitft del. H\. — quale eepiimo 
SHl. qaod 9^U H2. — ^ intellexerat BFSPR12H1L. gravidam intelle^ 
serat Edd.PBnn. — muUerem Com. enim) G (L supraecripto proejffiiaiitem 
entm). enim muUerem Rl. — incitari Hl, — at^iie ieptimo die SR12y-g 
G. -^ ioUum teptimum eiciendo Mse.^ hg in mg. „antiqo8 et ecripta le- 
etie.** Pont., qoi coniicit: iepiimo die eoneeptum eiiciendo, iaUu eiecium 
(om. eepftmttm) v-g. — iuperiui Ber. 65. Hoe v. Haec disit 

Rl. — ^fraton vero Edd.PBnn. (Rl a aec. m.). -- earMt«e t1. — 

62. hoe iamen praetereundum non oag (nlvaeav h rn yaatql yov^ uul 

eet, 911 ja] Sic saepios pro quod yel Um nsaovaav avtog sldov, et eig dh 

accnsatiiro cum inf. Macrobiue po- b18ov rijv yovriv hutahjfif ioveav. 

nit quia^ cf. 1, 19, 22; II, 2, 23; iepiimo die iaUum tepiimum] Apnd 

II, 4, 13; II, 14, 20; 11, 15, 22; II, Ifippocratem non eatie cerU eet 

16, 8; II, 17, 15. Sat. I, 22, 4; 1, lectio. In ed. Francof. legitar: 

S^, 8; I, 24, 16; V, 1, 4; VII, 2, xal hnalri ^di; htsl hc^^o, eed 

13; VII, 15, 19; VII, 16, 26. adnotatur: „Qaa«dam exeropiariii 

«3. tntra formandi hominii mo- f"' J*''?"*' hnatog ^«y insl 

netam] i. e. intra locum, nbi for- ^J^^^o legnnt, et eic Aldini co- 

m«tar homo, nt in monetn signan- f '^"- . Galenue Tcro lib. de foe- 

"^i^TrJ^Hc^r'^ « ^- ^^'^^^* nrau^rdfiis^^^ 

4 ^l'SrtTrJi?^"v ?.VV '^ '^r^^ra^riZ:;:^:;^ orantem] i. e. 

t\f?^lV Z'^' ^^^' ^^ i^'®-^ '''"■ «rantfm. ut prohiberet, ne grayidn 

*./.cee natnra man». aimovit, maneret: Ceternm vid. aol ad I, 

J»** 9"«« i^iimo poit eoncepium 17, 8. 

die inteUeserat] Intefligendum ect imperaverat ialiihui eoneitari] Vid. 

ef»e. Qnod non perepezit, qni ad- not. ad II, 1, 10. 

didit gratfidain. Ceterum Hippo- 65. Slralon et Diodee . . . «ftmeif 

cratee I. c. liabet nal fLigv «{ ifiii- emU] Siuilem partitionem Hippii- 



COMM. IN SOMN. SCaP. UB. L CAP. VI. 51 

corporis fabricam hac obsenratione disp^naanty ut hebdomade se- 
cunda credant guttas sanguinis in superficie folliculi de quo dixi- 
mus apparere, tertia demergi eas introrsum ad ipsum conceptio- 
nis humorem, quarta humorem ipsum coagulari, ut quiddam yel- 
ut inter carnem et sanguinem liquida adhuc solidiiato conveniat, 

2uinta vero interdum fingi in ipsa substantia humoris humanam 
guramy magnitudine quidem apis, sed ut in illa brcYitate mem- 
bra omuia et designata totius corporis liniamenta consistant 
Ideo autem adiecimus mterdum, quia constaty quotiens quintaOQ 
hebdomade fingitur designatio ista membrorum, mense septimo 
maturari partum. Cum autem nono mense absolutio fatura est,C98] 
siquidem femina fabricatur, sexta hebdomade membra iam dividi: 
si masculus septima. Post partum vero utrum victurum sit67 
quod effusum est, an in utero sic praemortuum ut tantummodo 
spirans nascatur, septima hora discernit. Ultra hunc enim hora- 
rum numerum quae praemortua nascuntur aeris haiitum ferre 
non possunt: qnem quisquis ultra septem horas sustinuerit, in- 
tellegitur ad vitam creatus, nisi alter fbrte, qualis perfectum pot- 
est, casus eripiat Item post dies septem iactat reliquias umbi-68 
lici, et post bis septem incipit ad lumen visus eius moveriy et 
post septies septem libere iam et pupulas et totam faciem vertit 
ad motus singulos videndorum. Post septem vero menses dentes 69 
incipiunt mandibulis emergere, et post ois septem sedet sine ca- 
sus timore: post ter septem sonus eius in verba prorumpit, et 
post quater septem non solum stat firmiter^sed et incedit: post 
quinquies septem incipit lac nutricis horrescere, nisi forte ad pa- 
tientiam longioris usus continuata consuetudine protrahatur. 
Post annos sedtem dentes qui primi emerserant aliis aptioribus 70 
ad cibum soliaum nascentibus cedunt, eodemque anno, id est se- 
ptimo, plene absolvitur integritas loquendi: unde et septem voca- 

[Edd. Ticahgtpdsfc. 
BongumiB guUQ9 F. guiiam 9angumi$ „LB," — dimergi BF. die metf^ 
Q, ^ eam ,,LB/' — quttvia oero Bbr. — ac Mui^tneiii R2. — api9 
ouidem magniiudine Bbr. -^ ted breviiai humanae figurae ut Hla 
irevitate (cup. add. tn) Rl. — /ifii<i«ien(a BFSR2T'h. Itneaiiieiifa Rlg-b 
FGBbr. 66. Ideo Com. autem') F. — dicimus Rl. — eexia fahri' 

eatur hebdomade F. — BieiB6ro lam BFRIG „likri ▼ett., et recte: naai id 
maioreni tein|iorie festinationem notat, nt rap. 13 [§ 9.].'' Gron. iam 
membra v-gbBBR. nieni6ra (om. tam) SR2Ps-b. — iepiima hora dieeern, 
Baif* 67. eic praemortuum BFS. praemoriuum sic R2. tic prae- 

moriuo R1. eil oraemorttium Edd.PGBBR. — ultra enim hune F. — nu^ 
merum horarum F. horarum fpaUum vel numerum Bbr. — aeris abitum 
Rt. — quieque ▼• 68. eiue vieua R2. — libere quadrafinia 

diee (del. quadraginta) Rl. — pupillai Rl. — conoertil chg (g in mg. 
vertii). 69. quaier (snp. add. f 11) duoi annoi ei iree men* 

eei non iolum Rl. — eeti incedii (om. et) LTr.Bbn. — quiuquiee iepiem 
•t. ieriio dimidio anno Rl. — horrere F. 70. aliii validi- 

crati CribDil FaTonine Ealogine p. ptum iepUmo die in eanguinem eom- 

406. Or. Hippoeraiei Coui^ naturae mutari^ ieptimo meme perfiei etc. 

•emtator egregiui^ ^ime numerum in 66 Cum . . . fuiura eit, . . . mem" 

Ubrie qnoe ftiQl bfidofiddaiv trppellai^ h^a iam dividi^ IndieatiTOc, ■t*«ae- 

«tt ereandie tnetce lemport6nc. iVam pinc, in oratioae obiiqua poniior 

•cmcR fmeam ef /o«ite mofrtc este- pro coiiioiictivo. 



62 MACBOBn 

les literae a natara dicQntur inTentae, lieet Latinitas easdem modo 
longas modo breves pronuntiando quinque pro septem teuere 
maiuerity apud quos tamen, si sonos vocaiium non apices nume- 

71 raveris, similiter septem sunt Post annos autem bis septem ipsa 

[39]aetatis necessitate pubescit: tunc enim moveri incipit vis genera- 
tionis in masculis et purgatio feminarum. Ideo et tulela pueriii 
quasi virile iam robur absolvitur: de qua tamen feminae propter 

72votorum festinationem maturius biennio legibus liberantur. Post 
ter septenos annos genas flore vestit iuventa, idemque annus 
finem in longum crescendi facit: et quarta annorum hedomas in- 

73 pleta in latum quoque crescere ultra lam prohibet Quinta omne 
virium, quantae inesse unicuique possunt, conplet augmentum: 
nuiioque modo iam potcst quisquam se fortior fieri. Inler pugi- 
les denique haec consuetudo servatur, ut quos iam coronavere 
victoriae nihii in se amplius in incremento virium sperent, qui 
vero expertes huius gloriae usque iilo manserunt a professione 

74discedant Sexies vero septeni anni servant vires ante oollectas, 
nec diminutionem nisi ex accidenti evenire patiuntur. Sed a 
sexta usque ad septimam septimanam fit quidem diminutio, sed 
occulta et auae detrimentum suum aperta defectione non prodat 
Ideo nonnullarum rerum publicanim hic mos est, ut post sextam 
ad miiitiam nemo cogatur: in pluribus datur remissio iusta post 

75septimam. Notandum vero, quod, cum numerus septem se mul- 
tiplicat, facit aetatem quae proprie perfecta et habetur et dicitur, 
aaeo ut illius aetatis homo (utpote gui perfectionem et attigerit 
iam et necdum praeterierit) et consilio aptus sit nec ab exercitio 

76virium alienus habeatur. Gum vero decas, qui et ipse perfectis- 
simus numerus est, perfecto numero, id est Isrrcedt, iungitur, ut 

[40]aut decies septeni aut septies deni conputentur anni: haec a 

Msa. BFSPR12GBBR.] 
oribut Hi. — apud quosdam iamen F. — iam^ (•np* i^dd. $i) B. — go^ 
nu$ P. — septem eruni Bbb. 71. Post autem Cofn. annos) t. -^ 

iifsa aetat necessitate pubeeeii a; oorrigit Mod. N. L. p. 321. tpta aeta- 
tt« neceuitaty pubeseii „legendaiii centuit lot. ScRUg:er in Elencho OrB- 
lionic cbronologiroe p. 69.'' PonC — puerili Gs-bPBBB. puerilit Rl. 
picertilt P. puerib; B. ptfert SR2/I2 ,,inembr.'« I. c. ptieri^ T-gEI. 

— «jrt76 rofriir (om. lam) F. virile robur iam R2. iam in virHe robur 
Bbr. — Itfrerimtifr legibue F. 72. ter sepiem F. ier Vii Bbe. — 
Jlore genae ebPBBR. — tifem (sop. add. que") Rl. — abdomada (•np. as) 
Rl. hebdomade H2. — tam ultra R2. 73. omn ttim virinm Rl. 

— «nUt^ife p. — tom modo R12. moffo (om. tom) ▼. — qui$ fortior 
(•op. quam te) Rl. — pugilee quoque F. — quot (om. tam) L. — nt«t 
de ee (enp. nil) R2. » ra tncremento BSPRlT-pG. ineremento (om m) 
R2Bbb. tn ineremento om. F. ineremenia (om. tn) Bar. tn tficrementtt 
d-b. iit crementtt „Me»." Gron. ad § 61. — gloriae huius v. gloriae 
(om. Aiittit) Hl. 74. teptem FGe-bPBBO. ~ acddenie F. — rfe- 
mvottto (eop. mtnu) B. — tt moe T-g. — detur gG. . 75. qui 
iam perfeeiionem cahg. — otttngerit B (R2 eras. n). — iam om. R2cohg. 

— eit aptue F. 76. deeadas G. deeu$ Rl. — at ntimemt F. — 
^^fiadi FRI. cptaiitt Bbr. — e^tent R2flll (G&.2 In mg.) Bar. „LI- 

71. voiorum] Cf. Apulei. Metom. inprimio Petroo. c. 4. enm md oofa 

IV, p. 293. i^otte nttptialt6ii« po- properani. 

eio iugaU de$iinatu$, et Florid. p. 78. $e fortior] Intelliire: fortior 

18. tog-ofli poron et ooto el fma^ri^ ot qoam ilU aetate eat. c£ Sat VII, 



COMM. IN SOm SCIP. UB. I. CAP. YI. 63 

physicis creditar meta yivendiy et hoc vitae humanae perfectnoi 
apatium terminatur. Quod si quis excesserit, ab omni officio va- 
Guus soii exercitio sapientiae vacat, et omnem usum sui in sua- 
.dendo habet, ahorum munerum vacatione reverendus: a septima 
enim usque ad decimam septimanam pro captu virium quae ad- 
huc singulis perseverant variantur officia. Idem numerus totiusTT 
corporis membra disponit Septem sunt enim intra hominem 
quae a Graecis nigra membra vocitantur, iingua cor pulmo iecur 
lien renes duo: et septem alia cum venis ac meatibus quae ad- 
iacent singulis ad cibum et spiritum accipiendum reddendumque 
aunt -deputata, guttur stomachus alvus vesica et intestina princi«- 
palia tria: quorum unum dissiptum vocatur, quod ventrem et ce- 
tera intestina secernit: alterum medium, quod Graeci iiB6Bvt£(fw 
dicunt: tertium, quod veteres hiram vocarunt, habeturque praeci- 
puum intestinorum omnium, et cibi retrimenta deducit De spi-78 

i;Edd. iricahgspdzb. 
ber optimas du e. Ll) »epienL Saoe etiam seqitltur aui »eptie$ denL^^ 
Gron. Adde § 74. aexies ecpieni. tepiem i-gGV23. eepie BRI. VH F 
L2GR.t2. — viiae spaiium perfecium humanae F. — quod quiiquis Rl 
BaR.y-gG. — ecesserii Rl. — exercio sapieniia B. — munerum om. (teX. 
lac.) Rl. — ad usque deeimam Bkr. 77. euni enim BFGBbr.14 

Tr. enim sunt SRl2£dd.P. ~ vocaniur Bbb. — ei meaiibu» Edd.BsB. 

— recipiendum F. — ^uitur vesica alvus siomachus R2. — ei cetera iu' 
icsiina princ. R2. ei tntesiina. Principalia Rl. — un* B. ,,Faciendum 
cam Frnterio, imum dissipiumr^ Pont. Contrn Zeunio plane inepta eate 
Tidetur bacc emendatio. — dissiptum BFS8-zRl2. dissipium T-g. dis- 
tepium bPBaa. Chg in mgO- Probat Zonn., quod a CeUo diceretur septum 

' transversum. desepium U. — quod mesenicroti vocani Com. GraccO Rl. 

— fisaymrsQlov cag. messenteron I. — quod Greci hiram dicuni F. — 
tram SR2r. hyram Rlg. hiran BsR.ca. hyran i. hira (snp. add. «) 
G. — vocaveruni BBR.cligG. — praecipium Bar. princtpiiim FStLI 
a p. m. ^jPraecipuum intelligi potest vel nsu vel dignitate, cf. Sat. VII, 
9 [§ 22.]. Itaqne niliil nunc soilicitandum pronnntiarem, niai in dnobua 
librii obveniret principinm , nnde fortBBsis: habetque principium* Snlplc. 
Sever. in hist. sac. maiorem minoris subdendum esee princtpio, notante 
Bartbio. Adde Lipt. ad Tac. Ann. 1 [c. 61.]." Gron. Scripturam ^inci- 
|it«m probat Zeon. Vid. not. — ci6i om. Cr^l. lac.) Rl. — detrimenta 

16, 22. til hoc solo a $e differat^ ciat, dublum non ett e loci con- 

quod maior minorve sii. texto. Sed obstat anctoritas Feati, 

76. aliorum munerum vaeatione qni: Hira, inqoit, quae deminutive 
reoerendus] i. e. cnm ei reverentiae diciiur hilla, quam Graeci dieuni 
canaa alioram moneram danda tit v^ariv, intesiinum est, quod ieivnum 
vocatio. vocani. [Vid. Paol. Diac. ■• b. ▼.] 

77. rfi«9tp(itm] y,Dissipium dis- At Fecti auctoritas nobic non tanta 
aeptain est, nt eonsiptum Festo. Tidetor, nt Macrobinm erroris ae- 
Celao sepium memini dictum. Grae- cnsemus. Nam de aliis qnoque in* 
eia didtpQayfia est." Pont. testinis hiram dici non roodo No* 

fuaivTSQOv] „Cam distinguatur a nins docet, sed et locns Plaati 
$mate hoc loco et intestino Cnro. II, 1, 23. comprobat: . . . hi~ 



diaphragn 
recto, ha 



liaut dobie intelliguntnr ea roe omnes dolent. Verbo aatem 

inteatina, qune Celso dicuntor ieiu- praeeipuum noster videtnr respe- 

niim, lenifiiif, erassius et coecum in^ xisse originem nominis ccQx^y ^nn 

lesttnttm.'' Zsvif. intestinum rectnm Hippocrati ap- 

^uofi oeteres hiram voearunt Ao&e- pellari constat, vel ob nsnm, qnem 

fnr^e praecipuum tntesiinorum] „Hi- praestat, vel, qaod probabilins ez- 

rom intestinnm rectnm ab auctore istimandum est, ob sitnm. Nam 

ialalligi, qnod ezcremeata cibl eii- qnemadmodam a Celao ctomnchna. 



54 MACBOBn 

rita aatem et cibo, quibus accipiendisy ut relatum esti atqoe red- 
dendis membra^ quae diximus cum meaiibus sibi adiacenlibus 
obsecuntuTy lioc oDsenratum est, quod sine haustu spiritus ultra 

TQhoras septem, sine cibo ultra totidem dies, vita non durat Se- 
ptem quoque sunt gradus in corpore qui dimensionem altitudinis 
ab imo in superficiem conplent, medulla os nervus vena arteria 

SOcaro cutis. Haec de interioribus. In aperto quoque septem sunt 
corporis partes, caput pectus manus pedesque et^pudendum. 

[4l]Item quae dividuntur non nisi septem conpagibus iuncta sunt: 
ut in manibus est humerus brachium cubitus vola^ et digitorum 
nodi temi, in pedibus vejro femur genu tibia pes ipse, sub quo 

81 vola est, et digitonim similiter nodi terni. £t quia sensus eorum- 
que ministeria natura in capite velut in arce constituit, septem 
foraminibus sensuum celebrantur ofBcia, id est oris ac deinde 
ocuiorum narium et aurium binis: unde non inmerito hic nume- 
nis, totius fabricae dispensator et dominus, aegris quoque corpo- 
ribus periculum sanitatemve denuntiat. Immo ideo et septem 
motibus omne corpus agitatur: aut enim accessio est aut recessio 
aut in laevam dextramve deflexio aut sursum quis seu deorsum 

82movetur aut in orbem rotatur. Tot virtutibus insignitus septe- 
narius, quas vel de partibus suis mutuatur vel totus exercet, lure 
plenus et habetur et dicitur. Et absoluta, ut arbitror, ratione 
iam constitit, cur diversis ex causis octo et septem pleni vocen- 

83tur. Sensus autem hic est: Gum aetas tua quinquagesimum et 
sextum annum conpleverit, auae summa tibi fatalis erit, spes qui- 
dem salutis publicae te videmt, et pro remediis communis bono- 
rum omnium status virtutibus tuis dictatura debebitur, sed si 
evaseris insidias propinquorum. Nam per septenos octies solis 
amfractus redttus^ quinquaginta et sex significat annos, amfiro' 
etim sdis et redttum annum vocans: amfractum propter zoaiaci 
ambitum, reditum, quia eadem signa per annos singulos certa lege 
metitur. 

Mtt. BFSPR126BBB.3 
R12Bbb.t. 78. de meaUbus v. eommeantibu$ Bbr. — eervaium 

(■Qp. add. oh') R9. — «me cibi •-«• sine (om. ct6o, rel. lac.) Rl. — ,,«{• 
ira talidem die» BAa.TB. adduot nittenfaftone'^ qaod Tidetur pertiaere ad 
dkL 79. «vnt ^o^ue RIGviae-bPBBa. 80. Iradtia Baa. 

— femt nadi ch-bPBBE. — nodi temi similiter cbp. nodi temi (om. ft- 
•itiiiler) B. 81. t^tem foribue Bl. — otirtamfiie F. — toliuo 

om. P. — nimttat R2. — tmtno et ideo Rl. immo eero tdeo et S. tmme 
el ecptem mottfritt ideo F. — otcentio Bbr. — otit deortiim 6# 
88. eonntiUt (om. tom) Rl. tom contttlit F (R9 cnp. vel eonetitif), 
83. conpteverot (cup. it) B. — tttmmo ^atfiem /otaltt Rl. — ipet eoltt- 
tit quidem R8. — «tde6tt te Rl. 

b. e. oecopliaguc, recte prtncfpttim Qti oi2 autem Mcaeue poeta iftjrtt et 

tntetttnonim vocatiir, cl deccendis: vulgo contltir. 

ha etiam, ai accendere liibct, re- 81. eeneui ,.,natura tn eoptle, 

ctum ictud prineep» ceu principttum velut tn arce^ conttitttit] Gron. con- 

intestinorum omnium dici potect me- fert: „Minut. Fel. [c. 17.] omnet . . . 

rito.** ZBVif. Ceterum conf. appar. $en$u» eelttt in aree eompotttt. 

crit, et obcervec nominativnm pro- Solin. In praef. Stctti . . . onte om- 

nominic fttoii ex accncativo iatelli- nto effigiant modum eapitie^ aec 

geDdnm. Conf. Sat. VII , !&, 13. s» olio m«m6ra pritti iiaeae tfetlt- 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. VL VIL 59 

VII. Hic quidam mirantur» ^d sibi velit ista dabitatio,! 
si effiiferiSf cjuasi potuerit divina anima et olim caelo reddita at-{42] 
que bic maxime scientiam futuri professa nesdre, possitne nepos 
suus an non possit evadere: sed non advertunt banc babere Je- 
gem omnia vel signa vei somnia, ut de adversis oblique aut de- 
nuntient aut minentur aut moneant Et ideo quaedam Gavendo2 
transimus, alia exorando et litando vitantur: sunt ineluctabilia, 
quae nulla artOy nullo avertuntur ingenio. Nam, ubi ammonitio 
esty vigilantia cautionis evaditur: quod adportant minae, litatio 
propitiationis avertit: numquam denuntiata vanescunt Hic sub-3 
icies: unde igitur ista discemimusy ut possit cavendumne an ex- 
orandum an vero patiendum sit deprebendi? Sed praesentis 
operis fuerit insinuare, qualis soleat in divinationibus afiTectata 
confusio, ut desinas de inserta veiut dubitatione mirari: ceterum 
in suo quoque opere artificis erit si^na quaerere, quibus ista 
dbcernaty si boc vis divina non inpedit; nam illud: 
— Prohibent nam cetera Parcae 

Scirej 
Maronis est ex intima disciplinae profunditate sententia. Divul-4 
gatis etiam docemur exemplis, quam paene semper, cum praedi-[4S] 
cuntur futura, ita dubiis ooserantur, ut tamen diiigens (nisi divi- 

[Edd. ▼icBligapdsb. 
VII. Capui VII Obieura wvolutaque temper e$ae eomnia ae 9igna 
ioigna ac somnia chg) de adveraia; ei tamen $emper ntheBse aliquid^ quo 
posiit quoquo modo deprehendi veritas , modo diligen» adait $eruiaior. ch-b. 
1. ilie («up. fi) F. — n effugeris} Somn. II, 2. — atque hic («ttp. 
fi) F. aique hine H%. -- eeieniiam vexi profeBsa M. — poeeit C««P- 
add. «e) Rl. — avertunt Bbb. 2. cavenda Rl. — tuni BR12G. 

alia 9uni FSt-bPBBB. wunt alia ▼-g. — inevitabilia L B «ec. ni. — 
nulloque FBbb. — averiantur Bl. — apporteni h. — evanescuni Bab. 
Tb. 9. decetnimue „habetar Oxonii; id est diindicainoa. I>t«- 

cerniinttt eat ■eparamns, coi locns hic non ent." Gron. — tnttnifort a-z. 
— affecia («np. add. 1«) R2. — de inserta (om. velut^ B. yelui de in' 
eerta ihg. de ineeria velui RIt. velui de ineerta oa. — de ii$ (sc. divi- 
nationibns) imeria veluiy tcI de 0$ inceria velui rimari coni. Zevn. -- 
ni$i hoc cabg. — non oro. cahg. — tm|iedtal cahgbP. — Prohibeni] 
Aen. III, 379. — «ctVe parcae Rl. — intima («up. add. ejr) R2. — 
teieniia n2. 4. quam plene v-g; Mod. N. L. p. 181. emendat 

quam pene. quam (om. paene") Bbb. — cum praedicarei Rl. — dubiiM 
Mcrvantur RSL — dUigen$ $cruiator Edd. diligen$ iniuiior Tb. 1b L 

««11, quam ah ip$a, ui ila dixerim, I. e. diligenter et cnrioae inqui- 

Jigurarum aree au$picium faeiani rere. (Vid. appar. crit.) At om- 

inehoandi. Lnctant. de opif. dei c. nia plana snnt, dummodo interpre- 

8. £tttf (hominit) prope dtvino ment teri»: nt desinae mirari, quod Tel- 

m fummo capiie coUocota, f am- ut dubitatio incerta cit. Cf. § 9. 
quam in arce $ublimi$ $pceulatur ^ doeemur exempli$, quam paene 

omnio et contnetttr.^' Commnnif fona . ,einper . . . oftseronttir] Sic caepiua 

OMO videtur Cic. IVat ». II, 66. .^ fnterrogatione indirecla ponitnr 

Seneue ... m copttc, tam^am |„aicativni. Conf. II, 13, 9. Sat. 

tit orce . . . collocott $uni; cf. Tuic, y|,^ ,^^ g. y,,^ ,g^ ,o. vid. net. 

'' Vn, 3. ut de$ina$ de ineeria veU «* >' *' *' *' ^' "' '' . . 

nt dubiiaiione mirari] Sencns loci diligens] durioa eane dicitnr pro : 

paalo obscurioreace ▼idebatnr Zen- qui dUigen$ $ii: quare alii alia ad- 

Dio» iil flagUBret Terbnm rimarij dideriiBt aobatantiva. 



5G MACROBn 

nitas, ut diximos, inpeditor) subesse repperiat apprehendendae 
yestigia veritatis: ut ecce Homericum somnium a love, ut dici- 
' tuTy missum ad conserendam futuro die cum hostibus manum sab 
aperta promissione victoriae spem regis animavit: iiley velut divi- 
num secutus oraculum, commisso praelio» amissis suorum pluri- 
5 mis vix aegreque in castra remeavit. Num dicendum est deum 
mandasse mendacium? Non ita est: sed, quia iiluni casam 
Graecis fata decreverant, latuit in verbis somnii, quod animadver- 
sum vel ad vere vincendum vel ad cavendum saltem potuisset in- 
Cstruere. Habuit enim praeceptio, ut universus prodttceretur ex- 
ercitus: at ille sola pugnandi hortatione contentus non vidit, quid 
de producenda universitate praeceptum sit, praetermissoque 
Achille, qui tunc recenti lacessitus inmria ab armis cum suo mi- 
lite feriabatur, rex progressus in praelium et casum qui debeba- 
tur excepit, et absolvit somnium invidia mentiendi, non omnia 
7de imperatis sequendo. Parem observantiae diligentiaro Homeri- 
cae per omnia perfectionis imitator Maro in talibus quoque rebus 
optinuit. Nam apud illum Aeneas ad regionem instruendo regno 
fataliter eligendam satis abundeque Delio instructus oraculo, in 
8errorem tamen unius verbi relapsus est Non quidem fuerat lo- 
corum quae petere deberet nomen inscrtum: sed, cum origo ve- 
[44]tus parentum sequenda diceretur, fuit in verbis, quod inter Gre- 
tam et Italiam, quae ipsius gentis auctores utraque produxerant, 
magis ostenderet et, quod aiunt, digito demonstraret Italiam. 
Namcum fuissent inde Teucer hinc Dardanus, vox sacra sic 
alloquendo: Dardanidae duri, aperte consulentibus Itaiiam, de c(ua 
Dardanus profectiis esset, obiecit appellando eos parentis ilbus 
9 nomine, cuius erat origo rectius eligenda. Et hic certae quidem 
denuntiationis est, quod de Scipionis fine praedicitur: sed gratia 
conciliandae obscuritatis inserta dubitatio dicto tamen quod initio 
somnii continetur absolvitur. Nam cum dicitur: Grcuiiu fuUurali 

Ht«. BFSPR12GBE&.] 

lacnna est anCe, diligens cui tnpra «criptnm ect auditor, — nitj vt dixi'' 
mv$ divinitus Bxa. — impediatur T-gbBaa., Mod. 1. c. impediV R2. — 
apprehendendum P. dcprehcndendae H, — regis animavit tpem B2. — 
divinum velut R2. — Buorum Sv8~bBBa. suorum om. G. cervonrm BF 
PR12t1. — revesit Rl. 5. vel ad cavendum (sup. add. a sec. 

ID.) F* vel ad vere eavtndum Bsa. 6. illa praeceptio 1jH2, — 

ejrercitu« produceretur R2. — guod Bsa. — cum milite Com. svo') Baa. — 
progre$8u» add. a eec. m. F. — casus Baa. 8. Nam quidem 

Rl. non equidem a/^b. — locorum fuerat Edd.SPG. — produxerat Rl» 
— et aiunt Com. qnod) Rl- — demonstrarent B. flionstraret Rl. — /a- 
tstet G (B sup. scr. n). — sacra sit Rl. — alloquenda P. — Dardani" 
dac] Aen. III, 94. — profectu» est BL. — appellante» Rl. — ffaremti» 
ipsiut FRl. — erat add. a tec. m. R2. 9. Et hic Ccorr. in hoc} 

Bbr. Et hic modtts Ta. — denominationi» G. — est qui L. — indicio 
▼-g; 5,vitio8e** Zenn.; emendavit Hod. N. L, p. 822. in initio B. — coa- 
tinetur somnii R2. — o6tofvitur P. — Circuitu] Somn. 11, 2. — naturalit 

Ilomericum somnium] „Iliad. §' 8. iWe Teucer^ hine Dardanus] 

ab initio. Caetorum Clarkiue nd Gonf. Virgll. Aen. III, 104 sqq. et 

I. I. recte Macrobii de hoc eoronio 167 tqq. et VII, 240 sqq. et HeTnii 

interpretationem dicit mtoatiaa et excore. V et VI md libmm IIL 
meraa Jiugas.** Zbvk. 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. VIL VIIL 57 

summam Hbi fataUm eor^ecerint, yitari hunc finem non posse pro- 
nuntiat Quod aatem Scipioni reliquos Titae actus sine offensa 
dubitandi per ordinem rettulit, et de sola morte similis visus esi 
ambigenti, haec ratio est, quod, sive dum humano vel maerori 
parcitar vel timori, seu quia utile est hoc maxime latere, pronius 
cetera oraculis quam vitae finis exprimitur, aut, cum dicitur, 
non sine alioua obscuritate profertur. 

YIU. Uis aliqua ex parte tractatis progrediamur ad reli-1 
qua: Sed^ quo iis, Africane, alacriar ad (tUandam rem publicamji^} 
sic habeto: omnibus, qui patriam canservaverint adiuverint auxe- 
rint, certum esse in caelo depnitum locum, ubi beati aevo sempi" 
iemo fruantur. Nthil est entm illi principi deo, qui omnem mim- 
^dum remt, qaod quidem in terris fiat, acceptius quam concHia coe- 
tusque Mminum iure sociati, quae civitates appeilantur. Earum 
rectores et servatores hihc profecti huc revertuntur. Bene et opor-2 
toney postquam de morte praedixit, mox praemia bonis post obi- 
tum speranda subiecit: quibus adeo a metu praedicti interitus 
co^itatio viventis erepta est, ut ad moriendi desiderium ultrp 
animaretur maiestate prdmissae beatitudinis et caelestis habitaculi. 
Sed de beatitate quae debetur conservatoribus patriae pauca di- 
cenda sunt, ut postea locum omnem, quem hic tractanaum rece- 
pimus, resolvamus. Solae faciunt virtutes beatum, nullaque aliaS 
quisquam via hoc nomen adipiscitur. Unde qui aestimant nullis 
nisi philosophantibus inesse virtutes nullos praeter phiiosophos 
beatos esse pronuntiant Agnitionem enim rerum divinarum sa- 
pientiam proprie vocantes eos tantummodo dicuntesse sapientes 
(|ui superna et acie mentis requirunt et quaen^ndi sagaci dili^en- 
tia conprehendunt et, quantum vivendi perspicuitas praestat, imi- 

[Gdd. Ticahgtpdsb. 
P. ^ ii^i oni. Bbb. — emfeeerii PR2. — eine oitenaa B. — eiwtUis add« 
•op. Rl. — e9t vi9U8 Edd.PBiR. — seu quod utile T-g. 

VIII. Capui VllL iiuattuor esse virtutum genera^ poHiieae, purgO' 
ioriat, animi purgati, et exemplares: ei cum virtus beatos efficiat^ eitaue 
primum illud virtutum gtnue in rerumpublicarum guhematoribu», idco mos 
uHque fore felieee. ch-o. 1. cjr aliqua parte Bbr. — Sed] Somn. 

III, 1. — tuendam BvR. — Omnibue qui patriam usaue earum reetores 
(omlMis reliquts Ciceronis verbls) F. — conservarint BR2t-bP. — dif" 
ftnHum Rl?1. difinitum R2. ae definitum Tb. — nihil enim eH R2. — 
et eetuM R2. — harum Somn. I. c. et infra c. 9, § 1. Mtt. et Edd. om- 
nes. — eonservatoree Tr. 2. praedicti a metu Rl. — erepta B 

FPR12GBBR.BAR.BRic.LiV2. ereeta Edd.S. — beatitudine FRl^l. — 
reeiptmttt Rlill. ^ reaolvamue Ma«. Gr.12L12V13. revolvamue b0l9 
,,libri [i. e. unnt Leid. V2, et Angl. L a tec. m.], et sic auctor ■crlpslt. 
Vid. tnp. cap. 6 [§ 21.] et lib. II, cap. 4 [§ 1.]'* Gron. 8. quia 

aestimant P. qui exiitimant Edd.SR2. — pronuntiant eae beatoi Q, 
— dicunt eise om. Bbr. — et acie BFSPR2Bbb. „Angl." ejr acte y. 
oeie (om. et} Rli*bG. — ejr^tnint 02. — quaerendi veri H2. — videndi 

^m » i ^^t^ -.#1 a morte eonira fatum erip ere non 

Vlll, 2. a meiu ... erepfa est] -^^g^ ' '^ 

Si quli de hac con.trnctiono dnbi- ^ reiolvamus] Cf.Lucret.V,7T1. Qua 

tafrerit, w conferat Cic. «d f«m. ji^ quiequid poaet ratione reeolvi. 

IX, 13, 1. ut nulla ratione abiUa -^5, ,i£rf ||„ ''«j ait GronoYln., ex- 

5;"?J? S •'^•''j^^c ^""''f^J^r hiberent revolvamui, hoc praefer- 

II, 10, 25. quod Sarpedanem fiUum ^ ^^^^^ ^jj^ ^ *lj^ j ^ 



58 BIAGROBn 

* 

tantur: et in boc solo esse aiunt exercitia virtutuniy quanim sio 

4oificia dispensant Pnidentiae esse mundum istum et omnia 

quae in mundo insunt divinorum contemplatione despicere om- 

nemque animae cogitationem in sola divina dirigere: temperan-* 

tiae omnia relinquere, in quantum natura patitur, quae corporia 

[4e]usus requirit: ibrtitudinis non terreri animam a corpore quo- 

dammodo ductu pLilosophiae recedentem, nec altitudmem per- 

fectae ad superna ascensionis horrere: iustitiae ad unam sibi 

buius propositi consentire viam uniuscuiusque virtutis obsequium. 

Atque ita fity ut secundum boc tam rigidae definitionis abruptum 

5 rerum publicarum rectores beati esse non possint Sed Plotinus 

inter pnilosopbiae professores cum Platone princeps libro de vir- 

tutibus gradus earum vera et naturali divisionis ratione conposi- 

tos per ordinem digerit Quattuor sunt, inquit, quaternarum ge- 

nera virtutum. Ex his primae politicae vocantur, secundae pur- 

Ogatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. £t suni 

Eoliticae hominis, quia sociale animal est His boni viri rei pu- 
licae consulunty urbes tuentur: his parentes venerantury liberos 
amant, proximos diligunt: his civium salutem gubemant: his 
socios circumspecta providentia protegunty iusta liberalitate de- 
vinciunt: hisque 

— sui memores dUos fecere merendo* 

Mts. BFSPR12GBB11.] 
coni. Zeun. — et hoe Com. m) H1. — • aiunt exereiiio eise virtutes Rl. — 
^fida sie RlEdd.PBER* 4. intum om. Bkr. — tn mundo inaunt 

BEdd.PG. mundo inwnt Com. m) FSR2Bbb. in mundo wnt Rl. ^ con- 
tem^flaiionem G. — Msapieere 172. — non aUitudinem Bbb. — - proponti 
huiu$ F. huius praeposiii v. — virlutis officium Bbb. — tam diffini- 
tionie rigidae R2. tam rig. diffinitionie FRlG. — poisunt (,»np, $int^ F. 
Post hoc Terbnm in R2 ett •patiom varoum trium ferme digitornm. 

5. $ed protinuM Rl. — inter philosophie iie aup. ni«. adscr.) €tti«- 
oue professoree R2. * proeessoret Rl. — <i6ro« B. tn Hkro Bbb.Tr. 
Bb!V. — earum gradue K2. •— degerit G. 6. futa Mts.T-gbTR. 

Bbh. ^tti H2* qua e-z (h in mg.). -— nrhesque Rl. — diligunt proxi^ 

S. fttofitiim otoendt perspicuitae Decl. 4. tn nootMtmo /att stammt 

prae«fat] Zeuniue reponendnm pn- a6rttplo, Dccl. 5. tit IrtffttMtaiae 

UTii videndi ferspicuiias ^ qnae ei neeef«ita(t« posiius ahrupio, 
eeee videtur „illa sapienti conceaea rerum publiearum reetores heati 

facultas, qnae homanam intelli- e*se non possint] fyAviv q>tXoaofla£ 

gentiam non •uperant, inda|^at et nal vov negal Socratea apad Pla-' 

cognoscit, et hnic cognitioni con- tonem in Phaedone 31. qaemquam 

veoienter ▼ivit." At videndi per^ eatie a ▼itiie corporis porgari: el 

iptcttttat ioncta cnm ▼erbo imitan' ei Tel maxime i| ^ovg et fuXhff^ 

tur mihi non oatie placet. Expli- coneeqnatnr temperantiam atquo 

caTcrim potius id qnod Tulgo le- ioatitiam, quam di/jEioritti^ et TtoXi^ 

gitur: „quantum in ▼ita, quae sub rtx^ a^nr^ Tocat; non tamea ta- 

ocoloo cadat, fieri potest/' dum les politicoe hominee pervenire 

qoid meliuo proferatnr. Conf. § 4. post mortem corporis ad oedee be- 

tn fiiantttin natura patUur^ quae atornm, ad quas non niei philoeo- 

earporie usus requirit» pho a corporio contagione dudnm 

4. ad unam . . . o6se(|rtttttm] lun- liberato et pnrgato aditna pateat; 

gae: ad unam huius propositi Ci- «• oed iterum detrudi ad genns qood- 

perfectae ad snperna aeceneionis) dam politicum et maneuetom, ¥01- 

•tam «t6t contentire uniuscuiusque nti apom, formicarom, aol homi- 

otrlttttt o6«*9tttum. nnm, obi ez illii ita fiant ^ird^sg 

ahmpUim] Gron. conferl Qnintil. fih^iou** Zbvh. 



GOHH. IN SOMN. SCIP. LIB. L CAP. Tm. M 

Et est politici pnidentiae ad rationis normam quae cogitat quae- 7 
que agjt universa dirigere ac nihil praeter rectum yelie vel facere 
humanisque actibus tamquam divinis arbitriis providere; pruden* 
tiae insunt ratio intellectus circumspectio providentia docilitas 
cautio: fortitudinis animum supra periculi metum agere nihilgue 
nisi turpia timere, tolerare fortiter vel adversa vel prospera; for- 
tjtudo praestat magnanimitatem fiduciam securitatem magnificen* 
tiam constantiam tolerantiam firmitatem: temperantiae nihil ap- 
petere poenitendum, in nullo legem moderationis excedere, sub[47] 
lugum rationis cupiditatem domare; temperantiam secuntur mo- 
destia verecundia abstinentia castitas honestas moderatio parcitas 
sobrietas pudicitia: iustitiae servare unicuique, quod suum est; 
de iustitia veniunt innocentia amicitia concordia pietas religio af- 
fectus humanitas. His virtutibus vir bonus primum sui atqueS 
inde rei publicae rector efficitur, iuste ac provide gubemans hu- 
mana, non deserens. Secundae, quas purgatorias vocant, hominis 
sunt qui divini capax est, solumque animum eius expediunt qui 
decrevit se a corporis cogitatione purgare et quadam humano- 
rum fuga solis se inserere divinis. Hae sunt otiosorum qui a 

[Edd. Ticahgipdsb. 
WMB Rl. — Uhertaie m, — tift] Aen. TI, €64. . 7. Et (om. e$i) 

R1. — poUiiei prudeniiae BBR.i. poUiici prudeniia BFSRI2Gvi-b. poZi- 
iieae prudeniiae cahgb. poUiieae prudeniia P. — praeier reeie P. — di- 
vmit arbiiriie BSR2Bar.LBbii. divinie arhitris (F gnp. add. i) PRlGvi 
•-bHI. divie arhitrie cahgbBBR. „qiiod placeL^' Pont. — praeeidere 
coni. Pont. coU. Arnob. lib. 111 [c. 23.] eo$ (deot) hi$ anibu$ praeei^ 
dere, et tternm [c. 39.]: praeatc/entifriit divi$. Sed Gron. defendit provi^ 
dere coll. Sat. 1, 16, 6. ne^oftitpro«iturt. Adde h. I. provideniia et § 8. 
provtiie. — ei inielleeiue F. — fortiiudini$ e$i Edd.P. — 9ub iugo Hl, — 
cttpiiiitafeai oro. F. — hone$ia$ om. «-b. E Mee. roTocari Yoloit Gron. — 
aaiicitiae Hl. — pietae humiliiae reUgio Bbr. — affeciue humilitae L 
s «ec m. 8. primum $ui euorumque Bar. — ac rei p. (om. 

laife) R1. — divina non de$eren$ i-b. — deereverii F. — a eorporie co- 
giiaiione pwrgare BSRIG. a eorporie purgare eofniatione F. o eorporie 
eouiagione purgare Edd.PBBB. — ffaeo nifil BFSPR2va. — ab re- 

7. Ei eei poUtiei prudeniiae] Se- fjuxvog, rslBtitrjg Sl z^s olusUeg s^- 
cntao ■am ■olnm cod. Ber., ^oia if$tdg dpdXrfilfi^ Ttffhg xrjv ^sletp 
cam reliqnoratn codicom lectione OfLolaM inetvdyovea.^ Pont. 

noD qnadrant ea quae «eqnuntur; et quadam humanorum fura $oUe 

forUtudini$ iemperantiae iuetitiae^ se ineerere divinie] „Platonie haec 

propter quae Zeun. probaTit «cri- omnia Pythagoraeane moneta per- 

pturam poUtieae prudentiae. At cnesa. Arnobine [11, 18.]: Qtiiii 

aic Terba eogiiat et agii carent Piafo oesfer tn Tfteaefefo, noiine 

aobiecto. animo fugere euadei e ferrit, ef cirea 

8. r«6eniaiM ftiimaRa, noii cie- iUum $emper iquantum fieri poieef) 
eren$'] Oppoountar ea qnae «e- cogtfafione ae mente vereari.^*' Port. 



qanntnr: qui deerevit $e a eorporie a corpori$ cogitaiione] Specioea 

cofifalioiie purgare ei quadam quidem ett ■criptura coitfa^iofie, et 

fttimaaoriiai fuga eoUe $e irm- legitur In libri« cap. II, § 12: 

rere divini$» animae beatae ab omni euiuecun^e 

quaa purgaioriae vocanf] „Prae- eorporia eontagione /i6erae,«ed 

clare et appotite Pythagorae in- illo ip«o loco legitnr: quae vero ap^^ 

terpree Hierocle*: ^tXoeotpla icvl pefenfiam eorporie ... deeiderio 

fc„*_ -#„«w /_ — ^-JA^^- -./ — _ )««^«.- »^^24^^^»:* poudere tpao 

paulaiim in 
coaf. aopni 




60 MAGROBn 

rerum publicaram actibas se sequestrant Haram guid siDgnbe 
yelint, superius expressimus, cum de yirtutibus phitosopbantium 

. Qdiceremus, quas soias quidem aestimaverant esse virtutes. Ter- 
tiae sunt purgati iam defaecatique animi et ab ornni mundi huius 
aspergine presse pureque detersi. Illic pradentiae est divina non 
quasi in electione praeferre sed sola nosse, et haec, tamquam ni- 
hil sit aliudy intueri: temperantiae terrenas cupiditates non re- 
primere sed penitus oblivisci: fortitudinis passiones ignorare, non 
vincere, ut nesctai irasci, cuptai nihil: iustitiae ita cum supera 
et divina mente sociari, ut servet perpetuum cum ea foedus imi- 

lOtando. Quartae sunt, quae in ipsa divina mente consistunt, 
quam diximus voi)v vocari: a quaram exemplo reliquae omnes 

[48]per ordinem defluunt Nam si rerum aliaram» multo magis vir- 
tutum ideas esse in mente credendum est. Illic pradentia est 
mens ipsa divina: temperantia» quod in se perpetua intentione 
conversa est: fortitudo, quod semper idem est nec ali^ando mu- 
tatur: iustitia, quod perenni lege a sempiterna operis sui conti- 

Ilnuatione non flectitur. Haec sunt <|uaternaram quattuor genera 
virtutum, quae praeter cetera maximam in passiobibus habent 
differentiam sui. Passiones autemy ut scimus, vocantur, quod 
homines 

— fndutint cupiunique, doknt gaudenique. 
Has primae molliunt, secundae auferant, tertiae obliviscuntur, ia 

12quartis nefas est nominari. Si ergo hoc est oHicium et effectus 
virtutum, beare, constat autem et politicas esse virtutes: igitur 
et politicis efficiuntur beati. lure ergo TuIIius de rerum publica- 
ram rectoribus dixit: ubi heati aevo sempiiemo fruantur: qui, ut 
ostenderet alios otiosis alios ne^otiosis virtutibus fleri beatos, non 
dixit absolute nihil esse illi pnncipi deo acceptius, quam civita- 
teSy sed adiecit: quod quidem in terris fiat, ut eos qui ab ipsis 
caelestibus incipiunt discerneret a rectoribus civitatum, quibus 

13 per terrenos actus iter paratur ad caelum. Illa autem definitione 
ouid pressius potest esse, quid cautius de nomine civitatum? 
ijuam concUiay inquit, coetusque hominum iure sociati, quae ctVt- 

Mts. BFSPR126BBR.] 
rum jpii6Z. actibua F. rer, puhU aeiibui Com. a) Ra. -- iuperiu»] § 4w 
exitiimaverunt Edd.SBBB. 9. atpersione H\. — depreeei P. — 

elecUone (om. in) L. — noeee v1, nbi ■aepiiig $e legitnr pro tt. — - nichil 
aliud sit Rl. — non reperire 6. — newiat] Iu?enal. X, 360. — trasct 
netciat R2. — eupiatque nichil Rl. — tuperna i-^. 10. Qiiorfao 

exemplaree eunt i-b (B in ng.). — quem Rl (R2 a p. m.). quae 6. 
— ifixitRtis] cf. c, 2, § 14. — oinitea reUquae ▼. — fluunt Com. per ordi- 
fiem) Rl. — flniieualiir G. 11. ttii differentiam F, — metuunt} 



Vir^. Aen. VI, 733. — cupiuntque dolent gaudentque SRlBsR.T-gG „libef 
tiquintimue^' Gron. Bar.L. eupiunt dolentque gaudentque F. ctfpitinf- 
o dolentque gaudentque BP46. ctipiunt gaudentque dofentque «-bPflS. 
12. 6eati G. — et poliiicit BFRlGmT. et de politieie Bbr.R2. 



ex politici» i-bSP. — ergo et TuUiue R2G. — aempitemo aevo F. — etfo 

heandos Cin mg. ^eri bcato»') F. — nihil iUi Com. ewe) F. — in eelum F. 

13. diffinitione FR12G. — inquit om. Rl. — eivitatee Com. quae^ 

§ 4. et ofniiem animae eogiiaiio» eaelum videtur^ quod reepeeiu ei eo^ 
nem in eola divina dirifere^ ot cap. ^ttattoitt6ttt potstd^ol, CoBf. 
•oq., § 8« flieo (feteinttte icaijiMrai l, 6, 4. 



GOMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. Yin. IX. 61 

iates appdkmtur. Nam et senrilis quondam et gladitoria maniu 
cancilia hominum et coetus fuerunt, sed non ivre soctatu Illa 
autem sola iusta est multitudoy cuius universitas in legum con-[49] 
sentit obsequium. 

IX. Quod vero ait: Harum rectores et servaiores kinc pro^ I 
fecU kuc revertuntur, hoc modo accipiendum est Animarum ori- 
ginem manare de caelo inter recte philosophantes indubitatae 
constat esse sententiae: et animae, dum corpore utitur, haec est 
perfecta sapientia, ut, unde orta sit, de quo fonte venerit, re- 
cognoscat. Hinc illud a quodam inter alia seu festiva seu mor-2 
dacia serio tamen usurpatum est: 

, — De caelo descendit Fvm^i ^saurov. 
Nam et Delphici vox haec fertur oraculi. Consulenti» ad beati- 
tudinem quo itinere pervenerit: Si te, inquit, agnoveris. Sed et 
ipsius fronti templi haec inscripta sententia est Homini autem^S 
ut diximus» una est a^nitio suiy si originis natalisque principii 
exordia prima respexerit, nec se quaesiverit extra. Sic enim ani- 
Dia virtutes ipsas conscientia nobilitatis induitur, quibus post 
corpus evecta eo unde descenderat reportatur, (|uia nec corporea 
sordescit vel oneratur eluvie, quae puro ac levi fomite virtutum 
rigatur, nec deseruisse umquam caelum videtur/ quod respectu 

[Edd. ▼icaligtpdxb. 
Bbb. — concilta el cefus fuerunt hominvm Rl. ~ univertitatis Bbr. 
IX. Caput IX, Quo tefiMi rerumpubliearum reetores e eoelo deseen- 
disee eoqu€ reverti dieantur. ch-b. 1. ^amin] Soinii. 111,-1. Re* 

eioree harum ▼. earum reet. oap. 8, § 1. Mas. et Edd. oniiiet. -— •conter-* 
«otoret BlTii. — et anima Rl. -^ haee perfeeta (om. eel) Rl. — et unde 
Bl. — $it orta F. — et de quo Rl. S. a quodam] i. e.-Ia«. XI, 37. 

— sive mordacia FRIBbr. „Me.'* — e eoela luv. edd, L c. — descen" 
disti rHIYSl Rl. — 6eatieudtnem BFSRl6BAB.BBif.L. beatitatem RS 
JSdd.FBBB. — eognoveris v. — et (oni. eed) Rl. — in ipsius fronte Bbb. 
3. Hominis TB.BBrr. — ut diximus] c. 8, § 8. — una est apiitia 
ut diximus sui Brb. — originalis H\. — natalisque prineipii esordta BS 
R1GBbr.H12LBar. ,,binRe membranae'^ Gron. qui addit: „Sic leffen- 
dnm. Solent enim hi ecriptoree, immo et melioree, aic nXBOvaiitw* 
Sic enperiuB [conf. c. 2, § 9. ct c. 10, § 9.] bie dixit caerimoniarum sa^ 
era. Sed et ^naeejverit dno (etiam L Bbn.) habent.** naturalisque 
prineipii sui exordia Bbn. principiique natalis exordia R2. fatalisque 
Cenp. n) exordia (om. principii) F. natalisque principia exordia t1 ,,char- 
tacene'' Gron. natoiis^e principia atque exoraia vd-bP* ~ nee se\ 
Fere. I, 7« nbi qnidem legitur te quaesiveris. ne R2. — eic anima C*np« 
add. enim') R2. — continentia H2. — unde (eup. add. eo) R2. — nee 
inearporea 6. — nee oneratur ich-bP. — • et levi P. leni (fonte) coni. 
Zenn. — fomiie BFSR12GTBBB.LBBiff. fonte i-bP. — caelnm videtur 

IX, 2. conffuZeniri „Oracn!nm Cf. c. 11, § 12. eorpus induitur; 

Croeeo datnm: Zavrhv ytv<6ayicov et c. 3, § 6. ejrttttur passiones, obl 

svdaifiatv K(fol0S TUoaeHg.** Cahbb. Tid. not 

Tria alia oracnla Delphie Croeeo quae puro ae levi fomiie virtu^ 

data affcrt Herodotne I, capp. 47, tnm rigaiur] Haec opponnntnr 

63, 55. antecedentibue eorporea sordeseit 

fronti templi haee inscripia ecn- vel oneratur eluvie^ nt Toi levi 

tentia est] Cf. Sat. I, 6, 6. et Pan- minime eit aollicitandR. Magie 

•Rn. X, 24, 1. Xenoph. Memor. offendit metaphora in Terbie /b- 

IV, 2, 24. Plat. Alcib. 1, p. 124 et Riite rigatur, nt mirnm non eit /o- 

129. Charmid. p. 164. Phileb. p. mite ab Arnoldo Veeal. mntatnm 

48 Steph. ceee in fonte. Sed el comparaTeria 

8. oRMia virtutes . . • Mdvifvr] ea qaae e poetia ezcerpta legimna 



62 MACROBII 

4et oogitationibus |K)ssidebat Hinc animai oaam in se pronam 

[50]oorporis usus efficit atque in pecudem quodammodo reiormavit 

ex nomine, et absolutionem corporis perhorrescit, et, cui|i necesse 

Sesty non nisi cum gemttu fugit indignata sub umbras. Sed nec 
post mortem facile oorpus relinquit, quia non funditus corporeae 
excedunt pestes; sed aut suum oberrat cadaver aut novi corporis 
ambit habitaculum, non humani tantummodo, sed ferini quoque, 
electo genere moribus congruo quos in homine libenter exercuit, 
mavultque omnia perpeti, ut caelum, ^uod vel ignorando vel dis- 

Osimulando vel potius prodendo deseruit» evadat Civitatum yero 
rectores ceterique sapientes caeluui respectu, vel cum adhuc cor- 
pore tenentur, habitantes, facile post corpus caelestem, quam 
paene non reliquerant, sedem reposcunt Nec enim de nihilo 
aut de vana adulatioue veniebat, quod quosdam urbium condito- 
res aut claros in re publica viros in numerum deorum conse- 
cravit antiquitas: sed Hesiodus quoque, divinae subolis adsertor, 
priscos reges cum dis aliis enumerat, hisque exemplo veteris 
potestatis etiam in caelo regendi res humanas adsignat officium. 

Mm. BFSPR126BbrO 
umquam R2. — pouidebani H2. pouideai O. 4. ^cft BF 

Rl2GTichgLTa.BBii. tffecit a«-bSPBBR. — tn pecude$ Bbb. peeudem 
(•u|>. add. tn) R2. — cifm] Virg'. Aen. fin. Non recte in Edd. h-b TerbR 
non ni»i Rdnumerantur Virg^ilii verbi«. -~ fuit B. 5. eorpu$ fa- 

eiU F. — nim] Vir^. Aen. VI, 736. Zenn. confert Plat. Pbaed. 90. ed. 
Fisch. ^ fundttue (in mg.faciU) hg. faeile («np. fundituM) B2. peni- 
iu» SHl. funditua omnet ch-b, ut Vir^r. I. c, «ed omnet abe«t a M««, 
et ▼iaBAR.LiB.BBif. — $ed antiquum tierrat Bbr. — tontnm (ooi* mo* 
ifo) Rl. — omnia ferre H2. — cacliim M««.T-g. »n codnm «-b. — 



prodendo («np. proponendoy f,In L emendatnm proponendo^ qnomodo 
acriptnm: Liber mag^nne meuo habet prodendo^ et ita exponitur: pro- 
habet Baif. Ceternm margini L addendo, i. a. porro dando 00, u a. 



•ponte dimittendo.^ proponendo JH2. poetponendo H\. 
6. CSottatum ergo F. ^ oef adhue («np. add. cnm) F. -— iVee 

(add. a aec. m. eatm) B. — t» re pii6iica ciarot Ra. — eon«eer« rlt 

eh-bP6. — $ohoU$ RlT-gbPBaR. — offidae («np, nm) B. 

Snt. VT, 1, 44., et inprimi«, qaao virtutum e««et potine fona e Tirtn- 

habet Lncretine IV, 199. ubi cor- tibna manane, cf. c. 14, §8. jinima 

?u$cula rerum dicnntnr $oli$ nti lus . . . corpora ex illo mero ac puri$$imo 

*er totum caeli epatium diffundere fonte menti$ ... animactt, «i eo 

$e$e: Verque volare mare^ ae terra$ fonte rigarl diceretur aninia, qiiam 

cacltim^iic rigare (of. ib. V, 282. fon«, e qno manent vlrtutec, ut «ol 

Largu$ item liquidi fon$ lumini$^ dicitnr lucit Tel ignit aetherei fon$^ 

aetheriu$ $ol Inrigat a$$idue eae- 1, 20, 4 et 7; II, 7, 17. Et qnie 

lum eandore recenti), et quao le* nn qua m /ontem dixit levem? 

guntur Sat. II, 8, 4. qui ae$timavU 5. ut eadum^ quod ... prodendo 

fomitem e$$e quendam gt ignitabu' deaerutt, eyadat] ut qni in caelnm 

(vm ingenii virtuti$que^ $imen$ et redire nolit, qiiaei patriae proditor 

cor^put Aomintt vino flagret^ tIz du- atque detertor. Macrobiua amat 

bitabie, qnin Macrobiuo «crip«erit hhnc gerundii u«nm, cf. II, 5, 32. 

fomite rigatur hoc tenou: fomite adieeit dicendo; II, 16, 24. et- 

perfunditur yel complelur. Conf. c. dendo ammiran^; Sat. VI, 6. 9. 

10, § 2. «cmina virtutifm, ct II, 16, «entuf fiffurando multum Laiini- 

10, fome$ quae$tioni$. Deniqne /o- tati lepori$ adiecit; VII, 2, 11. qui 

me$ virtutum bone «ignificat id recitando favorabiliter eseeptu9 

quod horoinem aptum reddit ad e$t; VII, 16, 6. aut nando volaU" 

recipiendaa virtuieai coatra /oRt dove vivuutf aL 



COMM. IN SOHN. SCIP. UB. I. CAP. IX. 63 

Et, ne cui fastidiosum sit, si yersus ipsos, ut poeta Graecus pro- 7 
tulit, inseramusy referemus eos, ut ex verbis suis in Latina veri>a 
Gonversi sunt: 

hhaigetes ditn fato mmni lovis hi mnt: 
Qwmdam hamines, modo cum superis hvmana iuentes, 
Largi ac munifici^ ius regum nunc quoque nw^i. 
Hoc et Virgilius non ignorat, qui, licet argumento suo serviensS 
heroas in inferos relegaverit, non tamen eos abducit a caelo, sed[5i] 
aethera his deputat largiorem, et nosse eos solem suum ac sua 
sidera profitetur, ut geminae doctrinae observationes praestiterit» 
et poeticae Ggmentum et philosophiae veritatem. Et, si secun-9 
dum illum res quoque leviores» quas vivi exercuerant, etiam post 
corpus exercent: 

— Quae gratia currum 
Armorumque fuit vivis, quae cura nitentis 
Pascere equos, eadem sequitur teUure repostos: 
multo magis rectores quondam urbium recepti in caelum curam 
regendorum hominum non relinquunt Hae autem animae in ul- 10 
timam sphaeram recipi creduntur, quae cbcXav^s vocatur: nee 
frustra boc usurpatum est, siquidem inde profectae sunt. Ani- 
mis enim necdum desiderio corporis inretitis siderea pars mundi 
praestat habitaculum, et inde labuntur in corpora: ideo his illo 
est reditiOy qui merentur. Bectissime er^o dictum est, cum in 
yalailay quem dxkavijg continet^ sermo iste procedat: hinc pro- 
fedi huc revertuntur. 

CEdd. Ticahgtpdzb. 
7. Et neu («ap. ne ciiO B. — verbU ui$ B. verbi$ €iu$ g. — m 
9€rhu laUmo F. — fato divi Rl. — kae mumifiei RS. *- regi$ Bbb. 

8. argumento (oni. nio) B. — infero$ (om. tn) Rl. in inferno 
Bbb.H1. — religaverit ▼. reUgavit Bbr. ligaverit (corr. in releg.'} 
R2. — eolem ac »ua sidera JH2, — geminae doctrinae quam profitetur 
Bbb. — obeervationem M f,raombr.'' Mod. N. L. p. 182. — jn^aesUterit 
B, ^nod corrigit Mod. 1. c «— veritatem non deeeruerit Bab. 
9. et po$i Bbb. — Quae] Virg. Aoo. VI, -653. — cttmiifm Bbr.o-bFS. — 
tdtentie BRl2Gva. nitenteie chg. nitentee is-bFSPBBR. — in tellure P. 
— repo$^i$ Rl. -^ reUnqu nt (delota littenif quae Yidetar fuiMo o) F. 

10. in uUimam recipi ereduntnr eperam F. — i^lanee (et h. I. et 
infra) Mta. et Edd. — deeiderio eorpori$ intentie Rl. — galasia BFSP 
B12G«-B. galajria.vl. galaxian Td gbBsR. probanto Zoanio. 

7. Migete$] Heciodi Tercns qnoo digetes etto deoc ez homiaibno fa- 

latine Tortit lllacrobins, legnntnr ctos quati in dii« agenteo. Conf. 

Op. ot D. I, 121 cqq. Hartang;, Relig. d. Rom. Tol. I, p. 

Tol phf daifiovie tioi ^i6g fiBydXov 81 «qa. 

dia povXag, fatoj i. e. effato, concilio. Re- 

'Eg^Xol, i7Ux96vioiy q>vli)nug dinjtmv apondet Graeco dw povX^g. 

dv&Qcontoyy 8. aethera . . . largiorem vic*] Si- 

Or^ tpvXueeoveiif T$ dUccg nal exi- gnificat Virg. Aen. VI , Terona 640 

xXut ioyccy ot 641. 

'Hioa icediisvoiy ndwju q>oiTc»vT$g ^ 10. cvm m yaXa^tfy ^ne» d%Xa* 

in uXaVf VTjg continet, «ermo i$te procedat] 

IIXovtod6vaiy Btfl TOVTO yiifag Pusi^ i. e. haboatnr. Conf. c. 6, § 4; c. 

XrilUiv Ecxov. 10, 8 6; c. 15, $ 2, et de tota «00* 

Indigetee] SerTioe ad Virg. Aen. tentia c. 4, § 5; c. 14, §§ 23. 24; 

XII, 794. ait qnoadaoi tradere in- c. 15, § 1. 



64 MACROBH 

X. Ad secfuentia traDseamus: Hic ego, etsi eram perterrttus, 

nan tamen mortts metu qmm tnsidtartm a meis^ ^piaesivi tamen, 

l^]vivere^e ipse, et Patdus pater et alii quos nos exttnctos esse arbi" 

2traremtir. Yel fortuitis et inter fabulas elucent semina iniiKa vir- 
tutum, quae nunc videas licet ut e pectore Scipionis vel som- 
niantis emineant In re enim una politicarum yirtutuni omnium 

3 pariter exercet oflicium. Quod non labitur animo praedicta morte 
perterritus, fortitudo est Quod suorum terretur insidiis magis- 
que alienum facinus quam suum horrescit exitium, de pietate et 
nimio in suos amore procedit: haec autem diximus ad iustitiam 
referri, quae servat unicuique quod suum est Quod ea quae 
arbitratur non pro compertis habet, sed spreta opinione, ^uae 
minus cautis animis pro vero inolescit, quaerit discere certiora, 

4indubitata prudentia est Quod, cum perfecta beatitas et cae- 
lestis habitatio humanae naturae, in gua se noverat esse, pro- 
mittitur, audiendi tamen talia desiderium frenat temperat et se- 
questrat, ut de vita avi et patris interroget, quid nisi temperan- 
tia est? ut iam tum liaueret Africanum per quietem ad ea loca 

5quae sibi deberentur abauctum. In hac autem interrogatione de 
animae inmortalitate tractatur. Ipsius enim consultationis hic 
sensus est: Nos, inquit, arbitramur animam cum fine morientis 
extingui nec ulterius esse post hominem. Ait enim: Quos ex- 
tinctos esse arbitraremur: quod autem extinguitur, esse iam de- 
sinit Ergo: Yelim dicas, iuquit, si et pater Paulus tecum et 

6alii supersunt Ad hanc interrogationem , quae et de parentibus 

ut a pio filio, et de ceteris ut a sapiente ac naturam ipsam dis- 

[6S]cutiente processit, quid ille respondit? Itnmo vero, inquit, At vi- 

vunt, qut e corportm vinculis, tamquam e carcere, evolaverunt: 

Ivestra vero quae dicittir esse vita mors est. Si ad inferos meare 

Mts. %FSPR12GBbr.] 

X. Caput X, Quid ^eeundum pri$eo$ iUo$ ikeologo$ inferi; et quando 

es eorum ich Jkorutn) eenteniia anima auS vioere aut mori dieatur, ch-b. 

1. j4d eequentia tran$eamu$. Haec aDtecedenti eapiti triboantar 

in ch-b. Cr. c. 16, § 1.; II, 5, § 1.; II, 10, § 1. 1. Hic ergo 

tL — ef pater Paulue a. paulu$ pater (om. eO G. ~ arbitrahamur ag. 

S. Vel e fortuUia Bab. vel in fort. Bbr. — oirtutum infixa Rl. — 

III pecfore Bar. — tomnfanfit (om. vel) FRI. — omaiiim virtutum F. 

8. aljorijm facinue PL „ill<.'^ — diximue] c. 8, § 7. — quae ar6i- 

trabatur yichL. — pro comperti$ non F. — inolevit lit. 4. hu- 

manae om. L. — talia BFSR26BBR.T-agbPLTR.BBii. „Mt.'' a lia Rlh 

, a-s. — debeniur Rl. -> adductum BBR.T-g. abductum e$t R1. 

& ipniuB enim autem F. iptiue autem //1. — tn^iiit arbiirabamur F 

R]2T-gGLTR. — ei$e arbitraremur (■np. omur) G. arfri(ra6amtir (om. 

etee) ag. — Ergo velim dica$ Msf.viagbTR.BBif. „libri omnee^' Gron. 

ergo velim iam dteae cht-B. — et pauluepater R12. 6. ef de ce- 

teri$ (Tel caetJ) MM.TiagbTR.BBK./l2 „libri oronet*' Gron. et ceteri$ $-% 

Cch eaef.). — protejrit t. — reepondei (eup. t) F. — Immo] Somn. III, S. 

~ qui corporum (oin. e) T-g. — vinclh R2GBbr. — quod diciiur Bbr. 

— dicitur vita (ora. ette) Rl, at Somn. I. c. M««. et Ecld. omnee. 

X, 9. .e».». tx/tea virtulum] cf. ^ P^olUkarHm vktutum] ef. c 8, §$ 

"•• f% VrJaZ'^'' •• !*"' ^*"''" »•* •' • • • •«?«'"««] Vid. .ot. ad 
«irtmiMi riffater. ^p 6, § 1. 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. X 65 

iHors est et vita est esse cum superis, facile discernis, quae mors 
animae, quae vita credenda sit, si constiterit, qui locus habendus 
sit mferorum, ut anima, dum ad hunc truditur, mori, cum ab 
hoc procul est, vita frui et vere superesse credatur. Et quia to-S 
tum tractatum , ^em veterum sapientia de investigatione huius 
(^uaestionis agitevit, in hac latentem verborum paucitate reppe- 
ries, ex omnibus aliqua, quibus nos de rei quam quaerimus ab- 
solutione sufGciet aramoneri, amore brevitatis excerpsimus. An-9 
tequam studium philosophiae circa naturae inquisitionem ad tan- 
tum Yigoris adolesceret, qui per di?ersas ffentes auctores consti- 
tuendis sacris cerimoniarum fuerunt, aliud esse inferos negave- 
runt quam ipsa corpora, quibus inclusae animae carcerem foedum 
tenebris horridum sordibus et cruore patiuutur. Hoc animae se- 10 
pulcrum, hoc Ditis concava, hoc inferos vocaverunt: et omnia, 
cjuae iilic esse credidit fabulosa persuasio, in nobismet ipsis et 
in ipsis humanis corporibus adsignare conati sunt: oblivionis flu^ 
vium aliud non esse adserentes quam errorem animae obiiviscen- 
tis maiestatem vitae prioris, qua antequam in corpus truderetur 
potita est, solamoue esse in corpore vitam putantis. Pari inter-11 
pretatione Phle^etnontem ardores irarum et cupiditatum putarunt» 
Acherontem quicquid fecisse dixisseve usque ad tristitiam huma- 
nae varietatis more nos poenitet, Cocytum quicquid homines in[54] 
]ttctum lacrimas(|ue conpellit, Stygem quicquid inter se humanos 
animos in gurgitem mergit odiorum. Ipsam quoque poenarum 12 
descriptionem de ipso usu conversationis humanae sumptam cre- 
diderunt: vulturem tecur inmortale tondentem nihil aliua intellegi 
volentes quam tormenta conscientiae obooxia flagitio viscera in- 

[Edd. viGafagfpdxb. 
r. et vita (oni. e«0 Bbb. et ett vUa cohgb. — ait habendus Rl. — . enw 
hoe (om. ab) Rl. 8. laiitantem BiR. — tnfJUiat («op. et) B. 

— - exc«rpimif« GBbr. 9. ac tantum BFRIG (R2 tup. «cr. d). 

— t» toMtituendi» y^g. — horrendum R2. — et patiuntur (om. eruore) 
Rl. 10* diiis regna coneava Rl. — ohUvionit (oni. fluvium) RK 

obUvionie fluvium Leteum nihil aliud etse „Ozon/' Gron. Letheu» fl. 
quid S in mg. — adserentet om. R2. 11. dixiaae feciueve G. -— 

efi^en R2. — m gurgite mergit v-g, in gurffitem mieit Rl. 
12. humanae eonversaiionis Rl. — tecur] Cf. Vir^. VI, 598. — ieeore im- 
mortalem H2 ^ — tondeniem (R2 enp. ecr. rodentem) GBBR.T-faepTB., 

Erobanle Zeonio. tenentem vel tondeniem F. iondere Rl. rodenfefli 
IFII2. tundentem gdxbP£l. Vld. not. — volunt R (a p. m.). — ma- 

10. obUvioni» fluvium] cf. c. 12, tnfiinuin], At nltimor^eren ego ecri- 

SS 8-12. bo: Uvor aique luetue (coll. § 11.). 

12. vuliurem ieeur inmortale ion^ Sed hoc quoque poetmodura ex Eu- 

dcntem] „Plane eiuedem notao Pe- etathio aesertnm coiuperi in nn- 

tronii epigrammatium [rragm. IX, porie ad Arbitrum epicilcgiie filio 

p. 217. ed. Bip.]: eidem Doozao.*' Pont. Cum Yer- 

Qui vuliur ieeur uliimum pererratj bit tecnr tondeniem Graecnm luC- 

Et peciue trahit intimaeque fihrae^ qhv ^uq in literie ad me datie 

JVon ett quem timidi vocmU poeiae^ commode compara?it A. lahnine, 

Sed eordi» mata, Uvor aique luxus. retpiciene ad Hom. Od. A% 578. 

Ubi non dieplicet filii Oonxae di- Lucian. Dial. D. 1, 1. Dial. morf. 

vinatio, Ttlyi «ocanf poe/ae, licet 80, 1. ot qnne adnoti^vit Hemeter- 

▼nlgatnm ana quoqne ratione pro- hneine. — Virgilii Terba afferun- 

1>ttm [Ed. Bip. Upidi, et ▼. 1. jeeor tar etiam Sat. V, 7, U. 

6 



66 MACROBn 

teriora riinantis, ct ipsa yitalia indefessa admissi scclcris ammoni- 
tione laniantis, semporque curas, si requiescere forte temptaverint, 
excitantis tamquam fibris renascentibus inhaerendo, nec ulla sibi 
miseratione parcentis lege hac qua se iudice nemo nocens absol" 

\3vitur nec de se suam potest vitare sententiam. Illos aiunt epu- 
lis ante ora positis excruciari fame et inedia tabesccre, quos ma- 
gis magisque adquirendi desiderium cogit praesentcm copiam non 
videre, et in afllucntia inopes cgestatis mala in ubertate patiun- 

14tur ncscientes parta respicere, dum egent habendis: illos radiis 
rotarum pendcrc districtos qui nihil consilio pracvidcntes, nihil 
rationo moderantes, nihil virtutibus expjicantes, seque et actus 
omncs suos fortunae permittentes, casibus et fortuitis sempcr ro- 

15tantur: saxum ingcns volvcre inefficacibus laboriosisquc conatibus 
vitam terentcs: atram silicem lapsuram semper et cadcnti simi- 
lem illorum capitibus imminere qui arduas potestatcs et infau- 
stam ambiunt tyrannidem numquam sine timorc victuri, ct cogcn- 
tes subiectum vulgus odisse, dum mehiat, sempcr sibi vidcntur 

16exitium quod mcrcntur excipcrc. Nec frustra hoc theologi suspi- 

[55]cati sunt Nam et Dionysius, aulac Siculae inclemcntissimus in- 
cubatory familiari quondam suo solam bcatam existimanti vitam 

Mflt. BFSPR12GBBR.] 

lae cotiicientiae chs-b. — lancinantia ^«erficaciira forct" Pont. — rfgfii- 
e$c9rei Rl. — temptaoerii FRl. — se iudice] Cf. lovenal. Xlll, 3. — 
evitare Bbr. 13. iUos auiem epnli$ y-fi;. — inedia (oin. eO F- 

— magi$que om. B. — de$idcrium acquirendi F. ad requirendi dc$id, 
Bbr. — copiam prae$entem R1. — ei in afjbtentia Hts.v-g. ,,Anglicani/' 
qui in affl, a-b. — ege$taie G. — pariem P. 14. de$iricto$ Rl. 

— ni$i («ap. nihil) R2. — omne$ aciu$ $uo$ R12. aciu$ $uo$ omne$ v-gm 

15. atram $cilieei B. — inhaerere vel imminere F. — infau$taa 
ambiuni tyrannide$ Bbr. infau$tam amb. iyrannem G. — excipere quod 
mereniur R2. 16. Nam (oin. et) vag. — tneu6atorttfii /fl. -^ fa^ 

miliaria B. — quondam Mm. et Edd. L1Gr.12V123. quodam Bar. (L a 
•cc. m.). euidam „lllu." Gron. At legilur in lolo L2 corr. ex andatm, 

13. quo$ ... de$iderium cogii ... tronii [c. 125.] Terba: Di7, deae- 

eopiam non vic/ere, et ,,, ege$tati$ que, quam male e$t extra legem ©/- 

mala , ,, patiuntur] Ex accntativo veniibu$! quicquid merueruni, $em- 

pronominis relativl quo$ intelligen- per ex$pectant.** Post. lluc perll- 

dus eit nominativus qui, Vid. not. nrntea, quae paulo infra (ad § 16.) 

ad cap. 6, § 77. Quod non viden- Gronoviut attnlit ex Aelian. V. H. 



rnnt in qui. oi vvQavvoi, ipnojcTBvovrtg nal 8e~ 

15. nufn^am $ine timore vieiur!] doixoTis nuvra' tcaVi yag, Bri, 
Pontanui confert Sncton. Calig. c. to6nBQovv ol ve, SwBiXovac xai ^xfi- 



60., Tac. Ann. XIV, c. 10., Sen. ep. vot ttjv fpvxfjv nacu 

122, § 14., Vopitc. Saturntn. c. 10. 16. aulae Siculae tncIemenfiW- 

oc/itte, «fiim metuaf] Vcrba oderint, mu$ ineubaior] „Servttti in tertiam 

diim metuani, ut e fabula (ut vide- [immo VII, 266.] Aeneidoa: j4pud 

tur, ez L. Accii Atreo) degumpta no$ ineubaior imperii iyrannue di- 

leguntur apud Ciceronem de off. I, eiiur Et idem ad illod Aeneid. I. 

28, 97 ; p. Se»t. 48, 102.; Phil. I, [▼. 89.] TVox ineubai: Ineubare 

,1' oi"' ]"•*'. S«"«c*™ <*« ""•« I» proprie dicitur per vim rem alienam 

16,26.; de c em. II, 2, 2.; apud refinere. Martialii [XII, 53.1 aff«- 

Suetonium Calig. 30. tit; 

ti6i videntur exitium auod meren^ Largirie nihil, ineuhaeque ea»ae 

tur esctpere] „Aapezit lodobie Pe- Ut magnu$ draeo. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. CAP. X. XL 67 

iyranni volens, ^aam perpetuo metu misera quamque inpenden- 
lium semper pencuiorum plena esset, ostendere, gladium vagina 
raptum et a capulo de filo tenui pendentem mucrone demisso 
iussit familiaris illius capiti intcr epulas imminere: cumque ille 
et Siculas et tyrannicas copias praesentis mortis periculo gravare- 
tur: Talis est, inquit Dionysius, vita auam beatam putabas: sic 
semper mortem nobis imminentem viaemus: aestima, quando 
esse felix poterit qui timere non desinit. Secundum haec igitur, 17 
quae a theologis adseruntur, si vere quisque suos patimur manes 
et inferos in his corporibus esse credimus, quid aliud intelJegen- 
dum est quam mori animam, cum ad corporis inferna demergi- 
tur, vivere autem, cum ad supera post corpus evadit? 

XI. Dicendum est, quid his postea veri sollicitior inquisitor I 
philosopbiae cultus adieccriL Nam et qui primum Pythagoram, 
et qui postea Platonem secuti sunt, duas esse mortes, unam ani- 
mae, animalis alteram, prodiderunt: mori animal, cum anima dis- 
cedit e corpore, ipsam vero animam mori adserentes, cum a sim-(56] 
plici et individuo fonte naturae in membra corporea dtssipatur. 
£t quia una ex his manife^a, et omnibus nota est, altera non 2 

CEdd. vicahgipdzb. 
— quam Coni. que} vl. — capUi imminere cpula» («iip. add. intef) R2. — 
ille et BFSU12B£B.T-gBAR.(iR.]2V3 (sup. inter ^mcrobr. altera'< Gron. 
i. e. i-S). ille inter //l ^meinbr. antiquior^' Gron. V2. ille et inter G 
13* ille inter el g-bLl. — Sieuta» («up. add. dapea^ qaod amplectitur 
Gron.) „inembr. aU." Gron. i. c. L2. epulas (•up. Siculat) „membr. 
ant." Gron. — tyrannica» (oin. copias) ,,menibr. alt.** Gron. i. e. L2. 
tyrannicaa opee „Ozon." Gron. GI2V9. — gravaretur BFSR12Gt'bPAl 
„m«mbr. ont. et alt." Gron. a»pernaretur BsR.T-g „chartac." Gron. 
de$pieeret „Oxon." Gron. — tn^uit vUa dionisiua Rl. ~ semper mortem 
nobia BFRIG. semper nobis mortem SR2. nobie semper mortem £dd.P. ^ 
exiima Bbr. fixisiima crgo T-p. — foelix esse T-g (Rl felix'), 
17. haee ergo Ber. — st vero R1. quisque] Virg. Aen. VI, 743. — quis^ 
quis suos B. suos quisque T-g« — manes patimwr R2. — in ki» corpori- 
ous om. Rl. — dumad Rt. — dimergitur F. 

XL Capiit XI. Quid et ubi inferi secundum Platonieos; quando hO' 
rum senteniia aut vivere anima, aul mori, dicaiur. ch-b. 1. Di'- 

cendum autcm est F. ~ vero R2. — cultor B. — pytagoran B. -» con- 
tecifti sunt F. — mori autem animal Bbb. — a corpore L. — ipsam au- 
tem (eup. vero) F. -^ animam (om. mort) Bbr. 2. oiRni6ti« (om. 

Videndne nberine Tnrnebna Advcra. pue narrantie Macrobii referri pot- 

primo." PoifT. Iinmo acit de hoc oit. Sed ex Mte. (Tid. var. leet.) 

Terbo Turncbut Advere. XXIV, 24., soribendnm cuidam, ut perpetuo 

nbi ait, cnm prtma Tcrbi notione astolet.'' Gaoif. Jlangae quondam 

ineubare dicatnr jpullie gaUina, per — volcns — ostendere , 

tranolationem dici aliquem incu^ cumque ille Sicula» . . . eopia» • • . 

bare, qni inre non posiideat, aod gravaretur] „Xon potnernnt baro- 

per Tim et iniuriam, qood qni eic net illi [i. e. editoree Macrobii un- 

poosideant, in loco aefsidui eint et que ad Stephannm] concoq^iere td 

Telnt cubent. Adde LIt. VI, 15, 5. gravari ivsifYTjTaimg usurpari et ap- 

incubanie» publici» thesauris c. not. ponl ei caeom quartum. Vide a 

Drak. patre meo annotata ad Senerae 

tnm quoqa^ "« P»'»» «» ™'t!T"io men.am Sicalam .t A.i.nam com- 
•ae fidem faceret! qnomvu ad tem- \ ^^ .y |n,e^rttci. 



68 MAGROBn 

nisi a sapientibas deprehensa, ceteris eam yitam esse credenti- 
bus: ideo hoc ignoratur a plurimis, cor eundem mortis doum 
modo Ditero modo inmitem vocemus: cum per alteram, id est 
animalis mortem, absolvi animam et ad veras naturae divitias at- 
que ad propriam libertatem remitti faustum nomen indicio sit, 
per alteram vero, quae vulgo vita existimatur, animam de inmor- 
talitatis suae luce ad quasdam tenebras mortis inpelli vocabuli 

3testemur horrore. Nam, ut constet animal, necesse est in cor- 
pore anima vinciatur: ideo corpus difiasy hoc est vinculum, nun- 
cupatur, et 6S(iay quasi quoddam (ffjjJtaj id est animae sepul- 
crum: unde Gicero, pariter utrumque significans, corpus esse vin- 
culum, corpus sepulcrum, quod carcer est sepultorum, ait: Out 

4e corpartm vinctdis, Uxmquam e carcere, evolaverunt. Inferos au- 
tem Platonici non in corporibus esse, id est non a corporibus 
incipere, dixerunt, sed certam mundi istius partem Ditis sedem, 
id est inferos, vocaverunt: de loci vero ipsius finibus inter se 

Sdissona publicarunt, et in tres sectas divisa sententia est Alii 
enim mtmdum in duo diviserunt, quorum alterum facit alterum 
patitur: et illud faccre dixerunt, quod, cum sit inmutabile, alteri 
causas et necessitatem perroutationis inponit: hoc pati, quod per 

6mutationes variatur. £t inmutabilem quidem mundi partem a 

Mm. BFSPB12GBBB.1 
«0 Ta. — tifeo &ic ▼• — a plurimh ignoratw B2. ignoratur a pluribut 
Bbe. — fiiodo item t. ^Videtar inihi ■eceuario lereDdaai: aio^o fntCeai 
modo tmtnttem, ut eet in membranie.'* Oron. (i. e. L13V — vita eitima- 
tiir BS. — impdlis morttt veeahuli B2. — • voeabuU diti9 Hl. 8. 

mi eontiat agG. — necoMe ect BFBl2BBR.viagO „Ang^l.'* nececce ed «1 
8ch«-l)P. — demaa vel eema$ F. eema» («up. d) R2. — eorpua eepulerum 
BFB19BAa.BBN.TB. cor^us ecee eepulerum £dd.SPGBBa. — earcer ect 
antmarttm H\, — ut qui F. — QhiI Somn. III, 9. — vineliM BRiaG. 
4. id eet BBB.cahgG. .$. BvLTa. ide B12. id" F. idem Bait. 
id (om. ecO Bab. t(em Edd.S. (In P Terba: eeae item non a eorpmri" 
hu9 a rec. ra. addita ■unt.) — mttndt tpcittc Edd.P. — ptt^iieaoerifnC FS 
RSG. ^ tn cecloc tree B. 6. cattcam T-g. — hoe ponit (corr. 

in paitlttr) Bbb. 6. tmpermttta6t<em Baa. — fMrrlcm mttndt F. 

XI, 2. modo Ditem^ modo inmi- omnia tn ferrac ef oriantur e (erric, 

Um] A Virgilio Georg. IV, 492. et Lncion. Timon. 21.; OlTnipio- 

Orcne Tocatur inmiiis tyrannue; dor. in Platonic Phaedon. in Alb. 

fbid. 519. Dia, quo recpezicce pu- iahnii animadTercc. in Bacil. Magn. 

taTerim Blacrobinm, licet Virgiliuc I, p. 83. 
eam dictinctionem, quam hie facit, 
minime agnoTe«it. 8. difutg, hoe eat vineulum] Cf. 

ad veraa naturae divitiaa] In mar- qnae Lobeclc. Aglaophara. 1 , p. 

gine eod. L adceriptum ect: „Haee 759. affert ex Epiphanii epict. ad 

ect centcntia: fauBtum nomen eat loannem Epicc. p. 314 G. Originea 

dia; ditat enim antmac, ^uttm aii «trlttfem hiatoriae allegoriae depra- 

propria remittity indieat nohiay ^od vana mendaeio ... actcrtl animaa 

ipae abaolvit animaa remiitendo ad iusta graeeam etymologliam 'pvxag 

veraa dioitiaa: item immitia dieitur^ d-xh xov ^jfi^^ voeitataa^ quia 

quia ab iUia divitiia retrahit et ad de eoeleatibua ad inferiora venieutea 

haa miaeriaa impellit eaa.^* Cf. Clc. calorem ingenitum amiaerint^ . . . 

de nat. deor. II, 26. Terrena autem unde etiam corpua Biiutg, id eat 

via omnia atque naiwra Diti patri 9so/i6Vf et a^fuc [lege atofiay id ect 

fffcafa etf: ottt Divea^ ut apud o^fia] voeari. £t Plat. Gorg. p. 493. 

Graeeoi lUwvanf, quia et reeidant Steph., Cratjl. p. 400. 



COMM. IN SOMN. SCIP- UB. l CAP. XI. 69 

sphaera, qaae dxlccv^g dicitar^ usque ad giobi lunaris exordiuiii,(67] 
mutabileni vero a hina ad terras usque dixerunt: et vivere ani- 
mas, dum in inmutabili parte consistunt, mori sutem, cum ad 
partem ceciderint permutationis capacem, at^ue ideo inter lunam 
terrasque locum mortis et inferorum vocari: ipsamque lunam 
vitae esse mortisque confinium, et animas inde m terram fluen- 
tes mori, inde ad supera meantes in vitam reverti, nec inmerito, 
aestimatum est A luna enim deorsum natura incipit caduco- 
rum : ab hac animae sub numerum dierum cadere et sub tempus 
incipiunt Denique illam aetheriam terram physici Yocaverunty7 
et habitatores eius lunares populos nuncuparunt: quod ita esse 
plurimis argumentis, quae nunc longum est enumerarCy docue- 
runt Nec dubium est, quin ipsa sit mortalium corporum et 
auctor et conditrix, adeo ut nonnulla corpora sub luminis eius 
accessu patianjbur augmenta et hac decrescente minuantur. Sed, 
ne de re manifesta fastidium prolixa adsertione generetur, ad ea 
quae de inferorum loco alii definiunt transeamus. MalueruntS 
enim mundum alii in elementa ter quatema dividere, ut in primo 
numerentur ordine terra aqua aer ignis, qui est pars liquidior 
aeris vicina lunae: supra haec rursum totidem numero sed na- 
turae purioris elementa, ut sit luna pro terra, auam aetheriam 
terram a physicis diximus nominatam, aqua sit spnaera Mercurii» 
aer Yeneris, ignis in sole: tertius vero el^mentorum ordo ita ad 
nos conversus habeatur, ut terram ultimam faciat, et ceteris in 
medium redactis in terrag desinat tam ima quam summa postre-[58] 

[Edd. Ticaligipdzb. 

— aplane$ BI««. et Edd. — in immtUabili Rlcht-bPBBK. m mutahiU R9 
t1 CP «up. add. in). inmniabiU G. immutahiU ▼3iag. immitahiU B. — , 
eceiderunt O* — permutahilitati» L. — mortique Bbr. — inde om. B. 

— in terram fiuentes mori oro. Rl. — ad tuperna Bbr. — non immeriio 
•-bPUBR. — exiitimatum SEdd.PBBB. — $ub tp«t« incipiunt t. 7. 
aeiheriam BFR16. aeiheream R2£dd.SPBBR. — nuncupa v erunt RlLT-g;. 
nuneuparent B. — mortaUum corporum eit F. — corporvm auetor (om. el) 
Bbr. — aifcCor eondilris (om. et) Rl. — iil nuUa Rl. — aiigmeiit uvi F. 

— koe deercBcente FR1GBar.Bbi«. decreseente K* (sop. ac") nSt, ^. 
«1 primo (om. in) Rl. — numerentur (oro. ordtfie) Bbr. ordine nttmerendir 
F. — ^ut e9l BFSRl2G0a. ^uae etl Edd.PBBR.; cf. c. 17, $ 12. — aertt 
oicjno lunae Uquidior Bbr. — puriorie (tup. add. sunf) R2. — aetheriam 
BFRlG. aeikeream R2Edd.PBBR. — disimue] § 6. — tn ttnum (■np. me- 

6. ipeamque lunam viiae eue Lotatii adnotaiione ad Statii Thob. 
mortiique eonfinium] Hinc lucom II, 58.: PhUoeophi Itmam e9»e iu 
accipere Pontanus dizit Torba Apa- ferra dtcvnt. 

leii ftlctam. lib. XI. [c. 23.]: ^e- habitatore» etue] „Recepta opinio, 

ecMt eonfinium morti»^ et caZ- lunam non minno ac terram habi« 

cato Pro»erpinae Umine per omnia tari ac coli. Arati intorpres: elwu 

tfectu» elementa remeavi, Nocte me- dl irt* avx^e ot%7iovv uXhpr^ «oza^ 

dia vidi tolem candido corutcantem fiovg t» %al Soa inl y^s. yidendno 

lumine: deo» infero» et deo» »upero» Politianne ad illud tragici [Sev. 

aeceMt coram et adoravi de proximo. Herc. Tnr. t. 83.] SuhUmi» aUaa 

Lobeclc. Aglaopham. p. 1342. citat luna concipiat fera».^*^ Pont. 

Ptutarch. de fac lunae c. 28, p. iVec du6Jiim e«t ... minuaniur] 

91, tom. Xin. Hntt. Conf. ApuL Metam. \I, 1. Certu» 

7. oetAertam terram] Pont. conf. etiam eifmmatem lieam praecipua 
c. 19, i 10. Idem latere pittat in moieitate poUere, ... ip»a etiam cor- 



70 IfACROBn 

mitas: igitur sphaera Martia ignis habeatur, aer lovis, Saturni 
amia, terra Tero a^Aai^g, in qua Elysios esse canripos puris ani- 

gims deputatos antiquitas nobis inteflegendum reiiquit De his 
eampis anima, cum in corpus emittitur, per tres elementorum 
ordines trina morte ad corpus usque descendit Haec est inter 
Platonicos de morte animae, cum in corpus truditur, secunda 

lOsententia. Alii vero (nam tres esse inter eos sententiarum diver- 
sitates ante signavimus) in duas auidem et ipsi partes, sicut primi 
faciunt, sed non isdem terminis dividunt mundum. Hi enim cae- 
lum quod ojeXccv^g sphaera vocitatur partem unam, septem vero 
sphaeras quae vagae vocantur et quod inter illas ac terram est 

llterramque ipsam altcram partem esse yoluerunt Secundum hos 
ergo, quorum sectae amicitior est ratio, animae beatae ab omni 
cuiuscumque contagione corporis liberae caelum possident, quae 
Tero appetentiam corporis et huius quam in terris yitam yoca- 
mus ab illa specula altissima et perpetua luce despiciens deside- 
rio latenti cogitaverit, pondere ipso terrenae co^itationis paulatim 

12 in inreriora delabitur. Nec subito a perfecta incorporalitate lu- 
tcum corpus induitur, sed sensim per tacita detrimenta et lon- 
giorem simplicis et absolutissimae puritatis recessum in quaedam 
siderei corporis incrementa turgescit: in singulis enim spbaeHs 
quae caelo subiectae sunt aetheria .obvolutione vestitur, ut per 

M««. BFMSPR126BBB.1 
dium) F. — tfi terram Edd.BsR. — m qua Ca^d. b tec. m.) R2. — cn- 
pot ease Edd.PBBR. — ad inielligendum Rl. 9, dum in corpua F. 

— eeeunda cum in eorpu$ truditur F. 10. inter eoe e$$e T-g. — ante] 
§ 4. — tpsi (om. eO t-bP. — partcs sicut et. ip»i Rl. — non dividunt kitdem 
terminis R2. — Hie enim w. — qui aplanes (om. caeltim) B. — ephaera om. 
L. — vocitetur PRI2Gt. — alteram om. L. 11. ho» igitut S. 

— amicitior BSGvl. amicicior R2 (FRl del. ci). amieior Ta-bPBBB. 
Tid. Forcollin. lex. ■• t. afntciit. — ctiiM«7ue LBar. — tn terra L. — ter- 
renae cogitationis om. Bbr. terr. contagionis RIG (in B lcffitor in mr. 
R tec. m.) „Mt. R fec. m.'' 12. a perfeeta Mtt.T-gbBAR.BBN.L. 
^tcripti^' Gron. hae perfeda t-s. — luieum eorpus a perf. ineorp. R2. — 
aetheria BFRlG. aetherea R2Edd.PBBR. — tu5i;otii(tORe t. o6ltvtOfie L. 

— toctati T. 

pora terra eoelo marique nunc incre- poris: nt oraniam librornm conten- 

mcniis consequenier augcri, nunc de" tiit obttat, et potett tune illud 

trementis ohsequenter diminui. qooque fcrri. 

8. tn qua Elysios esse canipoit] paulatim in inferiora delahitur'] 

,,Maro de Elytio magnifice llb. Y. .,Ad Pammachlum D. Ilieronjmnt: 

[t. 733 teqq.]: JVon me impia nam^ Dicit Origenes, inquit, cuneta» ra^ 

que Tartara hahentf tristesve tim- tionales creaturas incorporales et tn* 

trae; sed amoena piorum ConcHia visihiles, si negligentiores fuerint^ 

Klysiummte colo, Aliter in texto paulatim ad inferiora lahi^ et iuxta 

Martialit [ep. 58.] quam paene qualitates loeorum ad quae deftuunt 

tihi Stygias ego raptus-ad undat assumere sibi corpora, verhi gratia 

Elysiae vidi nuhila fusea plagae^* primum aetherea, deinde aerea» Cum- 

PoNT. Viriciltum ttatuitte apud in- que ad vicina terrae pervenerintj 

ferot ette Elytium elucet ex Aen. crassiorihu» corporihus eireumdari^ 

lib. VI, T. 637 teqq. novissime humani» eamihu» alli'- 

II. ah omni cUiuseunque conta- gari.*'*' Po:«t. 

gionc corporis liherac] Propter CR 12. a perfeeta incorporalitate] 

quae proxime tequontor mallem, Hanc acriptnrRm recte defendit 

ut c. 8, § 8., Icgere eogitatione cor- Gron. Sigoificat eoim praepoeitio 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. CAP. XI. XII. 71 

eas gradatim societati huios iDdaineati testei concilietur: et ideo 
totiuem mortibus quot sphaeras trausit ad hanc pervenit quae 
itt terris vita vocitatur. 

XII. Desceosus vero ipsius, quo anima de caelo in huius 1 
vitae inferna delabitur, sic ordo digeritur. Zodiacum ita )acteus[59] 
circulus obliquae circumflexionis occursu ambiendo conplectitur, 
ut eum, qua duo tropica signa, Capricornus et Gancer, feruntur, 
intcrsecet. Has solis portas physici vocaverunt, quia in utraque 
obviante solstitio ulterius solis inhibetur accessio, et fit ei regres- 
sus ad zonae viam cuius terminos numquam relinquit Per has2 
portas animae de caelo in terras meare et de terris in caelufn 
remeare creduntur. Ideo hominum una, altera deorum vocatur: 
hominum Cancer, quia per hunc in inferiora descensus est: Ca- 
prieornus deorum, quia per illum anima^ in propriae inmortalita- 
tis sedem et in deorum numerum revertuntur. £t . hoc est 3 
(^uod Homeri divina prudentia in antri Ithacesii descriptiono 
signiGcat Hinc et Pythagoras putat a lacteo circulo deorsum 
incipere Ditis imperium, quia aniraae inde lapsae videntur iam a 
superis recessisse. Ideo primam nascentibus offerri ait lactis ali* 

[Eild. Ticahg^tpdzb. 
XI f. Caput XI L Xiuomodo anima ex superiore mundi parte ad in- 
fetna hace detabatur. ch-b. 1. vitae huiu$ R2. — dilabitur Bbr. 

^dirigitur H2, — tacteis eireuli» ▼. — eircumflectioni» h. — ' ampleeti^ 
tur v-g. — qua CdcL duo) Hl. quando H% quae duo h. — tolie ulte- 
riuM Rl. 2. in terram *. — de terra C«"P« »>) F» — c< . . . re- 

meare oni. G. — dicuntur Cin nig. vel creduntur') F. — deorum una ho- 
minum altera R2. 3. quod add. a tec. m. R2. — prudentia B CF 

m ■ec. in.) SR12v-gGH2BAB.L. providentia (F a p. m.) Edd.PBER. — 
Ithacetii s-bPBBR. ithace^ai G. itaceaaii C«up. itficensis) F. iihacensii 
BAa. CA3 del. fi). ithacen9$ii B. itacensis vcg. ithacen$i$ SRliah 
Ch in mg. ithatetii ant.) LBbn.Bar. — Hinc Com. eQ |11. Hinc etiam 
Bbr. — iam superia C<)in. n) B „menibran. alftpra^* Gron. Vid. not. a 
tuperis iam R2. — difcessitie L. — irfco prima B. — aii lactis alimoniam 

a idem qaod post^ nt saepias ^post vita hominum ct conditio satis ele- 

adrerbia quae proximani temporis g-anter cxplicatnr, Tel ex Ernesti 

Ticem eignificant'*, ut nit Hand. Prolnsione de antro Flatonit est 

Tur.' sell. I, p. 47. notissimnni.'' Zeuiv. 

indumenti teBtet] i. e. quod cnm videntur iam a euperis recessisae] 

testa comparari possit. Conf. Sat. „IInec qnidcm omnia ad intclle- 

VII, 15, 15. Cttm testeie terrefiisque ctnm prona. Vide tamen, an non 

corporibus. acripscrit: videntur iam superis de- 

XII, 1. solisportas] Gron. con- cessisse. Ditia impcrium nunt in- 

fcrt Sal. I, 17, 63. feri et mor«; animabna autem 

abviante eolstitio] 8C. acccssioni. morteni eveolre, cum ad corpora 

Cf. Sat. VII, 5, 5. quibus obvian- labnntur, «npra [c. 11, § 2.] Ma- 

dum mon erat. crobiui ostendit. Itaque cum ultra 

ulterius . . . inhibetur] h. e. inhi- lacteum circulura descendendo ani- 

lietur, ne ulterius progrcdiatur. mae pervenerint, superi, id est qui 

Vid. not. ad. I, 6, 49. «upra lacteum agunt, pntaot eas 

3. tn anlri lihacesii descriptione] iam in Ditit impcrinm, hoc est 

2,Locua exsUt Odyta. v', 103 tcqq. corput, quod roori vocant, devc- 

rorphTrins quoque de Kjmpharum nisse. Ilic sensut auctoris.'* Gron, 

ftntro hnoc luoum Homcri, uti no- Ideo primam nascentibus offerri 

•ter, allcgorice est Jntcrprelatna. ait laciis alimoniam] „llinc et cir- 

Atqno antrum illud* Platonia in culo huic nomen natum innuit U- 

•eptimo de Rep. Okh initio), quo bro do Nympharum antro Porphy- 



72 MACROBH . 

monianiy Hfma pi^imns eis motos a lacteo incipit in corpora ter- 
rena labentibus. Unde et Scipioni de animis beatorom ostenso 

4Iacieo dictum est: Htnc profecti hue revertuntur. Ergo desoen- 
surae com adhuc in Cancro sunt, quoniam illic positae necdum 
[aojlacteum reliauerunt, adhuc in numero sunt deorum. Cum yero 
ad Leonem labendo pervenerint, illic conditionis futurae auspi- 
cantur exordium. Et quia in Leone sunt rudimenta nascendi 
et quaedam humanae naturae tirociniay Aquarius autem adyersos 
Leoni est et illo oriente mox occidit: ideo, cum soi Aquarium 
tenet, Manibus parentatur, utpote in signo quod humanae vitae 

Scontrarium yel adversum feratur. Illinc ergo, id est a oonfinio 
quo se zodiacns lacteusque contingunt, anima descendens a tereti, 
quae sola forma divina est, in conum defluendo producitur, sicut 
a puncto nascitur linea et in longum ex individuo procedit: ibi- 
que a puncto suo, quod est monas, venit in dyadem, quae est 

6prima protractio. Et haec est essentia quam individuam ean- 
demque dividuam Plato in Timaeo, cum de mundanae animae 
fabrica loqueretur, expressit Animae enim, sicut mundi ita et 
hominis unius, modo divisionis repperientur ignaraey si divinae 
naturae simplicitas cogitetur, modo capaces, cum illa per mundi, 

7haec per homiqis membra diffunditur. Anima ergo cum trahitur 
ad corpus, in hac prima sui productione silvestrem tumultum, id 
est vlijVj influentem sibi incipit experiri. Et hoc est q|uod Plato 
notavit in Phaedone, animam in corpus trahi nova ebnetate tre- 
pidantem, volens novum potum materialis alluvionis intellegi, quo 

Sdelibuta et gravata deducitur. Archani huius indicium est et 

Ma«. BFSPR12GBBR.] 
offerti T-g^. aii tffmri lacii» aiimoiuam O. — firca lac primu» Rl. — • 
lact€ O. — ostento ladeo cireulo Bbb. — Hinc] Somn. III, 1. 
4. fo$iiao iUie B. — • deorum eunt R2. — aquariue C>np* temesic) F. — « 
feoni eti adoertue Rl. — partnXaiur («np. «acrf/Scatnr} B. leo paren(a(irr 
F. -- confrorjttm eei Bbb. — advertarium H\, 6« Illie Hl, — 

es dividuo H2, — eoniraeiio F. detraciio v (g In mg.). 6. haee 

eai tenieniia Rl. — jn jHnaeo] p. 35. — reperiuntur ag. — eirai per illa 
O. 7. cum ad eorpue irahitur R2. — id (om. esf} F. •— hjflea 

Mee. ei Edd. — flueniem H2. — tn Phaedone] p. 79. — phedrone BSP 
R12GBBa.vl „Angl.^' phedore (enjf. drone^ F. PAoecfone ca. — deli- 

rlot: ^^/[ioff 8s, inqnit, ^zIqoov Cal. Febr.: Sol in Aequarium 

uffva TIv^ay6ffcnf al ^vxorl, ctq ow- iraneit^ Leo mane ineipii ocddere^ 

d^^i^G^al tpaoiv itq xbv yctXaliav xhv cnm Sat. I, 13, 8, obi vid. not. 

ovxto nQo^oQBv6fUvov dnh xmv a teretit quae eola forma divina 

ydXaxxi XQt<pofiivmv , Sxav flg yi- eH] Cf. c. 14, §§ 8 ei 9. 

vBOiv nicmoiv, Vide Spicileginm e puncio naecitur Unea] Gf. c 5, 

Meorsii ad illad Theocriti, ual §§ 7 ei 11. 

ifinlrjoaoa vdUtUTog, Tdyll. XXV. 7. aefftertam ierram phyeici «o- 

[immo XXIV, 3.]** Poht. caoeninl] quia lona, ot ait Macro- 

4. cum aol Aquarium fene<, Ma- bino 1, 19, 10., aetherio ima para 

ni6ttt parenfafurj Conf. Schol. Por- ett, ut totiut mandi ima pars terra 

phyr. in Horat. Sat. I, 1, 36. Sol eat 

franeit in Aquarium XV IL Cal. $ilve$trem iumuUum] Cf. Plat. 

Fe6r.; in eo eH diebue inginia ue- Phaed. p. 79. xot oiHiftate uctxit 

que ad XVIL Cal. MarL; et ra^ra l;i;oyra. Ceterom Tid. Zeoo. 

Caleodariom PetaTii o. d. XVII. ad c. S2, § 6. 



COMSt IN SOMN. SCaP. UB. I. CAP. XIL 73 

Crater Liberi patris ille siderens in regione qiiae inter Gancrum 
est et Leonem locatns, ebrietatem illic primum descensuris ani- 
mis evenire silva influente significans: unde et comes ebrietatis(6i] 
obiivio illic animis incipit iam latenter obrepere. Nam si animae 9 
memoriam rerum divinarum, quarum in caeio erant consciae, ad 
corpora usque deferrent, nulla inter homines foret de divinitate 
dissensio: sed oblivionem quidem omnes descendendo hauriunt, 
aliae vero magis, minus aliae. Et ideo in terris verum cum non 
omnibus Ii(iueat, tamen opinantur omnes, quia opinionis ortus 
'est memoriae defectus. Hi tamen hoc magis invemunt, qui mi-10 
nus oblivionis hauserunt, quia facile reminiscuntur quod illic ante 
eognoverint Hinc est quod (]uae apud Latinos lectio, apud 
Graecos vocatur repetita cognitio: quia cum vera discimus, ea 
recognoscimus quae naturaliter noveramus prius quam materialis 
influxio in corpus venientes animas ebriaret Haec est autemll 
hyle, quae omne corpus mundi, quod ubicumque cernimus, ideis 
inpressa formavit Sed altissima et purissima pars eius, qua vel 
sustentantur divina vel constant, nectar vocatur et creditur esse 
potus deorum: inferior vero atque turbidior potus animanim. 
£t hoc est ^uod veteres Lethaeum fluvium vocaverunt Ipsum 12 
autem Liberum patrem Orphaici vovv vktocov suspicantur intel- 
legi, qui ab iilo individuo natus in singulos ipse aividitur. Ideo 
in illorum sacris traditur Titanio furore in membra discerptus 
et frustis sepultis rursus unus et integer emersisse, quia vovgy 
ouem diximus mentem vocari, ex individuo praebendo se divi- 
aefidum et rursus ex diviso ad indiviiiuum revertendo et mundt 

CEcW. vicahgtpdftb. 
hala Bbr. 8. inier eanerum ^l leonem ett F. — ineipii animi» 

yr-g. — iam laienier Mst. et BAR.LT]i. latenter Com. tirm) Edd. -« o6ri- 
pere Rl. ahripere B. 9. eonBcientiae nulla (om. ad eorp. nsq, 

deferreni') B. — de diviniiate ora. Rl. — aliae minue Rt. — enm nomi^ 
nihue Uqueat R2. — effectut (in mg. defeeiut) F. 10. quid ii^ 

lie v-gG. — eognoverini BFS (R2 a p. m.) v-gG. eognoveruni^Rl (Ra 
a «ec. m.) Bbr. eognoverani «-bP. — auia dum Bbr. — anie quam 
T-g. — inflexio B2. — inehriarei FBbr.IIbii.L (Bbr. inkehr.). 
11. firmavii G. — eueienianier G. — poiue eue R2. — atque iurhidior 
BFSR126 „Aiigl." ei iurhidior Edd. „Angl." — animarum diciiur Rl. 
12. YHIKSINV. YIAYKONHi. eUvov wg. ^ euepieahantur 
L. — Tiianeo vc-gG. — dieeerptue in memhra F. — rureue vivue Tr. — 
911» NOYQ Rl. — diximuB] Cf. c. 2, § U. — «e dividuum Bbr. CBar. a 

8. Craier ... ille eidereus] Cf. ni&tit numeri admoia ex puereulo 

ArRt. V. 448,; Cic ib Aratoi* t, 463 sciiciiaria^ et ex eius niieri$ respon^ 

et 538. Or. ot II, 8, 7. RRgtiit ti- ticm*6u» eomproharey quae dieeamus^ 

dereut. uon diseere, sed in eorvm memoriam^ 

10. rmeiUa eogniUo] ^Tntelligit cuae anliqfiittiit noveramua, tedire?*'*' 

nomen avdyvaowy quam Plato in GRoir. Cf. Plat. Men. p. 81 «eqq. 
Phaed. Sect. 18 tqq. [p. 72. Stepb.l, 12. Lethaeum fiuvium] Cf. c. 10, 

nbi de eadem re ditputatnr, dva- i 10. LQbeck. Aglaoph. I, p. 736. 

fivriCiv Tocat.^' ZBVif. Iiniiitcemodi interiiretet ait a to- 

eum vera diaeimue, ea reeognoeei-- ternm anctornm mente longittime 

mue] „Contulendnt ett Cicero lib. aberrare. 

L Tnec. quaett. cau. 24. Arnobint LAerum patrem] De diaepatmo 

ndT. gentet lib. IL [c. 24.] Qtiiii eine et de palingenetia cf. Lobeclc. 

•» Afenone» o Pfoio, quatdam ratio^ AgUoph. 1, p. 711« 



74 MAGROBn 

13 inplet ofliota et natarae suae archana non deserit Hoc ergo pri- 

[62]nio pondere de zodiaco et I^cteo ad subieetas usque sphaeras 
anima delapsa, dum et per illas Jabitur, in singulis non solu&i, 
ut iam diximus, luminosi corporis amicitur accessu, sed et sin- 

14gulos motus, quos in exercitio est habitura, producit: in Saturni, 
ratiocinationem et intellegentiam, quod koyi&cvxdv et &sioQrjtLKov 
Yocant: in loyis, vim agendi, quod jCQaxtiMOv dicitur: in Martis, 
animositatis ardorem, qvLod &v(ii.x6v nuncupatur: in soiis^ sen- 
tiendi opinandique naturam, quod alcdtpnTcov et q>avTa6v&nov 
appellant: desiderii yero motum, quod lni%vitfitiMov vocatur, in 
Veneris: pronuntiandi et interpretandi quae sentiat, quod Ipftf/- 
vBvttxov dicitur, in orbe Mercurii: (pvtvaov vero, id est naturam 
plantandi et augendi corpora, in ingressu globi lunaris exercet 

15 Et est haec sicut a diyiiiis ultima, ita in nostris terrenisque oin* 
nibus prima: corpus enim hoo sicut faex rerum divinarum est, 

16ita animalis est prima substantia. £t haec est differentia inter 
terrena corpora et supera, caeli dico et siderum aliorumque ele- 
mentorum, quod illa quidem sursum arcessita sunt ad animae 
sedem, et inmortalitatem ex ipsa natura regionis et sublimitatis 
imitatione meruerunt: ad haec vero terrena corpora anima ipsa 
deducitur, et ideo mori creditur, cum in caducam regionem et in 

ITsedem mortalitatis includitur. Nec te moveat, quod de anima, 
quam esse inmortalem dicimus, mortem totiens nominamus. Et- 

Hm. (B niqne ad t. (pvrtnbv § 14.) FSPRISGBbb.I 
•ee. m.) — eonplei Rl. — non deterit arehana F. 13. illabiinr 

Rl. » iam diximue] cap. 11, § 12. — limosi corporis Bar. CR2 sap. vel 
luminoei)» luminosiMecoriB H2. — exercitio (om. tn) H. 14. in 

Satumi spera /11. — Omqrittiiov (om. ef) v-g. — quod aestheticon vo^ 
cani (om. et tpccvTaCTinov) F. quod hettcon et pantasiicon voeani Rl. — 
t» spkaera veneris Bevl. — (pvrixbv (om. vero') P. — vero id est et qnae 
teqauntur usque ad cap. 19, § 24. yerba: stellarum alias interventus om. 
B» — augendi Mss.T-gbBAR.BBfi.L; ,,reponendum ex Mss.'* Gron. agendi 
i-B. — in ingressu FSR12Gi72BAR.BBff. ingressu (om. tn) Edd.P. 
15. Ei haec est sicut Rl. et sicui haec est R2. ei esi sicui (om. haec") 
Tia. — a divinis omnibus F. — ierrenisque orhibus T-g. — ttcut hoe 
faes divinarum est rerum R9. 16. ac supera Bbb. — illa quidem 

quae H2. — accessita (F a sec. m.) STichgG. Vid. not. ad c. 13, § 7. 
areessita (F a p. m.) Rlas-bPBBB. arcersita isunt sursum) R2. tit 
arce tita Hl. — efneruertint T-g. — corpora ipsa (om. anima') R1. — 
trudiiur vel includitur ^. . 17. /Vec te moveat FSRiav-gbGL 

Bab.Bb!V. „lnteriiciendum te auctoritate librorum vctt.; nam alloquitur 
filiam. Sic cap. 6. [§ 10.] Nec te remordeat^ cap. 13. [§ 19.] ncc ie mo- 
veatn lib. II, cap. 15. [§ 13.] nec te confundat.^* Gron. nec moveai (om. 
<e) Ps-z. — immortalem credimus /11. — iotiehs ominamus coni. Pont. -* 

14. m Sahirni, ratioeinaiionem \\cei heec posterioro loco memo- 

etc.] Cf. c. 14, § T.5 c. 19, § 23. et „ta sint. Vid. not ad c. 6, § 18. 

qa%e Lobeck. Aglaoph. II, p. 923. , _ 

attulit e Procnlo in Tim. I, 848., ^^- 9«o« «« "«""« ••• mortem 

et qoae ex aliis idem ibid. p. 932. totiens nomtnamus] „Tangit Plalo- 

16. ei siderum aliorumque elemen* nem Arnobius [II, 14.]: quod cum 

iorum] Qua ratione sic loqni pota- oniina* dicnt tmmortales, perpetua» 

erlt Macrobins, elacet e cap. 11, «* corporali sohditate privatas^ pu- 

g 8. f»<r< cas dicat tamen et doloribus ^f- 

iUa quidem] Intelligantar sapera, M 9ensuum.'' etc. Pont. 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. m XIH. 75 

enim sua moiie anima non exlin^itar, sed ad tempos obruitur: 
nec teniporaii demersione beneficium pcrpetuitatis eximitur, cum[63] 
rorsus e corpore, ubi meraerit contagione vitiorum penitus eli« 
mata purgari, ad perennis Titae lucem restituta in intcgrum re- 
yertatur. Plene, ut arbitror, de vita et morte animae definitiolS 
li<}uety quam de adytis philosophiae doctrina et sapientia Ciceronis 
elicuit 

XIII. Sed Scipio per ^uietem et caelo, quod in praemium 1 
cedit beatis, et promissione inmortalitatis animatus tam gloriosam 
spem tamque inclytam magis magisque firmavit viso patre, de 
quo utrum viveret, cum adhuc videretur dubitare, quaesiverat 
Mortem igitur malle coepit, ut viveret: nec flesse contentus viso 2 
parente quem crediderat eitinctum, ubi loqui posse coepit, hoc 
primum probare voluit, nihil se magis desiderare quam ut cum 
eo iam moraretur. Nec tamen apud se quae desiderabat facienda - 
constituit ante quam consuleret: quomm unum prudentiae, alte- 
rum pietatis adsertio est Nunc ipsa vel consulentis vel praeci* 
pientis verba tractemus. QtuiesOy inquam, pater sanctissime atqus 3 
opttime, qwmiam haec est vita, ut Africanum audio dicere, quid[6i] 
moror in terris? quin hue ad vos venire properof Non egt ita, 
inquit iUe. Nisi enim eum deus is, cuius hoc templum est omne 
quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi adi- 
tus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui 4 
tuerentur iUum globum, quem tVi templo hoc medium vides, quae 
terra dicitur: hisaue animus datus est ex illis sempitemis igntbus, 
quae sidera et steUas vocatis, quae globosae et rotundae, divinis 
animatae mentibus, circos suos orbesque conficiunt celeritats mi* 
rabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus mimus 
est in custodia corporis, nec iniussu eius, a quo ille est vobis da- 
tus, ex hominum vita migrandum est, ne munus adsignatum a deo 

[Edd. Ticfthgspdzb. 
»ua morte (in ni|^. add. omfno) R2. — dimer$ione F. — benefieium (snp. 
o) R2. — meruii h, — ct de morte Tag. — diffinitio FG.. — de adutie 
,,M8.*^ de aditie (sup. abdiiie) F. de abditie Bbb. (g in mg.) — ei $a~ 
pieniia om. ▼. 

Xlil. Capui XiiL Heminem duplici ratione mori: f^rimum, »i anima 
eorpue relinquai; deinde^ n ffiiiota in eorpore adhue manensj corporeae ille- 
eebra» eontemnai^ voluptateaque ei affeciione» omne» exuai: ex hi» moriibu» 
po»ieriorem hane omnibu» appeiendam; priorem arecatendam non etse, »ed 
exepeeiandam^ donee Deu» ip»e animam a corpore di»»olvai. ch-b. 
1. et in eoelo vSichg. — vi»o parenie L. — ^uoefferol Y-g. 
9. »ed ubi Bbr. — po»»e eoepii loqui F. — ui eo iam (qni. c«m) Rl. tit 
enm eo (oni. tom) Ptp „M8.'' (lam ex ^Mes.** revocBvit .Gron. ad I, e, 
60.) — /Vee iamen FSRl2?-gbPBBR.BBi«.BAB.L; .,libri antiqui: quod t»- 
rnro ett, syntaxl eadeni, qua Ovid, Met. IV, 817. Nee iamen ante adiii 
eie.^* Gron. nee fom Gs-b. — aReeoiiam FSBbb.HIBab.Bbki.L; „Sic tI- 
detnr legendnm cnm nna membr." Gron. ^uom onte Edd.PRl2G. 
8. Quaeeo] Soinn. 111, § 3-5. — poter tnoiiam Rl. — audio Africannm 
vichg. — morer H2. — inquii ille Mse.T-gbBAR.BBB.TR. tn^uit (om. iMe) 
»-%. — enm om. R2Tr. — deua i» Tr.Bar. Somn. I. c. Mse. pnene om- 
nes. deu» (om. tt) Rl. deu» hic Edd.FSPR2G. — hoo e»i templum F. ^ 
amneque quod Tichg. — hi» ie eusiodiis corpori» Bbb. 4. tn hoe 

iemplo Somn. 1. c. Mss. et Edd. omnes. — eireot «iiot orieeqwe PGBbr. 
s-zrSR12. circulot »uo» orbe»que Tab Somn. 1. c. Met. et Edd. eirenlet 
orbesquc auo$ ichg. — cft onjmtfe FRl. — datu» vobi» e»i Rl. — deo (on. 



76 MAGROBn 

5 defugisie pkkammu Haec secCa et praeeeptio Platonis est, qui in 
Phaedone definit homini non esse sua sponte morieodum. Sed 
in eodem tamen dialogo idem dicit morlem phiioaophantibus ad- 

Gitendam et ipsam philosophiam meditationem esse moriendi* 
aec sibi ergo contraria videntur: sed non ita est Nam Plato 
duas mortes nominis novit. Nec boc nunc repeto, quod superius 
dictum est, duas esse mortes, unam animae, animalis alteram: 
sed ipsius quoque animalis, hoc est hominisy duas adserit mor- 

Otes, quarum unam natura, virtutes alteram prae^tant llomo 
enim moritur, cum anima corpus relinquit solutum lege naturae: 
mori etiam dicitur, cun^ anima adhuc in corpore constituta cor- 
poreas illecebras philosopia dooente contemnit et cupiditatum 
[65]dulces insidias reliquasque omnes exuitur passiones. £t hoc est 
quod superius ex secundo yirtutum ordine, quae solis philoso- 

Tphantibus aptae sunt, evenire signavimus. Hanc ergo mortem di* 
cit Plato sapientibus esse appetendam: illam vero, quam omnibus 
natura constituit, cogi vel inferri vel accersiri vetat, docens ex- 
pectandam esse naturam, «t has causas huius aperiens sanctionis 
quas ex usu rerum quae in cotidiana conversatione sunt mutuatur. 

8 Ait enim eos aui potestatis imperio truduntur in carcerem non 
oportere inde diffugere prius quam potestas ipsa quae clausit ab- 

Mm. FSPR12GBXB.] 
a) Rl. — dtfuf^ 6-bSP; Sonia. I. e. Mm. etEdd. diffmgine FR126r 
Bae.LTa.; cf. infra § 8. effugigae i. fufitae Bbr. 6. m PAoe- 

dame] p. 62 et 67. — Phedrone M8S.v. Vincent. BclioTac. Specnl. natnr. 
31, 110. — iCj/jlnJt F. -^eed ineundum. Item m dialogo idem dieit Vine. 
Bell. L e. ^ dimhro tamem Rl.— $iki (om. ergo) Bam. siki trgo del. H. 
— emmtraria €»»e Vine. BeU. 1. e. — dua» e»»e Q, — komUni» morte» F. 
wertet kominum Bbr. — koe del. Hl, — non repeoto H2, •— tuperivt] c. 
11, § l sqq. — duaa e»»e a»»erit Rl. 6. Homo Com. entm) F. — 

tnorj entm didtur Rl. — pkilotopkia dueemte L a eeo. m. — ineidia» dui- 
ee» F. — ejittt Baa. exurtt Vinc. Beil. I. e. — euperiu»] c. 8, § 8. 
7. toptenti6ttfl appetemdam dicit Plato Baa. -^ regi vel inferri a;,^Mod. 
N. L. p. 182. reelituit cog-t. — areeseiri b. — mutantur vl. mutuan- 
tur Ta. 8. ^it C>up* add. ent») R2; (del. eatm} Hl. — diffugere 

\1II, 6. omnefl ejrtitt«r patflioaefl] accereebamtur, Sed hmec ecrlben- 

Simillter Macrobtae e. 9, § 3. onima tium errata eeee mihi eiploratam 

«trtatefl tniittt tvr, c. 11, § 12, 2u« e«t: nam meliue Iiabee cap. prae- 

teum eorpttfl mdttttvr, et c. 14, ced. [f 16.] arcefl«tta flunt, infra aa- 

§ 7. patrem tndttttur, et saepino tem hoc cap. [§ 17.] orceflfltt. £t 

banc constrnctionem admittit in alibi quod fortiesime me hue at- 

participio, nt II, 10, 15. aflpertta- trnhit, est qnod Tideom etiam Vir- 

lcm ejptttt, et ir, 12, 5. ejrutttfl ko- ailio iinpingi id verbum, lib. IV. 

mt«em. Et poetae: Ovid. Metam. aat. cap. 6 [§ 1.], quasi ecripeisset 

VII, 318. Comuaque exuttMr, neo accercere, cum ab omni memoria 

Ron cum comtfrttfl anno»^ idem VI, ibi loctum sit arcetflere, agnoscente 

568. indttttttr^e atra» veete»; etiam Servio.*' Gaoa. In Virgilii 

Virg. Aen. II, 391 seq. Androgei editionibos toI noTiseimis sane lo- 

f\aleam dipeique imtigne deeorum gitur arce»sere, eed Macrobii codi- 

ndttttttr, et Vll, 639 eeq. ctipe«m- ces et illo loco et aliis fere omni- 

fue auroqut trtttcem Loricam tn- bue commendant scripturam aree»- 

duitur. flere, qaam abiqne exhiboi. De in- 

7. occerfliri vHat] „Legitnr hoo finitiTO aceeretrt tid. Doederl. Syn. 

Terbam ettam I Sat.16 [§ 38.] ae- III, p. 282. 

Mrttta» U Sat. U [III, 14, 7.] a jtt*... trttdtmlur tn carcerem] 



GOMM. IN SOMN. SOP. LIB. I. GAP. Xm. 77 

ire penniserit Non enim vitari poenam furtiva discessione sed 
crescere. Hoc quo^e addit, nos esse in dominio deorum quo- 
rum tuiela et providentia gubemamur: nihil autem esse invito 
domino de his quae possidet ex eo ioco in quo suum constitue- 
rat auferendum: et sicut qui vitam mancipio extorquet alieno 
crimine non carebit, ita eum qui finem sibi domino necdum iu- 
bente quaesiverit non absolutionem consequi sed reatum. Hacc 9 
PlatQuicae sectae semina altius Plotinus exequitur. Oportet, in- 
quit, animam post hominem liberam corporeis passionibus inve- 
niri. Quam qui de corpore vioienter extrudit Jiberam esse non 
patitur. Qui enim sibi sua sponte necem comparat aut pertae- 
sus necessitatis aut metu cuiusquam ad hoc descendit aut odio, 
quae omnia inter passiones habentur: ergo, etsi ante fuit his 
sordibus pura, hoc ipso tamcn, quo exit extorta, sordescit. De- 
inde mortem debere ait animae a corpore solutionem esse, non 
vinculum: exitu autem coacto animam circa corpus magis magi8-[66] 
que vinciri. Et revera ideo sic extortae animae diu circa corpus 10 
eiusve sepulturam vel locum in quo iniecta manus est pervagan- 
tar: cum contra iilae animae, quae se in hac vita a vinculis cor- 
poris phiiosophiae morte dissolvunt, adhuc extante corpore caelo 
et sideribus mserantur. £t ideo illam solam de voluntariis mor- 
tibus significat esse laudabilem, quae comparatur, ut diximus, 
philosophiae ratione, non ferro, prudentia, non veneno. Additll 
etiam illam solam esse naturalem mortem, ubi corpus animam, 
non anima corpus, relinquit Constat enim numerorum certam 
constitutamque rationem animas sociare oorporibus. Hi numeri 
dum supersunt, perseverat corpus animari: cum vero deficiunt, 
mox archana illa vis solvitur, qua societas ipsa cpnstabat: et hoc 
est quod fatum et fatalia vitae tempora vocamus. Anima ergo 12 
ipsa non deficit, quippe quae inmortalis atque perpetua est, sed 

L^Edd. Tfcahgtpdzb. 
tfi<Ie F. — abBceB»ione R2. -* tn dno (tnp. dominio^ T, •— dominorum 
qvorum Hl. dei euiuB Bbr. — addidit Bsm. -^ ntfi hoe eue (sap. ni~ 
iil autem') R2. — domino non iubente Rl. 9. Plotinus] EoDead. I, , 

lib. IX. — debere animae ait Rl. 10. eiuBve aepulehrum Rl. — quae 

in (om. ee) cahg. — < eorporis FSRl2Gi „Angl.'^ eorporei» Tc-bPBBa. -— 
dieBolvuntur T-g. — dieit oBBe laud» F. -^ ut disimu»] Cf« § 6. — philo- 
Bophiae ratione ut diximus v-g. 11. Bolam Cooi' t^^am) v-g* — ' 

naturdlem e»»e R2. » animam anima non Rl. animam et anima S. ani^ 
ma non animus G. — iUa arehana vi» F. orcAnfia vi» illa G. 

,JiOcaa, qnem auctor apectat, ex- 10. animae diu eirea eorpu» ... 
iat Phaed. Sect. 6 [p. 62.]." Zbvr. pervagantur] Conf. Serv. ad Virg. 



9. peft Aomtneml Idem eet quod Acn. IV, g86. Dieunt phy»ict btotha- 

alibi poft eorpu» toI pott aainial. natorum anma» non recipi in ongi- 

Vid. not. ad c. T, § T. ««» »"«""» »"• vagante» legitimum 

kccn>»o, ^o «« esiarta] Vld.to, l^Tn/t.r^J^^S?!' '"" ''*"■ 

eeee idem ac hac ip»a acttone, qua; •""•' "" *'"""• ** 

nisi forte mavie respiciene ad ante- 11. mifneronim eertam con»titu- 

cedene ante^ interpretari hoc ip»o tamque rationem] Cf. c. 6, § 62 sqq. 

temporie momentOf quo etc. et § 82. 



78 MACfiOBU 

inpletif oumeris corpus faiiscit: nec aniflia lassatur animando, sed 
offieiuiD suum deserit corpus, cura iam non possit animari. Hinc 
illud cst doctissimi vatis: 

— Erplebo numerum, reddarqtte tendtris. 
13Haec est igitur naturalis vere mors, cum finem corporis solus 
Dumeronim suonim defectus adportat, non cum extorquetur Yita 
corpori adhuc idoneo ad continuationem fcrendi. Nec levis est 
HdiCTerentia Titam vel natura vel sponte solvendi. Anima pnim, 
cum a corpon deseritur, potest in se nibil retinere corporeum, 
si se pore, ciun in hac vita esset, instituit:. cum vero ipsa de 
[67]ooq>ore violeoter extruditur, quia exit rupto vinculo, non soluto, 
fii ei ipsa necessitas occasio passionis, et malis, vinculum dum 
ISrampit, inficitur. Hanc quoque superioribus adicit rationem non 
spoDte pereoDdL Cum coostet, inquit, remunerationem animis 
iUic esse IribueDdam pro modo perrectionis ad quam in hac vita 
iMiaqQaeqoe penreoii: dod est praecipitandus vitae finis, cum ad- 
l%hmc pro&caeDdi esse possii accessio. Nec frustra hoc dictum est: 
naiB io archanis de aoimae reditu disputationibus fertur in hac 
vila deiioqueotes similes esse super aequale solum cadentibus, 
t|oibos deouo sioe difBcultate praesto sit surgere; animas vero 
fx kac vita auo deliclonun sordibus recedentes aequandas his 
qm m abraptoB ex aho praedpitique delapsi sint, unde num- 
fWi &coilas fit resoi^:endL Ideo e^o utendum concessis vitae 
17s|i>a4its, ol siC perfectae purgatioms maior facultas. Ergo, inquies, 
qoi iam peffede purgatus est mannm sibi debet inferre, cuoi 
OOQ sil d caosa reffiaoeodi, quia profectum ulterius non reauirit 
qui ad supen pefrenit Sed hoc ipso, quo sibi celerem finem 
spe froeoJae beaiUtatis affer^it, inrctitur iaquio passionis, qiwa 
spes sicui timor fa^i^y e>t: sd et celera, qtiac supenor nfjo 
ISdisseniit, iMirrit Li boc esl qaoii Paulus iilium spo -^' 
riiw ad se veoire properanleQi probibel ac rcpeJld, ir 
tum at)ts<>lutionis asceu^iiini^que desjderium magis eon 

JIm. FSPUlXBmm.} 

i% et ^ t pttm m FR^ c c perpftma S, *- 

JCfp/.*»; I inf. Aeu. Vf, ^45. 13. 

imrmiis m^rs C^eL wm} III — exr0r|r|iet 
m. H. Jmimm r.u*'::% R^ 

(Mip »fr> rrthttrt emrpmtn. t: Ri, 
nnr« rriimrtx Rl. — vimitr^Ur dt 

c»r (««i^ i7//c) Rl. 16 

rttmr^rre ift, — oi r^p*.i.m Bka. 
rwW.5P. Jifmjni tmmi Sax. — 
€••- cnr») G. — f — c cm f fc*e»i 
^^ — pmrgwtmt esi (•». p<rftH^ 
/rvc«r ^r^immis $ii F. — ^im 
VijT^^f^^ -^ hemiitmJimis Bmm. — 
•»«• f ?• — fxim siemi iimmr 

l4? f>rfarr im hme ritm rfc//». . 
tfs «-I 7o* ^«^^ cVi«r II, ^ l^ 
tsti^timim^ m mmSis iimemt ^ 




COMM. m SOMN, SCIR LfB. l CAP, XIII XIV. 19 

passionc vinciat ac retardct Ncc tlicil, qiiad, nisi inors noluralis 
advericritj crnori nou potcris; sed, buc venirc non potens. Nml9 
enitn cum deuSj inquit, utfs te corporis cmlodm hlieraverit ^ Awf(6fl] 
tibi fiditm patere vftn pote^vf: 4|Liia scit inni reccptus in caeluni 
nisi perfcctac jmntati caclcslis Liiliitacnli adituni ncm patere, 
Pfiri autem c-oastantia tnors nec venjens per naturam tirnenda 
est, nec contra ordineni cogenifa naturae, Ex hk quac Plato-20 
ncm qnaequo Plotiiium dc voluntaria niortc pronuntiiissc retuli- 
mns niliil in Ycrliis Ciccronis quibiis hanc prohibct remancbit 
obscurum. 

XIV. Sed iifa verba quae praeter boc sunt inscrta rcpe- 1 
tamus: Homines cnim $nnt hac ktje gmerati^ qui tuerentur iiitm 
ghltmn, quem in temph hoc 7nedium videjif quae terra dicitnr: his- 
qm animm datm etit ex iths gempi(crnis iffnibtiSj qune sidern et 
steltas voertiis, auae ght/ome et rotnndae^ divinis animatue menti(/\is, 
circos snos oroesque conficiunt ceieritote tnirabiii. ho terra, cur 2 
glohus dicatur in medio mundo positus, plenius dissercmus, eum 
de noveni spbacri!* laqucmur. Bene autem universus mundus 
(lei templum vocatur proptcr illos qui acstimant nibil esse afiud 
iJeuni nisi caclum ipsuni et caclcstia ista qnac ccrnimus, Ideo,[GO] 
iit sumnii onmipotcntiam dci ostenderet posse \ix intellegij num- 
quam viifcrii quicquid humano suliicitnr aspcctui templum eius 
vocavit qui sola mente concipitur; ut qui hiiec vcneratur ut 
teinpla cultum tamen maximum dclieat condllori, sciatr|ue quis- 
([uis in usuin tcrnpli (luius inducitur rilu sibi viycnduin saccr- 



rit Hl* ^ mtUum tmbii 

tfnntitpUd »€u*u ttcn,, 
ticrihfi5 rammitnt» cn 
iatcf »tvtiam tt Obr 
cut; iitUtw erranti 

rrtitr iiium ^l 
II? n. *-* t 

a. — */«« ^ 



rvencrtl Btt». — ted . , ^ ptfterh om* UL 
RKrt, inqmi cum deuE r-g-, ^ mistodik corpo^ 

ndui t' 1» Bti v&ccinr iemphm: 

rrmitr' 'o mcns ttttmiin cum «- 

1 ^ ndtura sctiictiiiae^ qitid 

i^ quid orbiSy quid dr- 

(K-' ]> f/&mifief} 

itt * m iuerentttr globitm Rl, 

iubv nriae ichg, rt^ttmftae ci 

t* — 2* in medio 

Bkil / St g^. — nich 

— r n — ittt 

. iifrwi ai q u €} U VlBu 

U^liUJ noQ ifii?lit]ii. 

* Q^ > tiuA Der. 

p,)- r ui iempta j 



r^' 



t, 23.; ll 

. um 
* II. 

;n'{i 



mu«. 



78 MAGBOBH 

inplctis numeris corpus fiatisGit: nec anima lassatur animando, sed 
ofncium suum deserit corpus^ cum iam non possit animari. Uinc 
illud est doctissimi vatis: 

— Explebo numerum, reddarque tenebris. 

ISHaec est igitur naturalis vcre mors, cum fmcm corporis solus 
numerorum suorum defectus adportat, non cum extorquetur vita 
corpori adhuc idoneo ad continuationem ferendi. Nec ievis est 

14diiferentia vitam vel natura vel sponte solvendi. Anima pnim, 
cum a corpore deseritur, potest in se nibil retinere corporeum, 
si se pure, cum in hac vita esset, instituit:. cum vero ipsa de 

[67]corpore violenter extruditur, quia exit rupto vinculo, non soluto, 
fit ei ipsa necessitas occasio passionis, et malis, vinculum dum 

15rumpit, inficitur. Hanc quoque superioribus adicit rationem non 
sponte pereundi. Gum constet, inquit, remunerationem animis 
illic esse tribuendam pro modo perrectionis ad quam in hac vita 
unaquaeque pervenit: non est praecipitandus vitae finis, cum ad- 

16huc proficiendi esse possit accessio. Nec frustra hoc dictum est: 
nam in archanis de animae reditu disputationibus fertur in hac 
vita delinquentes similes esse super aequale solum cadentibus, 
quibus denuo sine difficultate praesto sit surgere; animas vero 
ex hac vita cum delictorum sordibus recedentes aequandas his 
qui in abruptum ex alto praecipitique delapsi sint, unde num- 
quam facultas fit resurgendi. Ideo ergo utendum concessis vitae 

ITspatiis, ut sit perfectae purgationis maior facultas. Ergo, inquies, 
qui iam perfecte purgatus est manum sibi debet inferre, cum 
Don sit ei causa remanendi, ouia profectum ulterius non requirit 
qui ad supera pervenit. Sed noc ipso, quo sibi celerem finem 
spe fruenaae beatitatis accersit, inretitur laqueo passionis, quia 
spes sicut timor passio est: sed et cetera, quae superior ratio 

ISdisseruit, incurrit. £t hoc est quod Paulus nlium spe vitae ve* 
rioris ad se venire properantem prohibct ac repellit, ne festina- 
tum absolutionis ascensionisque dcsiderium magis eum hac ipsa 

Mfs. FSPR12GBBB.] 

12. et perpetua FR2. ac perpetua S. — cum iam anima non Ber. — 
Esplcbo] Virp. Acn. VI, 54ft. 13. vera naturali» mors Bbb. na- 

turalii mor§ (Hel. vere^ H\. — exiorquet Rl. — ferendam Rl. — solvi 
Rl. 14. Anima auiem R2. — eorpore (om. o) \la. — nisi 

(gup. nil) reiinere eorporeum R2. reiinere nihil corporeum F. nihil corpo- 
reum relincre Rl. — violenter de corpore viag. — maliB vinculis GR2Ber. 
H2 „Angl.«' 15. adiecit RSBar.Ij. — constat Bbr. ~ animtB 

e»ie (om. illic') Rl. 16. praeato sit surgere sine difficuliaie F. — 

resurgwe H2, — in rvptum Bbr. — delapsi smt FRI2G. dclapni sunt 
Edd.SP. dilapsi sunt Bbr. — facultas numquam Edd.PBBR. — ideo est 
(om. ergo) G. — concessis utendum Eddf.P. 17. Ergo tu inquis 

//2. — purgatus est (om. perfeeie") Rl. perfectae purgatus est ▼. per^ 
feciae purgationis sit F. — quia perfectum Fv (g in m^."). — superna 
BsR.v-g^. — beatitudinis Ber. — accersit SBbr. areeasit Rl2Cdd.FPG. 
Vid. § T. — quia sicut iimor spes Bbr. — ratio inseruit t. 

16. fertur in hae vita delinquen^ timetur, ct IT, 14, 12. ct haec 
tes similei cmcJ Conf. II, 6, 15. nec diccndum est ab alio movcri, 
excogiiatas a nobis lineas ... ae«- 



COMM. IN SOMN. SCBP. UB. I. CAP. XIIL XIV. T9 

passione yinciat ac retardet Nec dicii, quod, nisi mors naturalis 
advenerit, eniori non poteris; sed, bnc yenire non poteris. iVm 19 
enim cum deus, inquit, isiis te carparii cmtodiis lAertweritf kncfSB] 
tihi adittis patere non potest: quia scit iam receptus in caelum 
nisi perfectae puritati caelestis habitaculi aditum non patere. 
Pari autem constantia mors nec yeniens per naturam timenda 
est, nec contra ordinem cogenda naturae. Ex bis quae Plato-20 
nem quaeque Plotinum de voluntaria morte pronuntiasse retuli- 
mus nihil in Terbis Ciceronis quibus hanc prohibet remanebit 
obscurum. 

XIY. Sed illa yerba quae praeter hoc sunt inserta repe* 1 
tamus: Homines enim eunt hac lege generati, gui tuerentur iUum 
glohum, quem in templo hoc medium vides, quae terra dicitur: his- 
que animiis datus est ex illis sempitemis ignihus^ quae sidera et 
stellas vocatis, quae glohosae et rotundae, divinis animatae ment^us, 
circos suos orhesque conficiunt celeritate mirabili. De terra, cur 2 
globus dicatur in medio mundo positus, plenius disseremus, cum 
de novem sphaeris loquemur. Bene autem universus mnndus 
dei templum vocatur propter illos qui aestimant nihil esse aliud 
deum nisi caelum ipsum et caelestia ista quae cernimus. Ideo,[S9] 
ut summi omnipotentiam dei ostenderet posse vix ioteliegi, num- 
quam videri, quicqiud humano subicitur aspectui templum eius 
Yocavit qui sofa mente concipitur; ut qui haec veneratur ut 
templa cultum tamen maximum debeat conditori, sciatque quis- 
quis in usum templi huius inducitur ritu sibi vivendum sacer- 

[Edd. Ticahgspdzb. 

18. aece$tioniaque H\, — evenerit Bbb. — »ed ... poieri» om. RK 

19. deu» inquit (oiii. cuir) Bkr. inquit eum deu» Y-g. — eu»todiia corpo- 
rie Rl. — aditum habitaeuli R2. 

WW Caput XIV. Cur mundu» hie univer»u» Dei voeetur templum: 
quotuplici aenau accipiatur nomen animi: et quomodo men» homini cum «i- 
deribu» communi» e»»e dicatur: tum variae de animi natura »ententiae: quid 
inter atellam et (chg^ ac) »idu» inter»it: guid »phaera, quid orbis^ quid cir» 
eua: atellae errantc» unde nomen acceperint. ch-b. 1. Homine»'] 

Soinn. 111, 4. — hac legc generati 8unt F. » illum tuerentur globum Rl. 
tuerentur illum globum K2. — globosae atque rotundae ichg, rotundae et 
globo»ae a. — ex divinia Bbr. — circu/o« T-g. 2. in medio 

Com. mundo") 6. — loquimur Bbr. — exiatimant Sy g, — niehU aliud 
etae Rl. — quam cclum Bbr. ^ eeleatia tp«a Bbr — •ufiiinam dei omitt* 
polenltam Rl. <— numquam videri F (S numquamque} Rl2BBB.T-aLBBiv. 
Bar. nunquampoaae videri h-bPG. „Poa»e %i noo melias, at certe non 
peius abest a libris Yetualis.*^ Gron. — templi eiua Bbr. — mente con- 
apieitur Bbb. (R2 eup. conc/p.). — ^ut veneratur ui templa haee F. — tft* 

18. iVcc cfiVie, quod ... poteria] conianctiTO II, 5, IT.; II, T, T.; • 

Sic saepiiM Macrobiue utitor par- Sat. I, 11, 23.; II, 4, 25.; III, 20, 

ticola quod cuin indicatiTo, pro ac- 2.; V, 19, 1.; VII, 11, 5. 
cnsatiro cum infinitivo, nt o. seq. XIV, 2. ^ut aestimant nihil eaae 

§.3.; 1,21, IT.; 11,5,20.; 11,13, 7.; aliud deum niai caelum ipaum] Cf. 

II, 15, 24.; Sat. 1, 4, 9.; I, 24, Plin. N. II. II, init. Mundum et 

3., et praemissis pronominibna, hoo hoc^ quodcumque nomine alio cae^ 

I, 20, 18.; Sat. III, 3, H; VII, 6, lum appellare iibuit, ... numen eaae 

13.; VII, T, 6.; VII, 15, 12.; id Sat. eredi par «t, et ib. T, •. 5. Qiii«- 

1,4,19.; illud Sat. I,T, 83., ct cam quie eat Deu$, $i modo est aliua. 



80 MAGBOBII 

dotifl. Unde et quaBi quodam publico praeconio tantam humaoo 
generi divinitatem ioesse testatur, ut universoa siderei animi 

Soognatione nobilitet Notandum est, quod hoc loco animum, et 
ut proprie et ut abusive dicitur, posuit Animus enim proprie 
mens est, quam diviniorem anima nemo dubitavit: sfid nonnam* 

4quam sic et animam usurpantes vocamus. Cum ergo dicit: At»- 
que animus datus est ex iUis sempilemis ignibus, mentem praestat 
mteilegi, quae nobis proprie cum caelo sideribusque communis 
est; cum vero ait: retinendus xmimus est in ctistodia corparis, 
ipsam tuuc animam nominat, quae vincitur custodia corporali 

5cut mens divina non subditur. Nunc qualiter nobis animus, id 
est mens, cum sideribus communis sit, secundum theologos dis- 

6seramuB. Deus, qui prima causa et .est et yocatur, unus om- 
nium, quaeque sunt quaeque videntur esse, princeps et origo est 
Uic superabundanti maiestatis fecunditate de se mentem creavit 
Haec mens, quae voiig vocatur, qua patrem inspicit, plenam simi- 
litudinem servat auctoris: animam vero de se creat posteriora 

Trespiciens. Rursus anima patrem qua intuetur induitur, ac pau- 
latim regrediente respectu in fabricam corporum incorporea ipsa 

Msc FSPRISGBbr.] 
dieitur Rl. -» pvftljco praeconio quodam F. -^ divinitaiem oni. Rl. 
a. iu hoe Zooo obb. <— ul abu$ive penitur Bbb. — appo$uit Rl. ^ men» 
Com. eft) R2. — dubitabit /i2. — usurpanteB animum OMse Hl, 
4. proprie om. R2. — tunc om. Ber. tum («op. cui) Rl. — suhiicitur 
Bbb. 6. et e$t et voeatur Mss.T-gb. „Scripsit MacroliiBs et e$t 

et voe, Ita liabent M«t. Ita locutus est iopra, ita loqaitur infra [§ 17.] 
et $unt et videnlur^ o. 19 [§ H.] et $it et kabeatur,^^ Gron. e$t et vocatur 
(ora. prioro et) b-b. — ^^Quaeque $unt quaeque videntur^ nt c. 6 [§ 9.]. 
Sed Ms. optimua atroqne loco quaeeumque^ de qno iiUxe$^ praesertim 
enm et Sat. V, c nlt. [§ 10.] quique eint quique fuerint.**^ Gron. ^ ariga 
(om. e$t) Rl. — hie deue Bbb. Sie HU — quae patrem H\ (Rl sop. 
a). — de $e vero R2. vero de $e ip$a Bbr. 7. Rur$um SR18. 

— poereni qua intuetur FSR2F-gbGBBB.BBn.LTB.fl2. qua intuetur pa» 
trem Rl. patrem ^tiam mCiietur P. qua parte intuetur P4. partem 
quam intuetur o-b. menteai quam intuetur ^Oionii'* Gron, Vid. boC 
^ tndiijtur (snp. add. divinitatem) Rl. — in eorporum fabrieam Rl. — m 

6. omnium^ quaeque $unt quae^ creatam oese contendit, dicit: qum 
que videntur etse} i. e. intellegibl- patrem inapicit^ plenam eimilitudinem 
liam et eorporaiinm, cf. c. 6, § 19. tervat auetorie: ita et nunc, cnm 

7. patrem^ qua intuetur^ indui» ori|(inem antmae a mente tradit^ 
tiir] Gronoviuemenlen, quod loTe- eadem ntitur eententia, sed levi 
bU in cod. Oxon., defendit hie Tor- tantnm matatione et ▼ariatioBO, ati 
ble: „Aaimae pare, qnae mentem eaepe, mrnie aaima pearem^ h. e. 
proiima eet, mentie oonsors fit: mentem, qua intuetur^ ante: inspi- 
quae vero a mente remotior et re- ctt, induitur^ ante: plenam $imilitu^ 
bus corporeis propinquior est, licet dinem eervat auctori$^* — Paolo 
anima ipsa sit incorporea, tamen alio sensu Claudian. de III cons. 
corporea participat. Haec senten- Honor. ▼. 157. dicit: tndtre mente 
tia Macrobii qnae per ro partem patrem. De passivo vld. not. ad c. 
[quod invenit in sp] non parum 13, § 6. 

obscurior videtur fieri.'' — At Zen- ac paulatim] Ezspectes particn* 

nius satrem, qua^ quod legit in lam adversativam, sed ac beno so 

Ed. Cfol., reete defendit his verbis: habet, dnm interpreteris : „tind nvr 

„Qnemadmodam anctor panlo ante allmdhlich^*' Vid. Doederl. Sjnon. 

de mente, qnara oz Deo tammo III, § 97. 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. XIV. 81 

de^enerat: habet ergo et parissimam ex mente, de qua est nata,[70] 
rationem, quod Xoyixov vocatar, et ex sua natara accipit prae- 
bendi sensus praebendique incrementi seroinarium, quorum unum 
ala^fltixdv altenim q)vzLx6v nuncupatur. Sed ex his primum, 
id est Aoyixot/, quod innatum sibi ex mente sumpsit, sicut vere 
divinum est, ita solis divinis aptum: reliqua duo, atoOi^rtxov et 
qjvtLXoVy ut a divinis recedunt, ita convenientia sunt caducis. 
Anima ergo creans sibi condensque corpora (nam ideo ab anima 8 
natura incipit quam sapientes de deo et mente vouv nominant) 
ex illo mero ac purissimo fonte mentis, quem nascendo de ori- 
ginis suae hauserat copia, corpora illa divina vel supera, caeli 
dico et siderum, quae prima condebat, animavit: divinae^e men- 
tes omnibus corporibus quae in formam teretem, id est in 
sphaerae modum, formabantur infusae sunt: et hoc est quod, 
cum de stellis loqueretur, ait: qiuie divtnis Qnimatae merUtlms. 
In inferiora vero ac terrena degenerans fragilitatem corporum 9 
caducorum deprehendit ilieram divinitatem mentis sustinere' non 
posse, immo partem eius vix solis humanis corporibus convenire, 
quia et sola videntur erecta, tamquam quae ad supera ab imis 
recedant, et sola caelum facile tamquam semper erecta suspiciunt, 
solisque inest vel in capite sphaerae similitudo, quam formam 
diximus Solam mentis capacem. Soli ergo homini rationem » id 10 
est vim mentis, infudit, cui sedes in capite est: sed et geminam 
illam sentiendi crescendique naturam, quia caducum est corpus, 
inseruit. Et hinc est quod homo et rationis coropos est et sen- 1 1 
tit et crescit, solaque ratione meruit praestare ceteris animalibus:l7i] 
quae quia semper prona sunt et ex ipsa quoque suspiciendi dif- 

[Edd. vicahg8|id2b. 
eorporea (ut daae sint Toces) h»-z. — nata est Rl. — ex $ua na^ 
iura (om. et) va. — eitheiicon unum R2. — alUrum qfwinbv oni. P. — 
religtta vero duo Rl. — contyenienda h. 8. erean» (oni. $ibi) 

•-bP. ,Xibri omnes crean^ $ibi^* Gron. — condena corpora creaneque $ibi 
Rt. — illo Coni. mero) Bbr. — condidit Bbb. — omnibue corporibu$ om. 
Ber. -^ $perae in modum F. — formantur Bbb.v. — omnibue eorpo- 
ribu$ infu$ae Bbr. 9. inferiora Qom. tn) 6. — degeneran$ ae 

terrena F. — divinitaiem $u$tinere mentie R2. — tamquam (om. quae) P 
Bbr.P4. — eupern a h. — facile caelum F. caelum fac i e Bbn . C^ a «cc. 
tn.) — diximu$] Cf. c. 12, § 5. 10. Soli igitur chfrG. — men- 

ti$ vim R2. — creecendi $entiendique Y-g. . ^'* ^^^'onts capax R2 

Cch in rog.). — prona $unt $emper Rl. — ex ip$a quaeque T-gD „qaod 
non alienam et ab aao Macrobii abhorrcna est existimandHm.'* Zenn. — 

quod loytxbv vocatur etc.] Cf. I, principia, quod e$i caelum, iandem 

19, 14. alc^Tinov et tpvTiHbv com-> . . . remeare Canimam). 

memorantar etiam infra I, 19, 23. 9. quae ad $upera ab imi$ reee- 

w , dant] Cf. Cic. de N. D. II, 56, 140. 

8. ab anma naturatnctpU quam ^^J ^„.^ ^ ,^^„ ^ ^ ; ^ 

.. . vow nomnant] Cf. § 7. habet .^^^^^^ habitatore$, $ed qua$i 

WoCanima)etpiiri.fimamc*inen(e, ,,^aiore$ euperarum rerum 

de qua e$i nata, ratwnem, quodXo- / caele$iium, quarum $pe- 

yix6^t,oca/i;rqaamrationemd,c.t ^J„,„^ „^ „„„„^ J.^ P^. 

non inTeniri infra animam. Cf. § 9. „„,„,„„j,.„„ pertinei.. Cum aeqq. cf. 

et II, IT, 14. ad naiurae juae cic. de off. I, 4. * 

6 



82 MAGROBn 

Gcultate a superis recesserunt nec ullam diYinorum corporuih 
simiiitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil ex mente sortita 
sunt, et ideo ratione caruerunt: duo quo^ue tantum adepta sunt, 

12sentire vel crescere. Nam si quid in illis simiiitudinem rationis 
imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa ratione 
mixta sed quae hebetudinem sensuum quinque comitatur: de 
qua plura nunc dicerci quoniam ad praesens opus non attinet, 

ISomittemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et 
herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi 
tantummodo usus in bis yiget, hac sola viyere parte dicuntur. 

141Iunc rerum ordinem et Virgilius expressit Nam et mundo ani- 
mam dedit et, ut puritati eius adtestaretur, mentem vocavit. 
Caelum enim, ait, et terras et maria et sidera spiritus intus alit^ 
id est anima, sicut alibi pro spiramento animam dicit: OuofUum 
ignes animaeque valent — et, ut illius mundanae animae adsere- 
ret dignitatem, mentem esse testatus est: Mens agitat molem — 
neo non, ut ostenderet ex ipsa anima* constare et animari uni- 
versa quae vivunt, addidit: Inde hamintm petmdumque genus et 
cetera, utque adsereret eundem esse in anima semper vigorem, 

[TSjsed usum eius hebescere in animalibus corporis densitate, adiecit: 

15 Quantum non noxia corpora tardant et reliqua. Secundum haec 
ergo cum ex summo deo mens, ex mente anima Gt, aifima vero 
et CQpdat et vita conpleat omnia quae secuntur, cunctaque hie 
unus fulgor illuminet et universis appareat, ut in multis speculis 
per ordinem positis vultus unus, cumque omnia continuis succes- 
sionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi: 
invenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam re« 

Msi. FSPRiaGBsB.] 
natura nupieiendique difficultale Bbr. — duoque fantum BsB.cahg. — 
et creBcere R2P4. 12. illa fion ratione Rl. — „Ett qai malit ka~ 

hitudinem pro hehetitudinem.*'^ Pont. — fittnc plura R2. plnra (oin. nnnc) 
Bmb. — omittamus Bbb. 13. hae eola parte vivere %iR. 

14. nesuum ordinem i71. — ptiritoli eiti« Mss.T-gbBAB.LBB]f. „M«t.^ 
Gron. puritati Com. eiiiO s-b. — Caelum] „Sententiam magis Aen. Vf, 
724. spectaTit, qaam ?erba singnla.*^ Zeun. — enim dedit (snp. a sec. 
m. agit) R1. — fpiritus] Aen. VI, 726. — Qtiantuni] ib. VIII, 403. — 1«. 
•latttfl est FSPR2GBbb.t/IIBb!«.LBab. „Ms«.'' Groii. adleetatua eH Rl. 
iestatur c-b. — Mens] ib. VI, 727. — addit Bbb. — Inde] ib. VI, 728. 

— Hine Bbb. — eflfle m anima atmper FSR12G. * eemper in anima eeee 
£dd.PBBB. — Quantum] ib. VI, 781. — tardant eorpora F. — et cetera L. 

15. et uniuer$i9 FSPRl2Gvi. et tinioerflufl a. et tn univer^ c-b. 

— in mttltifl (om. nt) Rl. — meando LHl. — tnt>en itur Bbb. — iniuendi 

13. creteendi ... tiflut] Cf. § 2. rovro, SensQ ds^lvy ndvrcc ZQ\(ictt* 

tn uflttm templi huiusy et I, 8, 4; I, o^v diaq^d^aQelrjy luxi yhoiz Sv ro Xs- 

9, 1 et4; II, 5, 19; II, 7, 19; II, 10,8. yofitevov &vcs x(ir(o navxa, Atqiie 

15. /iomeri cotena atirea] „Iliad. Popias, anctore Clarkio ad Hom« 

^•'y 19. Plato, qaem notter hic I. c. coniicit catenam aaream yo- 

quoqne tequitur, in Theaeieto sert. teribus Ae^yptiis astronomiae pe- 

9 [p. 153 Steph.l rny xQveijv CBipaVy ritis vim solis fuisse, qna in orbi- 

Jnqnit, cis ovdhv aXXo ^ r^ ijUov bus suis continerentur planetae. 

OfifjQog XiyH wxl^driXoty otiy ^atg ahv Anonymut de incredibilibos: Zv^- 

av »} nsi^iqiOQa w xivovftdvij ual 6 pdXXovCi di riyes, inquit, "O/atjqov 

31i0(, nawa icTl nal ccStnai ra h asiQav Xiystv ras ijf^dQas Juxl rag 

Bots te xofl dv&QcoKoig' eidh etahi tov iqXiov axrrrag," Zbvb. 



COMM. IN SOm SCIP. LIB. L CAP. XIV. 83 

ram faecem una motuis se vinculis religans et nusquam inter- 
rupta conexio. Et haec est Homeri catena aurea, quam pendere 
de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis 16 
solum bominem constat ex terrenis olhnibus mentis, id est animi, 
societatem cum caelo et sideribus habere communem. Et hoc 
est quod ait: hisaue ammm datus e$t ex iUis sempitemis ignihue^ 
quae sidera et steUas vocatis. Nec tamen ex ipsis caelestibus et 17 
sempiternis ignibus nos dicit animatos (ignis enim licet divinum 
tamen corpus est, nec ex corpore quamvis divino possemus ani- 
mari), sea unde ipsa illa corpora quae divina et sunt et viden- 
tur animata sunt, id est ex ea mundanae animae parte quam 
diximus de pura mente constare. £t ideo, postquam dixit: his-lS 
que animus datus est ex iUis sempiternis ignibus, quae sidera et 
stellas vocaiis, mox adiecit: qua^ divinis animatae mentibusy ut per 
sempiternos ignes corpus stellarum, per divinas vero mentes ea- 
rum animas manifesta discretione significet et ex illis in nostras 
venire animas vim mentis ostendat. Non ab re est, ut haec de 19 
anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima Yiden-[7.3] 
tur pronuntiasse contineat Platon dixit animam essentiam se 
moventem, Xenocrates numerum se moventem, Aristoteles htE- 
Ux^LaVy Pythagoras et Philolaus harmoniam, Posidonius ideam/ 
Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippo- 
crates spiritum tenuem per corpus omne dispersum, Heraclides 
Ponticus lucem, Heraclitus physicus scintillam stellaris essentiae, 

, [Edd. vicahgspdzb. 

6. iittiieitti6tf« Hl. — una «e mutuh T-g. — et haec (om. esi) Rl. — 
16. societate animi Rl. 17. es sempitemi» (oiit. ipsii cpe- 

lestibue et) Bkb,. — ignie enim ille Edd.PBBR. — illa ipta Rl. — ani- 
mata Cttm sunf) Bbr. — diximu$] cf. §§ 7. 8. 18. diteretione 

Mse.dzP4/ll2 „dao manti exarati'* Mod. N. L. p. 162. ,,Praeferaifi 
qiiod erat in meinbranis Hlodianis. Innuit eniin discretionem nlve discri- 
inen eese inter aempitemos ignes et divinas mentes.^^ ^®]*T* ''^'^'l'*"" ^'^^ 
codicem, in qno non sit diseretione^, qnod oninino reqniritnr et ideo con- 
Ceatnm roataTi.'^ Gron, Contra Zeuoio descriptione ntiqoe Tldetnr Ter- 
biiiB exqnisitius et roi aptins, de eoius utu conferri iabet Ern. CiaT. 
Cic« At cf. II, 11, 6. descriptione T*pb. — et ui ex illis Bbr. 

19. Piaton FSR12G „M«.'' Plato Edd.PBBR., nt alibi (I, 19, § 1 et 2; 

20, § l. et€.) coddk omnet. — essentiam esse se Rl. esse essentiam se 
BiiB>. — entelechiam (snp. ettdeW) R2. entelickiam V. — philelaus Rl. — 
posidonius R2. Possidonius Edd. et Mss. rcliqni. — diffusum Bbr. — 
Hetaclides Ponticue b ei coaiectura Zennii,' qui hanc adnotaTit: „Emenda 
Heractides Ponticus. Nam ita paasim a Cicerone et ab aliis semper to- 

19. tenfentMit omnium qui de Macrobins profert de Eropedocle, 

anima videntur pronuntiasse] „Cob- de Xenocrate, de Democrito, de 

fer Cic. Tuscnl. Quaest. I, 9 seq. Aristotele; de Platone magis con- 

iu deDiTinat. II, 15." Zbuw. Hnnc |[i;runnt cum nostro loco qnae dicit 

Rlternm locom cnin citaret Zen- Cicero de nnt. deor. II, 12, 32. et 

nioa, Tidetnr respexisse ad Torba desen. 21,78; deniqneCiccro: Ze- 

[§ 35.']: Pudet me . . • Chrysippij noni Stoico^ inqnit, antmvt ignis vi- 

Antipatri, Posidonii^ fui ... dehir, qnam sententiam Hipparcho 

diauni . . . od hostiam deligendam tribuit Macrobioe. Praeterea de 

ducem eeee vim quandam sen- aententia Platonis confer Phaedr. 

tieniem atque divinam qnae p. 245., de iegr. X n. 894 extr. et 

toto eonfuaa mundo ait; m al- Plutarcli. de pTac. phil. IV, 2.; de 

lM« ilio Gicoro aftdeB fero qaM XsROoralis Piatareh. de an. procr. 



84 



MACBOBII 



ZenoD coDcreium corpori spiritum, Democritus spiritum insertum 
atomis hac facilitate motus ut corpus iili omne sit perYium, 

20Gritolaus Peripateticus constare eam de quiuta essentia, Uippar- 
chus ignem, Anaximenes aA*a, Empedocles et Gritias sangumero, 
Parmenides ex. terra et igne, Xenophanes ex terra et aqua, Boe- 
thos ex aere et igne, Epicurus speciem ex igne et aere et spiritu 
mixtam. Optinuit tamen non minus de incorporalitate eius 

21 quam de inmortalitate sententia. Nunc yideainus, quae sint haec 
duo nomina quorum pariter roeminit, cum dicit: quae sidera ei 
stettas vocatis. Neque enim hic res una gemina appeliatione 
monstratur, ut emis et gladius: sed sunt stdlae quidem singula- 
res, ut erraticae quinque et ceterae quae non admixtae aliis solae 
feruntur, iidera vero quae in aliquod signum steilarum plurium 
conpositione formantur, ut Aries Taurus Andromeda Persens vel 

Mss. CG iode a § 21.) FSPRI2GBbb.] 
catar. Ltbrarios in erroreni iiidiixit geqnens Heraeliiu9 pftysiciis/' Fie- 
racliius Ptmiieut Msi.t-z. — e«se essetifiae Rl. — Jfenoit g. — corporis 
Bar.Bbii.Tb. — facultate (in mg. facHitaie) chg. 20. Xeno- 

phanies FGv. Exenophantea S. Kienophaniea Ul. — Boeio» R1t-b. 
6oe(Auf C<n >ng» Boetho»') g. — ex aere ei igne et spiritu mixiam R2. 
— de inmorialitate eiua quam de immortaliiate ct esseniia Rl. — scn- 
tentia omnium Bbb. 21. Incipit C, at codices alii complaree. 

In F duae iineae eratae siint, in quibu« videtar fnisse inscriptio rabro 
colore picta. In a spatiam relictum est vacnum duoruin digitoram. 
Vid. proleg;omcna. — videmus (sup. a) F. — sunt (snp. ol. sinO C. — 
ensis gladius (om. cl) Rl. — tit eeierae P4. — referuntur Rl. — tit ar- 
cios lil. — ui iaurus cah. — ui Jndromeda RllMLcah. et andromede 

p. 186.) reprehendit ordinem qno 
Mttcrobios philosophorum senten- 
tias recensaerit, idque merito. 

20. de quinia esseniia] Cf. Cic. 
Tusc. disp. I, 10, § 22. Arisioieles 
. . . cum quattuor noia illa genera 
prineipiorum esset complexuSy e qui- 
bus omnia oritentur^ quiniam quan- 
dam naturom eenset esse, e qua 
»it mens. — Ceteram observa con- 
«tructionis varietatem. 

21. suni stellae quidem sing^la- 
resy . . . sidera vero quae tn aliquod 
signum steilarum plurium conposi- 
tione formaniur] Pontanus nos de- 
lef^t ad Laureotii Vallae Elejc. 
VI, 22. verba: „Haec dilTerentia 
(Macrobii pace) uusquaiu reperi- 
tur: at apnd eandem Ciceronem de 
Univcrsitate [Tim. c. 9.]: liaque ne- 
sciunl.Aot siderum errores, et ite- 
rani [ib. c. 12.]: Toto igiiur arbe 
constituto sideribu» etc. . . Quod 
non sensisse Ciceronem, nt Macro- 
bius valt, documento est, quod non 
praeposuit stclias. Debet enina 
species generi, pnrs toti praeponi. 
... Fateor tamen, numquam etel- 
loi» Arietem dici, Taorum, Andro- 
medam, Perseain, «ed sidus.^* Ma- 
crobio •affragatar Doederl. Synon. 



1.; Stobaei Ecl. Phys. I p. .93, 
nbi quidem pro Xenocrate legitnr 
Xenagoras; iliidem eandem senten- 
tiam (conf. Cic. Tusc. I, 10, 20.) 
iam ante protulisse dicitur Py- 
thagoras, cui cam tribuiX Piu- 
tarch. de piac. phil. 1. c; de Ari- 
stotelis, de an. II, 1. Plutarch. 1. c.$ 
de Pythagorae et Philolai^ Sext. 
Empir. adv. mathem. 1. VII, s 92. 
lamblich. vit. Pjth. p. 146. Diog. 
Laert. VIII, 85.; de Posidonii cf. 
Bruckeri hist. crit. philos. vol. I, 
p. 1046., unde elucet eius doctri- 
nam a Pythagorea non multum di- 
•tare; de Asclepiadis^ Plutarch. I. 
c; de Bippocraiis Brucker. 1. c. p. 
1226.; de Heraclidis Poniici cf. 
Diog. Laert V, 86.; de Heracliti 
nhysici Piutarch. 1. c. 3. Brucker. 
1. c. p. 1214.; de Zenonis ibid. p. 
950.; de Democriti^ Aristot. de an. 
I, 2.; de Critolai, Stobaei Eclog. 
phys.I, 1. p.2.; de Hipparchi^ Bru- 
cker. 1. c. p. 1102.; de AnaximeniSy 
ibid. p. 1104.; de Empedoclis, ib. 
p. 1113.; de Parmenidis, ib. p. 1164 
aqq.; de Xenophanis^ ibid. p. 1147.; 
de Epicuri^ Plotarch. I. c 3., Diog. 
Laert. X, 63., Lucret. III, 333. — A. 
Stahriua (Aristotelea b. d. Roem. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. CAP. XIV. 85 

Gorona et quaecumque variarum genera formarum in caeium re- 
cepta creduntur. Sic et apud Graecos diSr^^Q et S6tqov diversa 
significant: et d^f^g steila una est, &(Stqov signum stellis co-[74] 
actum, quod nos sidus vocamus. Gum vero stellas globosas et22 
rotundas dicat, non singularium tantum exprimit speciem sed et 
earum quae in signa formanda conveniunt Omnes enim stellae 
inter se^ etsi in magnitudine aliquam, nuliam tamen habent in 
specie differentiam. Per haec autem duo nomina solida sphacra 
describitury ouae nec ex globo, si rotunditas desit, nec ex rotun- 
ditate, si gioous desit, efbcitur, cum alterum forma alterum soli- 
ditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum23 
stellarum corpora, quae omnia hac specie formata sunt Dicun- 
tur praeterea sphaerae et dTtkccv^g iila, ^uae maxima est, et sub- 
iectae septem, per quas duo lumina et vagae quinque discurrunt 
Gifci vero et orbes duanim sunt rerum duo nomina, et his no-24 
minibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo 
posuit, ut orbem lacteum, et orbem pro sphaera, ut novem iibi or- 
bibtis vel potitis globis, Sed et circi vocantur qui sphaeram ma- 
ximam cingunt, ut eos sequens tractatus inveniet: quorum unus 
est lacteus, de quo ait: inier flammas circus ducens. Sed hic25 
horum nihil neque circi neque orbis nomine voluit intellegi: 
sed est orbis in hoc loco stellae una integra et peracta conversio, 
id est ab fodem loco post emensum sphaerae per quam move- 
tur ambitum in eundem locum regressus: circus est autem hic 

[Edd. ▼icahgspdzb. 
R2. — Sie et (inp. uc eiiam) C. — dczriif xorl &aT(fov cli. — Etenim 
asier r^g. — tina stella CFR1. — et astnm v-g. 22. dieit C — 

etngularum CSBar Tr.L. — Bed earum Com. ef) Rl> — eonveniunt CFS 
RtBBR.v-gG „Angl.'' conveniant Rl. convenerant 8-bP. — m »peeie 
habent R12. in specie (siip. add. habenf) C. — Per haec Com. ofitem) 6. 
— nee nee globosa rotundiiate Rl. — (fof.) desit p8-zCFSH2. deside- 
retur v-gbG „qnod magit placet et consuetiidinl auctoris, qoi semiper 
fero, interdiim ctiam satis putide, orationcm solet variaro^ convenientini 
videtnir propterca, qnod idcn»- verbom deeit statim seqoitor.^' Zenn. de- 
eideratur Bbn. deseratur R2Bbr.Bar.LTb. deBcritur Rl. — aed 
globuB de se efftcilur Rl. — perficitur BbR. — forma SPR2GBbr. /or- 
mam CF .,Angl.'' o forma £dd.Rl. — soliditate PR2GBBR.v.bs-sS. so- 
liditat e 01. UFRI „Angl.^' a soliditaie gb. — deseratur Edd.SPR2GBBR. 
dcBideratur Csnp* oi") C requiratur Bar.Bb^v. re^iiirat Rl ,,Angl.^^ 
querat F. 23. hac auper C""P- nipTfi) dicta speeie Bbr. — 

eperae praeterea F. — eeptem Bubiectae F. — {«iinmarta FBar. — quin- 
que vagae Edd.PBBR. 24. duorum Rl. — sed his Ber. — ueu» 

est R2. — or6ein] Somn. III, 6. — novefn] Somn. IV, I. — Sed eirci (enp» 
add. et) R2. — iequena tractatus] cf. rnp. eeq. — invehiet R2s-bCFSPG 
Bbr.Gr.1L1V23 (in Gr.2 ct VI haec deeiderantur). tneeni at Rl. osien- 
dei v-g. „Scripti quidaiii vel ostcnderet vel ostcndet, eed auscoltare ve- 
reor: nam tanqoem ad baec verba respiriens dicit li. 1. c. 21 [§ 29.] tra- 
ctatus invenit, et c. 6 [§ 4.].'^ Gron. Scd in nnn L2 lcgitor osienderet. — 

Xuortim Csnp. add. unus) C. — inter] Somn. III, 6. 25. tn loco (pm. 

oe) Ri. — una steHaeh2. — ab eodem Csnp* ndd. loco') R2. — quam Qom. 
per') Rl. — egresiu» h. — e»t autem hic CFSRIG. Sic Modine N. L. p. 
182. emendat „certissima emeDdatione.'* atilem est hie R2vich-bPBRR. 

IV, p. 409., nisi qnod addit sidus 23. duo Ittmiaa] Vid. not. ad c. 
praeterca similera habere vim at^ 3, § 13. 
quo astrum^ ndas Gestim,** 



86 MACROBn 

linea aoibieos sphaerain ac veluti semitam faciens per qaam lu- 

men utrumque discurrit et inlra quam vagantium stellarum enror 

261egitimus coercetur. Quas ideo veteres errare dixerunt, quia et 

(75]cur8a suo feruntur et contra sphaerae maximae, id est ipsius 

caeli» impetum contrario motu ad orientem ab occidente volvun- 

tur, et omnium auidem par ceieritas motus similis et idem est 

modus meandiv sea non omnes eodem tempore circos suos orbes- 

27que conficiunt. £t ideb est celeritas ipsa mirabilis, quia, cum 

sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit 

aut segoior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum 

suum peragunt. Causam vcro sub eadem celeritate disparis spa- 

tii aptius nos sequentia docebunt 

XY. His de siderum natura et siderea hominum mente 
narratis rursus filium pater, ut in deos pius, ut in homines iustus 
esset, hortatus, praemium rursus adiecit ostendens lacteum circu- 
lum virtutibus aebitum et beatorum coetu refertum, cuius memi- 
nit his verbis: Erat auiem is splendidissimo candore inier flamr 
mas circus elucens, quem vos, ut a Grais accepistis, orhem lakeum 
2mm4nipatis. Orbis hic idem quod circus in lactei appellatione 
significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum: 

Mm. CFSPR12GBBR.1 • 

autem esse hinc a. — uirumqne CFRlGvBAB.Bsif.L. utrimtptt (i ez corr.) 
R2. ufrintjut Sc-bPBsR. — intra CFSPR12A2LBbv.Tr. tnler Edd.GBRB. 
26. ah oriente ad occidendum Rl. — omnium (oni. eO P. — 
• eeleritag Com. par^ RU — idem (oni. el) FRl. id (ora. cO ▼!. „Cap. 
^^ [§ ^;] f^d cum fftl^ omnibua idem modus meandi. Unde elocet modDni 
meandi niliil esae aliud qnam ipsiim rootiim et circnitns fostinatioDem : 
ao proinde libens amplector quod «nfpgerit optimae fidei membrana Bio~ 
. tua eimilis, id est modue meandi.^*' Grnn. — est modue meandi (C a sec. 
m.) Edd.PGBBR. modue meandi est R2. ett modue mundi Rl. est mo- 
tu8 meandi (C a p. ro.) FS. 27. Rt ideo (om. esf) C. — eeele- 

rilerj Rl. — admirahiUt F. ammirahiUt R2. — ciim $it om. Rl. — ea> 
ilem vis F. — concilalior (om auO Rl. atil excitatior F. — nec eoifem 
h. — Cauea h. — iloce^ml eeftienlta R2. 

Xy. Caput XV, De undecim eireulis eoelum amhientihuSn ch-b. 
1. His deeiderium et eydera (oic g^G) Aomtniim mente G. Hie noliira 
el hominum mente («np. de et tiderea) F. Hie naturam el ftominiim men- 
lee Rl. Hit VII tteilit naturam et hominum mentet H2, — Iracla- 
lie et narralfj R2. narravit eonttare H2. —fiUum om. Rl. — in deo 
(snp. add. j) F. — el tn hominet F. in hom. (om. nl) R12. -— frealoriim 
(om. el) g in mg. — retervatum „Oxon.'' Gron. qni tamen probat re- 
fertum. -- ctreultis P (R2 a p. m.) H\, — nuncupattit (snp. atit) C. 
mominalit Bbr. 9. quod in lactei eirculi Rl. — ex circit C. c 

25. <tt»en uirumque] Vid. not. ad Circuloe non ita dicimut, ul li^uen- 
c. 3, § 13. tit naturae diterimina eorpulenta 

2«. contrario moiu] Cf. c. 18. Mg^^^j •^d ut atcentut deteen^ 

^ tutque ad not erranttum demonttre-' 

XV, 2. Ktt auiem lacieus unut mut, Et de ipso lacteo paulo post; 

e circij qui amhiunt caelnm] „Imo Nam eonfinio teptentrionit eireuU 

non nnns ille e caeli circnlii, eed natut, in finitorem antarctieae re- 

unicus qnodammodo in caelo cir- gionit aecUnant^ paene totum vide- 

culue.^ Erraatinm enim reliquiqne tur permeare caeltim, ^uem quidam 

circuli neo re nec epecie talee, sed mihi detipere videniur qui eireulum 

oos, ut caute tcripeit Capella: negaoerunl.'* Pobt. 



COMM. IN SOMN. SQP. LBB. I. CAP. XIV. XV. 87 

ei sont Araeter eum Diimero decem» de quibus qoae dicenda 
ftunt proieremusy cum de hoc competens sermo processerit So- 
ius ex omnibus hic subiectus est oculis^ ceteris circuiis ma^is co- 
gitatione quam visu conprehendendis. De hoc lacteo multi interS 
se diversa senserunt, causasque eius aiii fabulosas, naturales alii[76] 
protulernnt: sed nos CBtbulosa reticentes ea tantum quae ad natu- 
ram eius visa sunt pertinere dicemus. Theophrastus lacteum di-4 
xit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera 
soiidata est, et ideo ubi orae utrimque convenerant uotabilem 
claritatem videri: Diodorus ignem esse densetae concretaeque 5 
naturae in unam curvi limitis semitam, discretione mundanae 
fabricae coacervante concretum, et ideo visum intuentis admit- 
tere, reliquo igne caelesti iucem suam nimia subtiiitate difiusam 
non subiciente conspectui: Democritus innumeras steiias breves-6 
que omnes, quae spisso tractu in unum coactae, spatiis quae an- 

Snstissima interiacent opertis, vicinae sibi undique et ideo passim 
ifiusae lucis aspergine continuum iuncti Idmmis corpus osten- 
dunt: sed Posidonius, cuius definitioni plurium consensus acces-7 
sit, ait iacteom caloris esse siderei infusionem, quam ideo ad- 
versa zodiaco curvitas obliquavit, ut, quoniam soi numquam zo- 
diaci excedendo terminos expertem fervoris sui partem caeli re- 
iiquam deserebat, hic circus a via solis in obiiquum recedens 
universitatem flexu calido temperaret Quibus autem partibus 
zodiacum intersecet, superius lam relatum est Haec de lacteo. 

CEdd. TicahgtpdEb. 
cjrctil» T-g. — numero om. Rl. ~ proferemui CFRl (R2 a •ec. m.) T-g 
bGBBR.LBEiv. „qiiod •pernendom non Tidctnr propterea, qnod non ita- 
tim ^xponit de ceteris circali^, scd po^t dispnCationem demam de clr- 
culo lacteo.** Zeun. Cf. § 8. proferamus P (B2 a p. m.) •-eS. — ex 
omnibu» his F. ex omnibus his hic Bbr. hic ex omnibus Rl* — caeteris 
cireumcisis magis t. — comprehendendis visu Rl. oculis conpreh, C 
3. divisa G. — 'sentiunt Rl. — sed nobis V. — tantummodo 
T-j^. 4. dicit P. — compaginem hg in mg, — quia f. quae 

Rl. — et idco ubi Msn.v-a^P^ „AnKl '' et etiam ubi „alius Angl.'* et 
ubi (om. tVeo) hs-b. — orae fines Bar. — conveniant t. conveniunt 
Bbr. — nofrilem G. 5. densetae CRIG (R2 in rai. a aec. m.). 

Cr. c. 3, § 20. densae t ^Ms. Angl. nnus.'' densatae S-bFSPBBB. — 
igni caelesti Rl. -— euam lucem F. — nifnta add. a sec. m. F. 
6. omnesque breoes Rl. — undique passim diffusae aspergine lucis et ideo 
ostendunt continuum corpus iuncti luminis Bbr. — Possidonius Edd. et 
Mss. nonnulli. possedonius CFRI. 7. deftnitioni GR12Bbr. 

diffinitioni CFSKdd. — lacte eum Rl. — caloris esse aetherei F. esse 
ealoris etherei Rt. — fusionem R2Bbr. Anf^l. — deserebat. reliquam R2. 
reliquam deserabat C. — circus quia solis Rl. — fluxu ,,Ms.** — teinpe- 
rari C. — Quibus . . . lacteo Edd.SPR2GBBR.Gr.H2Mia. Et ita laeteuB 
eireulus iiodiaeum obliquae eircumflexionis oeeursu ambiendo 
conplectitur, ut eum qua duo tropiea eigna eaprieornue et 
eancer feruntur interseeet. Has solis portds phisiei «oca«e- 

3. eausas fahulosas] „Velati de II, extr., Achill. Tat. PhaeBom. 24. 

lacte qaod ex lononis mammis fla- Gemin. Isaf^. 4. Hipparch. ad Arat. 

xerit ob Hercalem. Vid. Eratosth. Phaenom. I,2t. Plotarch. de plac. 

Catastcrism. 44.** ZBinr. Cf. Pon- phil. III, 1. al. 

tani notam ad c. 12, § 3, et Panlj 6. Pemocritiis timiiNieras stellas^l 

Real-Encycl. toI. II, p. 376., obi „Mlfandum sano, qaod hic philo- 

citantar Hygin. Poat. AstroDom. eophiis coUegtt de ratione hictei 



88 HACROBII 

SDeoem autem alii, ut diximus, circi sunt: quorum unu& est ipse 
zodiacusy qui ex his decem solus potuit latitudinem hoc modo 

Oquem referemus adipisci. Natura caelestium circulorum incor- 

[77]poralis est linea, quae ita mente concipitur» ut sola longitudine 
censeatur, latum habere non possit: sed in zodiaco latitudinem 

lOsignorum capacitas exigebat Quantum igitur spatii lata dimen- 
sio porrectis sideribus occupabat, duabus lineis limitatum est: et 
tertia ducta per medium ecliptica vocatur, quia, cum cursum 
suum in eadem linea pariter-sol et luna conficiunt, alterius 
eorum necesse est evenire defectum: solis, si ei tunc luna succe- 

lldat: lunae, si tunc adversa sit soli. Ideo nec sol umquam de- 
ficit, nisi cum tricesimus lunae dies est, et nisi quinto decimo 
cursus sui die nescit luna defectum. Sic enim evenit, ut aut 
lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen 
sub eadem inventus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa suc- 

12cedens obiectu suo ab humano aspectu lumen eius repeilat In, 
defectu ergo sol ipse nil patitur, sed noster fraudatur aspectus: 
luna vero circa proprium defectum laborat non accipiendo solis 
lumen, cuius beneficio noctem colorat Quod sciens Yirgilius dis- 
ciplinarum omnium peritissimus ait: 

Defecfus solis varios hmaeque labores. 
Quamvis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et di- 
vidaty unum tamen circum auctor vooabuloruro dici voluit anti- 

Mst. CFSPR12GBBR.3 
runi ^uia in ulraque (F niroque) ohvianie iolgiitio ulieriui 
»oli» tnhibetur accessio (C a p. m. accenio). ei fii regreesue 
ad zonae viam (CRl a sonac via) euiua terminoi numquam re^ 
linquii (F reliquit) (om. Quibus ... laeieo) CFRlP4EiaH13H2. In- 
serta «uiit ipsa cnpitis 12, §1. Torba, ad qnae referenda erant h. !• 
omiata. 8. ui diximus] cf. § 2. — ejr X his C. 9. censeamue 

BsR. — non poitii habere F. 10. Ia(o dimen$io tpatii Rl. epatii laii 

dimen$io y. — occupaV C. occupei FRl. occupQvii U2, — ierna ducia 
T. — concuTium (enp. cum) R2. — alterius horum Bbr. — eoenire Msa. 
▼LTR.BBif. oentre i-b. — eolis, $i ei ... nescit luna defecium (§ 11.) 
add. in mg. C. — §i iunc ei F. m et iunc C in mff, — succerftt Rl. — 
•i tunc adver»a »oli eii (sic) .. . tricetimtis ctim (sic) lunae (§ 11.) add. 
in mg, R2. — adver»a »ii («ap. add. eoli) C in rog. 11. nec «o- 

Itkm^ quam Rl. — {unae e»i (om. die») Bbr. — et in quinto G. — siii 
fiescit (om; die) Rl. — Si enim eoen erii Rl. — conu» linea terrae H\m 
— ofrieetu (om. 9uo) R2. — respectu R2. 12. In defectu auiem. 

RIBbr. — Defeciu»] Georg. II, 4T8. — zodiaeum om. Bbr. — claudai 

orbie, «en potine coniectara esft noctie, nt eom oftscurart neeoMe 

aseecaCue, qaod recentiseimis tem- »it; et Plin. N. H. II, 10, a. 7. 

poribae ope tubonim opticornm eeft Quippe manife»ium e»i ... occuUart 

•atis comprobatam.*' Zbuiv . lunam ierrae obieeiu . . . neque 

10. ieriia dueta per medium ecli- aliud eese noctem ^ttam ierrae «m- 
ptica «ocatur] Conf. c. 6, § 53. ail bram. Figuram auiem umbrae 
medictat em latitudinia Qzoditkei) per- «imilem meiae ae iurbini in- 
venii^ qui locut appellaiur eclipii- verto, 

o*- 13. noclem colorai] Insolentina 

11. terrae conut] i. e. nmbra ter- dietam est pro noctem tUuetrat: 
rae. Cf. I, 20, 18. ct Cic. de Dit. namqae prorsas alia res est tole 
11« 6, 17. ^uaado illa (lana) e re- colorari, Cic. de Or. II, 14, 60. eft 

fione »oli» faeia incurrai in um- Apol. de dogm. Plat. II, 16., abi 

ram ierrae^ quae e»i meia vid. interpretes. 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. XV. 89 

quitas. Quinque isilii tsirculi paralleli vocantur. Horam medius 13 
ei inaximus est aequinoctialis: duo extremitatibus Ticini ataue 
ideo breres, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis: 
inter hos et medium duo sunt tropici, maiores ultimis, medio 
minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum raciunt.[78] 
Praeter bos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit inperfectaH 
conversio: ambientes enim septemtrionalem verticem atque inde 
in diYersa difiusi et se in summo intersecant et c[uinque par- 
allelos in quaternas parles aequaliter dividunt, zodiacum ita in- 
tersecantes, ut unus eoram per Arietem et Libramy alter per 
Cancram atque Capricornum meando decurrat: sed ad australem 
yerticem non pervenire creduntur. Duo qui ad numerum prae-15 
dictum supersunty meridianus et horizon, non scribuntur in 
sphaera^ quia certum locnm habere non possunt, sed pro diver- 
sitate circumsnicientis habitantisve variantur. Meridianus estI6 
enim quem sol, cum super hominum verticem venerit» insum 
diem medium efficiendo oesignat: et quia globositas terrae nabi- 
tationes omnium aeqoales sibi esse non patitur, non eadem pars 
caeli omnium verticem despicit: et ideo unus omnibus meridia- 
niis esse non poterit, sed singulis sentibus super verticem suum 
proprius meridianus efficitur. Similiter sibi horizontem facit cir-17 
cumspectio singulorum. Horizon est enim velut quodam circo 
designatus terminus caeli quod super terram videtur: et quia 
ad ipsum vere finem non potest humana acies pervenire, quan- 
tum quisque oculos circumferendo cpnspexent proprium sibi 
caeli quod super terram est terminum facit Hic horizon, quemlS 
sibi uniuscuiusque circumscribit aspectus, ultra trecentos et sexa- 
ginta stadios longitudinem intra se contincre non poterit Cen- 

[Edd. Ticahgtpdib. 
Coni. eC antsced.} F. 13. Quinque autem alii Bar. quinque au- 

lem Com. altOG. — paraUelli circuli R2. aeque etaniei paralleli Coin. 
eiraili) Bar. -^ duo' tropici Com. sunf) Bbr. — ipn iom. ef j Bbr. — zo- 
nae peruwtae R2. — terminos FBbr.HS. 14. «ftio sunt alii t. — 

eoluri om. S. costtli P. eori (sup. lu^ in mg. eurulf) F. eireuli Rl 
T (C enp. eoruli corr. in cur.). „Me. supniecr. ctrci." — ambieutee (add. 
a see. m. entm) FR2. — atque (om. inde) Bbr. -*- diviei Bodl. a eec. m. 
— tntertecanfee Com. ita) t. — et caprtcomvm F. — diteurrat CTr. 
15. ad praedictum numerum F« — id e»t meridianu» „loge ex Oxoniensi.*' 
Gron. 16. Meridianu» enim eet CR2. — • habitatione» hominum 

PBbr. — unn» omnium F. — »inguli» Com. gentibu»") t. — efficiatur Rl. 
17. oritoniem »ibi facii R2. faeii »ibi horizontem T-g. — Eai enim 
otizon Rl. oriton enim e»i R2. — designaiur Rl. — ei quod C. — ©e- 
ram BBif. C^ n >oc. m.). — con»pexii g, eireumepexii H\, 
18. Hic CFSR12r-gGP46. hine e-bPBBR. — eircum»crip»it P6. cir- 
cnmtptcit C. — trecenta C^ ««P- o») et eexaginta 9iadia CF. Sed gia- 

14. eoluri^ quibu» nomen dedii in- ogr. toI. I , p. 535. Gemin. Isag. 

per/ecta con«er«io] j^oilov^ot, a Terbia c. 4. Achill. Tat. Isag. 27. Hip- 

noXouBtv et oiqu. iet. Oppian. Hal. parch. ad Arat. Phaenom. I, 27 et 

IV, 484. T^ & ht6Xfyocw ov^i/c) 29. Eratoeth. p. 262 A. Enetath. 

annt eauifa trtmci circuli. Cf. quae p. 154, 20 G. D. Mart. Capell. 

aeqanntnr: ad auttralem vorticem VIII, § 823 et 832 eeqq. Manit. 

Ci. e. polnm) nou pervenire eredun' Aetron. I, 600. 
fur. Cf. Panly Real-Bncycl. s. h. 18. etadio»] Masculinnm genus 

T., et Forbiger Handb. d, alt. Go- hoc nno loco bis aperte tribuilttr 



90 MAGROBn 

tQin eDim et octogiiita stadios non excedit acies contra yidentis: 
[79]sed Tisus, cum ad boc spatiom Yenerit, accessu deficiens in ro- 
tunditatem recurrendo curvatur: atque ita fit, ut hic numerus ex 
utraque parte geminatus trecentorum sexaginta stadiorum spa- 
tium quod intra horizontem suum continetur efficiat: semperque, 
quantum ex huius spatii parte postera procedendo dimisens, tan- 
tum tibi de anteriore sumetur: et ideo horizon seroper quanta- 
IQcumque locorum transgressione mutatur. Hunc autem, quem di- 
ximus, admittit aspectum aut in terris aecj^ua planities aut pelagi 
tranquilla libertas, qua nullam oculis obicit offensam. Nec te 
moveat, quod saepe in longissimo positum montem videmus, aut 
(jnod ipsa caeli superna suspicimus: aliud est enim, cum se ocu- 
hs ingerit altitudo; aliud, cum per plaiuim se porrigit et exten- 
dit intuitus, in quo solo horizontis circus efficitur. Haec de cir- 
cis omnibus quibus caelum cingitur dicta sufficiant 

XYI. Tractatum ad sequentia transferamus: Ex quo nuhi 
omnia contemplanti praedara cetera etmirahilia videbaniur, Erant 
auiem hae stellae quas mmquam ex koc loco tndimtu, et hae 
magnitudines omnium quas esse numqtum suspicati summ: ex 
^l^^quSms erat ea minima, quae uUima a cado, cittma terris, btce tu- 
cehat aliena: stellarum auiem globi terrae magnitudinem faeik vm- 
icebant, Dicendo: Ex quo mihi omnia^contemplanti, id quod sii- 
pra retulimus, affirmat in ipso lacteo Scipionis et parentum per 

Mi«. CFSPRISGBbr.] 
dio$ et liic et infra praeter «eliqnoe meos codices babeait P46E19Gir. 
II123M2 Cin Ml haoc desiderantDr). — Iwigiiudinem ... octoginta siadia 
(sic) add. in mg. C. — intra se (C in rog.) FSRl2T-^bGBBR. „Angl.^* 
,,optima membrana cum chartaceo libro, quod auctoris est, coll. c. 6^ 
[§ 8.] intra se conttnet, et h. L infra; intra horizontem nitim conttnctiir.'^ 
Gron. tnter te „membrnn. altera.*' Gron. in ae Pc-z. — octoginia (om. 
e() R1H8. et octaginia Gu. „Trea mei^' Goerenv. ad Cic. Acad. II, 25, 
§ 81. et octuaginta vl. — Hadia F. — contra videniia ante ae L. — 
ejr utra^ttc (add. sup. parte") F« — trecenia (sup. ortiin) F..— quia intra 
Rl. quod inter Bbr. — suum ori%ontem R2. -^ poitera Edd.PBsR. (SRa 
P4 a sec. ro.). noatea GRl (CSR2P4 a p. m.). poBleriore F (C a aec. 
m.). poslerjorj /71. — demiseris CG. dempBeris LTR.tiBif, — si6i F. — 
interiore re-g (ch|c in mf^. anf.). — et idem Y. 19. ae^nalit 

CRl. — quaenullam CFSR2 „3 AngV*^ — aliud cum (add. a sec. m. 
per) F. aiivd per (om. cvm) G. — porrigii (eop. at) F. — efjkitur cir- 
cus F. ^ sufficiunt (om. dicta^ Rl. 

%\h Caput XV L Qui fiat ui quaedam Hellae numquam a nobi» ot- 
ifeanCur, et ^uanfa Hellarum omnium magniludo, ch-b. 1. Tra- 

ctaium ad seq» transferamus capiti antecedenti adecripta aunt in ch-b. 
Cf. c. 10, § 1. — Ex quo)' Somn. III, 7. — omnia mihi a (midkt Rl)« 
Idem ordo Terbornm est Somn. I. e. in Mm. pleriequc et in Edd. Vid. 
§ 2. — eae siellae G (R2 anp. h) Somn. 1. c. Mee. plerique et Edd. Vid. 
§ 7. — ex hoc loco . . . ^uat esse numquam add. in mg. C. — eae magni" 
iudines ae-bPG (R2 aup. A) Somn. I. c. He«. pleriqae et Edd. heae 
magn. C in mg. Vid. § 8. — uUima caelo (om. a) FR12Tr. 
2. omnia mihi CFSG. Vid. § 1. — id esi quod ap „Lapeua ex Stophani 
officina propagatua: nam yerbnm •nbatantivura neceseario eradondam, et 
sic Mss.*' Gron. — supra retuUmus] cf. c. 4, Q 5. «tipra dijrimuff y-g. — 

huic Toci, quum praeterea ant, ut non possit, aut, nt II, 8, 3., stadia 
cap. 20, § 20 sqq. siadiorum vel sfa- genere neutro. Pontanvs ail II, 7, 
tfitff legatar, ut genas cognosci 3. compant CNigttlot. 



COMM. IN SOm SCJP. UB 1. CAP. XV. XVI. 91 

somDinm contigisse conyenturo. Duo snnt autem praecipua quae 
in stellis se ammiratum refert, aliquarum noyitatem et omnium 
magDitudinem. Ac prius de novitate, post de magnitudine^dis- 
seremus. Plene et docte adiciendo: ^uas mimqtum ex hoc locoZ 
tidtmus, causam, cur a nobis non yideantur, ostendit. Locus 
enim nostrae habitationis ita positus est, ut quaedam stellae ex 
ipso numquam possint yideri, quia ipsa pars caeli, in aua sunt, 
numquam potest hic habitantibus apparere. Pars enim naec ter*4 
rae, quae mcolitur ab universis hominibus qui nos invicem.scire 
possumus, ad septentrionalem verticem surgit, et sphaeralis con- 
vexitas australem nobis verticem in ima demergit. Gum ergo 
semper circa terram ab ortu in occasum caeli sphaera volvatur, 
vertex hic qui septentriones habet, quoquoversum ' mundana vo- 
lubilitate vertatur, quoniam super nos est, semper a nobis vide- 
tur ac semper ostendit 

Arctos Oceani metuentes aemore tinguu 
Australis contra, quasi semel noois pro habitationis nostrae posi-5 
tione demersus, nec ipse nobis umquam videtur, nec sidera sua, 

lEid. TicakgvpdEb. 
eeipioni Com. eQ CFRl (in C ett raa.)* — advenium (rap. con) F. — 
<fiio auiem euni CR2. — tn 9tellii (aup. tn terria F. --> aliarum novitaiem 
Rl. — M prius ... di$8eremu» add. a «ec. m. R2. — diaseramu» Bbr. 
3. vtdemu» (sup. P. — videniur («ap. add. a^ F. — quaedam 
«fellae om. Bsa. — numquam ex ipao videri po»$ini R2. er ipso non 
po88. vid. Rt. 4. qui CFSRI (R2 ex corr.) t1P46£I (E2 cep. Jko- 

mine»') H13 (in H2 haec defliderantar) Hi, quam v3-gb6PBBa.M2. — 
no8 invicem 8cire (C sop. quam ecire poieimui') SR12Edd.PGBBR.ElP6A3. 
invicem no8 acire FE1P4HI. invicem ecire (om. no8) Hl. — po88umua CF 
S (Rl a tec. m.) R2M)BBa.P46Hl. non possumu» P (Rl a p. m.) Gt 
E12U3HI. Vid. not. Zean. — ad »epientrionalcm plagae veriicem B8. 
— verttce 8urgii F. — connejrtias g. — no&is tn tma (oin. verltcem) F. — 
Cum vero Rlf-gGP6H2. — aphaera (om. caeli) JRT). — hic veriex Rl, — 
qui kie g. — 8epienirionem F. — ^rctos] Virg. Georg. I, 246. — arie- 
i£m oceani Rl. — tingi T-gbP. 5. probaiionie nosirae Rl. — 

iliflier«ire C. cleinernim Rl. — a no5ts R2P402 (Bbb. om. tpse). — 

. XVI, 4. Qui no8 invieem sctre landati ennt, reperinntur in eoden 

poeeumus] „Ed. Tot. [c] Qnam nos loco Virgilii.^' Zbvn. At id iptnm, 

ete. Nentriini lectionem mihi sa- qnod postulat Zeaoiiie, ineat in iio 

tia probari fiiteor. Forte aactor qnae legnntnr in librie; namqne 

•cripiiit: Pare enim haee terroe, pare ierrae quae incoliiur tA nnt- 

cfuoe tncolttur univeraa ah homini- oersts Aomtnilus ea eet eitra qnam 

bu8f quanium no8 quidem scire nulli habitant homtnara ^utnostnvt* 

po88umu8 etc. Ita certe effici pn* eem 8cire postumite, i. e. qni noetrl 

tamus lectionem, qaae nec a loni inTicem notitiam habere possnmus. 

oenen, nec ab opinione Teterum Opponuntnr il quoe eeparat a nohie 

abhorreat, qni pntabant dnae tan- perueia, quoe Graeei dvtovKohg oo- 

tnm sonas terrae, qnas temperatae cant, nt ait Macrobine II, 5, 38. 

Tulgo flicnnt, habitabilee esse; ce- Adde qnod In eodem illo capite { 

terae Toro incultae esee, quod aut 16. de eadera hae re leguntur haec: 

frigore rigeant aut nrantnr calore. Ltcet ig'iiur eini hae duae moriali' 

Vid. Cic. Tuec. 1, 5S8. Ilinc Virg. Ge- 6us ae^ts Mtmere eonce»8ae divumj 

org. I, 233-237. . . Hae inier medi- quae dtximue iemperatas^ non iamen 

mmque duae morialibue aerrie Biunere ambae aenae hominibu» noeiri ge^* 

eeneeeeae divom* Hnnc locum Ma- nerts induliae euni^ eed sola tuperiar 

crobtiia liic omai.no opeetaose tI- tncolitur «6 omni, qumle eeire 

detnr. Nam Teraue, qui paulo poat poffamaf, homitium gemere otc; 



92 HAGROBU 

quibus et ipse sioe dubio iasignitur, ostendit £t hoc est quod 
poeta naturae ipsius conscius dixit: 

Hic vertex nobis semper stMimts: cU iUtm 

Sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi. 

6Sed cum kanc diversitatem caelestibus partilyis vel semper vei 

[8i]numquam apparendi terrae globositas baDitantibus faciat^ ab eo 

qui in caelo est omne sine dubio caelum videtur non impediente 

aliqua parte terrae, quae tota jpuncti locum pro caeli magnitudine 

7 vix optmet Gui ergo australi& verticis stelfas numquam de ter- 
ris videre contigerat, ubi circumspectu libero sine offensa terreni 
obicis visae sunt, iure quasi novae ammirationem dederunt: et 
quia intellexit causam propter quam eas numquam ante vidisset, 
ait: erant auiem hae steUae quas nwnquam ex hoc loco vidimus^ 
hunc locum demonstrative terram dicens in qua erat dum ista 

Snarraret Sequitur ilia discussio, quid sit quod adiecit: et hae 
magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus. Gur 
autem magnitudines quas vidit in stellis numquam homines sus- 
picati sint, ipse patefecit addendo: steUarum autem globi terrae 

9magnitudinem facile vincebant. Nam ^uando homo, nisi quem 
doctrina philosophiae supra hominem, immo vere hominem fecity 
suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum 
vulgo singulae vix facis unius flammam aequare posse videantur? 
Ergo tunc earum vere magnitudo adserta credetur, si maiores 
singulas quam est omnis terra esse constiterit. Quod hoc modo 
lOlicet recognoscas. Punctum dixenint esse geometrae quod ob 

Mgs. CPSPR12GBBR.1 
ipse (om. ef) Bbr. — tpstus naturae Rl. — Hic] 1. c, 242. — a9t illum 
R2. 6. caelestis partis CRl. — Wne duhio videtur (del. eaelum) 

1F2, 7. fium^tiam (oin. ante) PBbr. — eae ttellae 6. Mtellae 

(om. Aoe) R2. Vid. § 1. — ex loeo hoc numquam C, — in qua dum iHa 
narraret erat Rl. 8. et illa Bbr. — quod adieeit quid eit tIr. 

^util sit adiecii (om. qnod) G. — eae magnitudines G (R2 snp. A). heae 
magn, Rl. Vid. § 1. — videat (del. o) C. — homines numquam Rl. — su^ 
epicati sunt Cdz; „siiit le^ee linj^nae postulant.'' Zenn. — atellarum (om. 
autem") Rl. 9. philosophiae doctrina R2. — tmmo vere hominem 

om. O. — potest euspicari R2. — omnt terra etellam unam R2. stelL «n. 
omni terrae Rl. — fiammae Rl. -^ videntur C. — earum om. C. — cre- 
ditur F. — qua e»t G. quia est S. — conefttertt (om. ewe) PR12. — 
Ueet C (F a •ec. m.) SR12BBR.Y-agGlllLTR« „]llse.'' Gron. ttcet om. h 
(F a p. m.). „Ed. Tot. omittit illud licebit^ qnod non opue eeee Tide- 
tnr.^' Zeun. licebit e-bP; „ut Sat. I^ 7, 15. licebit mecum recognoseat. 
Quare nec andiendi Alee., in quibae Ztcet, ut ante Stephanum legebatur." 
Gron. — recognoscat Rl. 

et Terbum ecire eimili modo uenr- porie acriptoree eacpiue ita coniun- 

patur I, 2, 20. Adeo eemper ita ee ctiTum com particnla dum coniun- 

et fctrtet colt numina maluerunt. xiece docuit Hand. Tureell. toI. II, 

6. quae tota puneti locum . . . vix p. 311 eqq. 

opttnetj Cf. § 10. et II, 9, 9. 9. eupra hominem, immo vere 

7. iine offenea terreni ohlcis] i. e. hominem fecit] Obeerva zeugma. 
nt eum non offenderet terra Inter- Exepectee supra hominem ejrtultt, 
iecta qoaei obex Tel agf^er qni- toI taZem fecit , ut eius animu» •«- 
dam, quam Tim habet ohex apud pra hominem putandus stt, ut ait 
Virgilium, Georg. II, 480; IV, 422; Cic. de nat. deor. II, 13, 34. ratio 
Aen. X, 377. Ceternm cf. 15, § 19. recta, ^uae supra hominem putamda 

dum i$ta narraret] Seriorio tem- eet. 



COMM. IN SOMN. SCSP. LIB. L CAP. XVL 93 

inconprehensibilem brevitaiem sui in partes dividi non possit» 
nec ipsum pars aliqua sed tantumroodo signum esse dicatur. 
Physici terram ad magnitudinem circi per quem soi volvitur 
puncti modum optinere docuerunt. Sol autem quanto minor sit 
circo proprioy deprehensum est Manifestissimis enim dimensio-[82] 
num rationibus coostitit mensuram solis ducentesimam sextam 
decimam partem habere magnitudinis circi per quem sol ipse 
discurrit Cum er^o sol ad circum suum pars certa sit, terrall 
vero ad circum soJis punctum sit quod pars esse non possit: 
sine cunctatione iudicii solem constat terra esse maiorem, si 
maior est pars eo quod partis nomen nimia sui brevitate non 
capit Yerum solis circo superiorum stellarum circos certum estl2 
esse maioresy si eo quod contiuetur id quod continet maius est^ 
cum hic sit caelestiiftn sphaerarum ordo, ut a superiore unaquae- 
que inferior ambiatur. Unde et lunae sphaeram, quasi-a caelo 
ultimam et vicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in 
punctuiu» quasi vere iam postrema, deficiat Si ergo stellarumlS 
superiorum circi, ut diximus, circo solis sunt grandiores, singulae 
autem huius sunt magnitudinis, ut ad circum unaquaeque suum 
modum partis optineat: sine dubio singulae terra sunt ampliores, 
quam ad solis circum qui superioribus minor est punctum esse 
praediximus. De luna, si vere luce lucei aliena, sequentia do*> 
cebunt. 



[Edd. iricahgcpdzb. 
10. ipaa (corr. ia ipaum) Rl. — quem (oin. per) Rl. — docitere T-gG. 
— minor eat Rt- — deprehenaum eat. ManifeaUaaimia enim CFSPRl2c-z 
/il2 „meiiibranae'* Mod. N. L. p. 183. deprehenaum eat manifeatiaai- 
. fliit Con>- entni) ▼-gbGBBB. — rationibua eonatitit <C aup. eonataf) S6 
Bbr. Vld. not. rationibua conatat FPR12s-z „nienibran." Mod. 1. c. 
rationibua. Conatat Y-g. rationibua. conetat enim b ex coni. Zetinii, qnt 
praeeunte £d. yetere ait ita legenduni et dietingnendam «e pntare. — 
habere add. a tee. m. C. — dceurrit Bbr. 11. ad cireum auum 

RibBBR.BAR.BB!f.L; „rectiae leges ex mcs. ad cireum auum,^*' Gron. 
ad circum (om. suum) FSPt-zCR2G. — guod eaae (om. para) Rl. — eai 
eo para Rl. — sut breoitate FP. aub brevitate BAR.BBif. cut brevitate L. 
brevitate aui 8-z. brevitaie Com* sui) CSRI2v-gbGBBR. „Membranae^' 
Gron. „Ed. vet. quoqoe ilkud aui recie omittit^' Zeun. ; at cf. § 10. — 
eapiat C. ^2. auperiorum atellaa Rl. — certum eaae (add. a tec. 

ro. eat) C. — caeleatium ordo aperarum Rl. — et terrae vicinam R2. — 
vere in rat. F. aphaerae chg in mg.^ y^quaei terram non spfaaeram digna- 
retar dixisse, aed sphaericnm qnasi punctnm. Qaod non absonnm adeo 
fuerit. Priue tamen quis sollicitet?^' Pont. 13. ut disimua] Cf. 

I 12. — eiua Ceup. huiua) F. — ofrttneant PGe-z.^ ^^obtineatj quamquAm 
non eummae est necessttatie, tamen consnetudini auctoris conTenientiua 
eeee videtur.'' Zenn. — aingulae om. C. — aunt terra FG. — lucet add. 
R tec. m. C. luceat R2. 



10. Manifeatiaaimia . . . dimenaio- conatitit aimili roodo a Hacrobio 

num rationibua conatitit] Qua rationo usurpatur I, 6, 82; I, 20, 20. et 

hoc inventnra sit, Macrobina ipso 30; II, 15, {§ 22, 26, 28. 
docet I, 20, §§ 25-30. — Perfectum 



94 HAGBOBn 

XYIL Haec cum Scipionis opiutos non sine ammiratione 

[83]percuiTens ad terras usque fluxisset et illic fiimiliarius haesisset, 

rursus avi monitu ad superiora revocatus est ipsum a caeli exor- 

2dio sphaerarum ordinem in haec verba monstrantis: Navem tibi 
arbibm vel potim glabis canexa sunt omnia, quortm unm est cae' 
leatis, extimus, qui relifuos omnes conplet^itur , summus ipse deus, 
arcens et continens ceteros, in quo sunt infixi iUi qui volvuntur 

3 sldlanm cursus sempitemu Huic subiecti sunt septem qui versantur 
r^o, conirario motu atque caelum, E quibus unum globum pos' 
sidet iUa quam in terris yaturniam nominant: deinde est hominum 
generi prosperus et salutaris iUefulgor qui dicitur lovis: tum ru- 
tUus horribilispie terris quem Martium dicitis: deinde suhter me- 
diam fere regumem sol optinet, dux et princeps et moderator lumi- 
num rdiquorum, mens mundi et temperatio, timta magnitudine, u$ 
cuncta sua luce lustret et conpleat: hunc ut comites consecuntur 
Veneris alter, aker Mercurii cursus: in infimoque orbe luna radiis 

Asolis accensa convertitur. Infra autem eam nihil est nisi mortale 
et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos: 
supra lunam sunt aetema omnia. Nam ea quae est media et nona, 
tmus, neque movetur, et infima est, et tn eam feruntur omnia 

5 nutu suo pondera. Totius mundi a summo in imum diligens in 
hunc locum collecta descriptio est, et integrum quoddam univer- 
sitatis corpus effingitury quod quidem to nav^ id est omne, dixe- 
runt: unde et hic dicit, conexa sunt omnia. Yirgilius vero 
magnum corpus vocavit: 

— JB magno se corpore miscet. 

6Hoc autem loco Gicero rerum quaerendarum iactis seminibus 



Mm. CFS CP utqne ad § 5.) RISGBbr.] 

XVU. Capui XVIL Ceeinm quamohrem semper et in orbem movea- 
tur: quo sensu tummua voeeiur deuw: e( eequid iiellae, qvas fixaa vocani^ 
9ua etiam proprioque moiu agantur. ch-b. 1. acipioni (« add. a 

•do. tn.) C. — obtuitus R]. — praecurreno (sup. percurr,) C. — ierraB 
(oni. ad) Bbr. — familiarie CFPK16 „M8.'S familiariter S. 
2. Novem] Somn. IV, 1. 2. — Novem igiiur («iip. tibi) G. — reliquQs 
ampleciitur (oro. omnes) Bbr. — in quo infixi (oro. nini) C. 
a. Cui ce\tg\ Soron. 1. c. Mm. et £dd. oronea. — subiecti (om. Bunf) 
SRt2BBn.viL; Somn. I. c. Mce nonnulli. — retro om. Ber. — conlra 
eaelum H2 (C snp. atque}. — illa om. R1. — deinde (oin. est) Rl. — 
prosper hg (h in mg. add. protperue) Tr.Bkn. — deinde de aeptem 
mediam Fil2 (hg in mg»), ,«Qaod negligeniinm non est propterea, qiiod 
infra cap. 19. ab initio auctor dieerte ait a Cicerono «olis aphaeraro 
quartam de eeptemyid eii in medio loeatam.*'^ Zenn. Ez iilo loco Tidetur 
mutavieee noetmm qni non inteliexit opftnet esse yerbum intranaitivum. 
detnde e eepiem mediam C. deinde eepiem mediam Rl. — dux princepa 
(om. et) Bbr. — temperaniia (sup. rotio) R2. — iantaque Bbr. — huie 
Rl. — conse^ti e nttir C. aequuntur Rl (Bbr. sup. ctint.). — tn infimoque 
CR12; Somm. I. c. Mss. et Edd. omnee. infimoque (om. m) Edd.FSPG 
Bbr. infirmoque //2. 4. autem iam Somn. I. c. autem eam 

iam Ber. — munere deorum add. a «ec. m. C. — aupra unam v1. — et 
Rova g. — et eat infima F. — feruntur omnia Edd.FSR2BBR. ; Soran. I. c. 
et infra cap. 22, § 1. referuntur omnia PRlG. ofnnta referuntur C. 
5. diiigena in hune Ab hia Terbis P transsilit ad cap. 20, § 7. yer- 
ba: quam iure cor eaeii vocetur, — eollecia om. Rl. — quiddam C. — e/- 
ficiiur Bl. — hio dixit Bbb. — rirgiliua (om. vero^ F. Ei magno] Aen. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. L CAP. XVH. 



95 



multa nobis exoolenda legavit De septem subiecUs fflobis ait:[84] 
qui versarUur r^ro cantrarto motu atque caelutn. Quod com di-7 
cit, ammonet, ut quaeramus, si versatur caelum: et si illi septem 
et servantur et contrario motu moventur: aut si hunc esse sphae- 
rarum ordinem quem Gicero refert Piatonica consentit auctoritas: 
et, si vere subiectae sint, quo pactb stellae earum omnium zo- 
diacum lustrare dicantury cum zodiacus et unus et in summo 
caelo sit, quaeve ratio in uno zodiaco aliarum cursus breviores 
aliarum fiiciat longiores; haec enim omnia in exponendo earum 
ordine necesse est adserantur: et postremo, qua ratione in ter- 
ram ferantur, sicut ait, ormra nuhi suo pondera. Yersari caelum 8 
mundanae animae natura et vis et ratio docet, cuius aeternitas 
in motu est Quia numquam motus relinquit quod vita non de- 
serit, nec ab eo vita discedit in quo vieet semper agitatus: igitur 
et caeleste corpus, quod mundi anima futurum sibi inmortalitatis 
particeps fabricata est, ne umquam vivendo deBciat, semper in 
motu est, et stare nesclt, quia nec ipsa stat anima qua inpellitur. 
Nam cum animae, quae incorporea est, essentia sit in motu, pri- 9 

[E<ld. Ticahi^tpdsb. 
TI, T27, 6. negavii h. T. eonira eaelum H^ (C sop. 

alfue). — »i verseiur Bbr. — hvne ardinem eperarum (om. esse) Bl. 
hunc eperarum ordinem esse R2. — coneentiai F. — et cum sodiacae 
tperae aHbiectae F. ei cum sodiaco sphaerae eubieciae Bbn. — sint 
CFRlBBB.v-gGP4BBN. suni SR28-b. — ei quo parte L. — dicuntur 
Ca. — ei unus sii ei summo caelo (om. tn) F. ei unus ei in summo sii 
caelo R2. — haec (ora. enim) F. — necesse esi te< F. 8. natura 

doeei et vis ei ratio F. — eel in mofit R2. — quos viia Bbb. quod vitam 
F. — neque umquam Rl. 9. eum anima a. „Corrigatur an»- 



XVII, 7. aminonef, nt quaeramus] 
Dispooitionem quandam eoram qnae 
•eqttantur inserit. Verba si verea- 
tur eaelum pertioent ad § 8 seqq.: 
yerbs si illi septem . . . moveniur ad 
cap. 18. : Terba si ... Platonica 
eamsentii aueioriias ad capp. 19. 20.: 
Terba quo pacto siellae . . . zodia^ 
emm lustrare dieantur etc. ad cap. 
21.: verba qua ratione in terram 
ferantur . . . omnia nutu suo pondera 
ad cap. 22. 

si vefflatnr] Offendit cum particola 
si (o&) in interrogatione indirecta 
iunctus modus indicatiTue. Ea* 
dem conatrnctio legitur I, 10, 5; 
I, 16, 13; I, 19, 27; Sat. VII, 9, 15. 
(vid. not. ad I,^ 7, 4.); sed con- 
ianctlvns iungitur I, 5, 1, ubi vid. 
Doft. Gron. — Infra in Terbis si 
vere subiectae sint^ nbi iungitar 
qoninnctivus, si particola est con- 
ditionalis. 

8. cttiufl aetemiias in motu esi] 
Cf. c. 14, § 19. Platon dieii ar\imam 
essentiam se moventem; et h. c. §9. 
evm antmae essentiu sit in motu. 



quia numquam motus reUnquii . • . 
m quo semper vigei agitatus] Haec 
verba vulgo minore distioctione 
praeposita arctius coniunguntur 
cum antecedentibus, nt Macrobius 
causam addere videatur, cur mnn- 
danae animae aoternitas in motu 
sit: at sic minns bene se habst se- 
queno tgilur, quum non habcat, 
qno commode referatur. Neqne 
huic meae rationi id obesse puta- 
Terim, qaod infra scquitnr: quia 
neo ipsa stai anima; haec enim 
verba nonnisi ad prozime antece- 
dentia, et stare nesciiy Tidcntnr eeee 
rcferenda. 

sibi inmortalitaiis pariiceps] Cf. 
Curt. VI, 6, 36. flcelerts . . • particeps 
Besso, St VI, 7, 6. se eiia consilii 
fortibus viris esse participem. 

ne umquam vivendo deficiat] iVe 
umquam ponitur pro ui numquam, 
nt c. 20, § 7. cuius ista natura esf, 
ne ttm^uam ceasei a moiu; et II, 
16, 13. quoniam spontanea coniven- 
tia eoneeflstmttfl , ne quid eiusdem 
rei €t sibi ei aliis causa siij libenier 



96 HAGROBn 

niQin autem omnium caeli corpus auima fabricata sit: sine dubio 
in corpus boc primum ex incorporeis motus natura migravit, 
cuius vis integra et incorrupta non deserit, quod primum coepit 

lOmovere. Ideo vero caeli motus necessario volubilis est, quia, 
cum semper moveri necesse sit, ultra autem locus nullus sit quo 

[85]se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agita- 
tur: ergo in quo potest vel babet currit et accedere eius revolvi 
est, quia sphaerae spatia et loca conplectentis omnia unus est 
cursus rotari. Sed et sic animam sequi semper videtur, quae in 

llipsa universitate discurrit. Dicemus ergo, quod eam numquam 
repperiat, si semper banc sequitur? Immo semper eam repperit, 
quia ubique tota, ubique perfecta est Gur er^o, si quam quae- 
nt repperit, non quiescit? Quia et illa requietis est inscia. Sta- 
ret enim, si' umquam stantem animam repperiret: cum vero illa, 
ad cuius appetentiam trabitur, semper in universa se fundat, 
semper et corpus se in ipsam et per ipsam retorquet. Haec de 
caelestis volubilitatis archano pauca de multis Plotino auctore re- 

12perta sufficiant Quod autem hunc istum extimum globumy qui 
ita volvitur, summum deum vocavit, non ita accipiendum est, ut 
ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur: cum 
globus ipse, quod caelum est, animae sit fabrica, anima ex mente 
processerit, mens ex deo, qui vere summus est, procreata sit: 

13 «ed sammum quidem dixit ad ceterorum ordinem, qui subiecti 

M«B. CFSR12GB1ER.] 
mae.'' Mod. M. L. p. 183. — caeli (om. eorpui) Bbr. — moiu Ca<ld* a 
sec. m. B) C. — movere (anp. rt) F. 10. neeeeeario om. Ts. — 

quo tendat (om. «e) C. — Sed tt animam (om. et) Rl. — ^uo in ip»a uni- 
ver»a F. — »emper dieeurrii C. 11. numquam eam Rl. — qua 

(sup. add. i) ubique C. — Cum ergo F. — reperit quam quaerit C. — 
quieti» F. quieti Ts. — »i umquam CRl. »i u»quam Edd.FSR^QBsR. 
— »emper, corpu» (om. et") CBbb. et eorpu» ecmper R2. — »e in ip»a et 
per ip»a P. »e in ip»am et ip»am (oiq. per) G. — totgtiet ▼. — caeleeti 
▼. — »uffitiunt Rl. 12. hunc (om. i»tum') KI2. — ut prima 

(om. ip»e) R2 (C add. a eec. m.). — aeetimetur FG. ip»e o»timetur R2. 
estimatur Rl. exiimetur (enp. «dd. ««) C. exietimetur G-bSBsR. ex* 
retimatur y\ — ^lobum ip»um quod eaelum e»t anima fabricavii C. 
13. dixit quidem R2. — a ccterorum ordine («up. ad • . . ein) C. — 

adquie»cimu» ^ ne anima . . . »ibi recte negat Zamptins Gr. § 598. 

causo motu» e»»e videatur; et II, Sed Macrobine dicit etiam Sat. 

16, 19. raroque eontingat, ne ... VII, 14, 18. Ergo videre oeulo^ 

fiat; Sat. VI, 1, 5. fecit^ ne omnino ruin e»t iudicare raiioni»; et 

fRemoria veterum deleretur, Cete- Pliniiie N. U. XIII, 7, e. 14. Aoc 

ruin ofTendit genindium vivendo. e»t eiu» »iecari; et proxime ac- 

Eiflpectet viia, ut Plaut. Asin. III, cedunt pronomina possessiva ion- 

8, 19. quam »i inielligam deficere cta infinitiyie, nt apud Macrobium 

viia, Vid. not. ad I, 9, 6. Sat III, 1, 4. Contra »uum velle, 

10. caeli moiu» necessario volu^ ?!t?,?L!rlTi!!?.ffj;it^l;™ •«r 
bili» e»i] i. e. caelum noce.eario in ^''[''^^cf ^^\.ll^^^^^^ 
^_i •' . ^ «. • A . I. c. i>i. eciam qiiae e 1 ereio con- 

ait Nacf«bia. II, U, 31. « ,5^ j„„ ,„^j ,^ j,^^^ p^^^_ 

aceedere eiti«] Sic infioitiiro ge- roina non recte inngi dOcnit Rei- 
nitirnm oabiecti latine iungi potto aig. lat. Sprachwioo. § 217. 



coMM. iN som sap. lib. l cap. xvil 97 

sunt, unde mox subiecit: arcens et coniinens ceteros; detm Yero, 

3uod non modo inmortale animal ac diyinum sit et plenum in- 
itae ex illa purissima mente rationis, sed quod et virtutes om- 
nes, quae illam primae omnipotentiam summitatis secuntur, aut 
ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique lovem veteres vo- 14 
caverunt, et apud theologos luppiter est mundi anima. Hinc il- 
lud est: 

Ab love princtptum, Musae, lavis omnia plena, 
quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus Iocutu-[86] 
rus, a caelo in quo sunt sidera exordium sumendum esse decer- 
nens, ab love incipiendum esse memoravit Hinc et luno sororl5 
eius et coniunx vocatur. Est autem luno aer, et dicitur soror, 
quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est, 
coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est, 16 
quod praeter duo lumina et stelias quinqne quae appellantur 
vagae reliquas omnes alii infixas caelo nec nisi cum caeio mo- 
veri, alii, quorum adsertio vero propior est, has quoque dixenint 
suo raotu, praeter (juod cum caeli conversione feruntur, accedere, 
sed propter inmensitatem extimi globi excedentia credibilem nu-* 
merum secula in una eas cursus sui ambitione consumere, et 
ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non suilGciat 
humanae vitae spatium ad breve saltem punctum tam tardae ac- 
cessionis deprehendendum. Hinc Tullius nullius sectae inscius 17 
veteribus approbatae simul attigit utramque sententiam dicendo: 
in qtw sunt infion iUi qui volvnntur stellarum cursus sempitemi: 
nam et infixos dixit, et cursus habere non tacuit. 



[Edd. Yicahg«pd2b. 
eohercent C. — tleum vocavit non Ben. (It a «cu. m.). — etplenum CF 
SR1GTr.Bb!v. plenum Qam. eO R2Edd.BBR. — ' inditae CRaHia „Angl., 
Cilossa L »c. natac.^*' inclytae Tel inclitae Edd. ct Mss. reliqni. — quod 
(om* eO Cg. — oinnefl add. a eec. m. C. — iilam primam Rl. tllam 
Com. primac) Bbr. 14. vocitaverunt veterea Kl. — anima mundi 

C6. — Ab love] Virg. Eclog. III, 59. — rfe Arato] t. I. — cemenfl iadA. 
de ab ead. ni.) F. — a iooe Rl. 15. et luno eoror Mse. Juno 

€t toror Edd. — coniunx FSRl2v-zCG. conitix bBEB. — Eius autem 
iuno dicitur Qom. aer cQ F. — acr etiam F. — proereatua est CFSR2. 
eet proereatus Edd.BsR. procreatus eit Rl. — aer iunctue eat Hi. 
16. //ie iUud accipiendum eat v. — Inminaria F a see. m. ^ e$i vero 
propior Rl. propior eet (sap. add. vero') F. — proprio motu C. — seeula 
(sap. add. Lxy) F. — curfluff stft amhitione eae F. — at breve h. 
ir. Hine autem C. — kabere nom taeuii eureu» F. 



13. inditae ex iUa purisaima rum ffenfio] „Tradidere antem ynl- 
mente rationis] Cf. I, 14, 6. Habct go cnrsnm hunc in XV annomm 
ergo ei puritsimam ex mentCj de mtlibns peragi: sed Ptolemaei ra- 
qua est nata, rationem, quod Xoyt%6v tio habet 36000 annns. Aliorum 
voeatur, et ib. § 7. Xoyiyioy, quod plus minns 25200.«* Cam. Cf. II, 
tnnalttm fli6i ex mcnte 8ump$ii. II, 8 sqq. 

14. Ab love principium^ ,,*Ex ^ibg ambitione] et h. 1. ct c. 20, § 26. 
dQxcSfiBisd^a. Qoo principio et in idem est quod apod probatiores 
Ptolemaeo [Id. XVII.] Theocritus ocriptores om6itu, cf. Cic. Tim. c. 9. 
est asus.^' Cav. Cum ee oeto ambitu» confectis »ui$ 

16. Excedeniia credibilem nnme- eur$ibu$ ad idem capui retuleruni. 



08 MACROBU 

XYIII. Nqdc utnim illi septem globi qui subiecti sunt con- 
trario, ut ait, quam caelum vertitur motu ferautur, argumeDtis 

2ad verum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas 
[87]quinque ^uibus ab errore oomen est, praeter ^uod secum trahit 
ab ortu in occasum caeli diurna conversio, ipsa suo motu in 
orientem ab occidente procedere non solis literarum profanis sed 
multis quoque doctrina initiatis abhorrere a fide ac monstro si- 
mile iudicatum est: sed apud pressius intuentes ita verum essc 
constabit, ut non solum mente concipi sed oculis quoque ipsis 

3 possit probari. Tamen, ut nobis de hoc sit cum pertinaciter ne- 
gante tractatus, age, quisquis tibi hoc liquere dissimulas» simul 
omnia, quae vel contentio sibi fingit detractans fidem vel quae 

4ipsa veritas suggerit, in divisionis membra mittamus. Has erra- 
ticas cum luminibus duobus aut infixas caelo, ut alia sidera, nul- 
lum sui motum nostris oculis rndicare sed.ferri mundanae con- 
versionis impetu, aut moveri sua quoque accessione dicemus: 
rursuSy si moventur» aut caeli viam secuntur ab ortu in occasum 
et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orien- 
tem ab occidentis parte versantur. Praeter haec, ut opinor, ni- 
hil potest vel esse vel fingi. Nunc videamus, quid ex bis poterit 

5verum probari. Si infixae essent, numquam ab eadem statione 



Mm. CFSBI2GBBR.] 

XVIII. Caput XFilL SuUa» erranlet contrario quam eoelum motu 
versari, ch-b. 2. ipsas Ber. gie ipsas CF. — in occi- 

dente Bl. — non soUs CFSR12BBR.T-gm. noti solum Gt-bfll. — « 
profanis Hl, ^ sed m multis C. — doctrina oieiatis ▼!. — ah hor- 
rore Bl. — simUe monstro C. monstro simili g. — esse verum T-g. — 
prohari possit (ipsis auo loco add. a «ec. m.) F. ' 3. quisque Rl. 

^ dissimulans C. — ^ae eontentio (ou. veO C. — detreetans (sup. add. 
o) C. „Non e«t corrigendani detrectans, qaln cadcm •criptura apod 
alios qnoque occarrit. Vid. Ge«n. in Thes.'' Zeiin., qui •uspicabator 
•cribendam esce eontentio tihifingit^ qnod aactor alloqueretur adversarium. 

— mutamus t. 4. fitildifii FSBI2v-gb6 „Angl.'' ,,Bccte. Nam 
anctor amat participia. Sic paulo post [§ 9.] : signa infixa caelo ferun'- 
tur.^^ Zeun.. et nujlum CBbr. nuUumque s-z. — stit mofuiii ffigiiiim F. 

— indieari G, iudieari ▼. — mtinWaiiire confusionis via (g in mg.) 
„Beponendom ez membranis converffiontff.^' Mod. N. L. p. 322. — rever^ 
santur Tr. — praeter hoe v-gG (in C legitur h snpra poaita lineola). 

— vonim poterit F. verum possii Rl. poterit vcri yr. 5. a6 ea- 

XVIII, 2. literarumprofanis] „Ita cam moro Marrobii, qui c. 6, § 72. 
Minacias in Octavio sno [c. 6.]: genas, inqnit,^ore vefffit iuoenfa 



Audete quosdam^ et *off etudiorum etc; § 73. quos iam eoronavere 
rudes^ literarum profanos^ ejr- «icfortae; c. 14, § 25. iif eos se- 
perfes arfiiim efiam sordidarum, cer- quens tractatus inveniet; c. 21, 



fum aliquid de summa rerum ae § 29. quid diversi senserini .. fra- 

maiefffafe deeemere.^' Gron. cfafuff tnventf; c 22, § 2. Ho^ 

3. confenf io sihi fingU] Non est rum singula ... fracfafiiff expe- 

cnm Zeunio scribendnm tihi. Hoc diai^ alias alia eiusmodi. 

enim pronomen aliad flagitaret 4. ffecunfiir . . . versantur] Exspe- 

verbam. Statue potius contentio- ctes sequi^ versari^ cum antecedat 

neniy ut respondeat seqaenti rcri- dicemus^ sed Ita Macrobias sacpe 

faft, pro contendente ipso esse po- ab indirecta ad directam transit 

sitam: id quoil prorsRo convenU orationeBi. <V. I, 6, 66 sq. 



COMM. IN SOm SCIP. UB. I. CAP. XVIU. 99 

discederent, sed in isdem locis semper, ut aliae, viderentur. 
Ecce enim de infixis Vergiliae nec a sui umquam se copulatione 
dispergunt nec Hyadas, quae vicinae sunt, deserunt aut Orionis 
proximam regionem relinquunt: Septentrionura compago non-sol- 
vitur: Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mu- 
tat ampleitum. Hae vero modo in bac modo in illa caeli regione 6 
visuntur: et saepe, cum in unum locum duae pluresve convene-[88j 
rint, et a loco tamen in quo simul visae sunt et a se postea se- 
parantur. Ex boc eas non esse caelo infixas oculis quoque ap- 
probantibus constat: igitur moventur, nec negare hoc quisquam 
poterit quod visus adfirmat Quaerendum est ergo, utrum ab7 
ortu ad occasum an in contrarium motu proprio revolvantur. 
Sed et boc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio 
sed visus quoque ipse monstrabit. Cousideremus ergo signorum 
ordinem, quibus zodiacum divisum vel distinctum videmus, et ab 
uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries 8 
exoritur, post ipsum Taurus emergit: hunc Geroini secuntur, 
hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occiden- 
lem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui relro 
locatus est, nec a Tauro in Geminos signum posterius volveren- 
tur, sed a Gcminis in Taurum et a Tauro in Arietem recta et 
mundanae volubilitatis consona accessione prodirent Cum vero9 

EEdd. ▼icabgpapdib. 
dem siatione nvnquam F. ah eadem 9latione non C. ~ ged ii HU ^ 
hi$dem CSRIG (U2 erago ft). kis (8i]|ira scripto dem) F. eisdem V-ir. 
iisdem a-bBBR. — virgiliae C (G 8ii|>. acr. e). — vmquam (om. «e) F 
— nec iadea C, — septemtrionum quoque i-bS. — eompago solvitur 
(«np. «dil. iicm) F. — non immutat C. 6. Haee vero G. heae 

(om. wo) Rl. — D«ae eunt simul *in. eefR cl visae suni C. svnt simnl 
(0111. visae') G. visae sunt (del. simut) Hl. — a se (oin. et) CF. — in 
caelo RI, — approbaniur. Constat igitur //2. — usus affirmat ▼. 
7. ad oecasum CFR2G7. in occaaum Rli^bSBBR. — in contrario Rl. — 
Consideremus ergo FSGTr.Bbbt. consideremus (oiii. ergo) Rl. considere^ 
mus enim CRSbdd.BsR. — signorum Mss. v-abffl2 „Angl.'^ „BcctlMi- ' 
nie." Zcnn. singulorum h-z. ^Nonne rce ipsa scribi poaCulet signo" 
rvm ordinem? Nani ct seqiiitiir continoo et ab uno signo quolibet %ie.** 
Pont. — quodlibet t. — eius ordinis sumamus initium Rl, g, 

post hunc iaurus emergit, ipsum gemini R2. ~ inscquuntur T-irO. — ^ 
reliqua signa e-b. — isii C. — ab oriente in occidcntem CRl. — non 
ariete (om. a6) RI. — sed potius a geminis v. — a tauro (om. ef) F. 
flniinc/afiae (om. eO C. — volubilUaii h ei coni. Zeunii, qoi adnotavit: 
,,CaBus enim bic non a aubstaniivo aed adiectiio eonsona peodet at 
paalo infra [§ 19.] «ivfitfanae volubHitati eontraria receeeione. 

7. revolvaniur] i. c. retro voU eubstanttvo «t verbo compositae 
vantar. Conf. § 4. conirario re- uon inngitur dntivus casus, qaem 
cesflii. ezspectes, sed gi^nitivas arctias 

8. recfa et mundanae volubilitatis %nidem cnm sobstantivo coniun- 
eonsona aecessione] Fateor vnlde gendus, sed ad substantivnm et 
probabilem esse coniectnrara Zen- verbam simul referendos (cf. Rel- 
nii volif6f7ila(i, collato praesertim sig. 1. c. 346.), a verbo transtulit 
bnius cRpitis line. Sed tamen in ad afjiectivam, ut pro dativo cnm 
omniam librornm vestigiis insisten- adieetivo coninngendo posnerit ge- 
dnm esse pntavi. ^iM enim, si nitiviim ad snbstnntivRra et adie- 
Macrobins altraetionis illud genas, ctivam simul referendnm? Certe 
qaod est, abi dicendi formalae e aecessio rouitdanae volubiiitati 



100 MAGROBn 

a primo in signum secundum a secundo in tertium et inde ad 
reliqua quae posteriora sunt revolvantur, signa autem infixa caelo 
ferantur, sine dubio constat has stellas non cum caeio sed con- 
tra caelum moveri. Hoc ut plene lijqjueat, astruamus de lunae 

lOcursu, quae et claritate sui et velocitate notabilior est Luna» 
postquam a sole discedens novata est, secundo fere die circa oc- 
casum videtur, et quasi vicina soli quem nuper reliauit, postquam 

[89]ilie demersus est, ipsa caeii marginem tenet antecedenti superoc- 
cidens. Tertio die tardius occidit quam secundo, et ita cotidie 
longius ab occasu recedit, ut septimo die circa solis occasum in 
medio caelo ipsa videatur. Post alios vero septem, cum ille mer- 

llgit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidium caelum, id 
est unum hemispbaerium, ab occasu in orientem recedendo me- 
titur. Rursus post septem alios circa solis occasum latentis he- 
misphaerii verticem tenet: et huius rei indicium est, quod medio. 
noctis exoritur. Postremo totidem diebus exempUs solem denuo 
conprehendit, et vicinus videtur ortus amborum, quamdiu soli 
succedens rursus novetur et rursus recedens paulatim semper in 

12orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non 
aliter quam ab occasu in orientem movetur et, iicet tardius re- 
cessum suum quam luna conficiat (quippe qui tanto tempore 
signum unum emetiatur, quanto totum zodiacum luna discurrit), 

Mtt. CPSR12GBBR.1 

9. Cum ergo viag m terlium CFSRI2RAn.TR. ttt tertio 6. ad ter- 

Uum Edd.BBR. — feraniur U2Edd.BBR. feruntur CFSRlG. — tteUa» ka» 
R2. — adfirmamus («iip. astruamut^ C. — quae et CFSRlv-gl*R.BB9f. 
el Csup. add. quae vel qui) R2. qui et Gs-bBBR.H2. claritatc $ui Ri (H2 
i ex corr.) Edd.SGBsR.; cf. c. 16, §§ 10. 11. claritate §ua CP. 

10. renovata FTr. — tecundo vero die C. 9ecundo fere (oni. die) J/l* 
— reUnquii F. — postquam ipse Bbr. -^ dimertus CFSRI. — anleceden- 
tem f/l. antecedentis /12. — el eottidie Ua longiusF, et italongiut coii- 
die R1. -^ haec add. a «ec. m. C. II. exeptis (sup. add. r) C. 
exeeptis (siip. i^ «ec. m. exemptis) F. — <fenvo soleni conpre/^enrfit F. 
sotem conprehcndit dcnuo Rl. — rursus moveiur Rivc^g; coiendavit Mu- 
din« N. L. p. 183. — rursus novetur . . . recedens om. Bbr. 12. 
recttrnifn Barf. — ^iiam luna recefl»ifm «iiifm v. — tepore Rl. — zodia- 
cum totum R2. — flfgnum unumquodque FBbx.L ,,libri Teluati*' Gron. 
„Male. Unum a •entn et ntu Macrobiano requiritur.'- Zeun. 

contona nihil alind est ntai mun- quamdiu . . . nooelnr el . . . relin- 

danae Tolubilitatie accessio. quat] Quamdiu idem eat qnoil us- 

9. signa auiem inftxa caelo fe- que dum, Sic legitur cnm con- 

rantur] ^imis dnrum est, qnod. in inncti?o cap. 20, f 28., Sat. VII, 

plerisqne libris mss. legitur, /e- 14, 13.; cum indicativo cap. 21, 

runiur, nisi forte Terba signa ... § 13. 

feruntur estra constractionis nexum 12. totum zodiacum luna diseur- 

ad monenduni lectorem addita«unt. rii] Exspectes decurrit tcI percur- 

At no aic qnidem omnia plana «unt. rit vel per zodiacum discurrit^ ut 

Vido igitur coll. c. 17, § 16., ne c. 19, § 6. per quem sol discur- 

Maerobins ecrip«erit: hifixa caelo rit; c. 20, § 12. caeli per quod 

eum caeio ferantur. discurrit; c. 21, §6. quae per 

11. Adeo] Conduaio fit per adeo^ spatia grandiora discurrunt, al. 

ita ut ex singulis qnae allata «unt, Sed cf. I, 6, 53. omnem zodiaci et 

oratio traneffit ad rem univeraam. longitudinem et latitudinem eircum 

Cf. Hand. Tursell. I, p. 152. et in- perque diseurrit^ nbi propterprae- 

fra § 17.; c. 19, § ».; c. 20, § 3. poeitionea, quae pro adTerbiis ad- 



GOMM. IN SOMN. SC3P. UB. L CAP. XVm. 101 

maniresta tameii et subiecta oculis tpotus sui praestat indicia. 
Hunc enim in Ariete esse ponamus, quod quia aequinoctiale 13 
signum est, pares horas somni et diei facit. In boc signo cum 
occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri videmus, et ap- 
paret Taurus \icinus occasui, nam Yergilias et Hyadas partes 
Tauri clariores non multo post solem mergentes yidemus. Se-14 
quenti mense soi in signum posteriuSy id est in Taurum, recedit: 
et ita (it, ut neque Yergiliae neque alia pars Tauri illo mcnse 
yideatur. Signum enim quod cum sole ontur et cum sole occi- 
dit semper occulitur, adeo ut et vicina astra solis propinquitatel^o] 
celentur. Nam et Ganis tunc, quia vicinus Tauro est, non vi-15 
detur, tectus lucis propinquitatc: et hoc est, quod Yirgilius ait: 
Candidus auratis aperit cum comibus anntm 
Taurus et adverso cedens Canis occidtt astro. 
Non enim vult int^llegi Tauro oriente cum sole mox in occasum 
Terri Ganem, qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit 
Tauro gestante solem, quia tunc incipit non videri sole vicino. 
Tunc tamen occidente soFe Libra adeo superior invenitur, ut to-16 
tus Scorpius ortus appareat: Gemini vero vicini tunc videntur 
occasui. Rursus post Tauri mensem Gemini non videntur, quod 
in eos solcm migrasse significat: post Geminos recedit in Gan- 
crum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo videtur. 
Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro 17 
et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique 
post tres menses sequentes tribus signis quae secuntur emensis 
{Gancrum dico, Leonem et Yirginem) invenitur in Libra, quae 
rursus aequat noctem diei, et» dum in ipso signo occidit, mox 
oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. IdeolS 

CEdd. vicaligapdkb. 
13. Hune etenim G. .— »omnii C. — Bearpionig Te. — ah oeeam F. 
oceasue Bsn. — Nam etvergiliag RU-bBBR. — pott 8olem mergentee CR1. 
po9t Bole mergente RlEdd.FSGBER. 14. par» alia R2. aliqua 

par» Bsif.BAR. — tn illo mense Rl. — quod ct eum CF. quod cum (in 
ra».) R2. — ut vicina (om. et) nf^. .15. tum quia CF. — Can- 

didut] Georg. I, 217. — avcrRo SG (h in mg.) HITr.L. — tauro occi- 
denle F. — in occa^^um ferri RlEdd.BsR. in occasu ferri R2. in occasum 
fieri S. tn occaau fierLCFG; cf. c. 21, § 2. — proximua ett Qtauro add. 
a sec. m.) F. prosimue esi tauro C. 16. et tum Rl. tunc 

(oro. el) CF, — in medio caelo om. Rl. 17. Adeo autem CF. — 

eignis tribuB R2. — ariete iauro (oro. eO CF. — tauro geminis C»"P« «*•«'• 
el) R2. — eequente» oro. Rl. — remcnsis Bbb. ~ libra (om. tn) Rl. 

daaCcir, minne ofTeodit Qccasativae, nRli, qaoram eigna sunt Ariee et 

et Ammian. Marc. XXIX, 5. rftt- Libra.'* Zbvh. 

cvrstf ittneri6tiff magnis. Libram^ id est Scorpii cAelos] Cf. 

,o r • . j- •* Sat. I, 12, 11. et 21, 25. 

13. poreff Aoroi soinnt et c/.ei /o- yergilia, . . . „o» multo post so^ 

eU] „lmitatara„ctor Virg.l.um Ge- ^^ ntergenies videmus] Haec eom- 

org. I, 2(W Liftroi/te fonintgtte ^^^^ feepondent aniccedentlboB 

pares ub% feeerit noras Et me- „„„«^„* rr«5— .--..•*;«..•«•..«...;. «n^»-! 

dium luci atgue umbris iam dividit W""^** rowrttff «•etnn* occosui ,• qaod 

utum tui;» uiyue vmvr» •«»« ufi/*u*» vulgrO leiTltUr, ROn IRttltO llOfft Sole 

orbcm Eandem rem |,aalo pott ^^|^j» id fateor me non Intel- 

[§ 17.] m.na. poet.co expreesK 1*- y %^ ^.. ^, j 

6ro aequat noclem dtes. Sermo oet «P ^. cf 6 10 
d« aciai.octiu «rno et auctam- ^^ Ad^LiM]VU.n*t.tLiiil. 



102 HAGROBII 

autem occasum roagis eius quam ortnm elegimus proponendom, 
quia signa posteriora post occasum videntur: et, dum ad baec 

ne sole mergente Ttderi solent solem redire monstramus, sine 
10 eum contrario motu recedere, quam caelum movetur, 
19ostendimus. Haec autem quae de sole ac iuna diximus etiam 
[9i]auinque stellarum recessum adsignare suflicient: pari enim ra- 
tione in posteriora signa migrando semper mundanae volubilitati 
GOntraria recessione versantur. 

XIX. His adsertis de sphacrarum ordine pauca dicenda 
sunt: in quo dissentire a Platone Gicero videri potcst, cum hic 
solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, di- 
cat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a sum- 
2mo locum sextum tenere, commemoret. Giceroni Archimcdes 
et Ghaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios omnium philo- 
sophiae disciplinarum parentes secutus est, qui ita solem inter 
lunam et Mercurium locatum volunt, ut rationem tamen et de- 

Mss. CFSRl2GBsR.] 

18. occasum maiui eiua S. magis oeeaium eiu$ F. occatttin eiiif 
magia Rl. — elegimus SR2G%i „Aiigi.'' eligimu$ CFRIc-bBsE. — 
praeponendum Rl. 19. et luna EiIiI.Bbr. — eufficiaut Rl. 

XIX. Caput XIX. Huem dcero et guem Plato eoli inter crranfefl 
atellaa aBaignaverint {aaaignaoerit cli) ordinem: eur luna lumeu auum mii- 
fifetttr a flocc, ticgue luceat^ ut tamen non ealefaciat. dehine^ eur aol non 
abaolute, aed fere mediua inter planetfia eaae dicatur. unde aideribua nomina^ 
et Gur atellarum errantium aliae adveraae nobia aint, aliae prowpcrae» ch-b. 
11 cum kia g. ^ Plato] Tini. p. 38 Steph. ^ auraum hoc tat (eap. 
aild. B. aperam aecundam') C. 2. archidemidea F. Arckimenideo 

vich. — ut rationem tamen et deprekenderint CFSR12Gv1 ^antiquiseiintte'* 
Gron. til ratione tamen ct depr. Bbr, ut ralionem tamen depr, Com. eO 

18. magia . . . ele^imiM] Graece Rst attractio qatedam ad anteco- 

(idXlov BlldfiB^a, Praeteritum prac- dens ^Hartam. 

21L1I!"'*' *"* «^"tecedentia haec re- ^ Jrchimedea] „Qaae hic et la- 

'•'"■*'''• fra II, 3 [§ 13.] de ratione Archt- 

'19. Ilaec ... etiam quingue ttel- inedis traduntnr, Tidentur fniste in 

larum receaaum adaignare aufficient] libro qni inacriptns est Conica^ sed 

Offcndit et inGnitivna adaignare periit. Vid. Fahric. Bibl. Graec. 

pro gernndio ad adaignandum po- lib. III, 22." Zbviv. — Cunsense- 

sitna, ut apud Vrrg. Aen. V, 21 eq. runt praeterea Geminus (Clem. 

Nec noa obniti contra nee teit- Astron. c. 1.), Cleomedes CMet. I, 

dere tantum Sufficimua, Ver- 3.), Ptoleraaens (Almag. 9, 1.), et, 

bum adsignare uaurpatum pro de- nt referunt Plin. N. H. II, 22, e. 

monstrarey vol, ut dicere solet Ma- 20. et Censorin. de die nat. c. 13, 

crobius, adserere. Vid. not. Gron. § 3., Pythagoraa qnoqne. Cf. For- 

ad c. 2, § 14., et adde locis ibi ci- biger. Handb. d. alt. Geogr. I, p. 

tatis c. 21 , § 3. i(i quod aermo de- 520. 

acripait visua adaignet. ^^^ ,„„„^ ^ ilfercurittm] Haeo 

XIX, 1. «eettfidam, hoe etf . . • eat ratio Anaxagorae et Eratotthe- 

locum aextum tetiere, commemoret] nit (Cat. c. 43.) et secnndam Phot 

Haec mtnus concinne dicta ennt. Bibl. Cod. 249, p. 1316. (p. 439. 

Scriberem flecttnrfum, ai infra le- Bekkor) Pytha^orae: tcd Plato I. 

gerotur •ertttm locum, ut ita poaait Ck modo cnm Chr^aippo et mathe- 

distingiii: .eecfinrfum , koe eat ... maticie aolem ponit inter lonnm et 

aextum, locum. Ut nunc cat, ad Venerem , diccns hafCtpSifOV dh %al 

aeeundam intelligeadam erit etse. rbv %f(iov leySnevoVt modo prae- 



GOMM. IN SOMN. SGIP. UB. L GAP. XVUI. XIX. 103 

prehenderint et edixerint, eur a nonDollis sol rapra Mercarium 
supraque VeDerem esse credatur. Nam nec ilii qui ita aesti- 
mant a specie Yeri procul aberrant: opinionem Yero istius per- 
mutationis huiusmodi ratio persuasit A Saturni sphaera, quaeS 
est prima de septem, usque ad sphaeram lovis a summo secun- 
dani ^interiecti spatii tanta distantia est, ut zodiaci ambitum su-{9a] 
perior triginta annis, duodecim yero annis subiecta conflciat: 
rursus tantum a love sphaera Martis recedit, ut eundem cursum 
biennio peragat Venus autem tanto est regione Martis inferior,4 
ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. lam yero ita 
Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, 
ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus 
minusYe, circumeant Ideo et Gioero hos duos cursus camite$ so- 
lis vocavit, quia in spatio pari longe a se numquam recedunt 
Luna autem tantum ab his deorsum recessit, ut, quod ilii anno,5 
vigioti octo diebus ipsa conficiat: ideo neque de trium superio- 

[Edd. Ticabgtpdzb. 
II AR. «( ratione iamen denr. Com. eO v3-b. vt ratianem tantum depr, 
L. — edixerint iln ing. elicuerint) g. Unde Pontanas coniicU delicue- 
rini^ adiiciens: „qood nu8 delicaverint aut declaraverint dixissemus. No- 
nine: Delica ett aperi vel exptana, Titinnius: Quid iMtue e$t? aui quid 
ittie sibi vuli sermo? mater deiica,*^ Gronoviu8 cum tcriptnra raiionem 
... edixerint confrrt II, 17, { 13. postquam ... edixit^ sed addit: „Su8pi- 
cor tamen fuiase nlim et ediderint. £iit enim interdnm edere id ipeum, 
quod et prodere dicunt et divulgare; Cic. de leg. III [20, 47.] edanf et 
esponant, quid in magistratu gesserint.^* — super mercurium Bke. — ejr- 
istimant Sv-g. — a veri specie R2. — huius permutationis Rl. 3. 

fanla differentia F {C eup. vef distantia'). — duodeeim annis Com. vero') 
ill. duodecim vero Com. annis') V (C «up. •*. annis). — Rursus fanefi t. 
— a jovj« martis spera Rl. — recessit Bbb. — peragrei R21fl2. 
4. fanfo regione («up. e«f) R2. fonto a regione (enp. est) F. fanfo e«f 
a regione cl est tanto regione ia. est iantum regione t. — Martis om. 
Rl. — peragendum (C «up. ra) „Vetn8 scriptura quae apparet in 8cri- 
ptis, quae melior est. Sic cap. praeced. [§ 17.] tribus signis peractis i. e. 
emeneie. Qnintil. decl. 1. ISec tota tibi penatium saera peragenda sttnf, 
et OTid. [Met. XIII, 618.] cum sol duodena peregii signa**'*' Gron. — Ita 
vcro iam R2. nam vero iia Bbb. — stella esi F. siella (om. esf) S. — 
ef Mercurio om. Bkb. — caelum (om. suum) C. — circueant RlG. — 
Ideo et M88.v-gLTB.BBB. „non male ecripti.^' Groo. igiiur et s-b. — 
eomites] Somn. IV, 2. -- pari om. F. 5. ab his tantum Rl. '— 

seorsum /il. — recessit 'M88.T-gb „Angl.^' „8cripti'' Gron. „ReCtc, cum 
paulo p08t [§§ 5 et 15.] in eadem re BSacrobiu8 utatnr praeterito reces- 

pontt Mercuriom ^li6g vt nal 6 rov 5. reeeatif , «f . . . eoff^eiatl Non 

EQfiov nal iaHiq)6(fog, Beglexit, ot tuU Zeuniue, Mncro- 

8. 8tt6iecfa] „H. e. epbaera lo- biue temporam coneecntionem ; eed 

Tie, qnae eet inferior Safnrni cnm receMit Ci- •• remota eet), nt 

epbaera. Ab initio potabam cor- Terum perfectnm, ad praeeentem 

rigendam tn/ertor, qoo meliue re- rerom etatom referator, recte ee- 

spanderet praecedenti superior. Ve- qnitur praeseno eonfieiat. Id unum 

ram poeteaquam Tidi paolo poet ofFendero poeelt, quod § 3. de ea- 

oeqni inferior^ intellexi Macrobiom, dem re legttor praesene reeedit; 

qoi oempor fere^ etiam repngnante qnod tamen non minuo ferri potest 

ologantia et poritate oormoois sta- qnam oi in pa^siTO genere de ea- 

det oratioBom Tariare, ett^iecfa dem re modo praeeeno tempos, 

uoon eose, ot postea peoaet^adhi- mode perfeetom osnrpatnr. Cf. § 

bwre mferior^' Zm. 15.; c. 20, § &; c. 21, § 1. 



104 MAGBOBII 

ram ordine^ quem manifesie clareque dislingoil inmensa distan- 
tia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, 
inter Yeteres ali^ua fuit dissensio. Honim vero trium sibi pro- 
ximorum, Veneris Mercurii et solis, ordinem yicinia confudit, sed 
apud alios: nam Aegyptiorum sollcrtiam ratio non fu^it, quae 
6talis est Circulus per quem sol discurrit a Mercuni circulo, 
ut inferior ambitur: illum quoque superior circulus Veneris in- 
cludit, atque ita &t, ut hae duae stellae, cum per superiores cir- 
culorum suorum vertices currunt, intelle^antur supra solem loca- 
tae, cum vero per inferiora commeantcirculorum, sol eis supe- 

7 rior aestimetur. Illis ergo, qui sphaeras earum sub sole dixerunt, 
hoc visum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut di- 
ximus, \idetur inferior: qui et vere notabilior est, quia tunc iibe- 
rius apparet Nam cum superiora tenent, magis radiis occulun- 

[»s]tur: et ideo persuasio ista convaluit, et ab omnibus paene bic 

8 ordo in usum receptus est Perspicacior tamen observatio yeri- 

Mflt. CFSR12GBBR.] 
ffit/' Zeun. recedtt i-z. — ipfa XXli rilUo diebua R2. — juae fniuit- 
feste (sup. ^iiem) R2. — est inter veterea aliqua diaaenaio CF. tnf. pel. 
al. eat diaaenaio /71. — trium proximorum Com. ffi60 ^l* — vieinitaa 
Bab.Bbiv. (C n icc. ni.) — confundit CFBbb. — ^^enfenlia egyptio- 
rum. yam egyptiorum Rl. — ratione fugit Rl. 6. eircmua (oin. 

reneriff) R1. — auperiorca (oro. per"^ GBbr. — intelleguntur F (C •np. 
fl). — extimetur Bbr. exjslimelifr Sv-g. 7. lllia (ora. ergo") 

Rlcah. illia quoque H\. — apera» eorum Rl. — vitum (om. eat) tr. — 
qui vere (om. el) Rl. — ^uio tum SRlv-g. quia cum G. — apparent 
FRlffi. — magia ac magia radiia F. 8. veriorem (C aup. .t. 

6. Circfilitff, per quem $ol diacur- deriTare, it noTura adiniCtit erro- 

rti, a Mercurit circulo til inferior rem, quem aliat (I, 22, 8 «qq., 11« 

amfrtlitr] „Respezit ingeniosiseimae 5, 25.) ipse refutare conatns eet* 

•eculi 8ui Nic. 'Copernicns: Qua-' Namque si tcrra est ima et cen- 

propler, inquit, minime contemnen- trnm, Mercurii antcm et Veneria 

dum arhitrory quod M. Capella^ qui circnli 10118 circulo euperiorea 

Eneyelopaedian acripait et quidam ennt, eol «emper infra (i. e. a ter- 

flltt Latinorum percalluerunt. Ex- ra epectanti cilra) illas •tellas •!!, 

ffflimanl enimj quod Venua et Mer^ neceeee est. Si inferiorea circulo^ 

euriua cireumerrant aolcm in medio rum vertieea epponnntur auperiori- 

exiatentcm^ et eam oh cauaam ab illo frus, hi •nnt, ubi •tellae •uper y/cr^ 

non ulterius digredi pulanl, quam tirein nostrura, illi, uhi velut snb 

•tiontm contycjrtlaff orbium paltalar, pedibuff noatris moTcntur (cf. rap. 

quoniam terram non ambiunt^ ut ce- 22, § II.)* Cum ergo per inferio- 

teriy aed abaidaa converaaa habent}*^ rea cireulorum vertieea eurrttnt Mer- 

PonT. — At haec non quadrant in curiuff et Venue, •ane, ai ad pedeo 

irerba Macrobii, qni non illas •tel- no^tros •pectamus, aol eia auperior 

laa oircnmerrare •olem, eed •oli* pote^t ae^timari, at tnm, qnia aub 

circnlam iilaram circuli^ inferio- pediba^ no^tris, i. e. infra lerram, 

rem euae dicit, itaqne commnne «unt, omnino non Tidentar (cf. I, 

centrum terram ^••e •tatuit. Sed 16, 6.). Igitor ille, qni comme- 

confudis^e^ eam ntramque •enten- moratur § 7., atellarum euraua^ qui 

liam ez iia qnae •equuntar ap- noantrmTnam videtur inferior^ qui 

paret. el vere notabitior e«l, 911 ta Itrnc It- 

al^iie ita fit^ ut ... ffol eiff ffupe- 6eriitff apparet, ab illa opinione 

rtor aeatimetur] Ad Tcram rationem omnino abhorret, neqno intelli|^i 

•i ffpectamu^, quotnodo confusio pote^t, »!•!, ut est, •tatnimus •o- 

illa fieri potuerit, liquet. At qui lem eeee centrum circuloram Mer- 

e Talgpiri yeterum opinione ita, ut cnrii et Veneris. 
Macrobiuff, confu^ioncm illam vult 7. liberiua apparet] i. o* dod im- 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. CAP. XIX. 105 

orem ordinem deprehendit, qnem praeter indaginem yisus haec 
quoque ratio commendat, quod lunam, quae luce propria caret 
et de sole mutuatur, necesse est fonti lummis sui esse subiectaro. 
Haec enim ratio facit lunam non habere lumen proprium, cete- 9 
ras omnes steilas lucere suo, quod illae supra solem locatae in 
ipso purissimo aethere sunt, in quo omne, quicquid est, lux na- 
turalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis in- 
cumbit» ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore 
oppressae sint, sicut infra ostendetur: luna vero, quia sola ipsalO 
sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, 
lucem nisi de superposito sole, cui respleudet, habere non potuit: 
denique quia totius mundi ima pars terra est, aetheris autem 
ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam, yocave- 
runt. Inmobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphae- 1 1 
ra quae \olvitur nihil manet inmobile praeter centrum: munda- 
nae autem sphaerae terra centrum est: ideo sola inmobilis per- 
severat Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, 12 
non relucet; luna speculi instar lumen quo illustratur emittit: 
quia illa aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex 
habetur et ideo extrema vastitate denseta est nec ultra superfi- 
ciem quavis luce penetratur; haec, licet et ipsa finis sit, sed li- 
«^uidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamvis densius corpus 
sit quam cetera caelestia, multo tamen terreno purius fit acceptae[94] 
luci penetrabile adeo, ut eam de se rursus emittat, nullum ta- 

L^Edd. iricaligapclzb. 
fneliorem) FSRIBbr. (chg in mg.). m e I lorem R2Edil. 6. aeriorem Bab. 
Biif. -— qvoque vitui haeo ralio Rl. — quia C*np- vef quody F. — pro^ 
pria luce lll. — permutuatur R12. — - eui lumtnia FRl. ^ adhaerere 
tuhiectam Bsiv.BiiR. 9. quod ille S. quod ipae F. — $oli$ tperae 

Rl. — ut caelo zonae Bbr. — miae aunt procul a $ole CF. 10. 

Ivita quoque quae sola C. -* tpsa om. Rl. ^Nisi malis errorit infi- 
malare Macrobium, lege: ima ant infima^ praesertim cnm apnd Cicero- 
nem inTeniatnr infimo or6e." Zenn. — e«l. Paducorum (et add. a tec. m.) 
C. — de euperpotiio pdz. deeuper posito T-gb. deauperpoaito e. E M«e. 
nihil enotaTi. „Mttlim de super opposito. Dixit iam ante [c. 15, § 11.] 
lunae conira tolem posiiaeJ'^ Pont. „Forle corrigendnm est lia: Lueem^ 
niti de euper poaito $ole qua re$plendet, Sic Infra [§ 13.] (nmeit quo tl- 
lustratur."* Zeun. —^ una par$ (etinm Infra) T-g; Mod. N. L. p. 409. 
commendat ima; contentit Pont. — aeiheream CT3-b. aetheri tI. 
11. ifieo inmobilit (oro. sola) Rl. 12. tI2a terra aeri$ oouae (snp. 

add. et) C. — denseia CFGTa.BBif. deneaia SRI2Edd.BER. Vid. not ad 
c. 8, § 20. — quam luce Rl. — Nee licet G. — ftni$ $it CFSR12v-gQ „4 
Angf fini$ e$t e-bBBB. — aetherii CFRlG. aeiherei R2Ed(I.SBBR. -- 

Siam caetestia eaetera R2. — multo tamen CF (R2 a p. m. ; 6 a ser. m.) 
od. N. L. p. 323. nt multo tamen (R2 a aec. m.; G a p. m.) Edd.SRl 
Bbb. '- terra puriue CRl. — aecepta luce CRl Mod. 1. c. — penefra6ile 

Sedientibns solia radiie. Cf. Sen. verunt] Phyeicis hoc triboitnr I, 

[. Q. I, 17, 3. nisi liberius humi II, 7. 

$oU$ lunaeque imagines videremue. 12. terreno purius fit . ., pene- 

9. cetera$ omnet $iella$ lucere fra6»Ie] Est attrartio qnaedam, qnod 
9uo] „Qaam falaom hoc sit de ad propioa aabatantiTom corpue 
planetia, recentioram obaerTatione haec referuntnr, non ad pronomen, 
aAtia demonstratnm est.^^ Zbvii. qao proprie referenda erant, Aaec, 

10. terrum^ eed aeikeriam voea" tc laiia. 



106 MAGROBn 

ISmen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum 
ad nos de origine sua, id est de sole> pervenit, naturam secum 
ignis de quo nascitur devehit; cum vero in lunae corpus infun- 
ditur et inde resplendet, solam refundit ciaritatem, non calorem. 
Nam et speculum, cum splendorem de se vi oppositi eminus 
ignis emittit, solam ignis similitudinem carentem sensu caloris 

14ostendit Quem soli ordinem Plato dederit vel eius auctores, 
quosve Gicero secutus quartum locum globo eius adsignaverit, 
vel quae ratio persuasionem huius diversitatis induxerit, et cur 
dixerit Tullius: in infimoque orbe hma radiis solis accensa con- 
verdtur, satis dictum est: sed his hoc adiciendum est, cur Gi- 
cero, cum quartum de septem soiem velit, quartus autem inter 
septem noii fere medius, sed omni modo medius et sit et babea- 
tur, non abrupte medium solem sed fere medium di\erit his ver- 

15bis: deinde subter mediam fere regionem sol optind. Sed non va- 
cat adiectio qua baec pronuntiatio temperatur: nam sol quartum 
locum optinens mediam regionem tenebit numero, spatio non 
tenebit. Si inter ternos enim summos et imos locatur, sine du- 
bio medius est numero: sed totius spatii quod septem sphaerae 
occupant dimensione perspecta regio solis non invenitur in me- 
dio spatio locata, quia magis a summo ipse, quam ab ipso reces- 
sit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage com- 

16pendiosa probabit adsertio. Saturni stella, quae summa est, zo- 

[95]diacum tnginta annis peragrat, sol medius anno uno, luna ultima 



Mtt. CFSPR126 CBbr. usquc ad § U.)l 
CFSEll2v-gG MAngl.*' pmetrahiliB «-bBBR, Mod. 1. c. „Recte, sc. luna. 
Sed ed. i^et. penelraftiie, ec. corpus. Sed Tnlgarie et recentior videtur 
melior.** Zcun. — adto ad »c funus mittai Rl. — mrtnm F. — prefe^ 
rentem R1H2. 13. de ttua origine Rl. » evehit (sop. de) R2. ^ 

claritatem FR12Bbb. elariiudinem Edd.CSG (in R2 add. a «ec. m.). — 
eum eplendorem. om. Rl. — tfnntittit (•up. e) C. H. seeuius e$t 

C. — eiuB globo R2. — tn infimoque orbe Rl. tii infimo orbe (om. owe) 
BAB.BBrf. tn^fmo^tie orbe (om. in) R2LTr. infimoque orbi £dd.CFSG. 
„Sopra [c. 17, § 3.] in textn Ciceronie erat orbe, quod cet pracferen* 
flum.*' Zeun. — omnino mediu» Bar.Bbw. — eu6iter mediam S£dd.R2; c. 
17, § 3, Somn. IV, 9. geptem mediam 6. septem medium Rl. ex 
septem mediam C. de septem mediam FH2 (clig in mg.). „Supra [ad 
c. 17, § 3.] diximne de lectione de sepiem mediam^ quae liic quoque eta- 
bilitnr; nam paulo ante anctor: quartum de septem,''*^ Zeun. 15. 

adteclio fere BAR.LBaif. „M8t.'' Gron. (i. c. L12Gr.1V23; in GR.2Vi 
haec deeideranlnr; in Ll legiiar adieeiio tantum). — qua kaee pronnn- 
iiatio temperaiur ilee.T-gl}LTR. „Certe pronuntiatio liaec non tempcrat 
adiectionem, lioc eet pariicnlaro /ere, eed ipsi particnlae ineet vis pra- 
Bnntiationem ietam temperandi, ne praeciee, et, ut ait anctor, alinipte 
mediua eol pronnncietnr.^' Gron. „Veri8eime.*' Zenn. quam k. pr, tem- 
perat s-x. — sed inter nos enim Rl. — septem (sperae add. a eec. m.) 
C. — dimensione peraeta Hi, — ipse add. a eec. m. C. — quam ab imo 
6. ^ tma recessii R1. — posteriias (<up. trem) C — discepiionis am- 
bage RlHlB, diseepiaiione ambage v. 16. peragii C. — uno 



13. Nam et speculum . . . toiam gnmentnm nostra qnidem aelala 
ignis simHUudinem oareniem seneu nemo negaYerit. 
ealoris ottendil] Fntile eese lioc ar- 16. fNrammttafio] mHIc oat idem 



COMM. IN SOMN. SOP. LIB. I CAP. XK. 107 

uno mense non integro: tantum ergo interest inter solem et Sa- 
tumum, quantum inter unum et triginta; tantum inter lunam 
solemque, quantum inter duodecim et unum. Ex his apparetl? 
totius a summo in imum spatii certam ex media parte divisio-* 
nem solis rcgione non fieri. Sed quia hic de numero loqueba- 
tnr, in quo vere qui quartus et medius est, ideo pronuntiavit 
quidem medium, sed propter latentem spatiorum dimensionem 
verbum quo hanc definitionem temperaret adiecit Notandum^lS 
quod esse stellam Saturni et alteram lovis, Martis aliam, non 
naturae constitutio sed humana persuasio est, quae steUta nume- 
ro8 et nomna feciL Non enim ait: illa quao Satumia est, sed 
miam in terris Satumiam nmninant, et iUe fulgar qui didtur 
lovis, et quem Martium diqitis: adeo expressit in singulis nomina 
haec non esse inventa ex natura, sed hominum commenta signifi- 
cationi distinctionis accommoda. Quod vero fulgorem lovis hu^lH 
mano generi prospertm H salutarem, contra Martis rutilum ei 
terrihitem terris vocavit, alteram tractum est ex stellaram colore 
(nam fulget lovis, ratilat Martis), alteram ex tractatu eoram qui 
de his stellis ad hominum vitam manare volunt adversa vel pro- 
spera: nam pleramque de-Martis stella terribilia, de lovis saluta- 
ria evenire aefiniunt Causam si quis forte altius qtiaerat, unde20 

[Edd. Ticaligtpdzb. 
anno CR1. ^ intereH oni. Rl. — inter et »olem C. — inier mtum et XH 
Rl. inter Xii menses et nnum C. 17. in imum macium Ccorr. 

in tO P* '— * mediae partis divitionem CF. — regiane 8-bSR12G. rcg^to- 
nem Fv-g. tn regione CH\2 „Rieinbr.'' Mod. N. L. p. 164. — hic loque-' 
baiur numero (oop. add. de") C. — in ^o fere F. — quartus est et mediue 
C. — iateniem om. „Mu.*' Gron. — epaiiorum dtmenBionem M«8.t-(( 
„Mm.'* Gron. epaiiorum divitionem »4>. — i/^/Iiuttonem cs-bS. di/fin. 
R12GTi. difin, CF. — alteram (om. e<) R9. - adiecit fere Rl£12cabb. 
adiecii verhum fere quo ... iemperarei „11ic ordo a Mas. exhibetur ad- 
iecta particala.'* Gron. „Male in recentioribos edd. omiMnm eat /ere.** 
Zeao. 18. A'otoficfiim vel . . . proepera (§ 19.) om. CEl (E2 add. 

in mf^.). — stellU] Virg. Georg. I, I3T. — omnta (enp. nomtna) F. — 
«ft illa SR3GH2TH.Bs!f. tUn aii F. aii iUi Rl. ott tiiam £dd. — 
^em martem dieetii G. — es natura FSHi vMts.*' Gron. (i. e. Gn.lLS 
V28). a naiura Rl. naiurae R2Edd.CGLl (in Gb.2V1 haec deeideran- 
tnr). — eommenio „Mm.** Gron. (i. e. L2V2). — aecommoda M88.t-sGn.l 
V3. aeeommodata \-g „M8«.^' Gron. (i. e. L12V2). 19. alierum 

eei (om. iraeium} Rl. — mariia rutilai F. — e» fractv Rlfflv. — vel 
adoerBa Tn. — MariiB (om. stella') R2G. » eoenire om. Rl. — de^nianl 
R2Edd,S (C enp. alHer: definii tetpto). diffiniuni RIG. dt^ntimt F. — 

quod ennntiatfo een pronunttafnm IV, 2. habet rttti2us horribiliaque 

een eenteneia.'* Zsvif. terris, nt panlo enpra hominum ge^ 

^a M n* ^ • • X neri non humano generi, nt h. 1. 

af\ „Plenn. fere Ter.icala. e.t, et . ^ j^ „^i, ^ „,i p^,^] 

Sene«ie qaoqne oonotatn. N. Q. ^g,eri« apnd Gellium 'xiV, \. 

VII SS. iVMidi.m nmt, inqait, ann, y^ «j WoAni philo.oplii di^r. 

mdlt qHtngtnh, e, 9»« Craec.. ^^,, .d*er.n. anilem .npentitio- 

•'.?"•» "«"•«'.•*.** »<"»'»« /«: „em eomm qni es coeta motibns- 

"; ?••'"• y"2F''';0««'K- '••"•• qn. .idemm'fatn hominnm pm.- 

lait. [». 13T.] S^Ua dnm [immo J.^,^ ^^^^^^ C„„, cic. I.b. II. 

tum] taU» etc." P01.T. ^, ,„,.,,^_ ,j g„^ Emplric lib. 

19. «t torriiile»] Cicar* 8«m*. V. adrerM* ■Mtbematico.." Zbvx. 



108 MAGROBn 

diyinis maliYoIentia, ut stella malefica esse dicatur (sicut de Mar- 

[96]ti8 et Saturni stellis eiistimatur), aut cur notabilior benignitas 
lovis et Veneris inter genetbliacos babeatur, cum sit divinorum 
una natura, in medium proferam rationem apud unum omnino, 
quod sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus *quos de 
harmonia cohposuit patefecit causam, quam breviter explicabo. 

21 Gerti, inquit, sunt numeri per quos inter omnia quae sibi con- 
venienter iunguntur et aptantur Ot iugabilis conpetentia, nec 
quicquam potest alteri nisi per hos numeros couYenire. Sunt 
autem hi epitritus hemiolius epogdous duplaris triplaris quadru- 

22plus. Quae hoc loco interim quasi nomina numerorum accipias 
Tolo, in sequentibus vero, cum de barmonia caeli loquemur, quid 
sint hi numeri quidve possint, oportunius aperiemus: modo noc 
nosse sufficiat, ^uia sine his numeris nulla colligatio, nulla pot- 

23est esse concordia. Yitam yero nostram praecipue sol et luna 
moderantur. Nam cum sint caducorum corporum haec duo pro- 
pria, sentire yel crescere: alc&rjtiTtoVy id est sentiendi natura, de 
sole, ipvtixov autem, id est crescendi natura, de lunari ad nos 
globositate perveniunt Sic utriusque luminis beneticio haec no- 

M88. CB inde a § 24.; C om. §§ 23-26.) FSR12G.] 

20. malivolentia (C snp. se» csO R2vi8-zLl. malevolenlia c-gb. 
malivolentia aacribatur SL9V3 ia»9cribatvr FRI). malevolcntia ad~ 
Bcribatur Ui „M88. (L2GB.tV3; vid siip. L3V3) 8ine hae^itationo, nec 
reprobandnm puto.*^ Gron. — aui stella H\. — aentimatur R2 — ei 
Feneris add. a eec. m. C. -^ genethliacos Edd.FRl2Li2 (V3 po^itis punc- 
tie eob thli), genethUacho$ V2. geneathilicoa S. geneadliticos C. 
genethliolog 09 H2. geneaiogo9 ,,M88/* Gron. (uniis L2). — habelur 
(aap. add. o) F. ^ rotionem . . . leetam om. CF. ^ omnino om. Bak. 
Bbit. -i— ptolomeuB FR12. phtolomeu9 C. ^ armonia R12. armonii^ C. 

21. Certiy tnguii, 8nnt numeri CFRl2i-gbBAB.BBif.TB. „Bene.*' 
Zenn. certi, tn^il, numeri 9unt S. certi 9unt^ inquit, numeri L. „Ratio 
Macrobii poecit, ut sic ecribamne cum Mee.*' Gron. ccrti sttnt numeri 
(om. tn^ttit) Gv8--zP4. — coaecnicntcr iunguntur FSRIbffi ,,Mb8. multo 
melios.'*' Gron. „3 Angl." conveniunt iunguntur (R2 snp. a 8ec. ra. eel 
fcnCer) t-i. conocniunt ei iunguniur //2. conveniuni et eoniunguntur 
C. — compefenfia iugabiliB F. • — Suni auiem hi FRlb. „Re8cribo cum 
anttquia plane ot libro 11, cap. 1 [§ 14.] Sunt autem hi eex omne^."^ Gron. 
Sunt autem (om. hi) R2t^xC;SGP4. — quadruplue Mes. et ir8-iHl2P4. 
quadruplari9 i-gbBAB.BBiv.L. 22. quati tini nomina CF. ^ tn 
fegttenti6uf] If, I, 15 sqq. — dum de ds. — qui f unt hi C. — haee noffe 
T. — quod finc F (g in mg.). „Ed. Vet. pro quia habet ^ti [iinmo in o 
08t quia], Sed ne haec qnidem legibne lingoae eatie est accommodata. 
Forte anctor ecripeit quod iam aut iom quod. Certe een^ue postulat 
tom, quia ante locutue eet de ro futura aliqua." Zenn. 23. Vitam 
vero nosiram . . . alia aalutarie exi9iimeiur (§ 26 extr.) om. CEl (E2 add. 
ia mg.)* — noairam om. Rl. — caducorum fint F. — eaieticon F. cftAe- 

20. «nifc divinie malivolentia] 22. hoc noffc 9ufficiat, quia] De 

AdBcribatur^ qnod in nonnnllia li- hac conetructione Tid. not. ad I, 

bria Mss. adiicitur, toI eiinile ali> 6, 62. 

quod Terbnra intelligendum eet e 23. alcQTjriytbv . . . tpvxt.yLov] Cf. 

eequentibue: crut cur ... habeatur. I, 12, 14 et 14, 7. 

tn ii&rif irihu9y quo9 de harmonia de lunari globoiitdie] Cf. T, 16, 6, 

conpofuil] „De hie librio, qut II, 5, 5 et 10. ierrae glo&ofitaf , et 

otiaranura cxtant et inecribuntur 1, 22, a />:lo6ofilaf iphaeralie. For- 

dQf^ovixic Tide Fabric. Bibl Graec taese non oine cauea hac ratione 

lib. IV, p. 14, p. 449.'^ Zxviv. lutu eei Macrobius, qanm inna» ut 



COMM: IN SOMN. SCIP. LIB. L CAP. XIX. 109 

bis constai yita qua fraimur. Conversatio tamen nostra et pro-24 
ventus actuum tam ad ipsa duo lumina quam ad quinque vagas 
steilas refertur: sed harum stellarum alias interventus numero- 
rum quorum supra fecimus mentionem cum luminibus bene iun- 
git ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo25 
Yeneria et lovialis stella per hos numeros lumini utrique socian- 
tur: sed lovialis soli per omnes, lunae vero per plures, et Ye-pT] 
neria lunae per omnes, soli per plures numeros aggregatur. 
Hinc, licet utraque benefica credatur, lovis tamen stella cum sole 
accommodatior est, et Yeneria cum luna: atque ideo vitae no- 
strae magis commodant, quasi luminibus vitae nostrae auctoribus 
numerorum ratione concordes. Saturni autem Martisque stellae26 
ita non babent cum luminibus conpetentiam, ut tamen aliqua vel 
extrema numerorum linea Saturnus ad solem, Mars aspiciat ad 
lunam. Ideo minus commodi vitae humanae existimantur, quasi 
cum vitae auctoribus arta numerorum ratione non iuncti. Cur 
tamen et ipsi nonnumquam opes vel claritatem hominibus prae- 
stare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic 
suflicit aperuisse rationem, cur alia terribilis alia salutaris existi- 
metur. Et Plotinus quidem in libro qui inscribitur: Si faciuniil 
attra, pronuntiat nihil vi vel potestate eorum hominibus evenire, 
sed ea quae decreti necessitas in singulos sancit,^ ita per horum 
septem transitum stationem recessumve monstrari, ut aves seu 
praetervolando seu stando futura pehnis vel voce significant ne- 

[Edd. Tieahgtpdsb. 
dyeon S. — globoailaU ad nos F. 24. aetuum nottrorum nu 

— slellttrum alias interventus Haec In B priina irerba suDt poBt roagnain 
illam lacnnam (y. c. 12, § 14.). — $upra] § 21. — alius Rl. ^ ac 
Bonat Rl. — nutli aplicat Rl. — oenerca (etiam infra) ▼-gb. 

25. magis aecommodant a, quod corrigit Mod. N. L. p. 164. mag. eom- 
modantur Tr. 26. aspieiet BG. retpieiat Bab. — arta M««. 

et P4 „Angl/' arcta t-^. apta e-b. 27. Plotinu$ (om. ef) P. 

— Mfaciunt Bi-bC6. ite faeiunt FSR12vfll „Angl.'* — nihil (add. a 
•ee. m. vt) C. — sed qnae (>np. add. eo) R2. — eorum septem C. ~ ita-- 
tionem rece$9umve BSR12GP4.Ts.BBif. tiatione reee$$uve CF£dd. — ait 

dicit § 12., den$iu$ eorpu$ •!(, quam luitse: alio pertinere. Ceterom ob- 

eetera eaele$tia. terTa, I, 12, 14, dici in Satnrni 

24. Convereatio] eat Tttae ratio. aphaera animam induere ratioci- 
Cr. Ulpian. Dig. 1, 16, 9. ftlium ... nationem et intcllif^entiam, in Mar- 
gui non^ ut oportet^ eonvereari di- tis, animoeitntie ardorcm. 

catwr. . 27. Si faeiunt a$tra] Plotini En- 

25. vitae no$trae magi$ eofnmo- nend. II. liber III. inecribitnr (/ 
ifanf] Cr. § 26. minu$ commodi vi- noisl Tct &etqcCj quod Tertit Fabri- 
tae humanae exi$timantur. ciut: Utrum $tel!ae aliquid agant, 

26. orCa nifinerorum ratione non Vid. not. ad c. 17, § 7. 

iifncftl dicltur, ut alias (Cic. ad decreti necc$$ita$] Cr. Sat. V, 16, 

Att. Vl, 2. al.), arti$$ima vin- S. Fortnnam Homeru$ ne$cire maluit, 

eula, et $oli decreto, ^uam (lolqctp vo- 

ad alterum dehet pertinere traeta- eat^ omnia regenda eommittit, 

tum] Noli haec referre ad com- horum $eptem] i. e. doornm la- 

mentariorom librom II, nam in eo minom et quinqne Ta^arum atella- 

nthil eiusmodi lcgitor. Videtor rum. Infra hie est luppiter, t7/e 

Macroblore in nniTersum dicere to- Mare. 



110 MAOIOBII 

seientes. Sic quooue tamen iure vocabitur hic salutaris, iile ter- 
ribilis, cum per nunc prospera, per illum signiiicentur incom* 
moda. 
[98} XX. In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur 
non frustra nec ad laudis pompam lascivit oratio» sed res verae 
vocabulis exprimuntur. Ihix et princeps, ait, et moderator lumi' 

2nt4m religuorwn^ mens mundi et temperaiio. Plato in Timaeo» 
cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: Ut autem per ipsos octo 
circuitus celerilatis et tarditaiis certa mensura et stt et noscaiur, 
deus in ambitu supra terram secundo lumen aceendit quod nunc 

Ssolem vocamus. Vides, ut haec deGnitio vult, esse omnium sphae- 
rarum lumen in sole: sed Cicero sciens etiam ceteras stellas ha- 
bere lumen suum, solamque lunam» ut saepe iam diximus, pro- 
prio carere, obscuritatem definitionis huius iiquidius ahsolvens, 
et ostendens in sole maximum lumen esse, non solum, ait: dux 
et princeps et moderator luminum reliquorum. Adeo et ceteras 
steilas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem, quem He- 

4raclitus fontem caelestis lucis appellat Dux ergo est, quia om- 
nes luminis maiestate praecedit: princeps, quia ita emmet, ut 
propterea, quod talis solus appareat, soi vocetur: moderator reU- 
quorum dicitur, quia ipse cursus eorum recursusque certa spatii 

Mm. B CCF oni. §§ 5-7.) S {V indo a § 7.) R12G.] 
aves Rl. — ^ic ^tfo^ue ... incomfnoda om. C (F add. io mg.)* ^ iamen 
quoque Rl. — significemut Tiag. — adversa et incommoda R2. 

XX. Caput XX, De dioertiB nominibu» eolity drque eiusdtm magni- 
tudine. ch-b. . 1. non ad laudis CF, — re$ verae ... esprimuntur 

BSU12v-gbG. „Vera 8cri|itura o«t.^^ Gron. „Rec(e, nisi malis legero 
vere seu veris,*'' Zenn. vere ... exprimuntur (om. re«) CF. res vere ... 
exprimilur s-z. — Dux'\ Somn. IV, 2. — aii ei princep» U2. — el sioffe- 
rator aii C. — reliquorum luminum F. — ei temperator F. 2. in 

7Vinaeo] p. 39 Steph. — ait aic Rl. — in ambitum CF. — secundo BRl 
(Ua a aec. ra.) Gib (chg in mg.) H ITb. (L sup. ndd. sole), stcundum 
CFS (R2 a p. m.) tc-z. „At yero si omniom •phaerarnm Inmen esae in 
•ole dixit Piato, iam nnnm tantam lumen agnoeccrc videtur, ut secva- 
dum lumen eese non posait. Vitium •cripturae ngnosco et reacriho: i» 
ani6i(u supra terram secundo, Eo enim loro Plato eolem collocRbat, 
a luna sursum sccundam direne, nt inqnit Macrobiue c. 19 [§ ].], iv t^ 
ff^os y^v Sfvtdifa rcov nB(fM<ov," Gron. — nvne add. a sec. ni. F. 
3. t ides (•up. aild. ne) R2. — definiiio (infra qnoqne) BR2Edd.S. dif* 
finitio (infra quoque) CRIG. difinitio (infra diffO F. — omnium «perii- 
rum lumcn esse CF. — in solem Rl. — etiam om. C. -- itfnam proprio 
(siip. add. ui sacpe iam diximus') CE2. proprio lunam (om. tit saepe iam 
diximus) EIBeh. — ui saepe iam diximus] cf. c. 19, § 9 eqq. — proprio 
lumine carere L ,,Vetn8ti; qnod non vidctnr a Macrobii •iinpli<ritate 
alienum/' Gron. — o&«curffa(i« huius causas liquidis PO. — et non <o- 
lum F. — sed ei princeps BFP6 „4 Angl.^* „Sic lcga« neceese e«t.'* 
Gron. — sed moderator CSR2. sed ci moderaior LTa.Bav. et med^ator 
Rl. — ducem esse et F. — eaelestis luminis 'rR.BB!v. 4. erg-o 

dieitur F. — omnis B. — praecidii h. — ef princeps Rl. -^ soiis ap-' 
pareai Rl. •— certa spaiii definitione moderatur B (F diffO- certa defini- 

X\, 3. maximum lumen esae, g!: nofi solum aii dux, sed ei prin- 
non solum] Hacc intcr se opponi ccps. 
non vidit GronoTiua, qui ▼oluit le- Adeo'] Vid. not. ad c. 18, § 11. 



COMM. m SOMN. SaP. UB. I. GAP. XIX. XX. 111 

deGnitione moderatur. Nam certa spatii deGnitio est, ad quamS 
cum unaquaeque erratica stella recedens a sole peryenerity tam-l^] 
quam ultra prohibeatur accedere, agi retro Yiqetur, et rursus, 
cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus con- 
sueta revocatur. Ita solis vis et potestas motus reliquorum lu- 
minum constitula dimensione moderatur. Mens mundi ita ap-6 
pellatur, ut physici eum cor caeli vocaverunt: inde nimiram, 
quod omnia quae slatuta ratione per caelum Geri videmus, diem 
noctemque et migrantes inter utrumque prolixitatis brevitatisque 
vices et certis temporibus aeauam utriusque mensuram, dein ve- 
ris clementem teporem, torriaum Gancri ac Leonis aestum, mol- 
litiem auctumnalis aurae, vim frigoris inter utramque temperiem, 
omnia haec solis cursus et ratio dispensat. lure ergo cor caeli 
dicitur, per quem Gunt omnia quae divina ratione Geri videmus. 
Est et baec causa, propter quam iure cor caeli vocetur, quod? 
natura i^nis semper in motu perpetuoque agitatu est: solem au- 
tem ignis aetberii fontem dictum esse retulimus: hoc est ergo 
sol in aethere, quod in animali cor, cuius ista natura est, ne 
umquam cesset a motu, aut brevis eius quocumque casu ab agi- 
tatione cessatio mox animal interimat Haec de eo, quod mumiS 
mentem vocavit Gur vero et tempercUio mundi dictus sit, ratio 
in aperto est Ita eniiA non solum terram, sed ipsum quoque 
caelum, quod vere mundus vocatur, temperari sole certissimum 

[Edd. vicahgapdzb. 
iione tpaUi moieratur e-bG difJ), moderatwr eerta difflnitiome gpatii 
Rl (S c/e/.). moderaiur eerta diffinitie/ne (om. spatil) t. moderatur Com. 
eerta $p, diff") R2 (G gnp. add. a ■«€. m. tanta gpaci diffinitieney, 
5. Nam certa . . . mentem vocavit (§ 7. extr.) om. CFEl. Plam eerta . . . 
moderatur (§ 5. extr.) Ml. Nam eerta spatii definitio esl om. B6P6. — 
wpaiii eerta ▼. — deftnitio c-bSR2. diffiniUo Rlvi. — unaquaqtte 
F6. — ad solem BAE.£f2 (R2L a eec. m.). 6. appellatur ita S 

R2. ita vocatur Rl. — vocarent Bmtt. „membrana utraqne [L3Gr.1 
V3]. Igitur lege voearuni,^*' Gron. appellaverint Rl. *- ttata ratione 
P4 „6rat in membranit.'* Pont. rata al. ttata ratione 6. cum ttatuta 
ratione H\, — ferri ieup.fierO R2. — diem et noetem ir-g. — ceterie 
(tup. eeriis) R2 — temporem G. teporem («np. temperiem) R2. fefnpe- 
riem Bab.Tr.Bbn. (L a p. m.) (chg in mg. teporem). — auream vHn Rl. 
7. Et est haeo b. — quam iure prlma sjint verba in P poat magnam la- 
cunam. Vid. c. 17, § 5. — eaeli eor iure B. ture fReR« caeli Ri. — per- 
petuoque agitaiumque G. perpetuo agitatuque T-g. — Solia Rl. — ae- 
therei Edd. — fontem esee (om. Hictum) t. — retulimut] § 3. — eor m 
animale Rl. — hreois Pve-BCFR2G „!ibri'' Mod. N. L. p. 185. hrevi B. 
»i hrevis sit i-gb. ,,Qnae leetio e«t latinior habenda et praefereoda.** 
Zeun. sit hrevis (ante sit eup. add. ti) S. — intimat B. 8. quod 

mundi mentem Ms8.viaP4fl2 „Angl.'* quod solem mundi meniem ch-b. — 
Cur vero ment El2. cur ergo ment Bsif. — temperatio muniti vocatur 
C. ^ $ed quoque iptum Rl. — temperari tole BCFSR12v-gGEl2 (in £1 

5. ad directi eurtus consueta] cafur] „11, 1 1 [§ 12.] Vnde et (an- 

Cf. I, 2, 9. et I, 10, 9. eerimonia^ nus) mundanus dicitur^ quia mun- 

rum sacra, ^ dus proprie eaelum vocatur, Sat. 

7. ne tini^uam ceMct] Vid. not. 1.9 [§ 10.] j4lii (laonni) mundum, 
ad c. 17, § 8. £x hoc ne ad ee- id est caetum^ esse voluerunt. Ib. 
quene aut intelligendnm eat ut. Pro e. 18. [§ 15.] ^uia solem mundi men- 
ilie aut exspectee ^in. iem esse dixerunt^ mundus auiem 

8. caelum quod vere mundus ro- vocatur eaelum.^^ Gbor. Eudcm 



112 MAGBOBn 

esi, ut extremitates eius quae a yia soHs longissime re(»ssenint 
omni careant beneficio caloris et una rrigoris perpetuitate tor- 

[looipescant: quod sequentibus apertius explicabitur. Restat, ut et 
de magnitudine eius, quam verissima praedicatione extulit, pauca 
get non praetereunda clicamus. Physici boc maxime consequi in 
omni circa magnitudinem solis inquisitione voluerunt, quanto 
maior possit esse quam terra; et Eratostbenes in libris aimen- 
sionum sic ait: Mensura terrae septies et vicies muitiplicata 
mensuram solis efHciet: Posidonius multo multoque saepius: et 

lOuterque lunaris defectus argumentum pro se advocat Ita, cum 
soiem volunt terra maiorem probare, testimonio lunae deficientis 
utuntur: cum defectum lunae conantur adserere, probationem de 
solis magnitudine mutuantur: et sic evenit, ut, dum utrumque 
de altero astruitur, neutrum probabiliter astruatur semper in 
medio vicissim nutante mutuo testimonio. Quid enim per rem 

lladhuc probandam probetur? Sed Aegyptii nihii ad coniecturam 
loquentes sequestrato ac libero argumento, nec in patrocinium 
sibi lunae defQ.ctum vocantes, quanta mensura sol terra maior sit, 
probare voluerunti ut tum demum per magniludinem eius osten- 

Mis. BCFSPR12G.3 

fiierat 9olem') „Angl.'' temptrari a solc c-bP. — longissime Cvia longis- 
simae') a vfa 8oli$ y~g, — omnia B. — torpcBcai G. — qui sequentibus 
B. quod in$equentibus CF. quod in sequentibue T-gBAR.LBBn. — «e- 
9]fefi(i6tff] cf. II, c. 7. — Restat autem R2. — ut haec H2, — quam 
verissima praedicatione extulit BSR2T-gGLTB.BB?f. (Viil. not Gron.) om. 
F£1. add. a •ec. m. E2. quam verissima praedieatUme (om. extulit') Rl 
s-bCP. 9. amsequi add. a 8ec. m. R2. — circa om. Rl. — esse 

possit Edd.P. — - quam terra BCFSRI2T-g6 vAngl.'^ quam terrae s-bP. 

— dimensionum in libris F. — septies ct vigies F. septies vigies (oro. 
et) Rl. — posidonius BP. Possidonius Edd.SR12. po ««6410111'«« 
CFH2. — multo multofue saepius BCSR^tc^^Bar.GI^r^ (in B aopra 
noroen posidonius adBcriptam eat •. (I. e. 8cilire0 cficiO* multo mul- 
toque seeus i. dieit multo multoque saepius multiplicatam Rl. dicit 
itttfito multoque saepius muitiplieatam solis spatium effieere Fs-bP 
H\, : — et«tritt«9ue defeetus (siip< tfferTtfe lunaris def,) F (C om. et). 

— argumentum invieem (B a sec. m.) Rl2i-g. — pro se invieem LBbfi. 

10. probationes Ri. — iltim alterum de attero „Omnino, ut oet 
in M88. [L12].-* Gron. dum sie utrumque de aliero Rl. — vieissim 
om CF. II. tn patrocinio G. — «t demum tum R2. — per mag- 

nitudinem eius BCSR2T-gbpG „M88. omnee^* Oron. „Recte ed. ?et. 

▼eiborom constrnctio legitur If, 6, II, 17, 18. Et facile nunc .. . vir- 

4. usque ad iV, quod est medietas, tutes suadeif et § 14. ideo .. . poe- 

et II, 14, 24. anima quae initium nam sancit; et plenine If, 12, 2. 

fRotu« esi; eed f , 17, 12. globus Bene et sapienier TuUianus kic Sci- 

ipsCy quod caelum e«t, If, 17, 14. pio ... ordinem recte docentis »n- 

ad naturae suac principia quod est plevit. 

caelum; et I, 22, 5. Quicquid 9. Po«t(f or»u« multo fiiultofiie «ae- 

... liquidissimum fuit^ id ienuit ptu«] „Cleomede8: TIo96iS6vioq vno- 

summitalem^ ct aether vocatus est; ^ifievog (tvi^ionla^lovarhv ijlut" 

cf. Somn. VI, 8. xbv^ itMiov tov rijq ywg xvxAoti, dich 

extulit] „Nempe Sclpfo somoians rovtov OQfieofi^og debtwciv, oti 

et per eiim Cicero, dum eoro tanta fiVQ^ddcav TQianoalesv dvai deZ r^ 

magnitudine esee alt, nt cnncta tov ijXiov diafisTQov.** Port* 

ena luce lu8tret et compleat.*^ 11. «e^eetrafo . . . argumento] 

Gbon. Conf. c. 22, § 12. t7iitf« toei i. e. eeparato, eingulari. De lioc 

... ^tto antipodat esse commemoraiy Terbo vid. not. ad I» 5, 6. 



COMM. IN SOm SOP. LIB. I. GAP. XX. 113 

derentt eor luna deficiat Hoc «ntam neqnaqnam dnbitabator, 12 
non posse aliter deprebeudi nisi mensura et terrae et solis in- 
yenta, nt fieret ex coliatione discretio. Et terrena quidem di- 
mensio oculis rationem iuvantibus de facili constabat: solis rero 
mensuram aliter nisi per mensuram caeli per quod discurrit in- 
veniri non posse vi^erunt: ergo primum metiendum sibi caelura 
illud, id est iter solis, constituerunt, ut per id possent modum[toi] 
soHs agnoscere. Sed quaeso, si quis umquam tam otiosus tam-13 
que ab omni erit serio feriatus, nt haec ^uoque in manus sumat, 
ne talem veterum promissionem.quasi msaniae proximam aut 
borrescat aut rideat Etenim ad rem quae natura inconpreben- 
sibilis videbatur viam sibi fecit ingenittm: et per terram, qui 
caeii modus sit, repperit Ut autem iiquere possit ratio com- 
menti, nrius regulariter pauca dicenda sunt, nt sit renim sequen- 
ttum aditus instructior. In omni orbe vel spbaera medietas cen- 14 
tron vocatur: nihilque aliud est centron nisi punctum quo 
spbaerae aut orbis medium certissima observatione distingttitur* 
Item ducta jinea de quocumque loco circuli qui designat ambi- 
tom in quamcumque eiusdem circuli summitatem orbts partem 
aliquam dividat necesse est Sed non omni modo medietas estl5 

IJRdd, vicahg«pda>li. 
eiifB h, e. tolis.^' Zoua. Cin B oap. add. «e! (erroe). per magniiudinem 
ferrae R2 per ierrae magnUudinem a-x. „Nil magiB contra oienteni 
anctorie, qnem loniie defectnm non per terrae eed «oIIb magnitudinem 
▼ello dicero Aogjptios probavlooe ree ipaa loqaiUir.** Gron. — otlcnr- 
daniV. la. nequam Rl. ~ dubiiaiur (C a aoc; m.) Fvag. — 

ierrena (om. quidem') 6. — demenMw R2. — ratiofiem inveeiigantihua t. 
— eensiabii Boiis verq memura B. — quod (om. per) Rl. — invenire 
R2t. — viderei rl. ~ eaelum (om. illud) C. caelum iUiu§ H\, — soUf 
iler Rl. -- per id (B in ras.) RlEdd.FSO. per eum CPR2GDI. . 
13. »i qui BFG. — erii ah omni RlT-gG. — erii feriaiue eerio F. — 
haee quaeque Rt. — m manum F. in manu C. — fecii $ihi R2. — rep- 
peril CSR12I0. reperii BFabDBAa.Barf.Ta. (L a eec. m.) ^Mea.'* Grop. 
^Verissime; nimirnm ingenium, qnnd praecedit**' Zeun. rcppereraiat 
▼31. repperieruni v\. repereruni Pch-zG. „Fatua s^riptnra: audactor 
reponerem reperit, niiil id audacter non fieri docerent Msa." Gron. — di- 
eenda suni vauca C. 14. centrtim Hea. (ettam IDO) et Edd. 

Sed Tid. inrra, c. 22, § 8. al. — nihil (om. ^tie) Tia (R3 onp. add. que"}. 
^ e»i ceniron GDOL. esi cenirum Edd. et Mee. reltqui. ^ de quocum- 
que cireulo vel loeo eireuli F. — m fuomeuiiofiie CFR2G „Ta. et 2 alii 
Aagl.** in quacuque (lineola posita eup. a) Bl. in quaeumque BEdd,$ 
FDIO. — Bummiiaiem BCFR260. eumaiitote RlEdd.SPDI. 15. 

Mcd omni modo (om. non) F. Bcd non omnino SBAB.TR.Baa. ted non 

13. otiofuii] Tido not ad I, 1, 2. ad dieclplinae normam accoroma- 

ta numue eumatl i. e. attrectet. demua.*^ Cf. Artemidori Onirocr. 

'Simililer Sonoca 00 Benef. II, 5. 4. IV. prooem. p. 190. Kavovi*£g 

hen^io Buo manue affert i» o. ovv val dffotmg m^l teh ^ovfU' 

bonefieinm minnit. Pianndeo oim- imv SHecava om • . di^ <^r^ff ^^^' 

plieiter TOrtit: eig aol tcma lafcTv fif^^n, at Martian. Cap. IX, { 898. 

fig x^li^g» retpmuiiique regulartler, nbi H. 

regulariier] Plaaades Tortit diomip Grotiao adnotaTit hoc rooponBum 

%etv6vagy innra 6 20. uatcc uav&vag; Torio lustioiaai respooti* ooafir- 

Foreellions, qiu eoalnlit Torba Ul- nari. . . '" 

piaai In Big. XV, 8, 3. Ei mgu>' 14. nihilque aliud em eealron, 

lariier didmue etc, jMvovaimg. niei pun«ium Jjjfil Cf. c. 16, i 10. 

SeBoaa ett: ^Uti ttt Torba aMtra et Ardiiaie4r% iiom« arenao § !• 

8 



114 MACatQBn 

orkisy qoAin sepmt ista dmaio: illa eniai Ubtuiii tinea ia partes 
aeqiulles orbenr mediiuii dividit, ^uae a sninnio in suBimuin iU 
ducitur, ut nece^se sit eam transire per cenlroD: et kaec linea 

lOqoae orbem sic ae^uaiiter dividit diametros nuncupatur. Item 
omnis diametroa, cuiuscumque orbis triplicata cum adiectione sep- 
limae partis soae mensuram faeit circuli quo orbis uiGluditiur: 
id est, si uncias septem tepeat diametri iongitudo, et veiis ex ea 
. nosse, qoot uncias orbis ipsius circuius teneat, tripiicabis septem, 
et fisiciunt vigii^ unum: nis.adicies septimara partem, Imc eft 
umim, et pronuntiabis viginti et duabus unciis buius circuli esse 

ITmensnram, «uius diametros septem unciis exteoditur. Haee om- 

[loqpia geometricis evidentisaimisque rationibus prolMtre posaemua» 
nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caveremus 

ISiustoprolixius volomen extendere. Sciendum et hoc, quod um- 
bra terrae, qnam sol post occasum in inferiore liemBphaerio euf- 
rens sursum cogit emitti , ex qua super terram fit obscuritaa 
quae nox vocatur, seiagies in altum muitipiicalur ab ea oieii- 
sura quam terrae diametros babel: et hac longitudine ad ipaom 
circuium per qoem soi ourrtt erecta, exdusione luminis tenebraa 

lOin. terram reruMit Prodendum est igitur, quanta diametroa ter- 
rae sit, ut constet, auid possit sexagies multiplicata colligere: 
unde his pradibatis ad tractatum mensurarum, quas pro^isit, 

20.oratio revertatur. Evidentissimis et indubitabilibus dimensioni- 
bus constilit uaiversae terrae ambitum, quae ubicumque vel in- 
colitur a quibuscumque vel inhabitabilis iacet, faabere stadiorom 

Mm. BCFSPR196.1 

omnino modo Rl. — quac aeparai Rt. — in summam F. — deducitur 
y-g. — per centron BGUIO. per centrum Eilil. et Mst. rcliqai. — dia- 
metroi vocatur C. 16. ita P. — diametro» omnig v-g. — Inc/tt- 

ditur vel si C. — teptem teneat . . . quot uncias adil. in iiig. P. — hia 
adici.ens CF. hit aditient Ul. aditien his R2. — id c»t unum Rl. — 
pronuntiabis (oni. ef) F. — viginti BFRIv-cGBar.L. in viginti CR2Ed(l. 
SPDIO. 18. et hoc BCR2v-j»600. et hoc e$t s-bKSPRlT. ^ 

iuferiori F.. — mpcr terra B. — tit obscuritas F* — eexageaies Cin^rtt 
quoque) vi. — multiplicabitur iex corr.) B. — ab ea menture Rl. — 
tcrrae metros P. — tol discurrit R1. — ejeclusione Mta. (C ex ctusione 
littcra, ut lidetur, erata) T-g „3 ilngl." (in L |)ro gloaaa add. separa- 
tione). conclusione s-b. — profundit Rl. 19. revertamur I. 

revertitur Rl. revertetur D. 20. constitit BGs-bCFSDIO C^^ 

au|). stat). Cf. c. 16, § 10. constat PRl2%-gBAR.TR.BBiv. Vincentiua 
BelloTacensis 8|)ecu1. natur. VT, 13., ubi legnntur Terba: Evidentissimia 
. . . milia quinquaginta duo. — quae uhicumque vel incolitur a quibuscum-- 
qu^ BRl. quae ubioumque vel incoliiur Com. a quibuscumque} R2v-gGP4 

15. diametraa] Cf. Blarlira* Cap. cultateij qiiti «olTere aladoi ia 
VI, §• T14. Latint dietermiua. Excorta qnem Comnientftri^ntiB li- 

16. triplicata . cum adieetione •»- bro II» sttbieei. 

ptimae parlu sume] Hane fere va- SQL Bvidentissimi» .. dimenmmi' 

lionem intercedere inter diomelrum 6tir constitit etc.] Vid. not. ad I, 

et cireiilum qno orbit inclQditiir 16, 10. De re fpaa conf. II, 6, 3., 

perapexit Arcliimedce. Vide £• Craflorin. 18, 2., Exoarpta Grwio* 

Nizie, Archlm. vorhand. Worko «iaDO qoae legantiir od ealeom 



p. 111. • Imiim operie, I,. 5 sqq. et II, 4 ot 

18. Sciendum ef hoc .ote.] Qoao 7 aqq., onde olooot f 
•eqanotar complurea habeot difft*> iioooa £catoatheDia«. 



COMM. IN SOm SCaP. UB. L GAP. XX. 115 

milit duMita quiBqoaginta dhio. Gon ei|po tanCmi ambitus te- 
neaA, rine dubio eetogiata milia sladiorain vel non nralto aropliug 
diametros babet aeoonchun tripticationem con a eptimae partis ad- 
ieotione, qtMm aaperius de dianetro et oircialo regolariter dixi- 
m«8. El ^nia ad* efficiendam terreDae umbrae loDgitodinem non21 
•mbitas terrae sed diametri mensora mokiplieanda est (ipsa est 
enim quam suranm eonstat excresoere), seragies multiplicandai 
tibi eront oetoginta milia, qoae terrae diametros habet^ quae Ta- 
eiiint qoadragies octiea centena milia stadiorum esse a terra us- 
qiie ao solis eoreomy quo ombram terrae diximus pervenire. 
Terra autem in medie caeleatis cireoli, per quero sol currit, ut22 
oentron loeata est: ei^o ■Kensura terreoae umbrae medietatem[io8] 
diametri caelestis efSciet» et si ab aitera quoque parte terrae par 
oaqoe ad ettodem cireolum mensura tendatur, integra circuli per 
ouem aol corrit diametros inYonitur. Dupiicatis igitur illis qfia-23 
dragies odtes eentenia' milibos erit integra diametros oaelestis 
eirouli nonagiea sesles eentenis milibus stadiorum: et inventa 
diametroa focile mensuram nobis ipsios quoque ambitus prodit. 

IU6. vicabgspdBb. 
Tb. Vmic« BelK I. e. fiMW d^I mpoiUmr mhicMmq^e Bji». quaeenmqm^ 
Csup. «^d. ti60 vU im^itur O. quae vel ituolitur a quibuiemnque (om» 
uhicumiiue) FDH2 (C qui veO* fuae a quib^cumqme vel incolitur P« 
quae quibuicunque (om. a) vel (ncelitur s-li. quae ubique Com. vel incoL 
m qmib»') I. — ocltta^iiifo Cinfra qao^«> vl. — miUa om. RS. — ' ampliue 
.i, CLXXXU HU — Boemmduwi mmlUpUcaUmHWi UU — ompmrimo] § 16. 
21« ip$a enim eurtum (jom, est; odd. a aoc. m. quam') C. -— oa« 
creteere icxagies, muUiplicanda F. — habet odd. a sec. ra. R2. — etadio' 
rmm a terra (ova. esie) Vinc. Bell. I. c, ubi legantar verlia quadrariee 
oeties ... quo umbra terrae pervenit. — ad toliB oceurtum M. — atxi- 
mus] § 18. — - pervomire Illii8.v3-^P4. pertinere tII». „Palcberrime et 
caa^enioatisatme Oxonieoaift.^^ Gron. 29. mt oealrum ... per 

miem eol currit add. a ■ec. m. C. — cemtron BSRIGIO. ceatrum £dd.' 
FPR9D. — altera Cem. 4i6) R1. — partisqme Rl. — ad emndem ehremlum 
memmra BSRiaT-^GlOP^e „libri omaos. at [§ 18.] ad ipmm cireulum 
per quem $ol. cumV^ Gnin. Planades ftdxifi rov etvvov nvmlov, ad di- 
midium emreuli mensura (C ia mg.) Fs^bD. ad dimtdium vet dimi^ 
dimtmm eiremlmm memtmra 112. dimidiam (om. ad) ctrctili meaearam P. 

— Bol om. Rl. 28. duplicatis illis igitmr C. dmjMomtis ergo G. 

— ooiim •ojileait Rl. — eaelestis eiremli ... et inoenta diametros add. ia 
iBg. F. — in nonogies P4. — ao6io mefMuriim ipsius Rl. — ^tto^e om. 

ocCog^ififa milia stadiorum vet non\ inlegra . . diametros invenitur] la 

multo tmtpUms] Cf. Bicerp. I, 12. et Excerp. ], 21. reprehenditur Ma- 

II, 6., itbi compatatur: ocCo^ifila crobiuo, quod in hac oompntationo 

milia CLXXXI et semis mntus et scp- diametri terrae non habnerit if^tio- 

lem oiceoiaiae «ectmifoo «aitrt stadii* nem. At, cnm diinldla terrae paro 

«eciin<ftim IripKcatioiiew] Cf. § 16. 5» mmhn oit, haec elns ratio oane 

et Excerp. 1, 11. flagllabat, nt doplicaret tantnm 

tarTigintim^lia. SS!^ '" 

22. at oealm] Cf. c. 22, § 8. oi 2ik monmgie» oomios eentenie miii-- 

Cio. Tnoe. I, 17, 40rlerrma ia nm- frao stmdiormm] H Excerp. I, 19.: 

dio mundo sitmm md aaiaorM «^aoli stadia nonojgies septies ceiiteaa mitim 

coaifilojram gwasi pmincti instar obti-' ot XX mMa CLXXXf . S • et FIl 

nerOf quod mimrqov Hli voeant. vicesimae secunda^ '' 



116 MAGRO^n 

24Hanc enim summam, qiiae diametraii fiBGii, debes ter muItipUcare 
adiecta parte septima, ut saepe iam dictum eat, et ita ioveiuea 
totius circuli per <|uem sol currit ambitom stadiomm habere tre- 

25centies centena milia et insuper centum septuaginta miiia. Hia 
dictis, quibus mensura quam terrae vel ambitns vel diametroa 
babet» sed et circuli modus per quem aol currit vel diametri eiiia 
pstenditur: nunc quam solis eaae mensuram vel quemadmodum 
illi prudentissimi deprehenderint, indicemus. Nam aicut ex ter- 
rena umbra potuit circnli per quem sol raeat deprehendi magai- 
tudo, ita per ipsum circulum mensura aolis inrenta est, in haQc 

26moduro procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die ante 
solis ortum aequabiiiter locatura est saxeum vas in hemiaphaerii 
speciem cavata ambitione curvatum, infra per lineaa designato 
duodeciro diei horarum numero, quaa stili prominentis uailm 

27cum transitu soiis praetereundo distinguit Hoc est autem, ut 
scimus, huiusmodi vasis officium, ut tanto tempore a priore 

]04]eius extremitate ad alteram usque stili umbra peccurrat, qiianto 
sol medietatem eaeli ab ortu in occasmi, unins scilioel hemi- 
spbaerii conversione, metitur. Nam totius caeli integra conversio 
diem noctemque concludit, et ideo constat, quantum sol in cir- 

28 cttlo suo, tantum in hoc vase umbram meare. Hm'c igitur aeqiia- 
biliter conlocato circa tempus solis ortui propinquantis inhaesit 
diligens observantis obtutus: ct cum ad primum solis radium, 
quem de se emisit prima suromitas orbis emergens, umbra de 
stili decidens summitate primam curvi labri eminentiam contigiti 
locus ipse, qui umbrae primitias excepit, notae inpressione signa- 

Mit. BCFSPR12G.1 
P6. 24. ^mie B (F a sec m.) R19«ieli|r6DOP4aEI (E9 •■p. 

quamy M2 (Hl a sec. m. in rag.). quam Cs«-bSPDMlH2 „iIm« •eripla 
'•xeitiplaria'^ Mod. ep. 91. p. 40tt. 0«« P a p. tn. quia a. — dimmetron 
BCFRlDI0/i2P46E2H12. diamcirum R2Edi.SPG Mod. I. c. diamOrpf 
/IIEIM12. >- feeii BRl2vi«-bCFSDIOPI46E12. fatit c-|^M]2 Mod. I. r. 
— Ur debes F. — sepUma parte G. — «t . . . dictum est] §§16 et 20. — - 
treeentae H\. — tiuirper (oro. e«) L. — ei mntper . . . milia om. B. 
25. defrekeaderunt B (P a p. m.). >~ exlrcma «mfrra viagG. Mad. 1. e. 
o ,,libru votustis*^ correiit ex loTeiur. — per eireulum iptum R2. — eoUe 
men^ura CF. 26. jiequinoetial e CF. ~ aequaliter («ap. add. ^O 

C. Vid. Dot. 21. ttl eeiamue Rl. — ciat modi C. — eiu» extre- 

mitate eius B. — eonversio integra F. — quanium fol eonatat C. contlat 
ouanlifm aol meavit P4. — tn circulo ituo BCSR2r-gbGDI0. »,Recte. 
Nam Macrobiut quam maximo •olet caTore, ne idcm ▼erbnm. in eadem 
sentcntia repetatar. Seqaitur enim meare.'"'^ Zeon. Con«entit Plannde*. 
ta circulo suo meat FPRis-x. — in hoc (add. a eee. m. «ate) C. 
28. aequaliter («ap. add. hi) C. — oheeroantie intuitue Ta. — de umhra 
etjfli chft-p. ~ decedene vS-g; Mod. I. c. correxit e ^libris •criptia'' de- 
cidens, — primam om. P, — iahrieuroi F. cttn>am Mri P. — con lclt- 
git P. conlt git (erato a) CR2. contingit v-gQ. — nolae Mts.T-pb 

24. Irccenltm cenlmia milui cte.] aequahOiter] i. e. wagerechU Pla- 

InExcerp. 1, 20.: inViet mille miita nndee Tertit: Sctqcouvop i{i«o« 

el quinquiee cenUtm XLIX el CXLU. tnuSog hii^, nt Tldoaivr legioee 

et dextanUm et eeptimam mmime eex^ aeamaUter; sed fnfra } 2S. reeCe: 

26. ^«fiitnocliaii die oU.] CvDf. •. ... . .... , . «^ . ,* 

Excerp. I, 35*^qq. ambittone] lid. not. ad c. U, § 16. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. CAP. XX. 117 

tus est, observatamque, quamdiu super terram ita solis orbis in- 
teger apf^reret, ut ima eius summitas adhuc horizonti videretar 
hisidere: et mox loeus, ad quem umbra tunc in vase migraverat,29 
alinofatus est, habitaque dimensione inter ambas umbraruni no- 
tas, quae integrum solis orbem, id est diametrum, natae de dua- 
bus eius summitatifaus. metiuntiir, pars nona reperta est eius spa- 
tii, quod a summo vasis labro usque ad horae primae lineam 
continetur. Et ex hoc constitit, quod in cursu solis unam tem-30 
poris aequinoctialis horam faciat repetitus novies orbis eius ac- 
oeasus: et quia conversio caelestis bemisphaerii peractis horis 
duodecim diem condit, novies autem duodeni efGciunt centum 
oeto, sine dubio solis diametros centesima et octava pars hemi- 
spbaerii aequinoctialis est: ergo totius aequinoctialis circuli du- 
eentesima sexta decima pars est. Ipsum autem circulum babereSl 
stadiorum trecenties centeua milia, et insuper centirm et septaa-[i05] 
ginta milia, antdatis probatum est: ergo si eius summae duoen- 
tesimam sextam decknam considdmveris partem, mensiiram dia- 
metri solis invenies. Est aiitem pars ilia fere in centum quadra- 
ginta milibus: diametros igitur solis centum quadraginta fere mi- 
lium*stadionim esse dicenda est: unde paene duplex quam terrae 
diametros invenitur. Constat autem geometricae rationis examine,32 

[Edd. vicaligspilzb. 
DIO Angl. „Sic'legenduin, iit pratster 4>niiie8 Mgn, docet excerptuDi 
geometriae hic annezuiu.*' Gron. „Recte, tentu pnstulante/' Zean. 
nota dz. — aignatua eal impraessione R2. — observatum c»t FP4Bar. 
L.- — tolf* inieger orbis R1. — ^ apparei H2, — ut et ima P. ut una 
Sv-gG. Planadeit: ^dvBQOv aviov nd(fae. Correxit ima „cx librie scri- 

{tiw* Mod. 1, c. ^ ,,Vulgo editor una pro tfna; sed enperius [r. 19, $ 10.] 
egendum •iinilit<ir ostendimue tnundi ima para pro tina, et statiray 
aetkfris auiem ima para, non una»*'' Pont. — ui extremiias adhuc Com* 
ima eiuO C. — videtur H2, 29. diametron Rl- — eiu* reperta 

€9t spatii R1. — noCae C (P corr. in natae'). — eius extremitatibus Crae. 
ioter duae tocesj «ujp. add. vel summitatibus) R2 — mecianiur isn^. ti) 
C, 30. constiterit Rl. consistit v3i. — m solis eursu Rl/ — 

lcjnpore vichg. — repetiti C. — ^iem eondit BCFR2y-gbPGD0 ,,Angl.<' 
c&ndil diem R1. Planndee: cvfinXrjQoT ttjv TjfieQocv. diem condidit e-zT, 
diem clausit Bar. — duodeni BFSRI2v-gGI>IO „Ms.LTa.'' „Non inale. 
Certe paulo ante [§ 23.] eic dixit recte nonagies sexies ccntenis milibus 
aUidiorum,^^ Zcun. cftioi/ecim s-bCP. — soUs add. a eec. m. R2. — totius 
mequinoctialis BCFSRlv-gGlO. aequinociialis iotius R28-bP. — decima 
mxta G. 91. septuaginta Cem. et> R1. — antelatis] ^24. — con- 

Merttveris partem M8e.v-gDrO „ltbri vett.*' Gron. Coneentit Planudes. 
porte» perfeete consideraveris e^b. — diametri esse soUs RlOBAH.Ta. — 
pars illa C a p. m.; »-bBP. pars ipsa C a eec. m.; FSR12D1II2 „Angl.'' 
pars isia ir-gG. pars tn guam 0« — in quam eenium C. oentum i.om. 
tfi» add. a sec. m.) F. — tfiaaietro* aulem F. — soUs om. C. — fere mi-r 
Uum BFSR12GDI0. miUum fere £dd.P. feremiUa C. - .p2«ne duples 



28. quamdiu .. appareret] Vid, vtt c. 17, §$ 10 et 16., c. 21, § 10.. 

bM. ad c. IB, §'11.' aecedere Planudi est TUVBto^ctt vel 

80l repeftfat «ootet orhis eius ae- x^pi^^i. Vid# not. ad c. 6, § 49. 

cettiit] Flanadee vertit: d rovriHf et c. 22^, § 7. 

ta.t.« «..titar ■iHiUaai, qnntntt «SL, JCJfiM ».<.»«. »tai»«. et «. 



118 MA€iM>BH 

oam de dnobiw orUimf «llmi diametroft daplo «itanttn viiiGit, 
iUiun orbeni» cuius diametros dupla eat, orbe allero octies ease 
inaiorem: ergo ex hia dioeDdam eat aoiem odies terra esso nmr 
iorem. Haec de solis maguiiudioe breviter de mullis ekoerpta 
libavimus. 

XXI. Sed quoniam sepiem spbaeras caeio diximus es^ 

subiectas» exteriore quaque quas iDterius continet ambiente, lott- 

geque et a caelo omnea et a se singulae recesseraot: muic qoae* 

rendum est, cum xodiaous unus sit, et ia constet caelo sideribua 

infixis, quemadmodum iDferiomm sphaerarum stella^ io signis 

[loe^odiaci roeare dicantur. Nec loo^m est inreiiirB ratibnen, 

2 quae io ipso vestibulo excubat quaestionis. yerum est ODim ne- 

oiie solem lunamve deque de vagis ullam ita ia signis lodiaci 

ierri, ut eorum sideribus misceantury sed in illo signo ^esse uiia- 

quaeque perbibetur, <|Uod habuerit super verticem in ea quae illi 

subiecta est circuli sm ref;ione discurrens, quia sineularum spbae- 

rarum circulos in duodecim partes aeque ut xodiacum ratio di- 

visit, et quae in eain partem circuli sui yjeDerit, quae sub parte 

xodiaci est Arieti deputatai in ipsum Arietom venisse conceoitiir: 

Mst. BCFSPRlSGw] 
Bae. 82. de duahv$ h. — alia dimm€tro$ Bl. — tUiini o<r« or^ 

hem C. — arhi C«rMo t) alieriuM (sap. aUero^ C. — eolem «dd. a ter. m» 
C. — ierrae B. — de muUi$ om. C. — eseepia F a p. m. RfGDI. 

XXI. Caput XXI. Qua raiione infenorum $phaerarum etellae in Zo- 
diaei $igni$ meare dJcanfttr, eum tn iis non $int: eurque ex iUi$ (hi$ ch) 
aliae hreviori, aliae longiori teilhpore "Zodiaci $igna percurrant: el quomodo 
eirailu$ Zodiaeue in duodecim parte$ dtvi8u$ «il. ch-g. 1. Sed 

quia F. — $pera$ 8eptcm G. — dicimu$ gG. — ejfera h fn mg. — «x 
$iderihu$ caelo injlxi$ R2. 2. cst (add. a aec. m. enim) F. — ferri 

C (F a eec. m.) Edd.PR2G0K fieri B (F a p. ra.) Sm. Cf.c. 18, J 15. 
ferri om. RI. fieri vel ferri O. — mieceaiur G. — $ed potiue in r. — 
ima^aefiie e$$e F. — prohihetur a« Mod. ep. 91. p. 409. rettitiiit per- 
hiheiur, — quod humerii (i. e'. Auerilr pro fta&tcerit) vl3. OHod hahuerat 
▼S-g. Hod. I. e. rettitnft Aaftuerit. — euper verticem BCPST-gGDIO 
^'iia. I. c. r' " ' " " "~ * """^ ■ "" 



Mod. I. e. Cr. i 4. et Sat. I, 17, 26. eupra verticem Rl2e-hP. — if li 
ttifttecfa B (F a p. m.) SPR12GDI0BAR.Ta. (L a p. m.), Plahndee. iffi 
tigno tttdiecfa (FIi a tec. m.) ■-b//l. tfiit tubiecfa Cv-g. — tn eaparte 



82. ffftim orftem .. octiet €$$e ma- maiorem etse qnam terram. Gee- 

lorem} Pianudet vertitt tijr dpeet- renzioe prlore loco e Stob. Bel. 

oaVy tjg i^ duxfupfog dinlaaU$Vf Phye. I, p. 65., Plat. Decrr. PhilL 

iuTtti€laaiopec dveu Xoi^g atpeeipetg^ I, 20., AchHi. TaL leag. ap. PeUr. 

et ia eeholio codieie Aaguttanl le- t. III, p. Sl. conleeit duodatfigimtm 

gitari 9ndccale$9 dh i} diAierifog legendum eeee. idem altero loeo 

riTc diapdtifav ^xteefOietatoif a^ wd e Plnt. Decrr. Phill. II, 31. een- 

xh atffebp too cte^eov. Seili- clodit Cfceronem dittantlam eoNi 

eet orhie h. I. eet orhlo o^lidoe vel a terra cnn eiae magoltadine eoa- 

globne; cf. c. 14, § 24. Si antem fadieee. 

diametromm ratio eet 1 : 2« glo- XXI, 1« ' eaefii^ $id€rihti$ ti|^t] 

hornm ratio ett 1* : 2* i. e. 1 : 8^ tnnge eaelo nt/Uit. Cf.^ § 9i Plai- 

Bie bina bie, qoae «int octo, cor* imdee: kf zolg i» oiffo»^ ntmiydatw 

Snt tolidom fingere ipee Macro- iavifaM* 

ine ait I, 6, 8. et II, 2, 10. — m «pto oett»&«fo exetthai fumutia- 

Cleero Aeai, II, SB, 82. et 41, 128L iiitj Cf. c. 2, { 6. yaoc .. voUA 

dicit roathematieoe eonflrmare am- profana ah ipeo veetihula «MrM 

pliva duadaviginU partlbao eolefli 9»aft|aostt excfiMfal* 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. I. CAP. XX. XXT. 1151 

simiiiMM «ibsenralio m tingulis partas mi§nMitibiis sCeWs teiie- . 
tor. Et qotft bdlior ad intalieetum per ooulos via est, id q»d3 
sermo/descripflit visos «dsignet Esto eniai zodieeiis ciiYniiuSy oui 
aecriptiim est A^ iotra iiUDC septen aiii orbes leceiitor,, et zodia^ 
cos ab A per ordinem alfiiis notis, quibos ascribeotor litterae 
seqoeiites, in partes doodecim dividatar: sitqoe spatiilm quod 
ioter A ei B claoditor Arieti depQtatuitiy qued inter £ et C 
Taoro, qood iiiter C et D Geminis» Cancro qood sequitur, et re* 
liqois per. ordinem cetera. His constitotis um de singoJis so-4 
diaci notis et lilteris singolae deorsoai lineae per ooMies cireuios 
ad oWmom osqae docantur: procoi dohio per omOes singalos 
doodenas partes dividet transitos iinearom. In qoecimquB igitori 
cirGolo seo^sol in itio seo lana vef de vag^ quaecuinqtte discur- 
ral, com ad spatiiMn venerit^ qood inler iioeas daoditor ab A 
el B nolis et*hleris.delluantes, in Ariete esse dicetur» qoia illic. 
constitnta spatiom Arietis in zodiaco desigMtim soper veiiir^fio?] 
cem, doot descripsimos, habebit Siasiliter in quamcooiqoe mi-. 
graveril partem, ra signo soib quo fiiaril esse dioetor.* 

Atqoe haec ipsa descriptio eodem eompendie nos docebilyd 
ear eondem zodiaeum eademqoe signa aliae tempore loiigiore' 
aliae breviore percorranl. Qnoliens enim piores oribes inter aei 
locabtor, sicot mazimus est iile qoi priaiQs est et mininius 'qoi 
l<^m oltimom tenet, ita de roediis qui summo propior est ii>* 
ferioribus maior, aui vicinior estuliimo brevior superioribus ha- 
betur. Et inter nas igitur septem sphaeras gradura celmtatisO 
suae singulis ordo positioDis ascripsit. Ideo steifae, quae per, 
apatia graiidiora discurrunt, ambiium suuto tempOre proIixiorC' 
conficiunt, quae per angusta, breviore. Gdnstat enjm lUiUam. in^ 
ter eas celerius cetcris iardhisve procederer sed cum sit omnibQs 
idem modus meandi, tantam eis diversitatem temporis soia spa- 

B. — aHfieneril F. evenerit I. 3. detcribii Cf. §cribk O: — ^ 

eirculut sodiacuB R2. iodiacus Com. cifculus) C — inler hunc T-gO; — *^' 
inira 6 et c Edd.PGT. ' — cetera om. C. 4 eonstitutis tamen 

n\* — noiie literisve C, — divirfal O (Rl a «cc. in.'). — ab a ad b («im. 
ee) R2. — notia defluentes et titteri$ R2. noti» et Hneit defluentes n.' 
noti» et titeri» defluentihuB C. — esJie dicitur R*. — ctm$titutum l?2. — 
gpatium varieta» C. — m zodiaco (« «orr. ; ridcturfiriwve imi) Rl. — • 
detignato CHS. — pariem migravcrii Rl. — ^u j iuper fuerii /11. — rfl- 
eitur P. 5. eur Bodiacum (om. eundem} C. — aliae temp. lon- 

ghfri aline breviori F. aUa temp..longiere aHa brm>hr€ C. •-' ^otiek» 
(om. erdmy •«p. cmir^e) C. — tttt eat majtimne F. — fui mrim— iomu 
etO F. — dimidiit (tnp. de med.y C. 7- propior (om. e«0 C. — fnsior. 
etf C; — vicinior (Om. enO C. — ikabeatur Rl. C. hae on.^Rl. 

— > Hptem tpftnerir* igitnr B. «^ «^tcri^jt I (C b p. »•). •*» 9pkiia'lon^ 
giora («up. vel grandioray Rrl. : — angvHim 6. mngviiioro I. *-- mCer 
td» imlltim B. -^ fiief ttf meandi CVv-f. Mo4«oe ep. 91. p. 400. rMtitaii. 
,,ez librie •erip tit'' morfiit. Of. e. 14, 1 M. -- timfasi ef«« yhjgGO (RS: 

a. vttift admgnoi] Vy. ■•t uA paalo po«t ^i vioimor eoi ultimo. 

c. 18, § 19. Ceteniin cf. figar« IL BaepMtoo tnfmiiimei iiilMio« Sed 

ft. fw iemmi Ulimam iMef] Sei- elL I, 92, «. et m 4, 7. . 

licel «EtriMccim epesttetL Siq. . «Mier •• Ifwior] N«b «^aiiMio 



120 MAGROBn 

Ttionmi diversitas faeit Nain, uft de medais nuoe praetonnilte- 
musi ne eadem saepe repetantor, quod eadem aigna daturQUg aa- 
nis triginta, luna diebus viginti ooto ambit et permeat, aola 
causa in qnantitate est circuiorum, quomm alter maximos alter 
eat minimusc^ ergo et oeteranim singulae pro spatii soi modo 

8 teropus meaiidi aut extenduht aut Gontrahunt Hoc loco diliffena 
rerum discussor inveniet quod re^iiirat Inspectis enim zodiaGi 
notis, quas monstrat in praesidium fidei advocata descriptio: 
' Quis vero» inquiet, circi caelestis duodecim partes aut invenit aut 
[lo^ecit» maxime cum nulla oculis subiciantur exordia aiogularum? 
Huic igitur tam necessariae interrogationi bistoria ipsa respondeat 
factum referens, quo a veteribos et tentata est tam difficilis el 

Oeffecta divisio. Aegyptiorum enim retro maioreSy quos constat 
primos omnium caelum scrutariet metiri ausos, postquam per- 

Ctuae apud se serenitatis obsequio caelum semper suspectu li- 
ro intuentes deprehenderunt, universis vei stellis vel sideribua 
lOinfixis caelo, solas cum sole et luna quinque stellas vagari: nec 
bas tamen per omnes' caeli partes passim ac sine certa erroria 
sui lege discurrere, numquam denique ad septentrioQalem verti- 
cem deviare» munquam ad austraiis poli ima dem^gi, sed intra 
unius obliqui circi limitem omnes hahert discursos» nec omnes 
tamen ire pariter ac redire, sed alias aliis ad eundem locum per- 
venire temporibus; rursus ex bis alias accedere, retro agi alias 

Mat. BCFSPR12G.3 
tms corr. in «««)• 7. saepiu» S. temper CFO. — XX «I yiH 

CHi. — e$i m quaniitate FB1. — t$i maximu$ PPl »,M«." maximu$ e«t 
D. — minimut Cora. etl) Edd.CD. — einguia PP „Mc-** — •"! «jrlciiif tl 
«mt amirakii FPGtD „Ms.*' ml eartai4«l ««I eomirahei I. . a 

di9em9$or rerum F. rwrum di9cur$ar RIH2. ^ iu»miai F. — qui$qui9 
Oop. al, fttit) vero inquiei (tup. sl) cirei (tup. quia^ F. qui$ rerum m- 
amei (C inquirei^ aui CH2,. quinie inquirat quit H. — coeletlit drti 
R2. — faeii (tup. /ecil) F. — eingularum («up. figurarum') F. $ingU' 
lorti» flSI» — - Huic «iilm C — in(erro||faliofit« B. — ky^ieria i$ta (siip. 
ip$a) RS* — ^eekt («up. pel «oiiila) P. affeeia (d«l. a priore) C. 
9. relro eiuni C. — aii«o« «elirt F. — atpedtt Tk. ^ univer$i$ $idli$ 
(om. oeO Rl* — eolas cum $ole ei luna BCSRI2ir-gG0I0Tm.LBBii. $olas 
eum luna el «ole F. .eum $ole $ola$ el luna e-tP. 10. lege dio^ 

cnrrere ... el $ibi invicem nunUareni ({ U.) om. ?12. — ad $epieuiriouem 
veriieem Rl, — uumquam iamen H\, — eireuli BAE.BkN. — ire (tap. 
add. poriler) Rl. — el redire Edd.P. Sed cf. § 14. iltt« ac re<ril««. — 
ntrtttm CRl. — ex hi$ aecedere (om. oiiar) BGIO (C add. a «ec. m.). — 

ialor ea opponnatar: meliue «iipra abkiue uitra duo relro oimonMt 

oJmm leM|ior« loanfiore, oliae hre-^ milia .. ae Chraeea quidem ejrlel 

otore. ki«lorta, el Sat I, 20, 7. ullrafiie 

9., Jegffpiiorum^ ,^Cicero Divi- memoria», quao apud iUoe relro 

nat. I* 1. Aeeyrioe «t Chaldaooa loari««iflM ««I. Cf. praelerea Cea- 

qaoqne dicit propter planitiom mag- eorin. 17, {§ 7 et 12.; 90, {8. et 

niUidiBemqae regionam qvaa iaco- «amiM relro priiietpee, i« laacr. 

lereat, cnm coelum ei oroni parte Orell. 1049 et 1090. 

patene atqne apertom intnerentnr, eerenilalie o6«efvio] i. e. eereni- 

trniectionee motnsqne etellarnm tate obeeqnente toI adiu?ante. Vid. 

obeerTaeee primoo.*' Zbvh. boI. ad c. 0, ( 40. Do re conf. II, 

relro maioree] Eet pleonaomno 7, 19. 

qnidam. Cf. 11, 10, 7. M«e Jongom 10. «eoodere] Vid. mI. ad c. 6, 

relro eiiie (miudi) «Mlalem, mmi S 49. ot ad c 22, f 7. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. L CAP. XXL 121 

vMerimie stare DMnoin^aiD: postqaam baec, inqiwai» ioter easll 
agi videffUDt, eerlas sibi paiies decreveroot hi ipso circo eonati* 
toefe et divisionibiis annotare, ut certa easent fDCoruin Bomina, 
in quibiM eaa inorarj vel de quibua eiisse ad quaeve mrstts esse 
venturaa et silu invioeni anriuiitiarent et ad posteros noscenda 
iransmitterent Buobus igitur vaais aeoeis praeparatis, quoruml2 
alteri fundus erat in modum oiepsydrae foratos, illud quod erat 
inlejpmm vacuum subiecerunt pleno aquae altero superposito, sed 
meatu ante munito, et quarolibet de infixis unam clarissiinam 
stellam lucideque notabilem orientem observaverunt Quae ubil3 
priraiim eoepit eoMrgere, mox raunitione subducta permiserunt^ioe] 
aubiecto vaai aquara superioris iqiuere: fluxitque in noctiis ipsius 
et aecuti diei nnem, atque in id noctis secundae, quamdiu eadem 
stella ad ortum rursus revertitur. Quae ubi apparere vix coepit,14 
niox aqiia quae iafloehat amota est Cum igitur observatae stel- 
lae itus ac reditos integram significaret cadi conversioneffi, men* 
amram aibi caeli in aquae de illo fluxn susceptae quantitate po- 
soerQnt Hac eigo in partes aequaa duodeam sub fida dimen- 15 
aione difisa, alia duo nmus capacitatis procurata sunt vasa, ut 

[Edd. ?ic«bgtpdsb. 
aliai videri nonuvmquam $tare Rl. 11. kaec in^am BCFSR126 

DfOBBif.L. kiquam kaee Edd.P. — existe aique rursua C. — X^enCtifat 
eese Rt. — nuntiareni BCFSR126IO0a „Angl.'' annuntiareni Edd.PD. 
18. elepekjfdrae BRa> dypeidre Rl. elepejfdriue G. — foraiue 
Csttp. Bdd. per) Rl. — et vaeuum i|TK> — pleno atque aitero Kl. — 
elariMaimam (mdd. a aec. m. «(eNam)T, — «leua* B« — notahilem $ieU 
lam («ttp. add. 'oricn(em) C 13. UHtx om. O. — $ecuii BSR2t 

c-g6D0. tecuiae Rl. $equenti$ CPia-bPI. — dtque iniiium noeiie D. 
eitque nsque ad prineipium noetie F (P om. aique} HlBAnBn. aijue 
Itt id uejfue ad prineipium noeiie „Mc. Ox. eC margo L.**^ — reverttiur 
lfM.T-gBAB. ,,miout rccCe. Nam serfes orationie rcqairiC imperfectoro* 
Ceternm ei oaie maliC legere revertereiur, per me llcet. Sed non e«t ne- 
coote, qnoniam «aepe reveriere in fonna activi In praecente eC lie tem- 
poribtti, %nae a praeeente .proflcincnntnr, apnd ccriptoree non anreae 
aetatie occttrrit.*' Zenn. rererttt D. reeerteretiir lOLTm. Veoerferei 
a-b. 14. vix eeperit (dcL er) R2. pfimum coepil P, — ortu$ 

me rediius R2. -^ eaeli conver$ionem eignijiearei 6t eignificateni eonvenio- 
nem (om. eoell) Rl. -» oaeli $ibi B. 15. aequalei H2. — nil 

demensione fida C. ~ ttnjut capaeiiaile I (C «np. AuiiiO. — va$a proeu-' 

12i Duo6iit igifiir va$i$ aeneie vov r^ff oXrjs ijjui^as, ^g iotip dnh 

praeparatie etc.] „Expreeeit hanc r^s nifcizrjg dvatoXik tov ijjliov /it£- 
ireteram astra epectantinm inTen- ' X9^ ^6 uata r^v llofi ritUQtcv TtQm- 

ttoaem aon minue perepicne Theo tiig avenoXijg' M ol iyiuyilifiivfjs 

in Commentariie ad Ptolemaenm ipsvdoq. Caasam deinde adiicieaa 

lib. V. owrn»£. Miyaajif. Q$mm ««i alt, dut t6 t^ fiXwv M te$v fio- 

Tolet ibidem reeogaoeoifeo. Ptole- ottoti^e$v uXt(utte$v M^ «iji^ toL 

Moaa Tera Ipee rationem ietaai l9jifuo$vov fynXtagv .h nXdo^i pfo- 

«t incertam praeterit. UlpparehM votq ivet^i6&ea tov d^itfavtog fsc^ 

la rectio aaceaaioaibHi lacnm aii- i$A tmv vouditiifanv.^* Pomt. 

mmmn dat^ ia abl^aio noa it<Nv. IS. quemdiu . . reiierlttar] Si te^ 

Verba ennt Tbeenies "Iwmw^ ^ epexerie ad o. 18, § 11. et c. ^ 

M ^ «^ d^^ ff^i^ft JX^^ 1 9S. et SaC VII, 14, 13., nbl quamn 

dveci tovti $^4$v (tpmolv p-a), lii tfui, at 1&. 1., idem Talet qnod ««- 

dduc^opovvtos(d9mqm^ovr99gfM^ qao dmm^ naili foreitan com Zea- 

dv t^ imifui^ vov %qivo9 t^ tov mh earibl raoertireliir* At e^aideoi 

u60(wi^ ftiQiatQoqi^g nQ6$ t^ f^ fUtm^m Maeiybiam praeieall 



121 MACaOBn 

' singoli taDtam MigHlM de ilKs duodmni ptrtihis .ferrettt: tola- 

qve ninuB aqua n ms mmm pmlinuiD foramiae prias elauso 

refcm est, et de duobus iliis capacitalis minoris aUonim^ •ubieee- 

Idrant pleno, allerum iuxta expeditum paratnmque posueront HiB 

IiraepeFatis nocte alia in iliam iam caeli partem, per ()uam sohm 
nnamque et qoinqiie va{;as nieare diuturna observatiooe didi-» 
cerant quamque poatea lodiacom vocarerunty ascensunim obaer- 

ITvaTerant sidus, oui postea nomen Arietis addidenmt Hoina in- 
dpiente ortu statim subieclo Yasi superpositae aqune ilnium de* 
derant Qued ubi oonpletnm est, mox eo snbiato efiosoqn al- 
teram simiiesubiecerant, certis signis obserraoter ac jncieriter 
annolatis inter eius lod stellas qui oriebatur cu» prionm Taa 
esset inpletum, inteliegentes, qnod eo tevnpore quo teCius aquao 

ISdnodecima pars fluxit pars oaeli duodecima conscendit Ab iUo 
ergo iooo qno oriri incipiente aqua in primini Tas eeepit in- 

[iio]flnere nsqoe ad iocum qui oriebntar cnm idem primum Tas i»- 
pleretur duodeciroam nartem caeli, id est uum signura, esae 

lOaixerunt Item secunoo Tase inpieto ae mox retracto iUnd' ai«- 
aMle, quod oliih effbsom paraTorant, iteram subdiderant» nolate 
similiter loco qui emergebat, cum secundum tss esset inpletnm: 
et a fine primi signi usque ad locum qui ad secuodae a<|uae 

20finem oriebatur secundum signum notatum ,est Atque ita vicis- 

Mit. BCFSPR12G.] 

rmla $vnt F. — de duodccim Coin. HUsl via. — priu$ add. a.sec. m. C. — 
€t duohu$ Com. (/e) C. — HU$ oaii* Edd.P. — aUcri $uhi9cerunt i 
16. fK$ ita fTaeparati$ R2. — in Hlom iam caeU partem BG CR^ a ter. 
m.) LBbh, m iUam i. c. parte P. in iUa i. c. parle CFS (R2 a p. m.) 
Edd.DIO. tn (Ui i. c parte Rl. — et $tella$ vagas B2. — giiAfn p9$te9 
(fim. gae) G. — arietie nomen Rl. — indiderunt c-l»P. 17. Cii- 

iu$ G. ^ ceterjs 41^19 //1. — ohservanter B (C aup. onl if) SR2GvD0 
/f2BjiB.LTR. Cf. c. 1, § 7. ohserDontur Hi. ohscroatis FRIi-bPL — 
tater eiu$ loci $teUa$ qui oriehaiur SPR12QLTr Bar. C^ <l^i oriehaniur'), 
Cf. § 18 ei 19. ciiter eiu$ loci $teUa$ quae ariehantur Br-gDL ,,]ll«le.'* 
Zeun. item eius loci stella quae oriehatur t-bC CF eteUam') „roembc.*' 
Mod, ep. 91,' p, 409. — va$ impletum oheervaverunt F, — pnrs Jluxus 
B. 18. ^6 iUo ergo .Cinp* ndd. «. loco') C. — fiii cepit qriri in- 

eipieute aqua in primum vas vi\Jluere, P. recpit ortr» . . . primum oa$ add. 
in mg. C. — cooriri ill, — tte hoc coepit ▼. — cifm ... imfleretur om. 
B. — idem va$ primum FR12. — ifnvm etfc $ignum F. «i^um unum 
e$$e R2 imifm e$$e Ctnp- odd. eignum} C. 19. et mox Edd.P. — 

iUud $imile Met.nDIO .A^gl.^ iUo eimile Tirh-li. — tertium $uhd, Bmn, 
— fuftdeifeniat B. -- $igfS Cam, primO B. — que ad $ec, llt. 

tempore ai^nilleare Tolataae id ip«- praeae«tl# taeomdomlistm aaelv smr* 

•nm temperie momentiim, quo eon- timm. — Oppeaitiir aiitiioe4eBltl»aa 

•ptoeretvr stell». f 12. qurnmtiiet de i^fixU miam •!•- 

l^ «h ttlmii iam eaeU petriom . • rlt«tmm» •Cellom* 

«•ceneurmn oftservovermiC §(dm) Ma- 17. ttf leelo mmei . • dmderumi] i. o« 

hii oam paaeioribos •edl iic mollo- IWramiae aperto a^am in va« a«b<- 

vftee codidbao manu teriptis loa* ioctiim fcere feeemat» 

tn tllmn pariam emem^urmm 19. gmmd oUm efiitam 



^am m tUm penie obeer v ame r umt^ mmt\ ifUm, «t aliao moilo, 

BO iiimie BOde poeitam •••el par* TieMHMi portiiiet la m pao. d, f 

Mpiam BOceRninrm; id quo^ mi«i 17. ol Hmid. TttrtoBfai* ¥•!. iV, 

m olfoidit f SO. ia parlleipl* f.tm. 



COMM. IN SOm SCIP. UB- I. CAR XXI. 12» 

fliai ¥«M Biatando et per singiilas iiifli]eDiia_afaae paiiea anguloa 
flibi «sc0DiieDti«in caeli paitiiun limites aDootandOt ubi oonsuin- 
mata iam ooini per duoaecim partes aqua ad primi sigDi exordia 
perveDtum est, siDe dubio iam divisaii certisque sibi observatio- 
nibus et indiciis annotatas duodecim caeli partes tantae compotes 
laachioaiioDis babuerunt Qaod dod mocte una sed duabos ef-21 
feetttm est, qoia omne caelum una nocte non volvitury sed per 
diem vertitur pars eias media et medietas reliqua per nocteoi. 
Nec tassen caelum omne duarum sibi proximarum noctiam dir 
visit inspectio: sed diversorum temporum nocturoa dinaensio 
utromque bemisphaeriui» paribos aquae vicibus annotayit. EtSS 
bas ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt: oertaque 
singons vocabuia gratia signiticationis adiecta soat» et quia sigDa 
Graeoo nomine imiuc nuncupaatur, circum ipsbm signorum xo* 
.diacom, quasi signiferumt vocaverunt. Hanc autep nitioneai23 
iidem ilii, cur Arietemy. cum id spbaera uibil primara nibilque 
postremum sit, primum tameo dici maluerint, pradideniot Aiunt 
lAcipieDte die illo qui primus omoium hiiit, id est quo in hune[tii] 
fiilgorem oaelum et elementa purgata suoty qui ideo miindi ua* 
talis iure vocitatur, Arietem m medio caeto Tuisse» et qqia me- 
diiin caelum quasi mundi vertex est» Arietem propterea prioHUii 
inter omoes babitum*, qui ut. muodi caput in exordio lucis ap- 
paruit. Subuectunt etiam causam» cur haec ipsa duodecim' sigoa 24 
adsignata sint diversorum numinura potestati. Aiuat eoim io 
bao ipsa genitura mundi Arietei ut diximus» medium caehun te<> 

[Edd. vioahgtpdKk 
90. iam eoRfMinmola F. — * iam divi»a$ om. Csdd, in mg, iam iUversofl) 
Rl. <— €9n$ervaiionibu8 F. — coeli pariea (om. duodecimy Tiag. 
f1. Qtit now B. ^od (iidd. • tec. nt. non") G. — ied diem (iidd.' a see. 
n. per) F. — volviUtr part St. — aeque vicibua Sv-gGIO (chg In mg. 
aquae"). aequi oieibu$ D. „Omnino redacendnm fffuae.*' PooL 
9S. ootfia appoUaiiliir F. — eirctim tptum fi^omm iItt.I0Hl2 „mem- 
bniaae^* Qron. etivum tpmm etg^iiaeorvm D. etreirm tpftim (om. eigno- 
rwm') Sdd. — aoeartml eahg. 83. Ifano t'fft autem rafnmem tdem 

Rl* Jbaae aol. rat, tilt idem R9. — enr . . . nUktl om. G. — niiqne F. — 
jtoffertttf ett RS. ^ mahferaiil R12. .— i^ltml enim BSPl^. — ture vo- 
eattir G (I a eee. ro.). dieliiir (om. t«re) Rl. — eaefum fflerftvm R2. 
mmlio eeli BU — erordh (om. tn) ▼og. S4. eaueam ndd. n oec. 

m. R1. ^ mvttcfi geniiura F. — nafaramniMli (snp. genitunO Rl. -^ 
•I ilaeatmat T-g. •— modtvm eaelt PHIBib. meifiam parlem eaelt F. 

20. tifri • . annotando] Haec .inn- eunt Graeci pro (iovUcd^au Cf. 

genda tnnt, nt panlo infra ttfrt .. | 28. dtct mafttertal, II, 5, 23. 

aimolalat. fidei oboiare mavuli, 

M. pmrtlat afoao aiet6at] GL 4IS. ^uml] Parllaala onlm, fwe 

I 20. alfne jla oifctttim «ata mti- in qnibotdam oodd. mto. le^or» 

laiitfo etc Noa a roilttia docta ool ipt Tidetar, ex § M. hnc traoaiata, 

haee dietia, iit wmU Poatwiaa« ■•4 mlaaa caaTeait aoleeadenti praBa» 

laaie aiwianmada t am i p m m vii Pra«> miai damiUMtfaliT«w 



> ^amianme 

fovt, 111« 21« 12. Jlemonuafiie pia- • OMmtfi aalaftt] ,,Ile tata hae f 

re» dueite 9orte ofcot. Tidaadua iiliarlaa Iiilioa Firmiami 

32. rignm mppeUmri mafaenmn lib. III, eop. 1., obi iMBdaai iha^ 

■0. ooam «llo Mio aomloo, bU lootia aaetaoaa pooaalor Aeoevla- 



rla atataaro mafa t w aot dietem phio^ Aaobiat at eoa aaaoti Patoejr» 
f ro walhmmi, M etffelWtt» 41^ tia.of» Jloooipao.** JPooft 



124 MAGROBII 

nente horam faisse mnndi nascentis, Cancro gestanie tonc ln* 
nam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cura Mcmirio VirgO, 
Libra cum*Venero, Mars erat in Seorpio, • Sagittarium luppiter 

25optinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic factum est, ut 
smguli eorum signorum domini esse dicantur, in quibus, cum 
mundus nasceretur, fiiisse creduntur. Sed duobus quidem lumi- 
nibus singula tantum signa, in quibus tunc fuerant, adsfgnayjt 
antiquitas, Cancrum lunae, soli Leonem: ' quinque ycro steilitf 
praeter ilia sigtia, qmhus tunc inlfaerebant, quinque reliqua sic 
adiecit yetustas, ut m adsignandis a fine prioris ordinis ordo se* 

26cundus inciperet Superius entm diximus in Caprtcorno Satur- 
num post omnes fuisse: Ergo secunda adiectio eum primum fe- 
cit, qui ultimus fuerat: ideo Aquarius, qui Capricomum sequitur, 
Satumo datar: lovi, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur: 
Aries Marti« qui praecesserat loyem: Taunis Veneri, quam Mar» 
sequebatur: (jemini Mercurio', post quem Venus fuerat, deputatt 

27 sunt Notandum hoc ioco, quod in genitura mundi vel ipsa re- 

l.ti2]Tum proyidentia yel yetustatis ingenium hunc steflis ordinem 
dedit, quem Plato adsignayit sphaeris earum, ut esset iuna pri^ 
ma, 801 secundus, super hunc Mercurius^ Venus auarta, hioc 
Mars, iode luppiter, et Saturnus ulttmus: sed sine nuius tatoen 
rationis patrocinio abunde Plalonicum ordinem prior ratio c^m- 

SSmendat • Ex his, quae de verbis Ciceronis proxime praelatis 
quaerenda prbposuimus,* qua licuit breyitate, a summa sphaera, 
-quae Mclceu^ dicitur, uscpie ad lunam, quae uitima difinonim 

29est, omnia iam, ut opinor, absolvimbs. Nam et caelum yolvi, et 
cur ita volvatur, ostendimus, septemque sphacras contrario motu 
ferri ratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid 
diversi senserinti vel quid inter eos dissensionem fecerit, quaeve' 

Mmb. 1|CFSPR1*2G.] 
— in $eorpione BSRl. — ^en^i Rl. 2^. praefcr •« tigna h» 

-— «» quibue ttme uUuserebant C, 26. Snpviue] § 34. — M^erMM 

autem R3. — powt omnee eatmmum B. sainme poet^emneM G. — ^iej fu- 
erai uUimue B. ^t ultimue erat C, — pieeee dantur CP. — ^ eequitur € 
ap.ni. 27. notamdum aera hoe foc« e«t SRJ. — Plmlo] cf. 

Tuv. p. 38. "Steph. ^ eine tamm hmue v. — kukunde BRIS. akeuude 
(corr. in JuAenM C kahetidue (tup. u) F. — eammmdavii FP. 
2^ projcime praelatii] c. 17, §§ 2-4. — prelaUe FSLTm.BBH. ^ qume- 
rmda poeuimue (sap. add. pro") C. auaer, praepoeuimue TicligG. ptae- 
poeuimue quaercnda B. — aplanes bdd. et Mes. pleriqae. ^ divinofum 
ultima Rl. 29. A^iaia caeltfjn («np* &dd. et) C. — eeptem (pm. 

26. Seil duobue quidem lumini^ genium, Gioteariam: ingeniumf 
frae eftc.] Cf. Sat. I, 12, 10. et 21,- e^tjpvta, ipv^t^,** PoitT. Cf. de deo 
16., fregni. Ceneorino adeer. 8, 10, Socr. c. 9. ut es teeionie inge^ 
Dvmue eoUe eet Leo^ hmme Canetf, nio mU eCfafa duUer&ue etat ingm^ 
Mereurii Firgo M Gemini^ Fmerie nlam, et qvao adnotavlt HiMebraii^. 
£<5ra et TBktrtis, Martie Scorpio et oriiMieia . . quem Ftato adeignmoii 
Ariee^ lovie Sagittmriue et Pffei*, ephaeris] Vid. not. ad c. 19, f 2. 
Marni OspriceraiM ei Aquariue, 20. a eumma epkaem . • ueqme 

27. vei ecivetatte iagvnMrai] „Apii«' mi tunmm) Cf. e. 11, § 6. • 
loiaa d« Moado [proooni.]: Solm . 29. »fmm .. «riielatat Hioent^ 
philoeapkiae tiriiai nen deepexU i»- Boepioit «di tiepoaiCioMiB iliaais 



COMM. IN SOMN. SGiP. UB. I. CAP. XXI. liS 

magis sit sequenda senteBtia» iractatus iDveQit. Nec hoc tacitimlSO 
est» cur inier omnes ste)ia8*8ola stoe fratris radiis luna non lu- 
ceat: sed et quae spatiorum raiio solem ab his quoque, qui eum 
inter septem auartum locarunt» non tamen abrupie medium, sed 
fere medium dici coegeriiy publicaium est. Quid significeni no-31 
mina, quibus ita Yocaiur, ut laudari tantum puieiur, innoiuii: 
' magniiude quoque eius, sed et caelestis per quem discurrii cir- 
eulit terraeque pariter, quanta sit vel quemadmodum deprehensa, 
monsiratum est Subieciarum sphaerarum sieliae quemadmodum 32 
in xodiaco» qui supra omnes est» ferri dicantur, vel quae ratio di« 
YersarBm bciat seu celerem seu tardum recursum: sed et ipsie 
sodiacus in daodecim partes qua ratione divisus sit, curque Aries[iui] 
primus habeatur, et quae signa in quorum numinum ditione 
sittt, absolutum est Sed omnia haec, quae de summo ad lunamSS 
Qsaue perveniunt, sacra incorrapia diyioa suni: quia in ipsis est 
aetiier semper idem nec umquam recipiens ioaequalem varietaiis 
aeatum. Infra lunam et aer et naiura permutationis pariter inr 
cipiunt, et sicut aetheris ei aeris» ita divinorum et caducorum 
hma confinium est Quod autem ati mkil tnfra h$nam esse 4^34 
tmnm fraeier animQs nfunert deorum hommum gmeri dato$, non 
ita aceipiendum ert, animos hic esse» ut hic nasci putentur: sed 
aicut solem in terris esse dioere solemus, cuius radius advenit 
et recedii, iia animorqm ortgo caelestis est» sed lege temporalis 
hospitaliiatis hic exulat Haec ergo regio divinum nihil habei 
ipsay sed recipii, et quia recipit et remiitit: proprium auiem ha- 

[Edd. Ticabgcpdib. 
que^ L; - mmgis til aequenda teHiemtia BCRl9D10L6a.iaLaV9. WMgU 
eequemda eit tevHentia Ed4.PSP6 ^^ogl/' eii magi» $eqtieada ienientia 
Va. magie eeqmemda $int „liber optimae aotae'^ 6ron. ao. JVm 

hae tantMm eet B. — eimnee inier etellae Rl. — eine flrairie radiie $ola 
Imna R2. — eed quae Com. eO B. — locaverunt FI. — pubUeatun^ eff .. . 
iaudari\i ^'0 ■''• ^ '^- ^ ^- '^* ^^ vocant t. — depre- 

hen$a eii R2. 33. in modiace FO. m modiaeum B. m aodiaeit 

BAa.Bs!f.L. soificco (om.Jfi) £dd.CSPR260L modiaeum R1. ^ omiiee 
eupra B. euper owmee F. — ferri (eop. i. geri) Rl. — divereorum C«ap. 
o> Rt. dioereamm epAaerariiiii LBaa. — reenreiiraiii C«ap- eiim) 6. 
eiiream C«ap* 1*0 Bl. reeeeevm F. — eev^ce/erem eeiorum* Rl. — qua 
Com. rotioae) ▼• -~ divieue Com.. ett) e-b. ^ primae eit F. -« «fitioiio easl 
B. 38. Sed Aaee omnia R8. Sed' et onmia kaee BAa.Ta. eeil 

el ear oomia aaec Hi. •» ipeie Com. ui) B. •-* etJher idem eempet C*<ip* 
add. eet) Rt. ~ aee iifem om^am C idem ne umquam Rl. — htfra 1«- 
mmi* oer Con $0 Fch. — iacipiitfil C^ap. incafnmt) F. — divinorum CKa 
mg. «fiatartiomm) g. 34. divinum Cia mg. diuturnum) g. — 

mimere divum T. •* aceuiientfiim ita t. — esfe tn terrie r-^g. — anima» 
mm R9. — eeii el lege C. — ip$a nihil habet F. — et reaUttit BCSR19 

qaam prapoeoU o. 17, | 7., nbl ad- 89. eleUao quemadmqdum in eo- 

aatavimae qoo oingQla oeeoat ro- ^co ./ ferri ijicantttr] Cf. c 91» 



feroaaa. fi 1-7. — modiacue .. ,... ,^^^ 

30. .onr . • luna non tneeat] Cf. ifiviene $it] ib. {§ 8.-22. -- curque 

e. 19, §§ 8*13. — quae epaUarum Ariee primue AaAeo^r] ib. § 23. ^ 

rmiio eto.] ib. §§ 14*98. quae eipa .. einf] ib. §§ 94-27. 



31. Quid $ignifleent nomtna] Cf. 33.. Sed . . ivna eo!\finium ert] 

c. 98, §§ 1-8. *- mafntlni^o quoque Haec adaoctoatar ad § 28. 
ane etc] ib. §| 8-39. 34. exulat] Animi esolaat, non 



126 MACaiOBn 

35bere dioerstiir, si ei senper tenere KeaiMt Sed ^id mimin, 
81 Mimus de Iiac regione mq eoiifliet, cimi nec eorpori fabri« 
oando sola saffecerit? Nam ^ia terra aqaa et aer infra iQnan 
miiit, ex his solis corpos fien noo |»otQit, quod idoneiim eaaet 
ad vitam: sed opus fuit praesidio- ignis aetheriiy qui terrenia 
membris vitam et animvm sustinendi commodaret vigorem» qui 

Sdvitalera calorem et faceret et ferret Haec et de aere diixisae 
noa satis sit Bestat, ut de torra, quae sphaeranmi nona el 
mundi liltima est, dictu necessaria mseramus. 

[114] XXIL Nam ea, quae eH m^Ua H mana, faifctf, inquit, ne^ 
fnot^ifr, H infima esi, et m eam fenmJtwr omiita mtfii siia fim' 
2der«. IJIae vere insolubiles oausae snnt, quae mutuis iovicem 
nexibos vinciuntnr, et, dum altera alteram facit ac yicisaim de 
se nascnntur, numquam a naturalis societatis ampleaLibus se^* 
rantur. Talia sunt vincula, quibus terrara natura co&strimit 
Nara ideo in eam feruntur omnia, quia ut media non movetur: 
ideo non movetur, quia infima est: nec poterat infima non 




in qnam omnia feruntur. Horum singuia, quae inseparabiliter 
Sinvcmita reroro in se neeessitas iuniit, tractatus expeaiat Ihn 
meffeiur, ait. Est enim centron: in spbaera aotem solum cen- 
tron dixtmus non moveri, quia necesse est, nt circa aliquid iii« 
4 raobile spkacra 'moveatur. Adiecit: tf^Sma eeL . Recte boc raMH 
que. Nam quod centron est mediwn est; in spbaera vero noe 
solum constat imum esse quod mediom est £t si ima est| ae- 

Mfl«. BCFSPR12G.1 
T-gGDIOLTx.BBif. remittU Com. tf) FP. etiam remUiit •-h. 
a& flpniflfitft (top. vel animd) Kf. mnima FBbiv. (L a teo. m.). — na 
eitrpen F. — aetherU CFRlGO! aatherei R£l£ild.B8PDL - •metimtndi 
(t«p. «el eubeiatendi) Rt. eubeieiendi (tap. mI tieeUnendO C. 
ialem vigorem Rl. ^ et ferrei ei fueerei F. 36. mc 

iie eii ^. disieee evffieiai B. 

X\U. Cafui XXn, l^rra aua ie eauea immwbUie eU, ei 
etnn eua nutu fermntur nondera. en-b. I. Sam] Somn. IV ^ 

ei m eam FSUai-gDILTB.BBiv. Somn. 1. c. litt. et SaiL in «imi (e 
H) BCUlGT^bPO. n. vere R2T-hbBP. etre g^sCFSBlGDIO. 

** aUeram aHerm R2. -^ tla eiciftMi ^-^b. «-* «I BBflif«afli ... eeparen- 
tmr c-gb. ^MeUer leetio Tidetor ette i« ed. vet. (eera ... Ua .•. iii). 
£tti utraqoe lectlo tentv non ndee innpnopere dlffernnly poMerior In- 
men longe grntiorom effieit omtfonem.*^ Senn. -* ideo anfem non Ft^ 
P. -* jn qma G. — neeeeeitae m ee «-g. --• einjril Edd.RiaDi (in B non 
liquoC, utrnm eit m nn t«). «— trocdit r1. — espediei C S. cen- 

Irtiin R9. — diximue] e. 19, § II. — > durinnif nen meveri ealum t en ir e n 
P. «eZtim cenfrum dijr. non moe. CR2. 4. el injima eei FP. -*- 

haee fuoTiic F. ^ cenlrtim e$t Rl. ett ecnlrtim R9. — ette imnm ch-b 
PG1. Mnnm (e«. eeee") B. nnnm ette (enp. vcZ imtim) RS. -^ el terra 

eoruro origo: nt nalluc eod. Mc. nt tupm ndiectKo imfalnbUeerw- 

etbibet plumiem numerum. Cf. bnm •ineinnliar» eic h» I. ndeorbin 

otinm poulo tupm: nonaccifNcndttm infeparabUiter retpondet Terbtmn 

^ animee hie eeee, mi kic naed pn- innjrit Qnneritur, quo reforendnm 

tcnftrr. o- oit ineolnta, nd einguia nn nd ne* 

WII, 8. qmae ineepmrehUUer in^ eeeeUas? Hae mnlim, Ot inM|Nm»- 

eo2«(a renim tn tc neceeeUae rttnjrit] 6IUIcr intmlnta remm in te nccaNt- 

Praetuli rerbum lnnj>ii, quod ple- tot idem eit nlqne re» neeeeeHaia 

riqne oodd. Hee. exhibent, quin, in«epara6iiitcr im H mvo|i|tfac« 



COMM. IN SOMN. SOP. LIB. I. CAP. XXI. XXH. UT 



qiiitar» ui vere dictoin M m eam ferri mmita. Swifer eoiiii 
pondera ia imum nttiir» dedueit: neiii el ia ipao muudo, «t e»* 
set ierra,' «c faetum eaL Quiequid ei ooMii inatem, de quaS 
facta suot omniia» puriaaimuiii ac liquidiwioium fuit» id teauit 
rammitatQffn, et aethev voeatus eat: pars, cui miuor puritas, et 
ioeffat aliquid Jevis. ponderia» aer extitit, et in aeouDda deiapgii8[ii6] 
est: peat luiec quod adhuc quidem liquidum sed iam usque ad 
tactus offenaam corpuleDtum erat, ta aquae ikixum eoagttlaium 
est: iam vero quod de o.mni ailyeatri tumullu vaatom inpeuetra-O 
bile deoeetttm ex defoecatis abrasum veiedit elementis» baesit iu 
imo: ^uod demersum est atringeQte perpetuo gehi, quod eUmi* 
oatum m ultimain mundi pariem JoDgisqiiitaa solis coaeervavit: 
quod ergo ita concretuHi eat» terrae nomeo accepit. Hanc Sfids*-? 
sus aer ei terreno frigori propior quam aelis calori stupore spi- 
ramiiiia densioris undtqoe veraum lulcit et oootinet: nec in re^ 
cesaum aut accessum mo^eri eam palitur vel vis mrcumvallantis 



CEdd. Tioal^pipdiA. . 
ima €9i Fs-bP. — con 9 equUwr FF. ^ pandera natura m tmifai dedueit 
Cl. pondera in imum dedueit natura Bl. natura poiidera m imiiiii dedu- 
eit s-bF. — terra ut etaet Rl. ut terra esset R2 «1 e$8et terra ima i-|^. 

5.. pars illa CR2s-bSP. — merol et FRa inermt (gap. add. d) 
Rl. -^ «t »eeuMda Cem. m> P. -* elaptue ett F. — lifuidum auidem Rt. 

a. deneetum BCFGti^mRiaO. Cf. c a, f 20. deneatum^ 8f-0tf 
Dl. — Mi sitima •imdt parte F. — Mnmretum ita eet R2. T* 

proptmr ilti. -- prepier. quidem eolie eaiore Rl. -^ •»# ImmI Bbh. C^ a 



5. et acther voeaius est] Vid. not. 
ad c. 20, § 8, Ue re cf. fragm. 
Cengor. adstr. 1» 4. Cic. de nat. 
deor. II, 40. 

6. de omni eilvcstri tumullu] ,,Bic 

auoqiie Graecisini accueandue eat 
lacrobiue. Graeci eaim cum tuo 
vXiiuoe ct silvae et materiae seu cle- 
mentorum congeriei ■nbiiciant no- 
tioncm: bic silvestre qunque ueur- 
patar.pro materiali, corporeo. Sic 
811 pra cap. 6 [§ 9.] occnrrit: Anima 
aliena a silvestria contagione ma- 
teriae etc. IgUur silvestris tumul- 
tu9 nostro loto est elementoruin 
coogeriet ac coafusiv.'^ Zkij.\. Cf. 
c. 1», § 7. 

in uliimam mundi partem] i. e. 
ia iniaiii. Cf. S 4. et aol. ad c. 20, 
§5. 

7. Hmie spieeue aer .. vndifue 
versum fulcit et coatinet] Cf. 11, 4« 7* 
„Na«ler ▼idetar Gellium imiiatna 
eaee, Noct. Atl. XII, 13., qol da 
Ooeaaa tarrae amaca ambieate et 
circamscribenie feae eadeai dicit, 
qnaa Maerebiaa de- aere; fuam 
OcemiMi» . iBfiiity omnae terroM. om- 
ai/«riem «t «ndifiie aermm eiremws^ 
fiuai^ nikil eitra eum mi; eed unda* 
rum itli^ ombUu tarrit eaiai6iia 



conpfltlatif , in medio cius sunt om'' 
fiia, quae inira oras eius inelusa 
eunU Deinde qiiadritur, quid hic 
ait stupor spiraminis densioris^ quo 
aer dicitur continere terram? Nam 
est flatus aeria paulo Ychcmentior, 
qni atoporem h. e. cobaeaionem 
efficit? Aodio. Sed quid? «i an- 
tor acrip«erit tenore spiraminis den- 
eiorisy aeu, qnod meliua videtur, 
iensioris, h. e. continuo et inten- 
tiori flatut ludicinm sit penea 
alioa." Zar^r. — Verba stupore spi- 
raminis denaioris lue non ofTendunt. 
Spiramen eat velut matcria aeris, 
et, cum densius eit , dicitur quasi 
stupere^ ut Martial. IX, 99, 10. 
pigro quae stupet unda lacu, cf. 
II, &, II. torpbr iUe glaeiaUs. Ver- 
ba uR<2igiie «erftin praeterea le- 

Saotur apud Instin. XLIV, U fin.} 
felL ni» 10, 6.; Apul. Met. IV^ 
5, de mag. 76.; Solio. 40. med. 

uec in reeeeeum aut aeeessum mo- 
aeri} Cf, Cic. de N. 0. II, 40, 102. 
aai .. faedo accedese, ta» oi^ejii 
reeedeneft et Div. II, 14, 34. quo- 
rum Cmai-iQeram aeetnum) acces' 
aae et racessus tunae motp guher- 
naatur, Hi loci videntnr impoan- 
iaae Macrobio, ut mQcedcre putaret 



128 MACROBH 

ei ex oiniu parte vigore siiniii libFantis aorlke vel ipsa Bpkaeraiis 
extremitas. Qaae si patilulam a medio de?ia?erit, fit cuieamque 
Tertici propior et imum relinquit, quod ideo in solo medio eat^ 
quia ipsa sola pars a quovis spbaerae yertice pari spatio recedit 
8In hanc igitur» quae et ima est et quasi media et non movetur, 
quia centron est, omnia pondera ferri necesse est: quia et ipsa 
in hunc locum qoasi pondus relapsa est Argumento sunt cum 
alia innumera tam praecipue imiires, qoi in terram ex omni 
aeris parte labontur. Nec enim in hanc solam quam babitamus 
supernciem decidant, sed et in latera quibus in terra globositas 
spnaeraKs eflicitur et in partem alteram quae ad nos habetur in- 
Qferior idem imbrium casQs est Nam si aer terreni frigoris ex- 

[n6]balatione densetos in nubem cogitur et ita abrumpit imbres, 
aer autem uniTcrsam terram cirtumfusus ambit: procul dubio ex 
omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluTialis 
emanaty qui undique in terram, quae uniea est sedes pooderom, 

lOdefluit Quod qui respuit, superest, ut aestimet extra hanc unam 
superficiem quam incolimus, quicquid nivium imbriumve vel 

Mtt. BCFSPR12G.] 
- sec. !■•)• *— «< «ecettttm V, ^ H ex ommi .. ..avnie oof. O. -^ vel tpera- 
U» fpea Iia. — ej pamlnm Bl« — dtclinaverit t-ic- Mod. ep. 72. p. 
8Ba. reetUiiit deviaverU. ^ pr^riar b. -> «ed iifeo FSP. fuaeque idee 
118. 8b ee( ^aiaei (ea. el) F. — ee»tri»ni T-g* — quia ip»a Coai. 

e() O. Bt quia ipea T-g. ^ Jrgumeate euat eum aUa innumera BCSill2 
T-gbOl (D eum et alia; O eup. vel arrumenta eint)} „Mee. Qnod to- 
riue. Snpra c 11 [f 2.], II, 4 [§ 3.], fiit. I, 7 [$ 24.] ifi<iicie ett; Conun. 
11, 14 [§ 5.] Ceseimonie ett; Sat. I, 1 [§ 5.] Ceftimonio tuiiC. Et eaopioe.^' 
Gron. cuiu* argiinieiite «tmC ctim oiia innumera P. cviiis cum oCia tn- 
numera argumento $unt P. cttiiis eum alia innumera $unt argumenta 
c-i. ctim arfitimenCo alia innumera einl. eum Bae. — parte aeri» FRl. 
fe<i (om. cl) rva. — in altera G. — inCegro gloho$ita$ Baa. (L a eec. 
01.). — $paerabili$ ▼. — in partem aliam C. — idem om. >'-g (add. a 
eec. m. Rl). 9. Nam et $i W2. — den$€tu$ BGR3 „Angl.'' Cf. S6. 

dcn«aeCMt R1. den$etur CFO. densaCiis Edd.SPDI. - thniifrem coit Tr. 
— ahrumpit imbre$ BSP (Rl a eoc m.) Ge^aCD (L a p. m.). cfrriitt|riC 
in im6rc« F (RI2 a p. m.) v-g 10 Ox. Ta. (L a eec. m.). „Mee. ora- 
nee, qoornm ecriptararo meiiorcm iudico 11, 1 [§ 5.] ut in tonum erum- 
pat. Haec ibi raembranarnm lectio, non de$inat. SaL I, B [§ 5.] <fonec 
erumpat in iiicem. Sic enpra c. 6 [§ 69.] in verha prorumpit*** Gron. 
a6riimpiCttr in imhree Bax. (R2 a eec. m.). » parCe aerie Rlc-bP. — 
pCuDiar ttm (sup. ali^') C. 10. ut ae$timet om. C. ut extimet ▼!. 

ttC exietimet RT3-g. — nieium imhrium (om. oe) FD (R2 cnp. add. oei). 

idem Talero qood proeedere (vid. que vertiei idem oet qaod alicat 

not. ad c« 6, § 49. et c. 20, § 80.). At a vertidy euieumque eiC. 

Cicerono acceecne ad noe opponitnr ^9. ahrumpit im6ret] Idem Tajere 

receeeui a nobie, nt ait de N. D. II, vldetor qnod /aciC, nC deddani im- 

7, 19.: $oli$ aece$$u$ di$ce$$u$que. 6ret. Cf. Locret. II, 214. ahrupti 

Quae . . Jit euieumque vertici prv n«6f6ilt ignee^ eC Virg. Aen. III, 

pior] Nnli haec referre ad proxime 199. tngemrnonC ahrupti$ nuhihu$ 

ahtecodentia oeC ip$a epkaeralie ex^ ignee, Hoe qni Improbat, logoro 

tremitae^ de qnibne cf. Cic. Tlm. debet •a6rttmpiCttr tn im6ree. Gro- 

6. cuittt omnie exiremitae parihue m norive Torbam a6mmi»ere non 

medio radii$ attingitur. Pertinent- roeto oomparat 011« Terbie emm- 

haec Torba, nt enpra pronomina pere ot pronlai]iere. 

hane et eam, ad terrtm. Cuievm^ praeCer nttam etc] €f. 11," 7, 19 * 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. L CAP. XXU. 129 

graiidinum cadit, hoc {otnm in caelum dc aere deflaere. Cae- 
fum enim ab omni parte terrae aequabiliter distat, et ul a no- 
atra babitatione ita et a lateribus et a parte quae ad nos habe- 
tur inferior pari altitudinis inmensitate suspicitur. Nisi ergo om- 
nia pondera ierrentur in terram, imbres qui extra iatera terrae 
defluunt non in terram sed in caelum caderent, ^uod ^ilitatem 
ioci scurrilis excedit £sto enim terrae sphaera cui ascripta suntll 
ABCD, circa hanc sit aeris orbis eui ascripta sunt EFGLM, 
et utrumque orbem, id est terrae et aeris, dividat linea ducta ab 
E usque ad L: erit superior ista quam possidemus, et illa. sub 
pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terrana, par.vam Qi-12 
mis imbrium partem terra susciperet ab A usque ad C^ latera 
vero aeris, id est ab F usque ad £ et a (r iisque ad £, humo- 
rem suum in aerem caelumque deicerent: de inferiore autem 
caeli hemisphaerio pluvia in exteriora et ideo naturae ignota de- 
flueret, sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hoc vel refellerel3 
dedignatur sermo sobrius: quod sic aosurdum est, ut sine argu- 
mentorum patrocinio subruatur. Restat ergo, ut indubitabili ra- 
tione monstratum sit in terram ferri omnia nutn suo pondera.[ii7] 
Ista autem quae de hoc dicta sunt opitulabuntur nobis et ad il- 
lius . loci disputationem quo antipodas esse commemorat Sed 
hic inhibita continuatione tractatus ad secundi commentarii volu- 
men disputationem sequentium reservemus. 

[Edd. vicahgflpdKb. . 
imMum nivinmve I. •* deeidit F, — in coelo de aere hg Cg >n mg* <n 
ctfeiwm). eoelum (om. m) de aere O. de aere in eoelum U. ex aere in 
eaelum F. — fluere B. — ex omni F. — aequaliter distat C Qg in mg.) 
BAa.TE. C^ a Bec. m.). distat aequaliter Vincent. Beliov. Spec. Mandi 
Vi, 4., nbi legantar ▼erba eaelum enim ... exeedit, — a nohis habctur 
inferiue F. — Nisi enim FR1DJ92. — ferentur G. — ejrtra latum Vinc. 
Bell. I. c. — quod voluhiiitatem g in mg. — $currili$ ioci Vinc. BelU 
1. c. 11. terra $phacra y. — u$que L Com* «d) F. — Et erit L. 

etJam erit Bsiv. 12. Ni$i enim F. -* littera vero ▼. — ad E 

■dd. a Bee. m. R2. ^ ah G F, — u$que L Com. ad) B. — de inferiori 
FR2I. — natura C. - t^ota B CC tnp. add. $. tn) FR2GDI0H2 
„Angl.'' ignotae Rl. incognita Edd.SP. 13. Sed haee F. — 

deeignatur B. — argumentattonif Y-g. — manife$tum $it FBar.Bbiv. 
'•— nutu $uo omnia Rl. — I$ta autem- . , . re$eroemu$ Cfin. lib.) oln. C. — 
onitu/afritnrtfr BFSFR1GDI0/71LTb.Bbiv. opitulantur Edd.R2. — ad il- 
ltu$ loei di*putationem] Cf. II, 5, 24 eqq. — quo BFSPRIDO/IILTr.Bbiv. 
quae Edd.R2GI. — hie Coni. «er/) Rl. — ad secundi tractatu$ commentarii 
Rl a p. m. — «e^uenltum di$putationem R2. 

M, A> Th. V, C. et IIL Comm. in Seip, Lih, primue expHlc, Incip. . 
hecd$^ BP6. V, C\. Macrohii Ambro$ii 'Vheodo$ii V, C, et Inl. de eomnio 
Scipionie liher primue explicit Thuan. Explicit Uher primu$ Macrohii. /n- 
cipit // L Finit Uher /. incipit II Fa sec. m.; ob ipto librario poet 
libri II Terba Cc« 1? § !•) iVunc de musica eorum ratione disputetur ad- 

1(K . aequahiUter dietat] Cf. § 7. 13. tfliu» loci . . otio antipodas 

^ .. defluunt] Dicendum erat: esse commemorat] «c. Cicero, Somn. 

fiii .. defluerent: Nam ^alli re VI, 1. Cf. c. 20, § 8. quam veris- 

vera imbree extra latera terrae sima praedieatione extuUt^ ubi vid. 

deflaont. not* 
11. 19« E$to enim . . «ii5iecta de- 

Bcriptio] Vid. ^g, 111. 



130 MAGBOBII COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. I. SUBSGB. 

tcrfptnm etC: FinU primui Ubtr, incipU «ecirniftM. /imr, Memm SimwM- 
cbu9 CStMHi/tCtRyS') F. C. emendabam vel didina meum HavennQe eum 
Macrobio Ptolino Eudoxio V. C P. /lur, Memm, Symmachua V. C 
emendabam vel dis mcum Raoenne eum Macrobio Pioiino Eudoxio V, C. 
Maerobii Ambroni Theadwii K C. el hnl, de eonmia Seipionie Uber primM$ 
explieit. Ineipit eeeunduB Ua. Eadem leffiintitr in P4, ni»i qnod httbet 
di8tin$' meum efc Fudoxioy ei (iit aifert Mahiil e P. Wiltheinii libro qoi 
inscribitiir Diptychon Leodiente ct in illuH coramentarinm, Leodii 1659 
in fol. Ap|>end. p. 40 in libro mann scripto mnnaeterii Sti. Maximini, 
iiiei qnofl hic Uber dieitiir habere: Maerobii jimbraaii Sieeiini iStCB^ 
Tl/V/, ortnm es«e ox V. C. Bt INL, «pparet ex eo qood legitnr in P4: 
r.C.ETlM.-). Vid. prolegom. cap. I, 2 b et 8., et cap. IV, A I. Kxpli- 
cil Uber primue Macrobii. Ineipit li \. Fini$ libri primi c. Lt6ri priait 
Jfn/« hg. ComiireRtartt Itftrt primi Jtni$ t-t. 



MAOROBII AMBROSII THEODOSII 

T. O. BT lHft. 

COMMENTARIORUM 

IN SOMNIUM SGIPIONIS 
LIBER SEGUNDUS. 



L Superiore comiDentario, Eustaohi, luoe mihi dilectior fili,[ii8] 
usque ad steliirerae sphaerae cursum et subiectarum septem ser- 
mo processerat Nunc iam de musica earum modulatione dispu- 
tetur. Qmd? Hic, tnauam, quU esi qui conpkt aures meas tanttts^ 
ettam dulcis sonus? mc est, inquii, iUe qui intervaHis disiunctus 
inparibus, sed tamen pro rata parie ratione dislinctis, iapulsu et 
matu ipsorvm orbium efficiHir, et acuta cum gravibus temperang[U9] 
varios aeguabiliter concentus efficit. Nec enim silentio tanti motus 
incitari possunt, et natura fert, ul exirema ex altera parte jpraviter, 
ex akera autem acute sonenL Quam ob causam summus iUe cadii 
steUifer cursus, cuius con/versio est conciUUior, acute excitato move- 

CMm. BCPSPR12G. Edd. Ticftligcpdsb. 

Macrohii ^urelii Theodosii viri consularis et iUu$tri$ in $omnium Sci- 
pioni$ espo$itioni$ quam eleganti$$imae liber $ecundu$ Yichr C^^g 
*yiurelii^ et in mg. Ambro$ii). Liber $€cundu$ a. jiurelii Macrobii Am- 
hro$ii Theodosii V. C e( inlu$tri$ Czb iilustr.') commentariu$ ex Cicerone 
tfi Somnium Scipioni$ o-h. 

1. Caput I. Concentum quendam effici motu coele$iium corporum^ ei 
quomodo ratio oiue -eonceniuo a Pffihagora $U deprehensa: ium qui numeri 
apii $int con$0naniiio «lumu, quotque eon$onaniiae tini., ch-b. 
1. Superiore . . . di$puteiur om. C. lo F hacc tribiiunCNr primo libro. — 
Ku$iaihi v3c-bPD. » mihi om. Rl. — dileUior fili BGP4^2s-a. cariV 
fiU P. carior dileciiorque fiU Sv-^b. ,,Mtc. divonitate sua iho addu- 
cnnt, at ceaseam ccriptiim ecribendiimquo ease eharior dileetiorquey qao- 
roodo ditertim est in chartaceo et edd.'^ Groo. elarior fili 1?6H\, ela- 
rtor dileeeior 9 11 6 fili RI9IOP3Gott. (G io mg.). duleior fiU P; — 
eepiem om. M. -— Nune (om. iam) F. — « de mu$ica earmmque modulaiio 
P6. de mu$ieo eorum modulamine 112. S. Qtiiil] Soroo. V, 1 et 

9. — Quid RCFPR2GIOP36Tr.Gott. Quie SRlEdd.I. ^ Hic oro. 0. — 
inquam e$i (om. fviO Rl. ^ aiire« (om. mea^") ▼•' ^ $onu$ ueque doeti 
homme$ (§ 4. orolMle ioterpooitie Cicerooie verbie}. B. -r di$iuweiu$ («op. 
Itse<us) R2. eeii iuaetitt F/fl; Soroo. 1. e. Mtt. et Edd. — pro raia par- 
iium raiione (F a p. m.; SGL a tec. ro.; O top. add. vel parie') Ta.Bbv. 
GoTT. pro raia parie raUonie C (F a 9tc. n.). pro raia portt raUo- 
num R2 a tee. m. pro r^ia poriione a. — «fistttnclif SPGv. — ei im- 
puleu ei moiu v-gG. •— aequaliier hgG. — laiili molHt tiieiilio SR2. — 
pottifil GoTT. 8* tnoimiit ipee B2v. — sieUtfer eaeU eur$u$ R2I. 

— aeuie (om. eO R12Edd.CPGD (O a- p. m.). aeuie ei Bas. (O a tec. 
n.). ociiio «t F9tfl{ Bamn. h c. Edd. ei Hos. naDnnUi. •*- miMio G. 



132 MAGBOBn 

iur $ano, gramssmo auUm hie lunarts aique infimus. Nam ierra, 
nona, inmobilis manens, una sede semper haerei, canplexa mundi 
medium locum, lUi autem odo cursus, in quibus eadem vis esi 
duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus 
rerum omnium fere nodus esU Quod docti homines nertns imitati 

Aaltque cantOus aperuenmt sAi reditum in hunc locum. Exposito 
spDaerarum ordine motuque descripto quo septem subiectafi in 
contrarium caeio feruntur consequens est, ut qualem sonum tan- 

5tarum molium inpulsus efiiciat hic requiratur.' Ex ipso enim 
circumductu orbium sonum nasci necesse est: quia percussus aer 
ipso interventu ictus vim de se fragoris emittit, ipsa cogente na- 
tura, ut in sonum desinat duorum corporum violenta coliisio. 
Sed is sonuSy qui ex quaiicumque aeris ictu nascitur, aut dulce 
quiddam in aures et musicum defert aut ineptum et asperum 

6sonat Nam si ictum observatio numerorum certa moderetur, 
conpositum sibique consentiens modulamen educitur: at cum in- 
crepat tumultuaria et nuliis modis gubernata collisio, fragor tur- 



BCFSPRI2G.] 

— $€mper mmtM F. — una wde CGDO. Cf. Somii. 1. c. ima ««ife 
Rl2£dd.FSPI. — medium mundi Ra. — 1111 ocio (wan, aiffem) g:. — mr- 
«ttf octo R2. -X duorum CFSRl (Ra a lor. m.) vichgbGDlO „M««.'* 
Gron., qoi reete roonet c. 4 [§ 9.] iileni in edd.legi. dnorMm iHercuriv 
et Fenerif a; ,,apad Ciceronem nno ex codice.*^ Gron., cuiot vid. ■•!• 
modortifli P CR9 a P* m*) •->• — diHinciii v-gGIOLTa. — modue es< * 
il!2. — a/iparuerifnt C. 4. quae $epiem tubiunctae F. — con- 

•e^uenf C*up* add. f. est') C. — efficiunt Coni. hic') F. 5. ife $e 

fragorit emittit Mnum F. -> in tonum.erumpat CFL o sec. m.) Bar.Biiw. 
^membvaoae^' Gron. ad I, 22, (9. collifio* ^cii kie fonuf' Rl. colli- 
fione fliffonuf /12. — quoddam ▼!■. — tn aurihut BGott. — et mu^ 
tieum tn auref R2. — aut ofperum f. — perfonat CFRlDI/12. 
6. compositum^ue fi6i B. eompotitum tibi ieup* add. aue} Rl. compo> 
filo tibique P. ^ modulam Ci»p. add. ine^ Rl. — educUur BCFSR2v-gG 
lOGoTT. ducitur RlD. editur e-bP. effieitur a C^ in nig.). elicirur 
112. „Alias eit educitur. Ego praeeunte marginali lectione efficitur re- 
fingam elicitur,** Pont. — al guem F. aut cum Gott. aut Ccorr. in 

1 , 8. Oeto cuTfUf . • feptem e(j^- astronomie. Certe omniboo qoi nihll 

ciunt diftinctof interoeUUt tono»] legeront. Nam qoi Maerobio dede- 

„Seasoe ect: qoaint ic «int octo ront operam, cciont holoo ipclos li- 

corcoc ▼el erbec, qoi cingnli ednnt bri cap. 4 [§ 9.] haberi: propterea 

mocicom sonom, ooo tameo octo quia Mereurialit et f^eneriut orbia 

diTercoa efHci conoc, ced tantoro- etr. Eodem pertinet quod cap. 11 

modo ceptero, qoia dnorum, nempe [§ 7.] Nam eurtut quidem Ventrit 

Voaeric et Mercnrii, ;eadem ▼!«, atque Mereurii pacne par foli cff. 

idem conoc. At ecce tibi apud Nec diTcrca habec lib. 1, cap. 19 

Ciceronem ono ex codice reddide- [§ 5.]. Et aeceplt a Platone [im- 

root Mi ^fuifruf cadem nif ett duo- mo Timaeo Loero p. 96 E.1 coiuc 

rum^ Mereurii et Fenerif. At eat in libro de anima mondi: ^vo 

mihi exploratom ect hac trec to- d* ic6SQ0(uu aBUm -ivtl, *Eofut xs 

cec ecce ab interprete, oc ^er or- xal^^ipag. T^^Atpqodhag xot qmc- 

rorem librarii qooconqoo illo in q^o^ot^ roi itolXol naUoifti.** Grow. 

eodice addita: qoom Cicero do in- — Addo Plat. Tim. p. 86. fjXtov ^ 

doctria caverlt, ne nominibof ictic Blg tbw dcvce^ov vTtkoyfjtf hetcqfo- 



cphaerarom freqoeiftioc uteretor, ffov 6h ual tiv Uffhp jS^juov IfyofU^ 

Soo Bugoctlor eccet obccoritac. pow sig^ tovg tdxBt ftJh isd^QOfWP 

ed aiont clne hic locom fore oh- ijlitp xvmXop ^lAptaQf tifp (f ipetptiop 

ccoriccuBam omnlboc pnoterqoan cAi^jt^ra^ avt^ ^vpaftw. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. II. CAP. I. 133 

bidiis et iocoociitus offeodit auditum. lo caelo aulem con$tat7. 
nibil fortoitum nihil tumultuarium proYenife, sed universa iilic 
diviois legilMJs et statuta ratione procedere. £i bis inexpugna^-^iao] 
bili ratiocinatione coUectum est musicos sopos de sphaerarum 
caelestium conversione^procedere, quia et sonum ex motu fieri 
necesse est et ratio quae divinis inest fit sono causa modulami- 
nis. ilaec Pj^thagoras primus omnium Graiae gentis bominumS 
mente concepit: et inteilexit quidem oonpositum quiddam de 
spbaeris sonare propter necessitatem rationis, quae a caelestibus 
non recedit; sed quae esset iila ratio, vel quibus obsecvaoda 
modis, non facile deprehendebat: cumque eum frustra tantae 
tamaue archanae rei diuturna inquisitio fatigaret, fors optulit, 
quoa cogitfftio alta non repperit. Cum enim casu praeteriret in9 
publico labros ignitum ferrum ictibus mollientes» in aures eius 
malieorum soni certo sibi respondentes ordine repente cecide- 
runt: in quibus ita gravitati acumina consonabant, ut utrumque 
ad audientis seosum statuta dimensione remearet et ex variis 

[Edd. Ticftbgci^dtb. 
ai) 9mlm Rl. 7« liifiiii/ttiarjtfm (<op. add. tUtkit) C. — $tatvta ra> 

iiame BCS (R9 a p. m.; 6 a ••«« m.) DIHiaTB.Gi>TT. «tato ratiane Bl 
(H2 ft lec m.) t-bP. «tato vel »tatuta ratiime O. rato ftrtioiie FTia 
(g in mg.) BAR.LBEif. * — rationatione (snp. hi) Rl. ratione F (R2 a 
p. in.). — caelestium gperarum B. — sonvm (om. ef) B; «ofitie (om. et) 
. CrOTT. — et matnm ▼. S, Hoe Edd.PRS. — fort v-g". 

9. praeieriret casu R2. ^ moUiente» ietibne R2. ietibu» moliente» ith 
L. Alod. ep. 91. p. 410. ,.Horatius tamen SaC. I, 4 [v. 20.] Dum ferrum 
molliat ig'^^'' Attainen illa Msti lcctio liaudqua<|nRm insuper habenda, 
diiitque Ofidius de arte 11 [v. 119.] law molire animum qui i/aret. Sic 
et Maro [Aen. IV, 309. et XII, 327.] moliri elateem^ moliri kabena»» £t 
Tereiit. [Heant. II, 2, 11.] cfifm motiunturf dum comuntur, annu» est.'* 
Pont. — ordine reffponf/enfes BS. — occiderunt (tup. recid,") Baa. — con~ 
eonabant acumina B. — »tatuta dimcnsione FSPRI2 (G a «er. m.) viaDl 
J712Baa.LBbn. »iala dimenaione Bch-bC (G a p. m.). itatuta vel »tata 

8. Haee Putkaeora» primu» . . pHeo musieae raeleetie loveniore 

«eate eoneepit] ^Haec nan repn- vid. Lobeck. Aglaoph. p. 942 «qq. 

ffnare putanda snnt lii quae lam- ^ #> r '^ _ ^ • ^-l 

Ki:«i.«. A^ .u« i>«ii..» A... A •• fobro» tgnttum ferrum tcttbu» 

bT.f. c.ptnn.^^.t •< Aegypto B«- po«««» '.'«••" n.t.m e... .s Hor«- 

4i.c.plin.m J'«»'«:"««' «•■» «•- ,,•„ trahendo, et F..t 111,817. la- 

cr.b.n. loqo.tnr h.c de h.rmon.. „oUir, Unt^^ proiwre, .ic 

•ph.er.rum. qa.n>P7th.g.r..pr.- . ^ ,„«,„, ferrlpo..e ee.;.eo, 

mas investigaverit, ant, si larobli- ... «jJ« -•„*« tA «««J «.««.««.J 

ch. «de. e.t h.be;d., .oIm. .udi- l'rf *«.;!«. '^w\JLji«r»f.« 

•i. D •■ : ^ :..^:«„* f»..i i: bat Moaias, mofientet, aoa minaa 

»er.t. B*^"'""»» '"'''"'^ „/"" - comme»d.ri T.rbi. Vl^gllll Ge.rg. 

ch... .W »•"?'«•''■•"''» "V.'\! -1. 494 m»f.e (err«m. m.lit.. ara- 

"!?''".frT.t """.r„. U 'h.* t^o, T.citl A... I. 39. «.I.«„,.r 



nec attdi6t. Ceterum si quie de l ' . 

inventoribua artia moaicae aliquid /^^') 
cognoacere velit, adeat Plutarciium tto grt 

de musica ab initio: qui libellne Haec ia 

inpriroia ad hoc capot Macrobii il- centne g 

IsatrMdaoi faclt.'' Zsvii. - Da Or- 4, i 2 a^. 



inventoribaa artia muaicae aliqnid 

cognoacere velit, adeat Plutarciium tto gravitati aeumina eontonabani] 

de musica ab initio: qui libelloe Haec iater m^ opponnntur ut ac- 

inpriroia ad hoc capot Macrobii il- centue gravig atqne acutut. Cf. c. 



134 • MA€ROBII 

lOitiimlftibus tmtiifi 6ibi eonsonans nasoeretnr. Hic occasionem sibi 
oblatam ratns deprebendit ocolis et manibus quod olrm cogita* 
tione quaerebat Fabres adit, et inminens operi coriosius rntue* 
tur, annotans sonos qui de singulorum lacertis conficiebantur. 
Quos cum ferientium viribus ascribendos putaret, tubet tt inter 
se mafleotos mutent: quibus mutatis sonorum dirersitas ab homi- 

llnibus recedens malleolos sequebatur. Tunc omnem jcuram ad 
pondera eorum examinanda convertit: cumque sifoi dfversitatem 
ponderis quod babebatur in singulis annotasset, aliis ponderibus 

[i2]]in maius minusve excedentibus fieri malleolos imperavit, qno- 
rum ictibus soni nequaquam prioribus srmiles nec ita sibi con- 

12Bonantes eiaudiefoantur. Tunc animadvertit concordiam vocia 
lege ponderum provenire: collectisque numeris, quibus consen- 
tiens sibi diversitas ponderum continebatur, ex malleis ad fides 
vertit examen, et intestina ovium vel botim nervos tam variis 
ponderibus illigatrs tetendit, qualia in malleis fiiisse didicerat: 
talisque ex bis concentus evenit, qualem prior observatio non 
frustra animadversa promiserat,* adiecta dulcedine quam natura 

ISfidium sonora praestabat. Hic Pytbagoras tanti secreti compos 
deprehendit numeros ex quibus' soni sibi consoni nasoereotur: 
adeo ut fidibus sub bac numerorum observatione conpositis oer- 
tae certis aliaeque aliis convcnientium sibi numerorum concordia 
tenderentur, ui una inpulsa plectro alia, iicet longe posita sed 

Hnumeris conveniens, ^inul sonaret Ex omni autem innumera 
varietate numerorum pauci et numerabiles inventi sunt qui sibi 
ad efficiendam musicam convenircnt. Sunt autem hi sex omnes: 

15 epitritus hemiolius duplaris triplaris quadruplus et epogdous. Et 

Mss. BCFSPR126.1 

dimennone O. 10. Hie C*n|>* ndd. n) F. hinc gb. — occaiionc 

aibi oblata F (Gott. corr. ia ...ncm ...(atn). — deprehendil BCFSPRI2 
lOGoTT.a. deprchcndendi R2 «np. lin.; i^ch-b. deprehendi D//2i. — 
ac nanihu9 F. — requifebat F. — opv» Gott. — iniueiur (add. »up.) 
B2. — effieicbaniur Bar.Bbn. — inter te v( B. inier §e (oin. iiO F. — 
maleoe vl. mmlleot v3-gG0 (bi«)- — maHeolorum-muiet divereita^ 
iem Ra^ U. eonwtii BCRl3v-|rGl|0 „Angl.'' Baii.Bbw.Gott. 

vertit 8-bFSPI. — minus (iiup. add. que^ Rl. — malleoe FR2£dd.PGD 
10. — fiec 8ibi (om. tVa) B. 12. oinfii6M« numerie «-bP. — a 

malteis FR1I72Gott. „M«. in mg. nt BAB.Bsit/^ — alligatie FIO. — «« 
eia F. — praestahai sonora R2. 13. compos eecreli R2. — oAfer* 

f>atione numerorum Rl. — «t cerfc Rl a «ec. m. — ei una F. 
14. efficiendam BCFSRt2GD0il2RAR.BBjf.TR.L. efficiendum a-bPI. 
eonflciendam' T-g (vl3 ad conficiendam sibi convcnirent musicam'). — hi 
es omnibue CF. — triplarls quadruplaris ndU. b soc. ib. C. — quadru'' 

unnm eibi coHBonane Mmseereiur] leolos] MAliro: alios ponderibus in 

Cf. S*t. I, Prnef. § 8. unde ti num maius minusve excedentibus j fieri 

fimt ea emnibne, (nn ferri? Cf. Hor. Od. 11, 3, 14.) 

10. iubei «I .. muient] et § 11. malleolos impcravit : eed nullus co- 
fieri malleoloe imperavit propler le- dez me. sufrmgatnr. 

gee grammaticat invertna digna 14. ^iin! avtem hi sex omnes etr.] 

•nnt qnae adnotcntur. Cf. I^ 6, 64. Cf. Censorfn.' 10, 8 sqq Martian. 

Mulierem .. iinperaeerat ffa2(i6tif I, § 11., II, § 107 sqq., IX, § 934. 

eonciiariy et Sat. f, 12, 28. ctiffto- ed. Kopp. Zennina ad seqnenfia 

dihus iussii, ne sihUerem intcr- citaTii Gcl!. XVIII, 14, et Vitrur. 

esae permiiterent. 111,1. 

11. aliie ponderibus . . fieri maf' tpHrUue etc.] Lfb. P, tnp. f». 



COHM. IN SOm SGIP. liB. U. CAP. I. UI5 

eai qiitritiUy cam de duobas nuiiieris m«ior habet totam niiao- 
rem et insaper eios tertiam partem, nt soBt qoattoor ad tria: 
nam ia qoattnor annt tria et tertia pars trium, id est anom: et 
is nomeros yocatur epitritas: deque eo nasdUir sympbonia quae 
appellatur dia ttMA^nv. Hemiolias est, com de duobos oume-16 
ns maior habet totom minorem et insuper eios medietatem, uC 
sunt tria ad doo: nam in tribus sont duo et media pars eorum^iaa] 
id est UDUm: et ex hoc numero, qui hemiolius dicitur, nascitur 
sympbonia quae appellatur dva %&nh. Duplaris numerus est,17 
cum de duobas numeris minor bis in maiore numeratur, ut sunt 
quattuor ad duo: et ex hoc daplari nascitur symphonia cui no- 
men est dta ^6wv. Triplaris autem, cum de duobus numerislS 
ininor ter in m/iiore numeratur, ut suot tria ad unum: ^t ex 
boc numero symphonia procedit quae dicitur 6ia %a6w xal dia 
TcivxB, Quadruplus est, cum de duobus numeris minor quaterl9 
in maiore numeratiir, ut sunt quattoor ad unum, qui numerus 
facit symphoniam quam dicunt dl^ SUl xa6wv. Epogdous est20 
nomerus qui intra se habet minorem et insuper eius octavam 
partem, ut novem ad octo, quia in novem et octo sunt et insu- 
per octava pars eorum, id est unum. Hic niimerus sonum pa- 
rit quem tovav musici vocaverunt Sonum vero tono minorem21 
yeteres quidem semitonium vocitare volueront Sed non ita ac- 
cipiendum est, ut dimidius tonus putetur, quia nec semivocalem 
in literis pro medietate vocalis accipimus. Aeinde tonus p6r Da-22 

(Edd. Ticabgiipdzb. 
pfmrit F (R1 sup. Iin.) fl2BAR.BBif. 15. epitrUuB numerui Tn. 

cum add. a tee. in. R2. ^ ex duobu» B. duobua Com- de') Gott. ~ fni- 
norem iolum et eiu» insvper B. — ut llti mnt B. » in auattuor »unt 
trt» F. — el *ff nttfiifruf voealtur epitritu» CFSRlT-jrbCDlO. „Recte. 
Nain temporo |>raefleiite atictor hic obiqtie ntitnr.** Zenn. et it ntim. 
epyiritu» «oentHr B. et epitritu» vocatur 4» numeru» R2. et i» numeru» 
e»i vocaiu» epiiritu» Fs-t. eC i» num^ vocatu» est epitritu» Tr.Bbn. — 
quae appelletur t1. ^oe ooeatvr F. — dicc rsitactQatv SEdd.PD. JIA" 
TECCEPUN HB. dia te»»eron OIO. d^ate»»eron BCFR1. 
16. minorem <ii se Bab. — «t III ad II C«vn. «iint) F. — - media par» 
duorum Rl. mcdia earum par» Com. irf esf) R2. — Rx hoe C<»n]» ct) li. 
— quae vocatur F. 17. cum duobu» Qam, de) R2. — in maio- 

rem Rl. — Rx hoe inm, el> B. — duplari numero Fv-g „qund non 
opoi est, et facile potest inteiligi^ ut .fiaiilo ante [§ 15.] de^ue eo natci- 
tur $ymphania,'* Zonn. ^ ^naevocatur Csnp» n«(l t^et ctii nomen est) 
R2. f ttae (ip;iettatttr I. 18. ciim diro6«ii Com. <fe} gGI — Kt 

Aoc Com. ex) B. ex hoe Com et) Rl. — »ympkonia procedit numero F. 

19. qnadruplu» Com- wt) G, — in maiore tenetur F. — ^w* in 
numeri» Tia Cg •» "npO; Mod. op. 91, p. 410. corrigit qui numeru». — bi» ^ 
dyapa»on F. 20. at «unt Tr. — nooem ei octo caligG; Mod. 

I. c. corr. ad, — octo tunt iom, et") v-g; Mod, I. c. addit et, — eomm e»t 
i, imum C. — parit »onum R2. — tonum FRl. ionon Mai. rell. et Edd. 

21. «emifonttm Cinfra qnoqne) t. i^iiitSviov lig In nig.. — vo- 
luerunt vocitare F. — dimidiu» totu» {j»up, nu») C. 22« deinde 

§ 91., nbi hi •nmeri mem^rantary fiet voeavtrunt] Cf. Cenaarin. 10, 4. 

■«■ explieaDtnr, eptgdoaa liemi- Martian. II. ec. et VII, § 741. 
alliim aeqnitnr; eymplMiiiae eam- 21. »ed 00« ita aecipieKc/«m e»i, 

memorantnr I, 6, 43. nt dimidiu» tamua fNitetnr] Naeici 

Mu aeiiam pmrU fmm %6i9W «»- Teieraa ic mi t— fa m pr* loni parto 



13ft 



MAGROBn 



turain sui in doo diyidi stbi «equa non poterit: cum enim ex 
novenario numero oonstet, novem autem nmac[uam neoaaliier 
dividantur, tonus in dnas dividi medietates recusat: seo semi- 
tonium vocitaverunt sonum tono minorem, quem tam parvo di- 
stare a tono deprehensum est, quanturo hi duo numeri ioter se 
distant, id est ducenta quadraginta tria et docenta quinquagtnta 
23sex. Hoc semitonium Pythagorici quidem veleres 61b6iv nomi- 



Mflt. BCFSPR12G.1 
ionot Ctiip. u) C. — es numer VIIH R2. — aequahiliier BRl. — di- 
midietatei B. — vocaverunt F a p. m.; «-b. — toHum tono minorem 
V. fofitfm tonon minorem a; Hlod. I. c. corrigit e% codil. tono> — par- 
vum Fl. — a tono dictum esi Hl, — quanio coni. Gmn. ad c 4, 
§ T. — CCXC tes H\, dueenta quinquaginta »ex, id ent q, Xllleim 
numeru» octie» ducina mediata CCiorum XLa Hllum 6 vide- 
iur eomplere. Nam ex illa geminare Ctum I Hlor effieiuntur 
quae nequaquam medium CCtorum XLta lllum eoniuleriU Bbic. 
23. fuidem om. Bl. — dikeein (infra qaoqoc) Cr. dj«m M««. 



dimidia habuerunt. * Cf. Ccniiorin. 
10, 7. K$t enim (lyinphonia dia %a- 
cmv) vel «ejr tonoruin, ui Arigto- 
senu» mu»ieique adeeverant^ 
vel quinque et duorum. $emitoniO' 
rum, ut Pyihagorai geometrae- 
que qui demoneirant duo se- 
miionia ionum eomplere non 
po$»e^ abi O. lahn. citavit Arittox. 
el. barin. II, p. 46. et Theon Smyrn. 
is. p. 82. lOi. Bull.; Ptol. harm. 
10.; Boctli. rans. I, 33., III, l sqq.; 
Nicora. harro. II, p. 27. Martianut 
IX, § 930. Dico, inquit, quidquid 
rite ionueritf aui ionum esee aui 
hemitonium aui quariam pariem toni, 
quae die»i» appella tur'., hemiio- 
nium dicitur quod loni medium 
tenet, 

22. cum enfm ex norenario nti- 
flnero constet etc.] Errat Macrobins. 
Cf. Plutarch. de anim. prorreat. e. 
18. 'Ensl dl TCQ&TQv Tov inoySoov 
Xoyov 6 '^' xofl d rj' noiovvTBs o v- 
Slv didatTjfiajtiaov f^ovat, di- 
nXaaiaaQ-ivTOiv a diKpoTiQoov 6 naQ- 
fpLninrcoy fiBTu^if dvo noist 8ia- 
OTi^liaTa* d^Xov Sti rovTmv 
li\v taatv SvTOiv^ ^/z** TSuvBTai 
ro indySoov' aXXa fi^v oinXoiaia 
ylvnai tov fihv <©■' ra ij tuxI C, t&v 
Sh ij Ta ^^ %ttl L di%ovT(u Sk ovtoi 
ft£ra£v Tcc if, nal yiv stui rc3v 
diaaTTjiidTmv t6 (ilv fieliov, r6 
dl iXaTTov l<rri yuQ ro fihv nQ6-^ 
TBifov iwBnrentaiBimTOVf t6 8h dsv- 
TBQOv itpsitKaiBiKaTov* etg &viaa 
Tolvvv TifiveTat r6 in6ydoov' 
si 9h rovro, nal 6 Tovog* oiSi- 
TBQOv &Qa ylviTtu itmQBi^ivT09 av- 



rov re5v TfnjfidTotv i^piTovtoVf 
dXXa SQd^Sg iino t&v fiadTjficcTixmv 
XflfifAa nQovayoQBvetai* 

quem tam parvo dietare a iono 
deprehenmm e$i etc.] Reepicit ad 
yerba Platonis Tim. p. 36. Steph.: 
ro5 roS inoySoov Siaan^fiaTi ra ini- 
TQLTa nuvTa ^enXtjQOVTO, Xslnatv 
avTcov hidaTov fi6Qiov, Tfjg tov 
fioQiov rttvrijfi Siacvdaseag 
Xsiwd^sliSrjg dQtd^/iov n^Sg dot- 
^fiOv ixovarjg Tovg oQOvg st 
uai nsvTrj%ovTa %al 8ta%oclmv 
nQog TQla %al TSTTUQd^ovTct 
xal 8ta%6ata, Explicavit haec 
Plotarchns I. c. Sed utar potioa 
noatris nuineris, qoo planior fiat 
res. lotcrcedit antem inter CXCII 
ot CCLVI ratio epitriti (192 + 

^ =. 192 -f 64 « 256;). Horam 

3 
numerornm intervalhim tl esplrro 
gtudneria epogdoie, perTcniee non 
ad CCLVI, sed ad CCXLIIl tiintum 

192 
C192 + — = 192 + 24 =. 216; 

ct 216 + ^ « 216 + 27 « 243). 
o 

At Tide ne haec hnc non recte «int 

adhibita. Nam Plato loquitur ^e 

epitritit per epogdoos exptendia, 

Macrobius de dividendo tono i. e. 

epogdoo qni pariat tonnm. Plato- 

nem li eeqnimur, toni snnt 192 : 

216 et 916 : 243, oemitoniiim antem 

vel Xstftfta est 243 : 266, qoMD- 

qoan hia noninibua ille noa oat 

usns. 

98. Hae $9mUotumm Pgtkagmici 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. H. CAP. I. 



131 



Dibaiit: sed sequens usus so&uni semitonto miiiorem dls^Lvii^] 
coBstituit nominandum. Plato semitonium Xetnfia voeitavit 
Sunt igitur symphoniae quinque, id est dtM reMaoon/, dta24 
xivzSy dia ita6mVy dua »a6Av xal dw xivtBj xal dlg diM 
7ia6&v. ,Sed hic numerus symphoniarum ad musicam pertinet 
quain vel flatils humanus intenaere vel capere potest humanus 
auditus: ultro autem se tendit harmoniae caelestis accessio, id 
est usque ad quater 8im nacSv tuxI dia icivts. Nunc interim 
de his quas nominavimus disseramus. Symphonia dm t£66aou>v^ 
constat de duobus tonis et hemitonio, .ut minutias quae adJita- 
meoto sunt relinquamus» ne diflicultatem creemus, et fit ex epi- 



(Eild. Ticfthgspdzb. 
ei Edd. rell. — aonum iono minorcm 6. — lymma B. lima C 
H2. limina (snp. limma') O. Umma M««. reU. et Edd. M. 

Hiaie»9eron BRllO. dffaUueron F. — hi» diapaaon (om, wttt) F. atd 
diaapaton itnip. digdiap,} Rl. — 9*®"* U» nng. ftiam) g. — uUro B 
SP CRl a «ec. m.l R26. ulUra CFEdd. — ietendii 772. ^ aeeentio F. 
25. dialeeseron BFRl. — hemiionio BCFR12D0fl2 „M«.*< a. «e- 



.. ifictiii RMim«6aiif] Cf. Theo 
Saiyrn. Uag. in Plat. math. p. 87.: 

Jieciv xalovatv ilaxlCTr^ o\ n^ql 
UoiaTO^svov vb zezaifTTjfiSQiov rov 
rivovy TJfitov dl rjftnovloVy eig iXa- 
pavov fuMhftitv diaavfjfMCy rmv 
Ilvd-ayoifslmv dieai^ naXo^^v- 
xmv To vvv nalovfiBvov TJfiiTo- 
viov. H. Stephanna in Thei. «. ▼. 
dlectg apnd Buethiuni II, 27. rofert 
iiioiv dici aeoiitoninm minnt, nt 
dnoTOfiigf aemitoniom maina. Ari- 
•toxenum secatoe ett Martiannt I. 
c. Cad § 21.) et l\, $ 933. lUnm 
locum cum aliie hoc non pertinen- 
tibas attulit Zennint. 

ffonum ffemitonto minorem] Conf. 
praeter Arittoienum et Martianum 
II. ce. Vitruvinm V, 4. Dieeie au- 
iem eU ioni par» quaria^ iia in Ae- 
miionio diiae diete» 9uni eol- 
iocaiae. Gal. irol. Jtlll, p. 56.: 
*0 (ilv lAOvaiMog ovx &XQ^ tovov nal 
nfkiToviov fiovovy dUM xal fiix9'' 
oiiaBmg iTiavag SucyiVmaxsij et si- 
roilia ap. Dionye. Hat. de compoe. 
Terb. p. 63 K. 

Plaio 9emiionium ItXfifia oocifaoit] 
immo dtdaTaaiv Xeup%-Blaav; ioTen- 
tionem illiue nonunia Plntarchua 
triboit mathematicia C^id. nott. ad 
§ 21.) i. e. Pythagoreie. Cf. de 
an. procr. c. 17. xovrov Ci^^ rd- 
«ov) ol filv dQfLOvutoi 6lxa T$f»v6fAt' 
vov ofot^ai dvo duxatiifiaTa nouXVf 
mv hMTeQOv lifiitdviov nalovaiv 
ol 81 Ily^ayoffmol rnv fthf dg Usa 
TOfiffv dniyimcav aitov, tmv dl 



tfnjfucTOfv dvlaanv hvtetv XtXfifiec t6 
SLottov 6voudiovatVf ori tov rjfU' 
aBmg djcoXelnsi. Idero ibid. c. 18. 
extr. di6, inqnitj xal XsXfifia tov- 
X09 thv d^i^fi^ nv6fiaiov Cee. ol 
futdtffMtTtHol'). iym fihf oiv evafjfU" 
TOta dfjXovad^ai Tnv i7Xc^ra>tro€ 
oXfiMi yvmfifpf hr tovTOtg toXg d^iJ^- 
fiotg, nnde fortMse natae eet er- 
ror Mncrobii, qni iimma Platoni 
trlbnit etiam c. 2, § 20. Cf. Con- 
aorin. 10, 7. quare etiam kuiu»modi 
intervallum Plaio abu»ive eemt- 
tonium, preprie auiem dtdXsififia 
vooai. Fuit antero Pjthagoreia 
Xalfifia idem qnod dlsatg. 

24. Suni igiiur eympkoniae quin-' 
que] Cf. Ceneorin. 10, 6. Sympko' 
niae eimplicee ac primae »uni ire»^ 
quibu» reliqua eoneiani ; una .. quae 
vocafi^r 8i/Sl tBaadgmVy alia .. quam 
voeani 8ia nivTB: ieriia eei 8ta fta- 
amv. Etiam Plutarchnt de mna. c. 
22. non nisi hae trea eyrophoniaa 
commemorat, et Martian. 11, §{ lOft 
et 107., VII, §§ 733 et 737.; Ma- 
crobiue ipee I, 6, 43. 

mtenclere] i. e. intentione^roferre. 

25. Symphonia 8ta TBaaaqmv etc.] 
Cf. c. 2, § 18., Plutarch de maa. 
e* 29., Censorin. et Martian. 11. ee. 

Aemitonto] Hanc huiae tocia for- 
mam qanm iofra omnec habeaat 
codicoc mee., et h. L roaior eoran 
pare, praetali, licet §§ 21 ot 22 le- 
gatur eemitonuim. 

minutia» quae ro additaaMnto eant] 
i. e. tec XB(fifutTtt. 



13» MAC&OBn 

trito: ' di& xhtB constat ex tribtts tonis et bemitonio, et fit de 
hemiolio: diit xa0av constat de sex tonis, et fit de duplari: Te- 
nim iva ita6&v xal dia Ttivta constftt ex novem tonis et bemi- 
tonio, et fit de tripiari numero: dlg autem dut xa6Av continei 
tonos dttodecim, et fit ex quadroplo. 

II. Hinc Plato, |>ostcpiam et Pythagoricae saccessione doc- 

trinae et ingenii proprii divina profunditate cognovit nnllam esse 

posse sine nis numeris iugabilem conpetentiam, in Timaeo sao 

[mjmundi animam per istorum numerorom contextionem ineffabili 

firovidentia dei fiinricatoris instituit Guius sensus si bnic operi 
iierit adpositus, pFurimum nos ad verborum Ciceronis, ouae cirea 
2disciplinam musicae videntur obscura, inteiiectum iuvabit Sed, 
ne c^uod in patrocinium alterius expositionis adhibetur ipsum per 
se difficile credatur, pauca nobis praemittenda sunt auae simul 
3utrius<|ue intellegentiam faciant.iucidiorem. Omne solidum cor- 
pus trina dimensione distenditur: habet cnim longitudinem lati- 
tudinem profunditatem , nec potest inveniri in quolibet corpore 

Zuarta dimensio: sed his tribus omne 6orpu8 solidum continetur. 
reometrae tamen alia sibi corpora proponunt, quae appellant 
matbematica, cogitationi tantum subicienda, non sensui. Dicunt 
enim pnnctum corpus esse individuum in quo neque longitudo 
neque latitudo nec altitudo deprehendatur, quippe quod in nnllas 
5 partes dividi possit. Hoc protractum efficit lineam, id est corpus 
Uttius dimensionis: longum est enim sine lato sine alto, ^t duo- 
bus punctis ex utraque parte solam longitudinem terminantibus 

Mm. BCFSPRtaO.3 

fttHonio Ss-bPOI. temitono v-g. -^ etftlex epitrito diopenU: et eonetat 
V. — hemiton^ (infni qnoqnf) tichg. — et de hemiolio fti Rl. — teil 
dut naamp %ecl 9i& nhz^ v-g. verum JIATIACSiNKAIATlENTt B. — 
rfe dvplari (tnp. iriplari) F. — yiumero om. R2. — Bia auiem F. 

II. Capui IL Ptato quem in modnm animam mmndi ex numerlw fth- 
bricatam e»8e docuerit; et quod hinc eliam probmri -poBeii y eoneenium ignreii- 
dam e$8e coefestinm corporum. cli-b. 1. fline ei t-g. — poUquam 

ex F. po8tquam e (snp. ex) Rl. po8iqvam Com. ef) v-g^. — doetrinae $ue- 
ce88ione R2. — propria (rorr. in propitii) F. — in Timaeo] p. 34 eqq. — 
eontexionem C (F «up. ndd. f). commixiionem Bv. — fabricatam Biif. 
— verborum e (corr. in ad verbomm) Rl. — mueieae ariie C mvejei 
Rl. 8. praetermiitcnda BD (F corr. in praem,^, adicienda 

Ciup. praefermtrtenila) C. S. cortmf toUdum R2. — e< profundi- 

tatem F.. — in quolibei corpore inveniri Rl. 4. corpora Wftt F. — 

•u&itcienfia Bar. «»5t'acen(ia ,,1ibri vett., qanmvit I, 15 [$ 5.] diiertt: 
reliquo igne caelc8ti luecm euam non subiiciente eontpectui.^ Oron. Addt 
Ib. § 2. fa6iec(u« etC octtftf, o. 18, § 12. ftrfrlecfa oculif. <— tn quo nec t. 
latitudo neque longitudo F. — ne^tie altitudo RlEdd.SPDIO. 5. 

dimen8ioni8 uniu8 R2. — fine alio (ndd. a «ec. m. «ine lo(o) C. fine alto 

11,1. IVlJko^orteae . . doclrmae] 8. Omne 9olidum eorptte trinm 

Cf. C^^nofirin. 19, 1. Pfihagorae dimen^ione dieiogidiiur] Cf. I, 6, 9. 

ptodidit hune iotum mun4um mueieu fti ent» trt^uf ilimenfloni6tte 

/Stefvm ratione, Alii Orpheo tri- fttpletM corpue eoiidum, ei qnme 

bmint mnofcae eneieetie inreaCio- legnntur ibid. imle n J 7. ot I, 

oem. Vid. not. a4 § H. 6, 86. 

ttipa^tlem eonpetoniiam] Cf. f 18. 4. quao appeUmmi moikemaUem] 

et I, 6, 24. Of. I, 6, 86w 



COMM. IN SOMN. SCfflP. LIB H. CAP. I. U. 13« 

eoniinetur. Hanc Irneam si geminavem, allenim mathematicQm 6 
eorpus effieies, quod duabus dimensionibus aestimatur, longo 
latoque, sed alto caret: et hoo est ^od apud iilos ffDperficiea 
Tocatur, punctis autem quattuor contmetur, id est per singuias 
lineas binis. Si vero hae duae lineae fuerint dupiicaiae, ut sob- 1 
iectis duabns duae superponantur, adicietur profunditas, et hinc 
solidum corpus efficitur, quod sine dufoio octo angulis contine-[f25] 
hitur: quoo Videmus in tessera, quae Graeco nomine %v^g vo- 
oatur. His geometricis rationibus applicatur natura numerorum, 8 
et mones punctum putatur, quia, sicut punctum corpus non est 
aed ex se facit corpora, ita monas numeros esse non dicitor sed 
ori^o numerorum. Primus ergo numerus in duobus esl, qui si- 
milis est lineae de pnncto sub gemina puncti determinatione pro- 
ductae. Hie numerus, dno, geminatus de se efficit quattuor, ad 
similitudinem mathematici corporis, ^uod sub quattuor punctis 
longo latoque distenditur. Qnaternarius quoque ipse geminatustO 
octo efficit, qui numerus solidum corpus imitatur: sicut duas li- 
neas diximus doabus superposiias octo angulorum dimensione 
integram corporis soltditatem creare: et hoc est quod apud geo* 

. {£44. Ticaligsfdib. 
$in€ laU F. — foia P. & torpus mathematicum F. --- tf/Uiet R2, 

— aesiimetur S. extruatur viag, qiiofl Mod. N. L. ep. 91, p. 411« e 
meiiibr. corrigit in aeHimaiur. — continetur add. a sec. m. Hl. — id est 
oin. F. T. heae Rl. — efficietur Fv3-bPI. - Kvpog gG//2. cu- 

bo9 B CC a p. in.) RlL ^optinia ineinbrana'' Gron. ad 1, 5, 9. cybuB 
HSD. cufrii« PSwhs^blO. 8. Hit («np- ^^^' ^rgo) C. — qnod 

gieut C '— corpora facit R2. -i- noi» ef»e dicUur C. 9. Primua 

enim R2VgG. — * numeru» om. B. — d eterminatione BC. — dno om. C. 
in duo //2. — longe lateque C*np. o} F. 10« diximne dnat /»- 

neas R2. — superpotitae om. B. tuperpoutis F. — pro&reare F. — 

6. Hanc lineam si geminaverit] c. 14, § 24. Martianni VI, § 707. 
Non duabus, sed tribiis pluribiieve GeninPtriam faclt dicentein: Quod 
llaeis includi superiiciem recte do- quidem incorporeum invitihilequi 
cet Macriibiui I, 5, 8. Hoc loco primordium communt mihi euM 
▼idetnr cogitasse de qoadrati lineit Jriihmetica reperitur,. ^am mona$ 
duabus ex adverso positis, qiiia eiusdem inaecabilia procreatio numo' 
subiecit: punctis autem quattuor rorum efft, mihique signum vocatut 
eoniinetur. Simili modo addit: Si quoH utpote incomprehensibile parte 
vero hae duae lineae fuerint du- nulla difcemitur. — Siinilia hnbet 
pUcatae etr., nam rcvera non duae ib^ VII, J 746. Sienum fdem esse 
sed qualtuor lineae sunt geniinan- qaod pimctiim ipse Macrobius doce C 
dae, et in angulis qnattuor aliis 1, 16, 10. et 11, 5, 10. Huc pertinct 
lineia octo- illae inter se inngen- etiam qood Fylhagorei inundi een- 
dae, at lint tolidum corpns. UC Cram esse diaernnl y^ ftovdSec^ cf; 
piinctttm prMractnin C§ <^0 dirit Plnt. Nun. ir. 11. 

efficere lineam, ita poterat dicere monat .. origo niiaieronim] Cf. I, 

lineam proinotam in latitudinem ^, 7. Martian. 11. cc. et VII, } 

longitndini soac aequalem efficere 743. A^amerws e$t congregatio mo- 

qoadratom, et qnadratnm in alti' nadiim, et § 745. mona$ quidem nu' 

tndinem longitudini et latilodinl mem$ non est, Plotin. 111, 8, p. 

aeqiialem promotnm efficere tet^ SftO C. UQi^fuiv dh d(fX^ . • t6 of * 

ceram. ttog &. Laur. Lyd. II, 9 C2 P- 1«*). 

7. oclo anguiie] Vid. not. md I, 9. Primu$ ergo numerus ctc.] Cf. 
5, 10., ubi, nt h, 1., legitnr etiam Martian. II. cc. 

fctsera quae Kt^^os voeaiur. 18. 9oUdum eorpue] Cf. i, 6, 9* 

8. monat pniicluiit patatur] Ct •( MatHsn. VII» « 740. 



140 MACROBn 

llHieiras dicitor bis bina bis corpus esse iam solidam. Ergo a 
pari numero acoessio usque ad octo soliditas est corporis: idep 
iDier principia fauic mimero plenitudioem deputavit Nunc opor- 
tet ex inpari quoque numero quemadiuodum idem efliciatur in- 

ISspicere. £t quia tam paris <][uam inparis numeri monas origo 
esty temarius numerus prima hnea esse credatur. Hic triplicatus 
novenarium numerum facit: qui et ipse quasi de duabus lineis 
lon^m latomque corpus efficit, sicut quaternarius, secundus de 
paribus, efficit: ilem novenarius triplicatus tertiam dimensipnem 
praestat £t ita a parte inparis numeri io viginti septem, quae 
sunt ter terna ter» soiidum corpus efficitur: sicut in numero pari 

13bis bina bis, qui est octonarius, soliditatem creavit Ergo ad ef- 

[I26]ficiendum utrobique solidum corpus monas necessaria est et 
sex alii numeri, id est terni a pari etinpari: a pari quidem duo 

Hquattuor octo, ab inpari autem tria novem viginti septem. Ti- 
maeus igitor Platonis in fabricanda mundi anima consilium divi- 
nitatis enuntians ait illam per bos numeros fuisse contextam, qui 
et a pari et ab inpari cubum, id est perfectionem soliditatis, ef- 
ficiunt: non c^uia aliquid si^ificaret illam habere corporeum, sed 
ut possit universitatem animando penetrare et mundi solidum 

IScorpus inplere, per numeros soliditatis eiTecla est Nunc ad ipsa 
Platonis verba veniamus. Nam cum de deo animam mundi fa- 
bricante loqueretur, ait: Primam ex omnt fermenio partem ttdii: 

M«i. BCFSPR12G.] 
dieUur apud ^eomUrmi T-g. 11. ideoque C — id efficiaiur T-ir. 

12. origo e$t monae Rl. — Hee Csiip. Rl* — /ocil numerum F. 
~ de duohuB numerie (tiip. ejr duabuB Uneie') C. — sicut quaiemariuM 
• •• efficii om. Tiag:. — secundum cli«-bP6I. — teriiam dimeneionem ... 
efficitmr add. in mg. C. -^ viginti $eptem (»■»• ^n) R2. — qui $uni ter 
iemi ter F. — eorpue tolidum Rl. — bina bit Coni. 6is) li. 13. 

$ex (om. ei cum rst.) C. $ed $ex F. ut $ex R2. $ed et $ex Bar.Bkit. 

— et ierni ah impari (oro. aulein) F/12. 14. tii fabrica mundi 
B. — a pariter impari C a p. m. a pari et impari (om. a6) C a sec. m., 
▼-gO. — eyhum FR2G. — perfcctionem divinitaiie ▼. — non quod T, 

— po$$et ▼*gb. — antniare (sap. ttnplere) Rl. 15. Ptatoni$ ver- 
hq] Tim. p. 35. — firmamento Ycagb (c in mg. fermento'). ,,Ed. vet. 
rectiMime habet ^mamcnto. Plato enim, qaetn nic omnino interpreta- 
lur Macrobme, MiaVf inqiiit, d<pftXs tb nQmtov dnb navrbg fioiQav. Igi- 
tor illud nav non fermentum significat, qiiod indignum philoeopho erat 
relinquendom pistoribue ac eoqoii, eed^nnamenttim, h e. uniTcranro, 
coelttm. Deinde pro primam et legee linguae et locut Platonis Yldctar 

12. lernarjits numerue prtma It* doxi. Fortasee Macrobine in ani- 

iiea eMe creifaltir etc.] Uaec non mo habuit efiectniii perpetunm. 
tam facile accommodantnr geome- 15. ex omni fermento] i. e. es 

tricae rationi qiiam qnae { 9 eeqq. omni maeea. Cf. Ovid. Mct. 1,70.: 

dicutatnr de pari numero. Cum^ quae pre$$a diu ma$$a la- 

14. Ttmaens tgtttir Plaienis etc] iuere $ub illa, Sidera coeperunt toto 

Cf. I, 6, 46. efferveecere caelo, Quod legitur 

non quia . . «fgtit^Scarel] Dicendum in veteribua quibuedam editionibua 

erat non quo^ et praeterea aliquid et comprobatur a Zeunio, ex omitt 

eorporeL firmamento^ id comprobatione di- 

ttl potfil . . effeda esl] Uoc qui- gnnm non ett. Naroqne firmamen- 

dem loco praeaone tempue noa ium pro caelo geometra quidem !!!• 

poteat ezcatari at 1, 19, 5.: «ed li- Gronovii (1, § 8.), eed Macrobia« 

brif Maa. obtemperandam ease naaqoam disit, et ai sic bac ▼«£• 



COMM. IN SOMN. SGIP. UB. 11. CAP. H. 141 

hme 9Uimni duplam partem prioris, ' terUam vero $eeundae hemi- 
oUam sea prtmae iriplam^ et quartam dupkm secundae,, quintam 
tertiae triphm, sextam primae oduplam, et septimam vicies septies 
a prima mubivlicatam, Post hoc spatia juae inter duphs et tri- 
phs numeros kiabant msertis partihus admplebat, ut bmae medie- 
tates singula spatia coUigarewt: ex quibus }>inculis hemiolii et epi^ 
triti et epogdai nasctbantur, Haeo Platonis yerba ita a nonnuflislG 
excepta sunt, ut priroam partem monada crederent: seoundam, 
quam dixi dnplam priorisy dualem numerum esse con6derent: 
tertiam ternanum numenim, qui ad duo hemioiius est, ad unnm 
triphis: et quartam quattuor, qui ad secundum, id est ad duo, 
duplus est: quintam novenarium, €[ui ad tertium, id est ad tria, 
trtplus est: sextam autem octonarium, qui primum octies con-[i87] 
tinet: at vero pars septima in viginti et septem fuit, quae fa- 
ciunt, ut diximus, augmentum tertium inparis numeri« Altemis 
enim, ut animadvertere facile est, processit ilia contextio: ut post 

[Edil. vicahgspdsb. 
pottuUre primtm.'^ Zean. — sedtm hemioliam v (c gctTae), — pHmat 
octavafn «-x. „E Terbie Platonis tnv l^ hnpf r^^ n(fcaT7jg ixtanlaaiav 
apparet noTarnm editionom mendnm hoC' esse et rootandum in ociuplamj 
nt eet in vett libb. omniban.'^ Gron. — ' ieptimam (om eQ R2. •epttc- 
plam f\ — vigi€9 B (Rl eop. c}. — muliiplieata B. »* potl haee y-g, 
^qnod loco Platonis, ubi eet fiBtct tavta, copvenientine potandom eat.'^ 
Zeun. poft hoc (sup. ndd. ») Rl. poit (om. hoc') B. -^ hiabant G in rae. 
habebant B. — adimplebatur Tn. — eoUigerent F. 16. ita non 

nonnuUii (cup. «cr. o) Rl. unte nMi» (om. ita") t. — oeccpta FBkii. — 
monad^m erederent CSRlT-gl. crederent monadem R2. — quam tibi 
dixi T. — eonsiderarent F. conficiunt (corr. in confiderent) Rl. — od 
duo9 hem, F. — triplu$ est R2. — et auantum CvlDIO. — fuia tecun' 
dum («up. qui ad} G. — quintum BCGvlDI (O a p. m.). ad tripla 
(sup. tria) C. — «cxtiffli M88.tID10. — atttem aup. add. Rl. vero P. — 
ot vero eeptimum (om. pars') F. — viginti septem (om. cf) R2. — fit 
fuae T. poftiit qui F. — ut diximua] § 13. — ar^iiincntttm Ticah (ch 
m nijf., ut Mod. ep. 91, p. 411. augmenium), „Spect8t locum [§ 12.] no^ 
venariu$ triplicatuB tertiam dimenBionem praealat, Igitur est repndianduin 
argumentum pro augmentum, h. e. dimensio, sen nuinerue ex multiplica- 
tione efrcotnc." Zeun. 17. Mtemie enim Mis.chgDlO; Mod. 1. c. 

alteriue autem Ti. ulteriu$ autem a. aliemi$ $altibu» enim a-b. 
y, Td 'ca/f i6ii9 in nullo exemplari inTCnio. Non tamen ancculto. Cf. I, 6 
[§ 33.] $ed eadem alternis $altibu$ cu$toditur aequaliia$,^'^ Gron. — 

aliac ucuc eiaet, hoc quidem loeo 8vo slvai (iBaotrjtagf t^v filv 

•encu prohibcretur, ne ea uteretur. tavt^ (Liqkt tmv ingaiv av- 

poat hoc] Saepiuc inTcnitur apud t£v HnsQixovcav %al vnsffsxo- 

Macrobium, non ect ergo dnbitan- fiivriVf^ ti^v ^ tem (ilv %a^ 

dum qnin hoc loco cic «cripicrit aqtiftbv vwfifixovaav, taqt 8h 

pro nsta tavtay qunro, ci acripcie- vnsQSxofiivrjv, Cf. Plut. de mac. 

•et po$t haec, tox proxiroe ce- cSSL tQsls siai fisaotjjtsg alnq&tai 

qnenc spatio arobigoitatem quan- ., aQiQ^fintniriy dpfioviuriy ysm- 

dam proTocaccet. fistQOVfiivrj* tovtctv if fi\v tatp 

frinac mcdicfatcf] Noli cogitare de aQt^fi^^ ^ ^nsqixsi %al i^nsQ- 

duabua iUic medictatibuc, quac I, i%stai^ iq dliaq> l6yq), 17 dh ovts 

6, 23. prirouc omnium quaternariuc Xoyqi o^ts cf^i^^ei, et c. 23. xal 

nactnc esce dicitur, et qnibui ib. tag ftsadtrftag ihro tmv fisaorrqtatv 

§ 28. Tinciri dicontur elementa. %atd ts trjv iv d(ft^fiotg 'drtSQ- 

PJatonic Torba, quae Macroblnc oxrjv ^fn^ %ata trjv ysmftstqi%^v 

h. 1. non accorate expreccit, haee dvvafitv avptBalvst. 

•nnt: dkts h htdatqt Staatijfiatt 17. JUemie] ac. Ticiboa, non 



142 j MACHOBH 

iDoimdeiii, quae et par et inpar eat, prjmus par nQinerus ppiiere- 
tur, id egt duo; deinde sequeretiu primus inpar, id est tria; 
quarto loco secundus par, id e$t quattuor; quinto loco aecaodus 
inpar, id est novem; sexto locoterUus par» id estocto; septimo 
ioco tertius inpar, id est vigioti et septem: ut» quia inpar nu- 
merus mas habetur et par femina» ex pari et iopari» id est ex 
mare et femina, nasceretur, quae erat universa paritura, et ad 
utriusque- sojiditatem usque procederet, quasi solidum omne pe- 

ISnetratura. Deinde ex his numeris fuarat cooponenda» qui soli 
continent iugabilem conpeteotiam , quia .omni mundo -ipsa erat 
iugabilem praestatura concordiam. Nam duo ad unum dupla 
sunt, de daplo auteoi dvct itao&v symphoniam nasci iam dixi- 
rous: tria vero ad duo hemiolium nuoierum faciunt, hinc oritur 
dw xtvze: quattuor ad tria epitritus numerus est, ex hoc con- 
ponituf Aia; %e06aQ&v: item quattuor ad unum in quadrupli ra- 
tione censentur, ex quo sympbonia 91^ dia TtaHmv nascitur. 

lOEr^o mundi anima, quae ad ihotum hoc quod videmus universi- 
tatis corpus inpellit,' contexta numeris musicam de se creantibus 
concinentiam necesse est ut sonos nlusicos de motu, quem pro- 
prio inpulsu praestat, edicidt, quorum originem in faDrica suae 

SOcontextionis invenit Ait c^m Plato, ut supra retulimus, aucto- 

[I2a]rem animae deum post nuroerorum ^nter se inparium contextio- 
nem hemioliis epitritis *et. epogdois et limmate hiantia intervalla 

21 supplesse. Ideo doctissime Tullias in verbis spis ostendit Plato- 
nici dogmatis profunditatem. O^id? Hic, inquam, qui$ eH, qm 
canplei aures mecu tanius H Um dulcis eonus? Hic est, tnquii, 
iUe qui intervattis disiunctus inparilms, sed tamen pro rata parte 

22 ratione distinctis, inpulsu et motu ipsorum orbium e/pcitur. Vides, 

Mii. BCFSPR120.1 

animadvertere posse esf ▼-&. „Xe«cio iinde, chartacens cnm quibutdam 
edd., eUi membranae vulgatnm lerfent. Forte fuit: anim. praeato cst, 
cuins cxplicatio primo superscripta deinde glossae locum invasir. Sii- 
pra I, 13 [§ 16j ouibus praeato sit ... mrgere.** Gron. — iUa eontexio 
Ciup. add. f) CrDO. eontextio illa R2. illa eontentio S. — qiiae par 
(om« e() via, corrig. Mod. 1. c. — viginti et septem BFR28-bP. XX 
Meptem C, XXV II SRIO. viginti aeptem (om. eC) t-j^6. — mari Edd. 
Pl- 18. erat eomponenda Rl. eomponenda (om. fueratt snp. 

f. fuit anima^ C. — praeititura Rl. — eimphonia (sup. am} diapaton 
nasei B. diapaton naiti (om. tymphoniam') F. — iam disimu$] c. 1, § 17. 
— Aemtotioii F. — orietter (8np. oritur") G. — quattuor tria (iup. ad) C 
mfaltiier (fup. a lee. m. ad tria) R1. — diateueron (B e corr. in o) F 
R12G10. — eensetur BCFRl. — natcitur dis dia pa$on C hi$ diapason 
na$e, FR2. 19. ad modum P. — continentiam Gvl. •— tuae 

add. a «ee. m. B. 20. eupra] § 15. — cTciifli aatmae Tia. — tfiter 

•e add. a aee. m. Rl. — portvm el fmpart«m F. — in epitriti$ (deleto 
tn) G. 31. estendit («np. oa) C. — profunditatem docmati$ Rl. 

•— Qvif kie Edd. Qnif ef I Aic (eup. Quid) S. Quid (om. Hie') D. — 
«fifCtncluf B. cofiiuiiclttf F. — partium (R2 a lec. m.) IOTr.Ben. 
parlef D. — rationi$ B (C a eec. m.) F. — difltnclif (eup. vel ta) R2. 

minuf qaam allemif $altibu$ dicere 18. e» J^if numerit etc.] Cf. § 1. 

poterat Macrobiua. Exompla aup- «^ «-.«.«i^i vzj «*♦ ^a ^ t 

peditant leilca. « 1?' '*"''""'*J ^'^' "**• ** ^' ^' 

quae et par et impwr eel] Cf. { 12. ^ ^ ' 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. n. GAP. U. UL 140 

nl inlenralla comoiemorat et haec ioter se inparia esse testatur, 
nec diffitetur rata ratione distinctay quia seeundum Timaeum Pla- 
tonis inparium inier se intervdlia numerorum ratis ad se oume- 
ris, hemioliis seiiicet epitritis et epogdois hemitoniisque, distincta 
sunt, <|uibus omois canora ratio continetur. ^inc animadverti- 23 
tur» quia haec verba Giceronis numquam profecto ad inteilectum 
paterent, nisi Jiemioiiorum epitritorum et epogdoorom ratione 
praemissat quibus ititenralia distincta sunt, et nisi Platonicis nu- 
meris quibus fnundi anima est conte^ta patefactis» et ratione 
praemissa» cur ex numeris musicam creantibus anima intexta sit. 
Haec enim omnia et causam mundani motus ostepdunt, quem24 
solus animae praestat inpulsus, et necessitatem musicae concinen- 
tiacy quam • motui a se facto inserit anima innalam sibi ab origine. 

111. Hiuc Plato in Re publica sua, cum de sphaerarum[i29] 
caefestium Tolubiiitate tractaret, singulas ait Sirenas singulis or- 
bibus insidere, significans sphaerarum motu cantum numinibus 
exhiberi. Nam Siren deo canens Graeco inteiiectu valet. Theo- 
logi quoque noyem Musas octo sphaerarom musicos canlus et 
unam maximam concinentiam quae confit ex omnibos esse yo- 
luerunt Unde Hesiodus in Theogonia sua octavam Musam Ura- 2 
niam Tocat, quia post septem vagas quae subiectae sunt octava 
slelNfera sphaera superposita proprio nomine caelum vocatur, et 



[Edd. Yicahgtpdxb. 
di$iu»eU$ Tr. 23. iniro $0 e$$e imparia F. — ne diffldaiwr 

C««f. nee difjiditut ««I diffiJLHtit) C. nee dteeiut (snp. diffit.') Rl. — 
^t €pitriti$ FBAm.BBii.Tm. — hemUomitque Gvfth. $emit9nU$que C. kemi-' 
ienUe fuani (corr. in ffie) R1. — quibue ewmihue F. 33. Hine 

Mm. (in ono R2 in rasura iegitnr enim) Tc-prDlOLTR.BnTi. i7ie i. Hine 
enim •-b. — intervaUa numererum t-bFSP. -* quibue anima Cmundi 
add. a sec m.) B. — eontexta e$t F. eet eoneepta v. — » onima eontejria 
eit ITa. 94. Hie enim Y8i. — eontinentiae RlGvlD. — tn na- 

tura Ubi (Rl a p. ni.) Tia. 

III. Ckput ilh AUi$ praeterea indieiie ae miionibue eoneentum iUum 
motuum eoele$tium pot$e oetendi: quodque intervalla ea, quae e$$e tn ontma 
ratiene eo/a infelli/fiinfur, reeera in ip$o mundi eorpore dmehendantur* 
ch-b. 1. Hie (enp. n) R2. — in Re puhliea\ lib. a, p. 617. — 

lieo eanene BCFSRl9¥-gGOP46E1^123!III2Gv. „Angl.'' dea eanen$ e-b 
PI. eonene (onn. lieo) D. — Mnvm A2. — continentiam RlGvl. — eon- 
fieitur S (Rl a p. m.» R9 a eec. ro.) DO. eum fii I. eon$tant tI. 
eon elal v3^; e membnuiie refCitoit eenfit Mod. N. L. ep. 102, p. 453. 
— noluere Edd.PGl. 2. Vnde et F. — in Theogonia] v. 78. — 



99. quibuM .. eonCiaefur] Cf. c. 1, Lactantinm I, 6, 7., abi legitar: 

§ 14. 6iovs enim deo$. non ^'so^g, et eon- 

93. onial Vid. not. ad I, 6, 69. »»ff»« »w fovl^ $ed fivliiv appeh 

111 1 ^«<> ^i.«.M..l Aci^ ^r^nn '«*««< Aeoheo genere termonie. — 

proximo aoteceaeatla et ) o. .«# i^*«J .i-.«i ^w„«:«^«^* 

quibue duobu$ motiUe prSane 1» *~^~ •'"«* expnmeret 

«otiira Afmnne ^ieaniltte ileo 9. I^raniam] Cf. Martian. I, § 

enmpeil earorAam, et M. Varronle 97. Vrania $teUanti$ nhtndi ipAae- 

etynioiogiaai npiiiioie SibjfUm apnd ram per # jriimam e#nciail. 



144 MAGROBU 

ut ostenderet nonam esse et maiimam quam eonficit sonorum 
concors universitas, adiecit: 

KaU^^wcf] ^ f} 8^ XifOfpfQB&eatfi i&clv aiCMt&Vy 

ex nomine ostendens ipsam vocis dulcedinem nonam Musam vo- 

cari, nam KakhoTcri optimae vocis Graeca interpretatio est: et 

ut ipsam esse ^uae confit ex omnibus pressius indicaret, assigna- 

vit illi universitatis vocabulum: ^ ^17 it^fHpsQt&canj h&tlv ana- 

3 6iav: Nam et Apollinem ideo Movififyirfiv vocant, quasi ducem 

et principem orbium ceterorum, ut ipse Cicero refert: Dux et 

[\M\princeps et moderaior ttminwn reliquorum, fnens fnundi et tem- 

4peratio. Musas esse mundi cantum etiam Etrusci sciunt, qui eas 



BCFSPR12G.] 

MSi( nthieeitte F. — et^masime gO. -—9110 amHmt ▼. -- »Qror B. «o- 
TQrum ia C^^hg io mgO. Rectituit ffonorttin Mod. i. c. „Lectip fforor«m 
noo ▼idelur ropudianda propterea» quod in ioco Hciiodi in Tiieog. v. 79, 
quem auctor opectat, ceterae lovi* Hliae «ororeffqne Calliope< corame- 
moraatnr, quae Isl yUiee^ ylvwifrjp x^tovetv dini^, h, <&. ex •ententia 
Maerobii: tpffofn oociff duUedinem^ sea Caliiopen, eoii^cuml." Zeun. — 
KAMlOUNBlYANnPOeECTATNECTINAnACE&N Bl. KAPIO- 
THIHCTIPOIPECTATHECTINAnACESlN F. KAPITHI ketipoi' 
feetal hectinapaeeon C. xalXiomj vay Tt^Ofpti^hexm\ ietX di ureaeieav 
Hl. — ¥ 4^« ▼• — ' amedew Tag. duaew i. ~ IVoai AANOIT (eap. 
Maltiope^ F. OANOHIT Cadd. a nec. m. Nam} C. ^ inUrpreiaUone «•- 
let F. — tpffain eam Csop* Cffffc) R2. — coii^ctt C«ap* con^C) Rl. con- 
fieiiur CR2 a «ec. nn.) D. fii S. ciim ffit vi. confftat cli. con- 
eiei ag. — vnivcrffifotiff voeahvlnm itU aeeignavit R2. — voeaAiriitni, 
otdelicet Edd.P. - HJHnPO^HPHCTATHCTINAIIACESlN B. 
HJENnPO^ECTATECTINAHACESlN R2. HAH HPO^ECTATH 
ECTINAIUCEO N F. NedH POHPHCpeeiaieeUn apaeeon C. s^o- 
m^Q^etdtri ietlv di dxaeictv Ht. — 17 ^^ S. fj 9^ om. T-g. — ierlv om. 
Edd.P. — dmedmv vag. dxaemv i. 3. /Vam Com. et) Rlv-g. — 

tdeo opoilinem Rl. — MOYCEGHTHN B. MOICHFETHN Rl. 
MIOKECEN C. MIOKHECEN C«iip. tiel MOYCEFHTEIN} F. 
^oveif/etov T-ag. — omn tnm cetcrorum C. — Dujrj Somn. IV, 2. 
4^ oonlnm mnndt H2. eanium mundum M2. — etiam etrvffct ffctnnl GIP4 
H2fl2. etiam ctAniffci. Erani i^np, oel riifftict eeiuni} „menibr. 1'* 
Groo. etmffct ffctnnt (om. etiam, ot corr. in el ruetiei) „membr. 2** Gron. 
etiam ei rutliei ffciimt BCPRl CR2 eup. etrnffeO OElllINI. etiam eirw 
eiieieeunt H%, ei ruetiei teiuni Com. eliom) F. etiom rueUei tcinnt S 

nonam cffffc et maximam] Cf. Plat. bare eolem effffo omnium quae eirca 

Phaedr. p. 259 St<^ph. t^ Sh nqte- noe geruntur auetorem. 

Pvtdtv Kalli6icy uai t^ fiit 4. etiam Birutci teiunt] Seqnen* 

avtriv U^Qavia .. at d^ fidlteta tibus qui .. dixeruni eonimodiue 

rmv Movemv ittQl ts ovQavov nal eane reepondcret perfectum tem- 

l&yovs ovcrat ^Blovg ts ual dvO-QOtnl' pua teiveruni {et. II, 7, 7., el iptum 

vovq iaet, ualUetrpf (peavipf, et Kopp. outem tcitte Cieeronem . . ex verbit 

ad Martian. I, | 1., qui I, § 28. eiut otienditur')^ quod ei ffcitinnl 

aliter Calliope inquit or6em com- «criptum erat, facile in tciunt po- 

plcjro Cyllenium. tuitabire. Cum hoc in epiitota ad 

tonorum eoneort univertitat] Hie me data Alb. fahnine confert Grae- 

Torbie reepo.ndent cequentia ipffom cum oldaeif de qno iubet consuli 

vociff dtilccdincm , nec dici poteit Ipsiuc Symbolae ad Philostr. V. S. 

tororum unioertitat: minime igitur p. 100. et Krabingerum ad Gre* 

dabitandnm eet de codicum ecrip- gor. Nyseen. de precat p. 155 et 

tnra. 174, b. Idem de musica simitia 

8. ApoUinem] id eti tolem, ut ait ac Macrobinm monet docere Olym- 



Macrobius Sat. I, 17, 28., nbi CS piodomm in Plalonis Gorgiam, 
3.) 01 lisdem hla Terbie Tnlt pro- Cod. Monac. 144. f, 85b« 



GOMM. IN SOm SOP. liB. U. ChP. m. 145 

GaineDas quasi caoenas a canendo diierant Ideo canere caelum 
etiam Iheologi conprobantes sonos musioy sacrificiis adbibuerant, 
qiii apud alioa lyra yel cithara, apud nonnullos tibiis aliisye mu- 
sicis mstramentis, fieri soiebant ' In ipsis quoque hymnis deo-5 
ram per stropham etantistropham metra canons versibus adhi- 
bebantur, ut per stropham rectus orbis stelliferi motus, per anti- 
stropham diversus vagaram regressus praedicaretur: ex quibus 
duobus motibus primus in natura bymnus dicandus deo sumpsit 
exordium. Mortuos quoque ad sepulturam prosequi oportere6 
cum cantu plurimaram gentium vel regionum instituta saDierunt 
persuasione hac, qua post corpus animae ad originem dulcedinis 
musicae, id est ad caelum, redire credantur. Nam ideo in hacT 
vita omnis anima musicis sonis capitur» ut non soli qui sunt ha- 
bitu cultiores verum universae quoque barbarae nationes cantus 
quibus vel ad ardorem virtiitis animentur vel ad mollitiem vo- 
luptatis resolvantur exerceant, quia in corpus defert memoriam 
musicae cuius in caelo fuit conscia, et ita delenimentis canticis 

[Edd. vicahgipdftb. 
y-g Ccbg iB mg. al. Hetnuei) DPSEaHaGv. „chart.'< Gron. etiam eciuni 
(oni. EtruseO «-b. „Non dnbito qutn •cripserit auctor: etiam Siru$ei 
9eiernni, Quod probare mnltis nihii attinet, cnm Etrnoeac circa ieta 
•acra diocipliaae in Tetenim librie qnam maxime tint xs^qvXlijfUpau 
Ni«i forte malit: ei prisei eeieruni,^ Gron. — apud alioe ydraulie li/ra 
F. — €t eythara T-g. 5. vagarum reeur»u$ C. — primue qui 

eti eieliifer Bar. — ymntt {eap, u^ dieandue F. ymnie (»np. nt) di" 
eandie («up*. «•) C. — deortim eii (sup. deo Bump$ii') F. dtorum $um' 
p$ii (snp. vel deo') C. 6. vel reiieionum g in mg. vel religio- 

eorum C (Rl a «ec. m.)- — 9»a BCFSGv-gDO. ,Jta qoidem legibus 
elegantiae consulitar, sed cum nooter alibi, nt c. 3 [§ 23.J particnla quia 
pro quod^ ant, quod lcges lingnae suadent, pro accusati?o et infinitiro 
ntatnr, vero siraile ett, hie qnoqne quia a manu auctoris esse/' Zean. 
quia (C snp. lin.) s-bPRlQl. 7. non $olum (C a sec. m.) FP 

T-g (0 In ras.). — nationee harharae F. — revolvantur (snp. res.) F. — 
quia anima «n eorpu» a-bD. quia anima eorpu$ P. — m eaelo ... quod 

Camena$ . . a eanendo] Cf. Varro dantur. Fortassis itaqne et Chri- 

L. L. Vli, § k6 seq. Festns ap. stianorum eo aevo ritna hio atpe- 

Panl. III, p. 43 Mnell. Servins ad zerit Anrelius [i. e. MacrobiQs]. 

Vlrg. Ecl. III, ▼. 59. D. Hieronyrons in fnnere Fabio- 

$aerifieii$ adhihueruni] Cf. Censo- iae: Sonahant p$almi ei aurata iem^ 

rin. 18, S*, Martian. IX, § 994. plorum rehoane ia $uhlime quatiehai 

5. orfrtt $teltiferi motu9 elc.] Cf. «leluMi, abl adnotat ernditissimus 
iih. I, f. 18. scholiastes: Conefratur oleltua ^tiswt 

6. Morttros gtio^e ad $epultU' gratulanUum quod eoolastel ad coe- • 
ram proeequi oportere eum eantu] Itint.'' PoitT. — De Christfana dl- 
,,IIinc apnd Gloesographnm : €fivoi sciplina minirae eogitandnm eet^ 
M Tioy psuffmv, naeniae, et apud cf. I, 1, T. quo anima po$i eorpuo 
Ag^lliom [Gell. XX, 9, S.] Sitici' eoadai, vel unde ad corvtit «eniat, 
ftet dieii, quod afmd tilot, id e$i alia similia. Martiao. IX, § 995.: 
vita funeioe^ eanehani. Qual^s erant trat^ue inferde per naoniae eeidavere. 
et praefioae, nisi qnod lamentabi- 7. milkttt . . retolDontttr] Cf. Mar- 
lior harum fnerit clangor. Macro- tian. IX, § -995 sq., Censorin. 12, 8. 
bins antem hoc loco quarnndam m eorpns deferi m/emoriam mutt- 
gentiara pecnliaro inetitutam notat, eoe] „Haec qooqoe eapiant Plato- 
qulbae hitarioree erant ot gaoden- niemnm, aea potino Pythagorao 
tea exeqaiae. Et addit: hae per- opinionem, qol statnobat ttjv fia- 
tuaeiono .. ad eaehm redire ore- 4hjM nihll esse nisi dvofivrfow. 

10 



146 



HACROBII 



occupatur^ ut nullum sit tam inmtte tam asperum pectus» quod 
Snon obJectamentorum ^lium teneatur affectu. Hinc aestimo et 
Orphei vei Amphionis fabulam, quonim alter animalia ratione 
carentia alter saxa quoque trahere cantibus lerebantur, sumpsisse 
principium, quia primi forte gentes vel sine rationis cultu bar- 

[I3i]baras vei saxi instar nullo affectu moiies ad sensum yoluptatis 
9canendo traxerunt Ita denique omnis habitus animae cantibus 
gubernatur, ut et ad bellum prOgressui et item receptui canatur 
cantu et excitante et rursuflT sedante virtutem: dat somnos advnit' 
que, nec non cu/as et inmittit et retrahit, iram suggerit, clemen- 
tiam suadety corporum quoque morbis medetur: nam hinc est 

lOquod aegris remedia praestantes praecinere dicuntur. £t quid 

M»B. BCFSPRiaG.] 
fio« ftdd. in mg. a see. ni. C. — occifpattcr (tap. vel oeeupait) in mg. C 
Qecupantur t. — »it immiie C*op. add. tam^ Kl. 8. extimo vl. 

exiatimo vS-g. — el antphionis IBar.Bbn.//!. — fabula B. — alter quo- 
que taxa B. aUer uaxa quoque »axa Qaaxa prioro del.) C. — ferebantur 
BFSPR126V.DI0 „3 Angli.'' ferebatur CvihgbTR. „in omnibno antiquie 
habetur.** Gron. r e/ereftantif r i-z. — §umpsi$»e exordium (sup. prtn- 
cipittm) C. — primi omnium forte FBar.LBbh. — mobile» ch-bP. mol- 
le» Mee. et £dd. rell. DIO et ,.omnrt aotiqui^* Gron. 9. ui ad 

C eup. add. et, Rl om. et. et ut ad (aup. ut ef) F. — progre»»io CH2* 
progre»»ioni FBbn. — et ttertim Rl. — eantatur C n p. m.; /13. cmite- 
tnr C a eec. m.; F. — cantu» C. — rur»u»que F. — adimitque me^nm 
Bar. — el remittit F. ^ euggeret F. — dieantur h. 10. Ec^ 



Vid. Plat. Phaed. lect. 18 seqq.'* 
Znuif. — Cf. Censorin. de die nat. 
c. 12, § 3. Hominum quoque mente» 
et tpsae, quamvi» Epicuro recla- 
inante, divinae »uam naturam per 
cantu» agnoscunt. Martian. IX, 
921 «eqq. 

8. quorum alter . . alter . . fere- 
hantur] Cf. Cic. de imp. Pomp. |i, 
§ 4. quorum alter relictu» alter 
lace»»itu» oeeaeionem »ibi ad oeeu- 
pandam j4»iam oblatam e»»€ arbi- 
tmntttr.'' 

Sente» . . barbara»] Cf. Lobeck. 
^ Roph. I, p. 235.: „Non feraa, 
ur vnlgo dicitur, sed homines fe- 
rot et «ilTeitres ad mRnanetiorie 
vitae eulturo ab Orpheo tradnctos 
etie- Rhatorici ioterprotantur, Dio, 
Maximtle, Heraclidet, Quintilia- 
nnt, Macrobioi. Vid. Markland. 
ad Maz. Tyr. XXXVII, 6, 210. et 
Horatii imitator Palladiiie in Alle- 
goria Orphei, ▼. 10.** 

nuUo affectu moUe»] i. e. quae 
Rttllo aifectu molliantar. Con- 
•tractio fane faciline procedit, «i 
legimot mobile»; ted cf. § 7. quibu» 
.. ad mollitiem nolmptaii» retol- 
«Hmttir. Martian. IX, § 923. /ero- 
ctam attimi iibii» aui fidibm» mol- 
liente»^ et § 92a ui in .. mo/ii- 



tiem intima mentium Uquetcat af- 
fectio. 

9. dttt »omno» adimitqne] „Loca« 
Aeneid. IV, 244.,. eed alio sensu. 
Nam apud Virgilinm dicitur in 
Mercnrin, qui animae In Orcnni 
deducit et inde in Titam reducit.^* 
Zbvh. 

morbi» medetur] Cf. Martian. IX, 
§ 926. Perturbationibu» animorum 
eorporeieque morbia medicabile 
crebriu» earmen ineonui^ et qnae 
•eqnnntar, Ceneorin. 12, 6 4., Geli. 
N. A. IV, 13. 

quod aegrig remedia praeetante» 
praecinere iliettntttr] GronoTiae noa 
deleffat ad patrie ObeerTationrim 
lib. 11, cap. I., ubl inter alia p. 
167. leguntur haec: y^'EMpdol ipei 
tactu utebantor.. Hi Latinit prae- 
oantatore» . . £x hi« qnoqoe conitat 
apud Macrobinm lib. II. in Sorao. 
Scip. cap. 3. non addendam tocu- 
lam mttiieret vel anve, qnae ob 
«imilitudinem praecedentia Tocis 
prae»ianie» ezciderit, at plaeebat 
Scipioni Gontili ad Appnleil Apo- 
logiam. Neque enini praecantato- 
re« mnlieres yoI anu«.'^ — Vir ille 
doctas Tidetur re«pexi««e ad Ti- 
boll. fileg. I, 6, 9 •e^. IIU ego, 
eum irieii morbo defetsa iaceree^ Te 



COMM. IN SOMN. SCSP- LIB. D. CAP. III. 147 

miiiuiD, si inter hdmiDes musicae tanU dominatio eat, cam aves 
quoaue, ut lusciniae, ut cygni aliaeve id genus, cantum veluti 
quadam disciplina artis* exerceant, nonnullae vero vel aves vel 
terrenae seu aquatiles beluae, invitante cantu in retia sponte de- 
currant, et pastoralis fistula pastum progressis quietem imperet 
gregibus? Nec mirum. Inesse enim mundanae animae causasll 
rousicae, quibus est intexta, praediximus: ipsa autem mundi anima 
viventibus omnibus vitam ministrat: 

Hmc hommum pecudumjue genm vttaeque volanHm 
Et quae marmareo fert monstra euh aequoro pontut. 
lure igitur musica capitur oinne quod vivit, quia caelestis anima, 

aoa animatur univecsitas, originem sumpsit ex musica. Haec,13 
um ad sphaeralem motum mundi corpus inpellit, sonum effidt 
qui interwdlds est duiunetus inparpme, ted tamen pro rata parte 
ratione dietinctis, sicut a principio ipsa contexta est Sed haec 
intervalla quae in anima, quippe incorporea, sola aestimantur ra- 
tione» non sensu, qua^rendum est utrum et in ipso mundi cor- 
pore dimensio librata servaverit Et Archimedes quidem stadio-13 
rum numerum depr^hendisse se credidit quibus a terrae super-[i32] 
ficie luna distaret, et a luna Mercurjus, a Mercurio Yenus, sol a 
Yenere, Mars a sole, a Marte luppiter, Saturnus a love: sed et 
a Saturni orbe usque ad ipsum stellifenim caelum omne spatium 

tEdd. ▼icahgapdzb. 
guid v-gG. — dominatio (tap. denominaiio') Rl« ^ quoqne om. C; add* 
snp. 0. — ei C>ap- «lO (titciniae R2. — et cygni Rl (Ra tap. uO v-g. — 
habentee eantum Hl. — artie ditciplina R2. — vero aves Qvel add. a «ec. 
in.) B. — paHum BFSR12v-gGD0TR. (L ft sec. in.) E12H123 (in H2 a 
add. ft ree. m.) „ut paftum sit eupinum. Non mnle.*' Zeun. adpastum 
n-bPI. in pastum Bbiv. a pastu C ,.membr.*^ Mod. N. L. ep. 102, p. 
453. — progrettum PG. 11. Inette (om. enim) BCF. — mutieae 

eautat R2. cautas (om. mtfWeae) Tn. — intejta eti R2. ette intexiam 
CQ. tam ette intexiam F. — quam praedisimut Rl. — praeifijrimvtl 
c. 2, § 19. ^ Hinc\ Virg. Aen. Vl, 728., ubi legitur Inde; ted Hinc apnd 
SerT. ad V, 517. — pecudumque hominumque Bitn. — interque (sup. 
viteque') Rl. — marmareo h. marmoreai Rl. marmoreut Bnif. — ca- 
pitur add. a tec. m. B. — ^tioii vivum (anp. add e«0 Rt* 12. 

eorput implebit (tnp. impeUit) Rl. — intervallit] Somn. V, 1. — - tn^er- 
vaUit ditiunciut impariout (oin. e«0 ▼ictig. intervallit e$i ditiinctut 
imp* a. intervallit coniunciut eti ditparibut F. — partium R2 a eec. 
ni.; lOL. partt li one (oin. ratione') F. — ratione (corr. in t«) C. — di- 
tiineiut SR2. — tibi ad (enp. ticut a principio) Rl. — tolo G. — etti- 
matur B. extimaniur vl. existimantur Cv3-g. — et ipto C enp. add. 
in; F om. in. — etiam ipto in v-g. — corpore mundi B. 13. Jr- 

ehidemides F. Archimenides vic (c in ing. AL Arekimedes'} — ntimemm 
»e deprehendisse B. numerum deprehendiste («e add. ant« depr,) F.f de- 
prehetidisne numerum se C. — credii (tnp. didit") F. — e ierrae R2. — 
a luna (nm. eO T-g. — ted a tatumi orbe (om. et) G. ted tatumi ab 
orbe C (Rl enp. add. eO« ted et ttaumi ab orbe R2. — ttelliferum cur- 
tum „Membranae; qnam voccm a Macrobio retentara verosimillimum 

dieor voti$ eripuitse meit. Ipsequeier 13.' jirckimedet] Cic«roni In ata* 

eircumluMtraoi sulfure puro, Carmine tnnndo ordine planetarnn dicitnr 

eum magiee prae-einuittei anut, contentire I, 19, 2. Pythagorae 

10. nonnullae vero avet etc.] Cf. raUonem prodldernnt Plio. N. H. 
Martian. IK, § 927. II, 21, a. 19., Geaaorln. de dic. nat. 

11. tpfo ontem etc.] Zennlue con* c. 13, 3 aeqq. Cf. etiam Martian. 
ferri iubet Liotant de faUa rel. 1, 5. II, § 169 aeiiq. 



148 HAGROBn 

1486 ratione emeBsam putavit Quae tamen Archimedis dimeaaio 
a Platonicis repudiata est quasi dupla et tripla intervalla non 
servans: et statuexunt hoc esse credendum, ut, quantura est a 
terra usque ad lunam, duplum sit a terra usque ad solem: quan- 
tumque est a terra usque ad solem, triplum sit a terra usqae 
ad Yenerem: quantumque est a terra usque ad Venerem, qua- 
ter tantum sit a terra usque ad Mercurii stellam: quantumque 
est ad Mercurium a terra, novies tantum sit a terra usque ad 
Mariem: et quantum a terra usque ad Martem est, octies tan- 
Aum sit a terra usque ad lovem: quantumque est a terra usque 
ad lovem, septies et vicies tantum sit a terra usque ad Satumi 

15orbem. Hanc Platonicorum persuasionem Porphyrius libris in- 
seruit quibus Timaei obscuritatibns nonnibil lucis infudit, aitque 
eos credere ad imaginem contextionis animae haec esse in cor- 
pore mundi intervalTa, quae epitritis hemioliis epogdois hemito- 
niisque conplentur et limmate, et ita provenire concentum, cuius 
ratio in substantia animae conteita mundano quoque corpori, 

16quod ab anima movetur, inserta est Unde ei omni parte oocta 
et perfecta est Giceronis adsertio, qui tntervallis mparibus, sed 
tamm pro rata parie ratione disHnctis, caelestem sonum dicit esse 
disiunctum. 

[133] IV. Nunc locus ammonet, ut de gravitate et acumine so- 
norum diversitates quas adserit revolvamus. Et natura fert, ui 

Mst. BCFSPR12G.] 

e«t.'' Gron. „Forte legi debet §telUferi coeli eursum, Nam primam 
Gron. membr. haJient cttrsum, deindo ateUiferi coeU curaum tunt verba 
Ciccronis, quae hic repeii ab aoctore admodum tit verosimile ex con- 
•oetadine qaa eum paaeim nsum esae Tidemut." Zeun. — mentiini (C 
•np. add. e) Gt. 14. Arekidemidis F. archimenidis ificH2. 

arekimedes O. — sit duplum a terra B. duplum sit a luna H\. — quan- 
ium (om. jfue) SRl. ^uanlttmctfm^ue C. — triplumque sit a terra usqu€ 
ad mercurtum (om. ad Fenerem . . , ad Mereurii steUam^ F. — ad vene- 
rem. quantum esi (om. que') S. ^uontumTtte (om. e«0 R12G. — steUam. 
quantum esi (om. ^e) SRl. quantumque (um. etf) B. quantumeumque 
esi C. — a terra ad mercurium P. — ad maricm (om. e«t) Rl. — ad 
iuvem. quantum est (om. que') F. — vigies BF (Rl eup. c). — ett tan- 
tum y-g. 15. Platonicam Y-gG. ~ libris suis e-b. tn Ubris 

auis F. — tn quibus F. — infuleit (tup. infudit") C. — Atque eos dicii 
F. — * intextionis (tup. cen) Rl. — animae esse (om. kaec) e-i: — et 
quae ▼. — ei epogdois Edd.GI. — kemitonisque richg. ~ et Uminaiae 
▼. — concentttm proventre C. ^ mundoque («ap. muncfano ^uo^tte) cor- 
pori Rl. — quid (tup. vel quod) Rl. — esi inserta R2. 16. . «eil 

lanlum chg (g in mg. iamen). — paftium R2 a sec. m., LTb. — ra- 
iionis C a tec. m., F. — contufiGtttm (tup. vel disiunct,) F. 

IV. Caput ly. Quifiai, ut inter sonos coelestis ilUus eoneentus aUus 
aeutior «tt, aUus gravior: quodnam ibi melodiae sit genus; eC eur sanus iUe 
a nobis non audiatur. ch-b. 1. ammonei locus Rl. — «onorvm 

14. dupla ei tripla iniervaUa non qnamque eteliam aotecedentem 

tervant] Haee in eeqaentibae ita mnhiplicarentnr, at ratio, quam 

•erYata voluit Macrobiae, at na- Forbiger (Handb. d. alC. Geogr. fol. 

merit 1, 2, 3, 4, 9, 8, 97 (de qai- I, p. 622.) Inttituit hoe loco allato, 

bae ▼td. Comm. I, 6, 46.) aon ia- cnm hoc minne conTeniat quam 

tervaliam quod eeeet Inter terram cum ratione Platonle, do qoa fid. 

et loaam, eed ioterTalla qoaa ee- c. 2, § 15. 
aeot iotar terram oc prosimam 16. epitritis cte.] Cf. c. 9, § 20. 



COMM. IN SOMN. SCIP. UB. l CAP. m. IV. 149 

exirma ex altera parte gramter, ex dlterq autem acute eanent: 
qtum ob causam swnmue ille eadi stellt^er cureus, cuius conversio 
eet concitatior, acute excitato moc^ur $ono, graioiesimo autem hic 
lunaris atque infimus. Diximus numquam sonum fieri nisi aere2 
percusso. Ut autem -sonus ipse aut acutior aut gravior profera- 
tur, ictus efficit» qui, dum ingens et celer incidit» acutum sonum 
praestat, si tardior lentiorve, graviorem. Indicio est virga, quae,3 
aum auras percntit, si inpulsu cito feriat, sonum acuit» si len- 
tiore, • in gravius frangit auditum. In fidibus quoque idem vide- 
aius, quae, si tractu artiore tenduntur, acute sonant, gravius la- 
xiores. Ergo et superiores orbes, dum pro amplitudine sua im-4 
petu grandiore volvuntur, dumque spiritu, ut in origine sua, for- 
tiore tenduntur, propter ipsam, ut ait, condtatiorem conversionem 
acute excitato moventur sono: gravissimo autem hic hmaris atque 

[Gdd. Ticahgtpdxb. 
gravHaiea (snp. diverBiiaies} F. » Et naiura'] Somn. V, 1. -— tttiniRtit 
om. FD. ^ Htiliferi sb. — aeute et ITft.BBif. aeato et OHt, at £dd., 
Somn. 1. c. — escitate D. 2* Disimus] Cf. c. 1, § 5. -^ effiei" 

tur B. — lentiorve BFSRl2T-g (cbg ia mg. fensor) GDI0EI2H13M12. 
leniorve ■-bCP Mod. N. L. ep. 102, p. 454. „ex roembranis.*' „Firmat 
qnod «equiCnr, ft leniore^ ubi tamen libri alii lentiore, Sed illnd reti- 
nuerim.^^ Pont. ieotorve 112. — gravior e$t BR2. 3. impulso 

F. -^ ferit PR2T-g. — ei lentiore CFPY-gD£l2lll3 ,,ex membranit'' 
Bfod. 1. c. 91 ieneior e-b. „Utrum induttria an diitimulatione Pontani 
sic ezhiboerint typographi, parlim liquet: ccrto alio modo allegat in 
notis, quam habent ediliones.** Gron. si leniore SRl2G8-blOP46Ml. 
$i lenior e$i B. ft leviore M2. — in graviu3 BSPR12Gr-pDI0P4Hl23 
M12H12. ^nvttif Com- m) CFdzb^6E12 Mod. 1. c. — frangit BCFSR12 
GDIOP46E12H123M12//12. ferit £dd.P Mod. 1. c. /2ecttt „flptimao 
membranae^^ Gron. — auditu £1. — Iracta ttt B. — areiore (top. oel 
aletore) C. aHtore BF (E2 eup. orttore). acrtore P6. — actitoe Ml. 

— gravius laxioree B (C corr. in laxiorey FPR]2GviaD0P46U12fi2. 

firaot1lf laxiore chg Mod. I. c. (El sop. e t graotne, £2 aap. sonent fraclti, 
3, eraao «)• grai»ttif «t laxioree SIMlHl „membranae, qnat probem.^* 
Groo. «t laxtore graviuB s-b. 4. Ergo ot ifitai add. a tec. m. C. 

— graitdtore (tnp. otore) Rl. — tn regtone nia cahg; Mod. 1. c. resti- 
tait in origine $ua, quod io.marg. legitnr in chg. „Malim eut.*' Pont. 

— fortiore trahvntur C (F aup. teiM/.). — acate et ejrcitato FOTB.BBa. 

IV, 3. et leniiore] ac. impuUa parari ^test cnm Saliutiaoo (luf. 

feriat. 73, 5.) tn matttf celefrrare et simi- 

in graviuB frangit auditum] Haec libue, qnae congeeeit Uand. Tur- 

opponuntur antecedentibut: fonum eell. III, p. 331. 

•?"!f'.!T """•."" "*""" *'i' Uisiore,] I. e. ■! Iniiore. ■ant. 

4,t." Men.or.ta d.p.am o.t o«rf.- Jl,rt tenduntuf. 
tum potitnm eese pro tono aadita 

percipiendo. Verbo frangere^ ut 4. dum . • oolountur] „Capiet 

Macrobiut ipte infra § 6, «10 Macrobiue de dinrno curta, qui 

Qaintiliaiine •imiliter aliqaando indabie coDcttatiMimna in enpre- 

atitar, nt ai XI, 3, 20. dicit: qua- mie, si ambitionU Tideamue ad in^ 

rum (faocinm) vtfto etfrangitur feriorea orbea dia^ariliUtem et ta- 

et ohteuratur .. oojr; XII, 11, 8. men progretelonis aequalitatem. 

oitt6vf (foce, latere, firmitate) Aliaa aaten, ot atpeeto aonui mo- 

fraetie aut imminuti»; I, 4, 11. ot toa, Satarnt orbem tardiasimum 

XII, 10, 29. confonontem /raii|r*t* inteliigi pcnralgaium ett.'* Pomt. 

Deniqaa m gratJtnt frangit com- Cf. aot. Zean. ad § IK 



150 MAGROBII 

infimus, qQoniam spiritUy ut in extremitate, languescente iam toI- 
vitur, et propter angustias quibus penultimus orbis artatur im* 

5petu leniore convertitur. Nec secus probamus in tibiis, de qua- 

[i84]rum foraminibus Ticinis inOantis ori sonus acutus emittitur, de 

longinquis autem et termino proiimis gravior: item acutior per 

patentiora foramina, gravior per angusta. Et utriusque causae 

. ratio una, quia spiritus ubi incipit fortior est, defectior ubi de- 
sinit: et quia maiorem impetum per maius foramen inpellit, con- 

Otra autem in angustis contingit et eminus positis. Ergo orbis 
aitissimus, et ut in inmensum patens et ut spiritu eo fortiore 
quo origini suae vicinior est incitatus, sonorum de se acumen 
emittit: tox ultimi et pro spatii brevitate et pro longinquitate 

7 iam frangitur. Hinc quoque apertius adprobatur spiritum, quanto 
ab origjne sua deorsUm recedit, tanto circa inpulsum fieri lenio- 
rem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concre- 
tus tam densus habeatur, ut causa sit terrae in una sede sem- 
per haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moveri ob- 
sessa undique circumfusi spiritus densitate: in sphaera autem ul- 
timum locum esse qui medius est antecedentibus iam probatum 

Mm. BCFSPR126.3 
ueuio ei «jrcitelo I/fl. — tct extremiiate I (oni. in); R9 ienp. add. ifi>. — 
etenim prepter ▼. — pene ultimtta BAB.BBit. — aptaiue Canp. r) B. 
6. inflantie wi BSR26DI0. inflantie orie CF^Rl. eri i^flantie i-bP. 
inflatiB ort ▼!. ort inflatie tB. — termine proximie B (Rl n p. m.) RS 
▼-gbP6DI (O sttp. Adil. longiore-) P4lll26v. (E2 a eee. mO* termiuo 
longiore (Rl a tec. m.) H3E1 (E2 a p. m.). termino poeitis F6. ter- 
mino longiore potttis CFS«-sJRfl. „Explicanda haec rfmittimoa aoc- 
lori ono: neqae ftnim Tidemns, qnl tolerari postint. Legimnt interim 
cnm prjmio exemplaribno et tenntiio proximie^*' 6ron. „Recte iadicat 
6ronoTin8.'' Zeun., qni tamen utraroqne lecCionem inter te. conciliatam 
«t copulatam pntat parere poeoe foetnm hand infelicem : et termino pro^ 
wne poeiiia. Ceteram Tid. not. — una BCRl2¥-g6D10P4. nna eat e-h 
rSP. — defeeUo B. — ei quod (anp. pro quia^ C. — contigit (R2, enp. 
n) 6h. 6. ei ut inmeneum (oni. in) C. et tmmenffum (om. «t m) 

O. «t iit immeneum I. — fortior eat B. — «lltmi pro (om. ef) c-g. — 
iam add. a eoe. m. C. • 7. epiriiue (tup. titm) C. -- quanto BSR3 

▼P46 (El a p. m.) IT2M2. „Rettitue quanto . . . tanto. Qnod non ca- 
pientee nnper mntaYernnt eodem anen quo etiam Ovid. Met. VIII, 749. 
Fortastia etiam hoc pacto^orrigendut Macrobiiia h. lib. c 1 [§ 22.], nbt 
Tolgo: quantum di$tanW mon. quando Ml. quantum CFRli-bP6DI0 
(El a eec. m.) E2H1S. — origine (om. afr) R2. — tanto BGR12T-g60 
P46ill23M]2BAR.TB.L. „Recte, aed el mntaTcrit quanium in ouanfo, 
ati OronoTio placet.*' Zeun. iantum s-bFSPDI. — leotorem CF. — 
911 oil cirea c-g. — eei tperarum C. — et tam denaut FBab.Bb5. -^ atl 
fit oati«a F. eotito eii (om. til) ▼. — ttntecedentibus] Cf. I, 22, 4. 

5. de longinquie autem et ier^ ZBinr. -*- Vid. appar. crlt. et Mar» 

mmo proximie] Cf. I, 21, 5. ^iit tian. IX, § 240. 

tummo proplor eeU .^Terminue el- ^ «„««#« ^•«r««« r^rs^din 

gnificat hic extreinam tibiae par- ^^' «"^** .. deoreum recedil] 

tem, origtnt- ,»oe [immo origini ?.«""" """"•, ^^"\ comparat.Tn. 

•piritn., cf. 5 6.], I. o. el pfrti, «>»««n/«™ erat gttanliim, «ed etiam 

qnae ori inflanH. applicator, oppo^ «?«"'•» V«^". **««'"J »" ^?^^' P*«- 

.itam.Igitnrnonni.lnnn.ter- mqne, forri potett. Vid.qnae 

minn. e..e note.t, et termtim. lon- ?rL*|!!LUw5.?\^*;"loo" ^'^' 
gior e.t aliena. ab hoe Ioco.« "^ Sprachwi... not. 400. 



COMM. IN SOMN. SCIP. LIB. II. CAP. IV. 151 

est Ergo. uniyersi mundaBi GorpcHris spbaerae novein sunt. 8 
Prioiia ilia stellifera, quae proprio nomine caelum dicitur et 
caciavijg apud Graecos vocatur, arcens et catUmem ceteras. Haec 
ab oriente semper volvitur in occasum: subiectae septem, quas 
vagas dicimus, ab occidente in orientem feruntur: nona, terra, 
sine motu. Octo sunt igitur ^ae moventur: sed septem soni 
sont qui concinentiam de volubilitate conficiunt, propterea ^uia 
Mercurialis et Yenerius orbis pari ambitu comitati solem viae[iS5] 
ejus tamquam satellites obsecuntur et ideo a nonnullis astrono- 
niiae studentibus eandem vim sortiri existimantur, unde ait: Mi 
auUm octo curm$, in quAus eadem via e$t duonm^ septem effi- 
eiunt distinctos intervalUs sonos; qui numerw rerum omnium fere 
nodus est. Septenarium autem numerum remm omnium nodumlO 
esse plene, cum de numeris tsuperius loqueremur, expressimus: 
ad inJuminandam, ut aestimo, obscuritatem verborum Giceronis 
de mu6ica tractatus succinctus a nobis qua licuit brevitate suifi- 
ciet Nam netas et hypatas aliarumque fidium vocabula percur-H 

[Edd. ▼ictthgtpdBb. 
8. Univernp ergo R2« — itomine proprio RZ — dieitur coelum Y-ff. eae- 
lum voeatur F. — apud graecos dicitut F. — arcent] Somn. IV, 2. — 
volvitur temper Rl. aemper vertitur I. — disimue CF. r- nona terra 
$ine fnoltt est BAR.BBir. nona motu terra est (tnp. add. sine^ C. nam 
»ine motu e$t terra F. 9, Sunt ifitur octo R2. — eoni ount (oin. 

qui) G. aonie qui (om. simi) v« — eontinentiam 6. — praeterea C. 

venerie Tia. venereue chg. — torCitt B£/2BAB.LTa. -^ extimantur ▼!. <-— 
illi\ Somn. V, 2. — autem om. C. — vi$ eadem e$t modorum (corr. in 
duprum R2. eadem vi$ e$€ duorum, Mercurii et Venerie. a. — di- 
$tincto$ $ono$ int€rvalli$ F. tonos intervallie di$tineto$ R2. — nodu$ est 
fere Rl. e$t fere nodu$ R2. fere e$t nodu$ 6. nodu$ e$t (om. fere') L. 
10. onnitim remm R2. ofnntttm (om. rertim) y. — $uperiu$ om. C. 
Cr. 1, 6, 34. — tnittninandam CFSOf/2 ,,4 Aagl.'« t2ittminan(/am R12bP. 
illuminand (eraait nltioiit literia) B. i7lttmmani{ttm v-aGDL — ttt ex- 
(tmo Tl. ut esi$timo T3-g. ~ ob$curitatem «t ae$timo R2. ut aeetimo , 
(om. oftfcttrttotem , ted post verhorum sop. add. o6fcurattonem) R1. — 
qua a nohie Rl. — $ufficiat CG. 11. neeta» (snp. a «ec. m. 

netaO C. — nltorttm^tte (snp. al C. oltorvm (om. ^e) Rl. — per^tft- 

8. ttt eau$a $it terrae in una $ede et Venerioa orbie, ot eolit Tolon- 

fempor ftaerendi3 Forsitan aliquia e tati Tideantur obtemperare. 

loeo iiimili 1, SS, 6. hae$it in imo^ a nonnulli$ a$tronomiae $tudenti- 

et ib. § 7. et tmttm reliiiftttt, con- hue] ,,Lego apad Senecam [ep. lOA, 

iecerit h. 1. legendom esse in tma § 4.]: eo philoeopbiae vi$ e«t, ut 

eedoy ol «no et tma confonduntor non eolum $iudente$j $ed ettam 

I, 19, 10. et 20, 28. At id necea- conver$ante$ tttvet, et iterum: Mi- 

earinm non eaee ei eodem illo loco nore labore opu$ e$t $tudentibu$ 

elocet Cf. Somn. V, 2. et Mar- tn ifiem.'' Poht. -- De re Tid. I, 

tian. Vi, § 599. quam in medio iuo- 19^ 4. 

•iie m«ndi tmmo&t lem etare, 11. netoe et hypata$] „A'eta est 



1, 



d. Haee ab oriente ele.] Cf. lib. ««?• chorda, ct (lumma in fidiboo 

^ 13^ ^ dicitor hypata. Cf. VitrnT. V, 4. 

1 r-r Q^— t7 o -.# «t Martian. Capell. lib. IX, cap. 

nona, tara] Cf. Somn. V, 2. et ^^ j^^^.^ ^^ ^^r.^ ^^ ^^^ ^^ ^rj 

lib. 1, c. ^BS. macbna in Enchiridio de Harmonia 

. 9. pari amhitu comitaU eolem] kypaten Satorno propter lardisei- 

Cf. I, 18, 4. miim motom (iatellige motum an- 

iMoe €!«• . . o6««Ctfnl«r] Viae oo- onom , soo diorBum) locuiiK|oe in 

lis diaaataur obteiitti Mejrcariaiis caelo •aprenttm trlbait» et neten 



152 MACROBn 

rere et tonorum vel limmatain miDUta sobtilia , et quid in sonis 
pro litera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur, 
12adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim, quia fecit in 
hoc loco Gicero musicae mentionem, Occasione hac eundum est 
per uni?ersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quan- 
tum mea fert opinioy terminum habere non aestimo: sed illa sunt 
pOTsequenda, quibus verba quae explananda receperis possint li- 
quere: quia in re naturaliter obscura qui in exponendo plara 
quam necesse est superfundit, addit tenebrasy non adimit densi- 

13 tatem. Unde finem de hac tractatus parte faciemus adiecto unb 
quod scitn dignum putamus: quia, cum sint melodiae musicae 
tria genera, enarmoniam diatonum et chromaticum, primum qui- 
dem propter nimiam sui difBcultatem ab usu recessit, tertium 
yero est infame mollitie: unde medium, id est diatonum, mun- 

14 danae musicae doctrina Platonis ascribitur. Nec hoc inter prae- 
[I86]tereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli volubilitate 

nascentem ideo clare non sentimus auoitu, quia maior sonus est 

M«s. BCFSPR126.] 

rere v~g (chg in mg. pereurrere). — tenorum t-il. „Ed. Tet Pmorum, 
Rectiscime. Nam taprft c. 1. [§ 22 «eq.] diatingnit inter timoe et •emt- 
tcnia, quae UtfiftaTa Platohi ▼ocentur.^' Zeun. — mtnttto iubidia (■■«> 
„Ms/' — pro wyllaba (om. qui^ R1. — adeuere g in mg. — oftentit 
Rl. 12. ^od fecit («up. vel quia") G. — inentionem mueieae P. 

mentionem (om. mtistcae) T. — eundem ett R2. — fert mea Rt. — esHma 
Tl. extatimo T3-g. — per$equenda ntnt F. nrnt per^itirendc RlD. ^ 
futceperts F. — ^ potf (tnp. •int') liquere C, liquere po$tint F. — qua 
(tap. i) m re F. 13. fidem (tup, n) F. — faeiam C. — adieeto 

(add. n tec. m. iino) C. — dtctw dignum C. — enarmontcnm ▼iMCr. — 
ehromatieum (om. et) F. et cromatieum R2. — diXftcttltntem tnj P. /«. 
ciiltatem (tnp. difflc,') $ui R1. — recedtt Tb. — tnfame eet R2. -> propter 
moUJctiim F. — diaton tttm-Rl. 14. iVee tnter praetereunda pone- 

lanne, qaip^e qane et inflmn eit britate modulorum naviorem kahet 

et omnium celerrime moTeatar. delectationem* Mart. Capeli. [lib. 

Vid. H. Steph. Tliet. Gr. L. t. t. IK, § 9&6.] Chroma^ inquit, temi- 

^ncttog. Adde Plut. de Maaica [c. toniie eomponitur. Sieut cnim, quod 

19 et 22 tq.].'* Zniiif . inter album et nigrum, eolor dieitur^ 

tonorum vel limmattim] Cf. c. 1, »*« *•« cfcroina, quia tnter enar- 

§§ 20 et 23. montnm et dtatonnm ett, nomi- 

. _* . . * , , ^ ^ natur.^^ Znirf. — Cf. potina qaae 

18. quia] Vid. not ad I, 6, 62. npod Martianom praecednnt § 96&.I 

enarmoninm, diatonum et cAroma- Genera mudutandi $unt trta, ivcKp- 

ficnm] ^Plutarcli. de Mntic. [e. 82.] fi4wiov, %(^&(/My 9iatovop. *Eve^ffi6' 

Totmv ivxeav (UifmVf eig a Si^^rcti vwv quidem dicitiir quod plurUme 

t^^ uad^^lov duxiifBifiv ^ ftaifa fiov- $patii$ et angu$iioribu$ teparofnr; 

enc^, Staxdvovy %(^i6fiaxo^j dff- dtaxovov vero^ quod tonie eopioeum; 

fiovlag, et [e. 88.] ^ijlov yoify 9xt %lfmfia quod de hemitoniie eempent- 

ii fikv aQftovntfj yevSv rt vmv vov tur, et quae teqaaatur vtqae ad 

TJQfiocfiivov ual 9iaiftrifiaxe»v ual § 957. Terba: Sed nune majmne 

avoxfjfuheiv ual ^dyyeov xal rd- diatono iitimnr. Adde § 942. ei 

ve$v Tuxl fHxa&oXmv avaxijfiatotmv fragm. ap. Centortn* 12, 1. 
^<rrt yvetcxMij [cf, ib. c. 11.]. Vi- 14. non tentimtit auditu] Cento- 

truT. V, 4. Qenera modulatiomum, rln. 13, 1. ut dulGi$$imam quidem 

inqnit, eunt tria» JVtmnm, fnod concin^nt i^ielodian, ted no6it inair- 

Qraeei voeant harmoniam, eeeun» dibilem propter voeie magnitu* 

dum cftroma, terfinm diafonnm. dtnem, ^iMmi capere anrinm no- 

.. C&rema tn6fili eoiertia ae eei«« tfrarnm angmetiae nom poMinf. 



GOMM. IN SOMN. SQP. LIB. U. GAP. IV. Y. 153 

qnain ut hiimaDarain auriuin recipiator angnatiis. Nani» si Ntli 
catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunty 
quid mirum, si nostrum sonus eicedit auditum quem mundanae 
iQolis inpulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait: ^tl5 
canplet aures meas iantus H tam dtdeu sanus: sed voluit intellegi, 
quod si eius qui caelestibus meruit interesse secretis conpletae 
aures sunt soni magnitudine, superest, ut ceterorum hominum 
sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. 

y. Sed iam tractatum ad sequentia conferamus: Vides habi- 1 
iari in terra raris et angustis hds et in ipsis quasi maculis, ubi 
habitaiur, vastas solitudines interiecias, eosque qm incohmt terram 
nan modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aHis ad 
aHos manare posstt, sed partim obliquos, partim transversas, par* 
iim etiam adversos stare vobis, a quibtu expeetare gloriam eerte 
nuUam potesUs. Cemis aiuiem eandem terram quasi quibusdam 2 
rsdimitam et circumdaiam cinguhs, e quibus duos maxime inier ie[i37] 

[Gdil. TiGahgtpilftb. 
mn$ hoe B. — ponamu$ SI. — ^tiafli ah hvm. Qah e corr., Tid. faitce a<f) 
R. ut kum* (<""• ^uam) Hi, — reeipiatur MM.T->gbDIO „neiiibr. Tetu- 
stior'* Gron. ,,Noo male.** Zean. reeipiat Ceap. lin.; ,,menibr. alters. 
Sed prjmam praepono.*' Gron. percipiat ■-s. — noiura $imili catad, 
T. — eatadupla BSI. coladuppa C. eatadupta t3. — frigori$ g. — 
ejrdttcunt. quid $i $onu$ nostrum (add. a eec. m. mirum') F. -r $onu$ $i 
no$trum Bl. 15. qui] Somm V, 1. — qul$ e$t qui F. — coni- 

piclac «unt aur€$ $oni magn. CB1. aure$ $unt $oni magn* eompletae BSL 

— non ccntat auditum eoneineniiae G. conc. non eaptet ienp, al, eapiat') 
auditum C. 

V. Caput V. Terrae medietaiem eam^ in qua no$ $umu$, quin^e e$$e 
dietinetam uoni$: quodque ex'ii$ {chg kis') duae tantum $int habitabHe$, 
quarum altera hahitetur a nofrw, alieram qui (.chg quinam) incolant Aomt- 
ne$, ignoretur: tmm vero et in rcltgua terrae medietate aona$ e$$e eaedem, 
€t inter illae dua$ quoque (chg quoque dua^) ab hominibus habitarL ch-b. 
1* Sed • • . eonferamue in ch-b pertinent ad caput ■nperiac. Cf. 
]« 10, § 1. et I, 16, § 1. — ad $equentia traetatum eonferamue F. ^ Fi- 
ilesl Somn. VI, 1. — ani^uctts locit • u$que . qui tamen tanto (§ 8, 
omicnii interieotic Terbit Ciceronii) B. — tncolunt FSBl2c-bP6. tn* 
colant, nt Somn. 1. c, C?iO. — moncrc P. — cltam aver$o$ ▼iagG. 

— no6ic F. — pote$ti$ CFB2cahgbPDLBB?r.TB. „Textae Ciceronie 
ipeo comprobat.'* Zean. poterie BlGvie-zSIO. 3. cingtiltf Ba 

iVtli calaifttpa] Cf. Somn. V, 8. et [{ 15.] Majrimum arg«menlttm ect 

Herodot. II, 17. Afyvmop , . ao£ie- animi ab altiori venientie $ede, $i 

fdtniP dnd Karadovnmv» Kem Aacc, tn quibue ver^atur^ humHia iit- 

commemorant Strab. XVII, p. 786., dieat et angn$ta, 
PUn. N. H. ¥1, S9, 1. 85, § 181., in ip$i$ qua$i maeuti$] Pontnans 

Sen. N. Q. IV, 3, { 5., VitroT. confert Apnleii de mnodo loonm 

Vlll, 8, 6.; led Tocantur ab iis [c. 5.], abi e Lipsii et VnlcanU 

eataraetae^ Ncera^^axrat, * hominoo emendatlone legitnr: minoree aliae 

accolentei Catadupoe nominat Pli- nt naevuti quidam per apertae 

niae N. H. V, 9, ■. 10., at Theo- pont» funt fpar«ac regtonet, et ibid. 

phraet. do lap. { 69. ot Horodot. [«. 7.] muttae aliae urbee admodum 

1. c. 6 yoQ dfi NttXog d^iecfuwog i% $par$ae hane noetram fntuiam, id 

xmv KavadovTcmv, e$t hune terrarum or6em, omameii- 

V, 1. rari$ et anguetii$ loeie] ii$ $ui$ pingunt et conttnttotione, nt 

Pontanae confert Sonecao Nat Qn. 9tti6tteiiam «crtif, coronanl, nbi ipee 

lib. I. prologi finem: $i niAil alittii, coniicit legendnm eeeo ttt6eree 

Jboe eerte fciam, omiua angu$ia admodumj nt eic parTae ineolae 

ocfe, menfttt denm, nbi sine eaiua opnonantnr magnic, qnae in cap. 

aeribi tvU eoetera mimi, et ep. 120 priiie. Tocwtor iniiitoni» aggeres 



154 MAGROBU 

Hversos ei cadi vertieibus ipeis ex utrafue parie subnixos obri* 
guisse pruina vides, medium auUm Hlum ei maximum solis ardare 

Storreri. Duo suni hpbiiabUes: quorum austrtdis ille, in quo qui 
insistunt adversa vohis urgent vestigia, nihU ad vesirum genus: 
kic auiem alier subiedius aquHoni, quem incoliiis, ceme quam 
ienui vos parte coniinaaL Omnis enim ierra, quae cotitur a vobis, 
angusia vertidbus, laieribus laiior, parvd quaedam esi insula 
circun^usa Uh mari, quod Atlanticum, quod magnum, quod Oee- 
anum appellaiis in terrts, qui iamen tanio nomine quam sii parvus, 

ivides. rostquam caeluin, quo omnia contineDtur, et subiectaniiii 
spfaaerarum /ordinem motumque ac de motu sonum caelestis ma- 
sicae roodos et numeros eiplicantem et aerem subditum lunae 
Tulliahus sermo ner necessaria et praesenti operi apta duetus 
ad terram usque aescripsit, ipsius iam terrae descriptionem ver* 

5borum parcus, rerum tecundus, absoWit Etenim maculas babi- 
tationum ac de ipsis babitatoribus alios interruptos adversosque 
obliquos etiam et transversos alios nominaudo terrenae spbaerae 

Oglobositatem tantum non coloribus pinxiL Illud quoque non 
sine perfectione doctrinae est, quod cum aliis nos non patitur 
errare, qui terram semel cingi ooeano crediderunt Nam si di- 
xisset: omnis terra parva auaedam est insvla circumfusa iUo mari, 
unum oceani ambitum deaisset intellegi; sed adiciendo: qude co- 
liiur a vobis, veram eius divisionem, de qua paulo post dissere- 

Mm. BCFSPR12G.] 
v-gbO, ut Soron. 1. c. „Sie legendom e«t, praetertim com pottea 
[§§ 8, 11, 28*], nbi eiindem rem expiicat aactor, semper occorrant ein- 
gult.*' Zean. circuUs t-z et Nts. ceterir — ifuo GDI. — mftnoxtos 
F. — torottcri Hl. lemperori Rl. 8. Dtio atttem nmt C. «* 

a^stftunt R1. — aversa v. — nobis H\. — non g. — gnat incoUtuT F. — 
angusiaiay at Somn. I. c, vS-gL. — laiior laterihu9 F. — iniula esl, at 
Somn. 1. c, R^v-gf.' — guod oceffnum C (F a p. m.) SR12GDI0LTb. 
BKif. qutm octanum^ at Somn. I. c. Msa. paene omnetj F a eec. m.; Edd. 
P. — quod tamen Rl. — parvum R1. 4. caelum om. B. — m«- 

«icet T-g. — numerum P. — lunae add. a eec. m. C. — per neeettaria 
termo G. — ei ad terram C. — feerindus rerum Rl. 5. maeuliB a. 

Emend. Mod. cp. 102, p. 4S5. — ted (tnp. al. ac") de ipiie C. — aver- 
eosque ▼iag; Mod. I. c. reetitoit adoerao$que. — tantum non colortdtte jmi- 
sii CFSP (R12 «np. ianium add. rer6tO DIOTaXBAR. membr. Mod 1. c. 
„ntraqae membr^ et omniao ?ox aermone tnrbat aententiam/^ Gron. !■ 
F et membr. Mod. additor: $ed veriiaie ret vel cerii$$imi$ $pacii$ 
doBignavii; in B^a.: $ed eerti$$imi$ ad$ignaoii $paiii$. ian- 
Um, sermone mn eoloribue pinxit B. eermone lamtttm, noa colort6«t 
pinjtii (G eap. iantum add. verhie nam el) Edd. non $olum coloribu$ ptn- 
xit $ed fkanife$ii$ indicii$ adaequavii Baa. 6. lum salt- 

lar nos F. — credtdere T-g. — quaedam parva» (om, e$i') F. — ^ttoa co- 
Itlttr ,,seeuada nembr. (L2}, quaai de mari id dicoret, cum neceosario 
r«qairatttr ^aae, ut eet in optima.'* Gron. qui eolUur cabsp. — etM 
dtmenetonem F. et«i martt dtvtttonem v-g. — pattte pottj e. 9. 

masimarfim^ anpenrimno editor ez rae) esaudire vidoiaamr. Similiier 
le. Voeeii emendatioae acripsit or- Graeci (Uvw oi Tel fi6vov o^xU 
hi$ ad modvm. cf. Demoeifa. 01. I, 2., 01. III, 17., 

6. lantttm non co2on6tti pinsii] ** ,«*•*• ^ ^\ "?"* ^^^^^^ '*': 
Cr. Plin. N. H. X\II, 6, ..7. ui «"»*•" ""■« H^""^* »•*■* ^" 
tantam no» poccm \p$Uu (natu- \^^^J^^ '^'' ^^ ^''"" 



COMM. IN SOMN- SCIP. UB. U. CAP. V. 165 

mus, nosse cupientibas intellegendain reiiquit De quinque au- 7 
tem cingulis ne, qnaeso, aestimes duorum Romanae facundiae[i38] 
parentum Maronis et Tullii dissentire doctrinam» cum hic ipsis 
cingtdis terram redmitam dicat, ille isdem quas Graeco nomine 
Monoi Tocat adserat caebm teneri: utnimque enim incorruptam 
yeramque nec alteri contrariam ' retulisse rationem proceuente 
disputatioae constabit. Sed ut omnia quae boc loco explaaanda 8 
recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cinga- 
lis: quia situ eorum ante oculos locato cetera emnt intellectai 
proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quem- 
admodum caelum teneant, explicandam est Terra nona et ul- 9 
tima sphaera est. Hanc dividit horizon, id est finalis circulus, 
de quo ante retulimus: ergo medietas cuius partem nos incoli- 
mus sub eo caelo est quod fuerit super terram, et reliqua me- 
dietas sab illo quod dum volvitur ad ea loca quae ad nos viden- 
tor inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sua parte 
caelum suspicit Huius igitur ad caelum brevitaSy cui punctumlO 
est, ad nos vero inmensa globositas, distinffuitur locis inter se 
vicissim pressis nimietate vel frigoris vel caloris geminam nacta ^ 
inter diversa temperiem. Nam et septentrionalis et australis ex-11 
tremitas perpetaa obriguerunt pruinay et hi velut duo sunt cin- 

[Edd. vicahgapdzb. 
T« eireuli» CF. •— esHme$ ▼!. exitiime» Sv3-g. — duae F. — iptie 
•m. Bl. — cirtuU» C. — ille] Georg.-I, 338. — hi»dem CRl, — voctU 
add. a 8CC. m. C. — et veram F. — proeedente ratione F. 8. 

primo Rl. — oingnli» (sup. a «ec. m. cire.) C. -«- erunt cetera R2. lo B 
eetera a tec. m. add. -poet intelUctui. — intellectu ?«g. — primu» R3 a 

L, m., L. — deinde] c. 7. ^ 9. noiia et ulUma BCFSPRav-gGDlO 
Bkh.Tr. ii2ti'iii« et nona Rl.^ ei nona et uUima e-b. — cireulu» ori- 
»on F. — ante] I, 15, 17. — no» partem R2?-g. — quod e»t »up, terr. L 
a aeo. m. — e»t »ub illo F. »ub illo eaelo Rl. sub itlo caeto e»t lil. 
»ub eo e»t eaelo Ra. — fuae a nobi» vidontur Bax. (R3 eup, ad noO* 
fuae a nobi» non videntur B. quae nobi» non videntur (sup. ad noe 
vidO Bl. — m medio autem Ta. — ex omni parte »ui B. 10. 

quae punetum e»t G u «ec. m., Y-g (hg in mg. aUa» c««) 1 (0 a eec. 
m.) Ta. „Mi^e. Qoed ad oramy ceu^ prozime Terom eet, noo tumea to*- 
rom. Liquet ez filo orationit.** Pont. ^ iutermenea t1. ^ vici»»im inter 
M G. — interver»a (eop. add. dO temperiem F. tnter utranque teetpe- 
riem Bl, 11. obriguere v-^. — Ei ki duo eunt quati capguU 

7. Maroni» H TuUU] Cf. Sat I, 10. eui punetum e»t] DaiWo naao 
SMt 5.- OMO videlnr, qnia mode dizerai 

8. de einguU»] Cf. fragm. ap. kuiue ad eaelum brevita»^ nam 110 
Censorin. 2,3. Vt eireuliin cae^ I, 16, 11. dicit cirai terra Hii etr- 
jta fn terra tonae voeanikr ete* eum »oU» punctum fil, eed ibid. | 
Martian. VI, § 603. Orbi» ierrae n» 6..ftMieleta piinett Jocvai pre eaeli 
fuinque eonae, eive meltvf faeeia» magnitudinevix optinet, obl etiam 
ittco, . . dtfcemttnr etc. Plio. N. H. ierrae globoeiieu memoratdr. Ce- 
11, 68, § 178. Sili. Nam eum »ini terom vid. Kopp. ad Martian. Vt, 
eiu» quinque partet, qua» veeoni { 568., qni inter alia (Plia. N. H. 
aonat ete. II, 68, § 174. Sill. Sen. N. Q. 1, 

9. nona ct «Ktaia epkaera] Ct Praef. f 8.) affert Cleomed. theor. 
Somn. V, 3. < eycl. 1, 11, f* 66 e^. Brnf jtj eth- 

ftortson, id e»i JtnalU» ctrcaiaf] nsiov Xoyov i%i%u nQ6g rdy o«- 
Martlanaa VIU, f§ 818, 887, 836« qccv&p. Vid. not. ad 6. 8, f a eC 
>!m'toreai enm appellat. «• 8, fi 8. 



i' 



156 MAGROBU 

guli quibus terra redimitur, sed ambitu breves, quasi extrema 
cingentes. Horum uterque babitationis inpatiens est, quia torpor 

iS9]ille glacialis nec animali nec frugi vitam ministrat: ilio enim 
2aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius cingulus et ideo 
maximus aetemo afflatu continui caloris ustus spatium, quod et 
lato et ambitu prolixius occupavit» nimietate fervoris facit i